Bài giảng trắc địa cơ sở chương 1 những kiến thức cơ sở về trắc địa

Ch ươ ng 1

Nh ng ki n th c c  s  v  tr c đ a ữ ế ứ ơ ở ề ắ ị

1.1. Đ nh nghĩa ị

1.1. Đ nh nghĩa ị

Tr c đ a là khoa h c v  Trái đ t mà n i dung c  ắ ị ọ ề ấ ộ ơ

đ nh v  trí tị ị ương đ i c a các đ i tố ủ ố ượng trên b  m t ề ặ

đ t và bi u di n chúng trên các lo i b n đ , b n ấ ể ễ ạ ả ồ ả

v ẽ

Ra đ i t  ngày đ u r t xa x a, thu t ng  “tr c ờ ừ ầ ấ ư ậ ữ ắ

Ra đ i t  ngày đ u r t xa x a, thu t ng  “tr c ờ ừ ầ ấ ư ậ ữ ắ

đ a” có ngu n g c t  ti ng Hy L p “geodaisia” ị ồ ố ừ ế ạ

có nghĩa là “s  phân chia đ t đai”. ự ấ

Cùng v i s  phát tri n không ng ng c a n n s n ớ ự ể ừ ủ ề ả

xu t xã h i, ngày càng đ  c p nhi u v n đ  ấ ộ ề ậ ề ấ ề

r ng và sâuộ

Hi n nay, tr c đ a đã tr  thành m t khoa h c ệ ắ ị ở ộ ọ

hoàn ch nh, ngày càng đỉ ược m  r ng v  n i ở ộ ề ộ

dung và hoàn thi n v  lý lu n.ệ ề ậ

M t cách t ng quát, tr c đ a đ ộ ổ ắ ị ượ c chia làm 2 lo i: ạ

M t cách t ng quát, tr c đ a đ ộ ổ ắ ị ượ c chia làm 2 lo i: ạ

Tr c đ a đ a hình và Tr c đ a cao c p ắ ị ị ắ ị ấ

Tr c đ a đ a hình và Tr c đ a cao c p ắ ị ị ắ ị ấ .

    ­ Ti n hành trên khu v c nhế ự ỏ

    ­ B  m t Trái đ t đề ặ ấ ược coi là m t ph ngặ ẳ

    ­ Các y u t  hình h c: đế ố ọ ường, hướng được coi 

là th ng.ẳ

    ­ Các đường dây d i t i các đi m b t k  đọ ạ ể ấ ỳ ược 

    ­ Góc gi a 2 hữ ướng b t k  đấ ỳ ược coi là góc 

ph ng.ẳ

 Tr c đ a cao c p (Geodetic surveying)  Tr c đ a cao c p (Geodetic surveying)  ắ ắ ị ị ấ ấ

Ti n hành trên khu v c r ng.  ế ự ộ

Ti n hành trên khu v c r ng.  ế ự ộ

Các y u t  hình h c đo đ ế ố ọ ượ c trên b  m t Trái đ t  ề ặ ấ

Các y u t  hình h c đo đ ế ố ọ ượ c trên b  m t Trái đ t  ề ặ ấ

ph i đ ả ượ c hi u ch nh đ  cong c a Trái đ t.  ệ ỉ ộ ủ ấ

ph i đ ả ượ c hi u ch nh đ  cong c a Trái đ t.  ệ ỉ ộ ủ ấ

N i dung chính c a tr c đ a cao c p:ộ ủ ắ ị ấ

  ­ Nghiên c u hình d ng và kích thứ ạ ước Trái đ t,ấ

  ­ Nghiên c u s  bi n đ ng v  trái đ t, ứ ự ế ộ ỏ ấ

  ­ Xây d ng m ng lự ạ ưới kh ng ch  m t b ng và ố ế ặ ằ

đ  cao có đ  chính xác cao trên toàn b  lãnh th  ộ ộ ộ ổ

qu c gia.ố

M t khác,  tr c  đ a cũng  đ ặ ắ ị ượ c chia làm nhi u chuyên  ề ngành khác nhau tu  thu c vào đ i t ỳ ộ ố ượ ng ph c v : ụ ụ

