De cuong LV, nhân tố chủ quan với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mường tỉnh phú thọ hiện nay

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: "Nhân tố chủ quan với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ hiện nay" cho luận văn của mình.. Mục đích Trên cơ sở l

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta có 54 thành phần dân tộc cùng cư trú Mỗi dân tộc đều có bản sắc riêng của mình được kết tinh với hàng ngàn năm văn hiến Bản sắc dân tộc được thể hiện trong hệ giá trị văn hóa của dân tộc Cùng với dòng chảy của thời gian và những biến động của lịch sử, văn hóa của mỗi dân tộc cùng vận động, biến đổi theo những quy luật nhất định, vừa liên tục, vừa đứt đoạn, vừa độc lập, vừa kế thừa, vừa có sự đan xen những yếu tố mới và cũ để làm nên những nét độc đáo rất riêng của mỗi dân tộc và góp phần tạo nên âm hưởng văn hóa chung của cả cộng đồng người Việt

Ngày nay, xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa mọi mặt của đời sống xã hội, đã tạo điều kiện cho các quốc gia, dân tộc trên thế giới cơ hội để phát triển kinh tế, nâng cao mức sống và thu nhập, có cơ hội giao lưu và tạo thêm nhiều giá trị văn hóa mới làm giàu thêm bản sắc văn hóa của dân tộc mình Tuy nhiên, bên cạnh những thời cơ, vận hội của sự phát triển là nguy cơ phân hóa giàu nghèo và sự bất bình đẳng trong hưởng thụ văn hóa Hơn nữa các thế lực thù địch vẫn tiến hành âm mưu diễn biến hòa bình, đặc biệt là trên mặt trận văn hóa - tư tưởng, chống lại sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta Do vậy khẳng định hệ giá trị văn hóa dân tộc đang là vấn đề cấp thiết vừa có tính thời sự vừa lâu dài đối với đất nước ta Đây là vấn đề không mới, rất nhiều văn kiện của Đảng, chính sách của Nhà nước đã đề ra chủ trương, giải pháp cụ thể việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc đặc biệt là vùng văn hóa các dân tộc thiểu số Tổng kết 5 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương năm, khóa VIII Đảng chủ trương: Phải tiếp tục cụ thể bằng hệ thống các chính sách mạnh, tạo điều kiện cần thiết

để văn hóa các dân tộc thiểu số phát triển trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam

Trong cộng đồng đa dân tộc, dân tộc Mường chiếm tỷ lệ dân số đông thứ 4 sau các dân tộc Kinh, Tày, Thái, họ cư trú trên vùng địa bàn đồi núi thấp thuộc các tỉnh Hòa Bình, Thanh Hóa, Hà Tây Đặc biệt với kiểu địa bàn trung du và miền núi như tỉnh Phú Thọ, phù hợp với phong tục tập quán canh tác, phát triển nghề thủ công của người Mường Sự phong phú về cảnh quan, môi trường đã tác động rất lớn đến đời sống của người Mường ở đây, làm nên một đời sống văn hóa dân gian khá phong phú như lễ hội, trang phục, thơ, ca, tín ngưỡng đậm tính triết lý nhân sinh Trước sự tác động và biến đổi của thế giới, đã có không ít những giá trị văn hóa truyền thống của người Mường chỉ còn tồn tại trong ký ức của những người già Trong rất nhiều nguyên nhân dẫn tới sự mai một, biến thái, đứt gãy, những giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số, có nguyên nhân sâu xa nằm trong chính bản thân những con người, những tầng lớp kế thừa văn hóa của dân tộc ấy Cho nên, việc giáo dục ý thức, thái độ tự vươn lên giữ gìn, phát huy tinh hoa văn hóa của mỗi tộc người là hết sức cần thiết

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: "Nhân tố chủ quan với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ hiện nay" cho

luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về văn hóa và văn hóa dân tộc thiểu số ở nước ta không phải là vấn đề mới, từ trước đến nay có khá nhiều công trình nghiên cứu với tầm cỡ, quy mô và khía cạnh khác nhau

- Các công trình, bài viết dưới góc độ triết học như: Vũ Thị Kim Dung,

Cách tiếp cận vấn đề văn hóa theo quan điểm triết học Mác, Tạp chí Triết học,

số 1/1998; Vũ Đức Khiển, Văn hóa với tư cách một khái niệm triết học và vấn

đề xác định bản sắc văn hóa dân tộc, Tạp chí Triết học, số 6/2000; Nguyễn Huy Hoàng, Văn hóa trong nhận thức duy vật lịch sử của Các Mác, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2000 và Mấy vấn đề triết học văn hóa, Nxb Văn hóa Thông

tin, Viện Văn hóa, Hà Nội, 2002

- Các công trình, bài viết về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển như:

Chương trình nghiên cứu cấp nhà nước KX.06, "Văn hóa, văn minh vì sự phát triển và tiến bộ xã hội"; Trần Ngọc Hiên, "Văn hóa và phát triển - từ góc nhìn Việt Nam", Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1993; Phạm Văn Đồng, "Văn hóa và đổi mới", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; Phạm Xuân Nam, " Văn hóa vì

sự phát triển", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998; Nguyễn Hồng Sơn, "Quan

hệ biện chứng giữa văn hóa và sự phát triển xã hội trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam", Luận án phó tiến sĩ, 1995.

- Các công trình bài viết về vai trò của văn hóa trong nền kinh tế thị trường

như: Hồ Sĩ Vịnh, "Văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999; Đặng Hữu Toàn, "Vai trò của văn hóa trong sự phát triển lâu bền theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa", Tạp chí Triết học, số

2/1999

- Các công trình nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân tộc và bản sắc văn hóa

dân tộc thiểu số Việt Nam như: Trần Ngọc Thêm, "Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam", Nxb Thành phố Hồ Chí Minh; Đỗ Huy - Trường Lưu, "Bản sắc dân tộc của văn hóa", Viện Văn hóa, 1990; Huy Cận, "Suy nghĩ về bản sắc văn hóa dân tộc", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; Ngô Văn Lệ, "Văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam", Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1998; Nguyễn Từ Chi, "Góp phần nghiên cứu văn hóa và tộc người", Nxb Văn hóa Dân tộc, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, Hà Nội, 2003; Trần Văn Bính (chủ biên), "Văn hóa các dân tộc Tây Bắc -thực trạng và những vấn đề đặt ra", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Phan Hữu Dật, "Góp phần nghiên cứu dân tộc học Việt Nam", Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2004

Những bài viết và công trình nghiên cứu về văn hoá Mường ở Phú Thọ có liên quan trực tiếp đến luận văn như: Nguyễn Dương Bình, “Một vài nét về tình

hình xã hội vùng Mường tỉnh Vĩnh Phú trước cách mạng tháng 8”, Dân tộc học,

số 4/ 1974; Lê Tượng, “Những yếu tố văn hoá cổ Việt Mường trên đất Vĩnh

Phú”, Dân tộc học, số 3/ 1975; Nguyễn Ngọc Thanh, Gia đình và hôn nhân của

người Mường ở Tỉnh Phú Thọ, Luận án tiến sỹ khoa học lịch sử, Viện dân tộc học, Hà Nội, 1999; Hà Văn Linh, Tổ chức xã hội cổ truyền và những biến đổi của nó ở người Mường Thanh Sơn - Phú Thọ, Luận án tiến sỹ khoa học lịch sử,

Viện dân tộc học, Hà Nội, 2005

Ngoài các công trình nghiên cứu đã nêu thì trong các văn kiện của Đảng cũng nêu rõ vị trí, vai trò và nhiệm vụ của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng

xã hội chủ nghĩa hiện nay Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu

vấn đề: "Nhân tố chủ quan với việc giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mường tỉnh Phụ Thọ hiện nay".