 Tr c đ a công trình  ắ ị (Engineering surveying),    

 Tr c đ a m   ắ ị ỏ (Mine surveying),

  Đo đ c đ a chính  ạ ị (Cadastral surveying) v.v…

V i kh  năng thu t p, hi n th  và l u trũ các d  li u,  ớ ả ậ ể ị ư ữ ệ

V i kh  năng thu t p, hi n th  và l u trũ các d  li u,  ớ ả ậ ể ị ư ữ ệ thông tin trên b  m t Trái đ t và trong lòng đ t, tr c  ề ặ ấ ấ ắ

thông tin trên b  m t Trái đ t và trong lòng đ t, tr c  ề ặ ấ ấ ắ

đ a tham gia ph c v  trên nhi u lĩnh v c, nhi u  ị ụ ụ ề ự ề

đ a tham gia ph c v  trên nhi u lĩnh v c, nhi u  ị ụ ụ ề ự ề

ngành trong n n kinh t  qu c dân  ề ế ố

ngành trong n n kinh t  qu c dân  ề ế ố

 ­ Giao thông

 ­ Th y l i ủ ợ

 ­ Th y l i ủ ợ

 ­ Xây d ng công nghi p, dân d ng ự ệ ụ

 ­ Xây d ng công nghi p, dân d ng ự ệ ụ

 ­ Nông­lâm nghi p ệ

 ­ Nông­lâm nghi p ệ

 ­ Thăm dò đ a ch t ị ấ

 ­ Thăm dò đ a ch t ị ấ

 ­ Khai thác m ,  ỏ

 ­ Khai thác m ,  ỏ

 ­ B o v  môi tr ả ệ ườ ng v.v  

 ­ B o v  môi tr ả ệ ườ ng v.v  

 ­ Qu c phòng ố

 ­ Qu c phòng ố

Tr c đ a đóng vai trò quan tr ng ngay t  giai đo n ắ ị ọ ừ ạ

tìm ki m thăm dò đ a ch t ế ị ấ  

­  Đ ng  th i  v i  nhi m  v   xây  d ng  m ng  lồ ờ ớ ệ ụ ự ạ ưới 

kh ng  ch   c   s ,  kh ng  ch   đo  v   và  thành  l p ố ế ơ ở ố ế ẽ ậ

b n đ  đ a hình.ả ồ ị

­ Tr c đ a b  trí các công trình thăm dò đ a ch t t  ắ ị ố ị ấ ừ thi t k  ra th c đ a. ế ế ự ị

­ Đo n i đ  xác đ nh v  trí các công trình thăm dò.ố ể ị ị

­ Đo v  bi u th  v  trí các công trình thăm dò và k t ẽ ể ị ị ế

qu  thămả  dò trên các lo i b n đ , b n v ạ ả ồ ả ẽ

Nh ng ki n th c v  thông tin đ a hình và kh  năng ữ ế ứ ề ị ả

hi n  th   d   li u  cho  phép  tr c  đ a  tham  gia  t ng ể ị ữ ệ ắ ị ổ

h p và x  lý các k t qu  ợ ử ế ả thăm dò đ a ch t ị ấ  

­ Xây d ng các lo i tài li u mô t  các y u t  th  ự ạ ệ ả ế ố ế

­  Làm  c   s   cho  vi c  xây  d ng  các  lu n  ch ng ơ ở ệ ự ậ ứ kinh t  ­ k  thu tế ỹ ậ

­ Thi t k  và đi u khi n khai thác khoáng s n h p ế ế ề ể ả ợ lý

Trong  quá  trình  xây  d ng ự ,  nhi m  v   ch   y u  c a  ệ ụ ủ ế ủ

tr c  đ a  là  b   trí  các  y u  t   hình  h c  c a  các  công  ắ ị ố ế ố ọ ủ trình t  thi t k  ra th c đ a.  ừ ế ế ự ị

đ t và trong lòng đ t) theo đúng yêu c u thi t k  ấ ấ ầ ế ế

M t s  công trình m  đ c tr ng, ph i thi công v i ộ ố ỏ ặ ư ả ớ

l p đ t h  th ng tháp gi ng và tr c nâng v.v  đòi ắ ặ ệ ố ế ụ

h i ph i s  d ng các phỏ ả ử ụ ương pháp tr cắ  đ a đ c bi t ị ặ ệ đáp  ng các yêu c u k  thu t.ứ ầ ỹ ậ

Trong  giai  đo n ạ khai  thác  khoáng  s n ả ,  tr c  đ a ắ ị

thường xuyên đo v  c p nh t, b  sung và bi u th  ẽ ậ ậ ổ ể ị trên  các  b n  đ ,  b n  v   th c  tr ng  ti n  đ   khai ả ồ ả ẽ ự ạ ế ộ

Cùng v i vi c gi i quy t hàng lo t nhi m v  hình ớ ệ ả ế ạ ệ ụ

Tr c đ a nghiên c u quá trình d ch chuy n  đ t đá ắ ị ứ ị ể ấ

v   các  công  trình  m ,  công  trình  công  nghi p  và ệ ỏ ệ

khai thác

Sau khi k t thúc m ế ỏ, n i dung công tác tr c đ a là ộ ắ ị

đo, v , thành l p b n đ  k t thúc m , ti p t c theo ẽ ậ ả ồ ế ỏ ế ụ dõi,  xác  đ nh  quy  lu t  d ch  chuy n  và  tính  ch t ị ậ ị ể ấ

bi n  d ng  c a  bãi  th i  và  các  d ng  b   m t  đ a ế ạ ủ ả ạ ề ặ ị hình  m ;  đánh  giá  ti m  năng  các  quá  trình  ngo i ỏ ề ạ sinh;  tham  gia  xây  d ng  các  lu n  ch ng  đánh  giá ự ậ ứ

kh  năng khôi ph c ch c năng kinh t  c a đ t m ả ụ ứ ế ủ ấ ỏ

Xu t phát t  yêu c u thấ ừ ầ ường xuyên đo v  c p ẽ ậ

nh t, b  sung trong su t quá trình t  thăm dò, xây ậ ổ ố ừ

d ng, khai thác và k t thúc m , t o cho tr c đ a c  ự ế ỏ ạ ắ ị ơ

h i theo dõi sâu sát quá trình ộ bi n đ ng các y u  ế ộ ế

t  môi tr ố ườ ng khu m  do  nh hỏ ả ưởng c a quá ủ

trình khai thác, các hi n tệ ượng đ a ch t môi tr ị ấ ườ   ng

nh  trư ượ ởt l , xói mòn, trôi l p v.v… ấ

Các tài li u, b n đ , b n v  tr c đ a là c  s  thông ệ ả ồ ả ẽ ắ ị ơ ở

s n, làm gi m  nh hả ả ả ưởng tiêu c c c a quá trình ự ủ

khai thác m  đ i v i môi trỏ ố ớ ường

T  c  x a, con ng ừ ổ ư ườ i đã bi t s  d ng ki n th c tr c  ế ử ụ ế ứ ắ

đ a vào đ i s ng ị ờ ố

nh ng ki n th c s  đ ng v  hình h c đ  đo đ c phân  ữ ế ứ ơ ẳ ề ọ ể ạ chia l i đ t đai ạ ấ

Loài ng ườ i  v n còn  l u  gi   đ ẫ ư ữ ượ c:

 T m  b n đ  m  vàng Turino (Italia) đ ấ ả ồ ỏ ượ c thành 

h c tr c đ a trong khai thác m ọ ắ ị ỏ

Trung Qu c đã v  b n đ  trên nh ng t m đá mài  ố ẽ ả ồ ữ ấ

nh n, ch ng t  con ng ẵ ứ ỏ ườ ổ ư i c  x a đã có khái ni m v   ệ ề

s  d ng b n đ  đ a hình ử ụ ả ồ ị

Ng ườ i Hy L p  đ u tiên nghiên c u hình th  trái  ạ ầ ứ ể

đ t và cho r ng nó có d ng hình c u ấ ằ ạ ầ

Th  k  th  3 tr ế ỷ ứ ướ c công nguyên, nhà thiên văn h c  ọ Eratosten đã đo đ  dài kinh tuy n trái đ t và v  b n  ộ ế ấ ẽ ả

đ  th  gi i đ u tiên có s  d ng l ồ ế ớ ầ ử ụ ướ i chi u chia đ ế ộ

pháp chi u đ  v  b n đ   ế ể ẽ ả ồ

Trong cu c s ng c a ng ộ ố ủ ườ i Vi t c , các ki n th c  ệ ổ ế ứ

tr c đ a đ ắ ị ượ c áp d ng r t s m ụ ấ ớ

ki n trúc ph c t p ch ng t  ng ế ứ ạ ứ ỏ ườ i Vi t c  lúc b y gi   ệ ổ ấ ờ

đã có m t ki n th c khá v  tr c đ a ộ ế ứ ề ắ ị

sát núi sông 

 Năm 1469, đã v   b n đ  toàn b  lãnh th  n ẽ ả ồ ộ ổ ướ c ta­

b n đ  n ả ồ ướ c Đ i Vi t th i H ng  Đ c  ạ ệ ờ ồ ứ