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ tính đặc thù của giá trị văn hóa dân tộc Mường, những yêu cầu cấp thiết của việc giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc ít người nói chung và dân tộc Mường nói riêng, luận văn đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt mục đích đã nêu trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Làm rõ quan điểm mác xít về chủ quan; nhân tố chủ quan; văn hóa; bản sắc văn hóa; bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số

- Chỉ ra vai trò của nhân tố chủ quan với việc giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

- Trình bày những điều kiện nảy sinh và tồn tại của văn hóa Mường; chỉ rõ nét đặc thù của giá trị văn hóa dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ

- Tìm hiểu thực trạng và những yêu cầu cấp bách của việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

- Nêu một số phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò nhân

tố chủ quan trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ hiện nay

4 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Văn hóa là một lĩnh vực hết sức rộng lớn, bao hàm cả văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần; Phú Thọ là tỉnh có hơn 20 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đa dạng các sắc thái văn hoá ấy, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu, làm rõ vai trò của nhân tố chủ quan với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn chủ yếu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam; các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đã công bố, có nội dung liên quan tới vấn đề mà luận văn đề cập

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích, lý giải, làm rõ các vấn đề; đồng thời kết hợp nhuần nhuyền các phương pháp: Lịch sử và lôgíc; phân tích và tổng hợp; quy nạp và diễn dịch; điều tra - so sánh nhằm đạt tới mục đích mà luận văn đã đề ra

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn góp phần điều tra, nghiên cứu những nét đặc thù của văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ, từ đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn có thể được sử dụng phục vụ cho công tác văn hóa tư tưởng của tỉnh Phú Thọ và làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy chuyên ngành: Triết học, Văn hóa ở các trường chính trị tỉnh hoặc các trường đại học, cao đẳng

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

Chương 1

NHÂN TỐ CHỦ QUAN VỚI VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN

HÓA DÂN TỘC

1.1 Nhân tố chủ quan, điều kiện khách quan và bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số

1.1.1 Khái niệm nhân tố chủ quan

- Chủ quan

- Nhân tố chủ quan

1.1.2 Khái niệm điều kiện khách quan

1.1.3 Bản sắc văn hóa dân tộc

- Một số quan niệm cơ bản về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc

+ Quan niệm Mác - Lênin về văn hóa

+ Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa và bản sắc văn hóa + Các quan niệm khác về văn hóa (quan niệm của UNESCO, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hóa)

- Khái niệm văn hóa

- Khái niệm văn hóa dân tộc

1.2 Vai trò nhân tố chủ quan với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

1.2.1 Chủ quan hóa điều kiện khách quan trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

- Chủ quan hóa điều kiện khách quan (theo quan điểm mác xít)

- Chủ quan hóa điều kiện khách quan trong hoạt động cụ thể, với trách nhiệm cụ thể

+ Chủ quan hóa điều kiện khách quan trong bối cảnh bản thân người dân bản địa là chủ thể nhận thức, thưởng thức, đánh giá, ý thức về bản sắc văn hóa dân tộc

+ Chủ quan hóa điều kiện khách quan trong bối cảnh những người dân bản địa trở thành khách thể nhận thức và tác động của các cấp ủy Đảng và chính quyền trong lĩnh vực bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc

1.2.2 Nâng cao vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

- Những điều kiện khách quan quy định mức độ nhận thức, quy mô tổ chức thực hiện việc giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của chủ thể

- Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Chương 2

VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC MƯỜNG Ở PHÚ THỌ HIỆN NAY

- THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA

2.1 Đặc điểm kinh tế, xã hội và lịch sử hình thành nên bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ

2.1.1 Đặc điểm kinh tế và đời sống vật chất

- Vị trí định canh, định cư của người Mường

- Tính đặc thù trong sản xuất nông nghiệp và nghề thủ công

- Nguồn thu nhập và khả năng kinh tế của các hộ gia đình

2.1.2 Đặc điểm xã hội và lịch sử

- Thiết chế xã hội và cộng đồng của người Mường ở Phú Thọ

- Đặc điểm gia đình và hôn nhân

2.1.3 Những nét đặc thù trong văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ

- Văn hóa vật thể (liệt kê một số hiện vật biểu trưng đang tồn tại trong cộng đồng người Mường ở Phú Thọ hiện nay)

- Văn hóa phi vật thể

+ Văn hóa tâm linh trong việc cưới, việc tang, nghi lễ thờ cúng tổ tiên và

y học dân tộc

+ Văn hóa văn nghệ dân gian trong hình thức hát đối, ví giang của người Mường

2.2 Thực trạng việc nâng cao vai trò nhân tố chủ quan trong giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ

2.2.1 Thực trạng hoạt động của các ngành chức năng đối với việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Mường ở Phú Thọ

- Dưới góc độ quản lý nhà nước, tổ chức các phong trào văn hóa văn nghệ, thông tin, thể thao ở cơ sở

- Đầu tư thời gian, kinh phí cho việc sưu tầm, nghiên cứu vốn văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh

2.2.2 Thực trạng của việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa Mường của bản thân những người chủ di sản

- Về văn hóa vật chất (ăn, ở, mặc, phương tiện sinh hoạt )

- Về văn hóa tinh thần (tín ngưỡng, tôn giáo, tiếng nói, dân ca )

2.2.3 Nguyên nhân của thực trạng việc nâng cao vai trò nhân tố chủ quan trong giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ

- Nguyên nhân kinh tế - xã hội

+ Đời sống sinh hoạt vật chất thấp kém

+ Thiếu thông tin khoa học

+ Do ảnh hưởng mặt trái của cơ chế thị trường

- Nguyên nhân dân trí thấp

- Nguyên nhân chưa đồng bộ trong tổ chức, quản lý văn hóa

2.3 Những yêu cầu của việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ

2.3.1 Về quan điểm nhận thức

- Coi trọng vai trò xây dựng và nâng cao đời sống văn hóa của dân tộc Mường trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

- Văn hóa truyền thống của dân tộc Mường phải được coi là một bộ phận quan trọng để xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng hiện nay

2.3.2 Đảm bảo sự bảo vệ, giữ gìn, phát triển các giá trị văn hóa của dân tộc Mường theo quan điểm thống nhất trong đa dạng.

2.3.3 Bên cạnh việc khơi dậy các giá trị văn hóa truyền thống của người Mường, phải đồng thời loại bỏ những yếu tố phi văn hóa (cả cũ và mới)

Chương 3

PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN

TỘC MƯỜNG, TỈNH PHÚ THỌ HIỆN NAY

3.1 Phương hướng

3.1.1 Nâng cao vai trò của các cấp ủy Đảng, chính quyền và đoàn thể nhân dân trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường ở Phú Thọ hiện nay

3.1.2 Tổ chức việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường trên địa bàn tỉnh Phú Thọ bằng hoạt động cụ thể, thiết thực

- Chăm lo phát triển kinh tế và nâng cao trình độ dân trí cho đồng bào dân tộc Mường (đặc biệt là ở hai huyện Thanh Sơn và Yên Lập)

- Tăng cường tính pháp chế trong quản lý, bảo tồn các giá trị, bản sắc văn hóa của người Mường

- Quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên là người Mường (đặc biệt là cán bộ chuyên trách về văn hóa)

- Tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc Mường tìm hiểu giá trị văn hóa của dân tộc mình từ đó nâng cao ý thức giữ gìn và phát triển văn hóa Mường trong điều kiện mới

3.2 Giải pháp

3.2.1 Bảo tồn và khôi phục các giá trị văn hóa truyền thống của người Mường đang có nguy cơ bị mai một

3.2.2 Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người Mường đang thịnh hành trong xã hội hiện đại

3.2.3 Phục hồi các hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống có tính cộng đồng của người Mường

3.2.4 Xây dựng và phổ biến quy ước làng văn hóa đến từng bản (mường)

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO