Luận án tiến sĩ nghề dệt cổ truyền ở đồng bằng bắc bộ việt nam luận án PTS dân tộc học 62 22 70 01

TRƯÒNG ĐAI HỌC TÒNG Hộp HÀ NỘILUẬN AN PIIÔ TIẾN Sĩ KHOA HỌC LỊCH sư lỉưiin^ rírín knna hoe: - PGS-PTS Phan Hũu Dât... xuẩt tpn... Sj chuyến bi?r... cú Vfl câ y ăn qủe... tbu nhập chc sản

TRƯÒNG ĐAI HỌC TÒNG Hộp HÀ NỘI

LUẬN AN PIIÔ TIẾN Sĩ KHOA HỌC LỊCH sư

lỉưiin^ rírín knna hoe:

- PGS-PTS Phan Hũu Dât

- PGS-PTS Lẽ Sv Gia )

Hà Nội - 1995

j [ j ị N L ư ị N

1 LÝ do ccon đe t à i

N^-íỡỉ V i ệ t (Kinh) 1? một tr on g 54 dấn t 3 c ớ rjjpớc t p

Tr^ỉ qua bàn? nsrbìn nám l ị c h S’f, ng‘?ờỉ Việt đã ^6p phan

r í n g đan^ vào S'/ nghiệp x?7 d\fr.^ và táo vê đ ỉ t rríớc ĩ-or.2

t i ? n t r i n h ph£t t r i ề n , n2’í*ơi V i ệ t lu?n lu ôn v ? ỉ t r ò

cuen trọn? tron^ qúa t r ỉ n b phét t r i ề n C'lp. cgn^ dĩns; cuốc

■TÍ? d^n rup vAn hó*3 t g r Chỉnh VI v$7, v i ệ c n?hiân

C’?u về l ị ^ h 3’% v in hố^ cua n^’?ời V iệ t ớ n?Q,'% ta l a 3$ t

V i ệ t , bên Cỹĩita nôn? n ?hỉệ p - h c ẹ t đqn^ kính t s chu đ£0 , t g0

nên nễn tpn? CU8 v in hóa, v in mỉnh t ; c r T i ò í - thủ côn?

Cung ‘V0Ỉí non? n^bỉ.ệo, thu cị'rí^ i ^ 00 ob^n ohuc vu dân s i n h , p b í t t r i ề n kinh t 5 , l à cịn *ốp phẫn chát

t r i ^ n v i n hỏa dân t $ c

Tt^O ri^ (31 3fln ùbu r* A r> cr > ”* ^ 2_ o T> /■ * 1 ■ > £J *+ cr 4 ^ ì *M 05 ^ v * ^ T

Btc Eộ f ór.=r với rì°rhp luv-" ki" 12 h? dâ t t~c’

đời 5?H? 'V? j i r t t ơ i n^hẽ đ i l i * n vớ ỉ nc lfì tran^

pbụr>-t pbụr>-tron* v'-h"?ri''T nhu c5u bpn trcn? đời 3 ? " ^ * p :c? b ộ i

1 0 r?i n< ?’foỉ'i t ^^17 ri ’"'f ^'•3n3Pbí5r (5c? T’i®t * M r'-r^*ớ ^ bềt ^ 0 ^ n:*'*Qj*ĩ

c n obr'"^ i ^ u3~~ cy V p m' ^ ~ f-y-»*1 n"r* > -ĩ /-*Q th^ 0 ■ ĩ’^r> ^ Ì3'J V ^ ^ lf?m c h ín h trị >:cp hg^f n^nệ t h u ậ t , t : n ?i ẵo 7V " ' 1 1 : 5 6 2 '

'T V “* 3 ^ ^ t~ T' c 'V/^*'ỉ ^ 1 *■' H l o "í ^ r> -í- ^ , ' ' nr ^ -r-* ,«,»*> « ^ • / -0 -Ị

• ' > j » l ú ^ L * V í i » u i r w _ - - • r ^ v » d i w 4 ^ - - - - ^ — — <> _ ' I p p /■* 1( *•:*■' 1 ^ ' r> 7 >" ” ì .3 ^ "• <« * »-» T~ 1 QTT' ■" J| ■ ' ^ 9 ^ ^ ^ ^ K

', r 4 > .1 — - ; ^ - - ' *•» — r y - ^ - V- - t »- - » i - ^ -«3

V ~ _ _ ■ * > _ 0_ 1 I _ _ ■ _ > » _ _ _ ,_ • 'I ”• ^ r > ■ ; r ' r ' o T > c 1 0 **> ✓“ 1 ' / ■ * ' ) • ' -*>>-} /"» /*» • ' 2

ơ n ? , n ì n s ', f?0 tbêia l ị n ? .yêu T.1Ớ'', yêu í ân t ; ~

Nhân l o f i t i ế n tộ sớn t i ? t đền aễn v i n bĩp V iệ t 'ỉen;

thịr.^ que nbỉêu ron đ'fờn^, t r o n ? đc cĩ con í r ờ n ẹ t i ? p xú"'

vớ ì các sen phẩa thủ côr.^ r:?ơc ta nhí vơi t ỉ r kbac 250

i n c?c v in t ’/ cố của các nghệ nhan Lỉeu Chsn^f n '?.c s e n ph4m

t)cat t r i e n CU8 3?n Tù3 1 tbư ounT ocinh 1 - oh-n ®nQ t r u

xô đ*n l ụ ? , l à , tìae, ^ n , 70 0 khôn? c b i cua Vinh t? n? còn cua

th’?o wiêu h i - n nì’!'? t4p cuan, t í n r.2 íơr. , hrs t i c t z r p. vin tr^n sãn phn:n,céc boẹt độn^ v i n bóp thôn^ qua l e ì pb?ỗ’n^

không c h ỉ trong v i ệ c nhận tìr?c d i sản :úe '<h'f mh còn l ê d ồ i

h ô i cẩp t é ch tro n? côns; c u ; c phát t r ì l n kỉnh t ỗ - x ã b ộ i cúa đẩt n'?ó’c t a N^hị q u y ễ t 3 ẹ i bộ ỉ đ ẹ i t i ế u t c è n quốc l à n th?

VII Đpr.Ị Cộng sản V i ệ t đã c h ỉ rô đổi v ớ i H'fó’c ta h i ệ n

n s y : "Pbgt t r i ề n tcar d i ệ n k ỉ n h t ễ nôn^ t h ô n , phét

t r i ể n san xu?t nông, l â n , n-zbi£o v ớ i pbét t r i ề n riípnh n^he t i ể u thú côn^ n e h i ệ o ” "Eẳy mẹr.h sê n Tcuẩt hèn? t i ê u dùn? vs hèr.’ x u ẩ t <h*u, đáo n iu c3u ÌP d ẹ n Ị ị cbẵt 1’íỢn?

TÌ7P7 r*?n? r*P0 otay ^ vụ t*51 t i ?u dù r ? tr on ? a f j’ c VP xu í t 'ch^.u , t-ín? thêm nhiêu v i ệ c làm" '24- : 5C, 5 1 )

** ế’ ^ôn D5.n tQC họ r*ĩ k h cs 1'i.c in -M t t f- -r> ««ry' n T ' c '1 ^ *- • ^ r - họo TỔ % . bc’o •

-He iTn * Iig f ciur.? c ô i đã cun.^ nc i3 u % lơ ọ s i : : v iê n có d^ ■ **',đ iê n

dp đ^n t^r họ'' t f í nbí?u ỉị.p T f?n t % ^ ^Qn? v "J^ 7 ^ c ■*/>A

“ ể V' • 4Hfi ^1* vĩnh Phú, Hp T«y, Hà ỉz.'ĩ c* 9 , H a i H'?ĩi2f 'ĩazi Hè, rr • • Thái

E Ỉ n h N h ì n 3* v?n đê xúc nà n?b? d f t tru ^ ên the n? đ ị t TP.

1'iơn^ tâm, t r s c h nhỉậm, t ỉ n h cén nshễ n ^ bi ệo cua t ò i Kh5n^

phàn t ả o l'?u "ár z i p t r ị v in hóp cu5o ^ i a lâ u đ à i , pcụr vụ

S'f n^bỉệp xây d'Jr.» vè t s o vệ đẵt rríớc cùn’ với 7 r.^hĩa í ó ,

v ỉ ệ c n g h i ê n C ' ỉ u r ^ h ê d ệ t c ồ t r u y ề n c ò n ỉ ó p p h à n 7 P 0 v i ệ c

r.^r.iêr c í u cua các n^ành v i n hóa, í b c e hoc -<7 t a u i t , r.^bệ

t h u ậ t, kỉnh t ễ nhln vận đụnz, cề th*3 tỉr.a dân th:la

aỹ, thể h i j n z 5 i ru en bệ 'ci-;n ?i~s tr r'ềr tr.5r.-3r

vr-h i s n d ẹ i , nvr-hẩt l à k vr-h i "con to’ l ụ a T-ới" x í r s

t r o n 1* ch°m v i toàn càu Đòn? thc’i , đ-'v ocr là co’ 3C3’ để Cũún?

t ô i x i y ỚỊns chuyên ăê : ĩ bu cò r g n ĩ b i ệ o truvêr t hổn? néc.

kbos S f, S ẹi học Tẳns? hq’p Hè Nội.

ĐÓ l à nủ^r.ỉ l ý co '■'hínb t h ò i thúc t ô i chọn : IT3KỄ 23 Í cC* ĨHUYỈN C’ £ÍN t EẴÌỈ3- BÌT g Eộ V l Ị ĩ ITAii lèm đe t à i l u f n án

Phó t i ễ n s i khoe học l ị r h 5'i cua n i n h

Tuy n h i ê n , n t -í đã n ổ i , n~hê d ệ t cố t r u y ề n l s 7?r* đê khos

bọc l ý tbú nbln? r ẵ t đp dẹnĩ vè ph'?^ t ? p cì?y chúr.2 t ô i m(H c h ỉ d'ỉng l ẹ ỉ n ^ h iân C'fu rĩThẽ dê t v ° i với h e i n=?u*n

nguyên l ỉ ệ u ch ín h l e s ữ ì bông vè tơ_tlỊỊỊ, ch'?fl cố điếu < i f n

- 7 _

n ^ b ỉ ê n C'fu n^bê d ệ t v ớ i c á c nguyên l i ệ u l a n h , đey, g p ỉ '2Py

n^hễ dệt chiểu (đan c h i ễ u ) , hay CSC n^hê cùn* lo*=ỉ nghề d£ t nh’f đ\ns ten ( x u ấ t h iệ n 2§n đ â y ), đpn võr.7, thêu, l?n dây

t h í n ? v v £Ó l à r h^n? r g h ề c ó 7 1 ? t r ị k i n h t ? , v ă n ’có?đQ<"

đpo, v ớ i q u i t r i n h kỹ t h u ậ t cpr.g nbiSu t í n h đ ị c t b ù

ỏ đây cbúr-3 t ô i cũn? 2(5ỉ c h i ^ i ớ i hẹn phẹni vi cùa đê

t à i ớ khu vjc đôr.^ tlr.g; Eac Bô _ c b i ể c r.Si Cue CSC n^ành

nghề thu côr.ĩ mẻ ch te có điêu k i ệ n 120’ r^ng phẹn v i n2 QỈên

C'?u câ kbu v í c Trun* E? vè Nf?m En Nh'"r.2 30 sénh nzhè d ệ t

rỗ truyêr 0' B-ĩc Eộ với b s i íChu v i c t r sn nin? nh'í với CPC

v?n đè thu ccri2 r.íhiệ p trcr.Ị l ị ~ h 3* v» v i t r í cú? nó

tr o n ? đời sS r t con a^’f ờ i đã ỜĨỢC các nhp kinh í i ể n cứa chủ

n ^ h i s Mpc - Lênin đê r ị p tron?; n h i ê u rôr.* t r i n h y.hếc n h e u ÌTor.? t á c phin Phét? c i ệr ch'?r.? cúg t 'ỉ • tiên ( 2 1 1 ) , cá c ìlếc

vè F Snghen đp đễ cệp đ?n nhu "âu vè auàn 90 lú c d i '-‘huyễn

cho ờ đễn nb’ĩ n z vủn^ có k h i hậu khác nhau cua con ng'?c’i

F Snghen t r o n ? t p c phẩa "N^uSa q*c củfl ' i a ‘ĩÌ T h ^ Âp sở b’7u

t ’f nhàn VP CUP nhp rviớc" đã c h i re r4n? : t*f t h ờ i đ ẹ i dã mpn spn^ t h ờ ỉ đ § ỉ v i n minb đ?Q’c đánh dỉ u bớ ỉ h e ỉ tbènh t'/u

có ý n^hlp đặc t i ệ t cu en trọr.1?, men? t i n h e é c h aign? tror.g

t ’fu tủ*? b p i 18 nẩu Qul n? vè ch? t gọ gô k i ạ I n ẹj," ( 3 5 : 2 64)

Ong cũng phân t í c h v s ỉ trồ c u 8 d5 s ẩ t tror.g v i ệ c thúc đấy Qghễ d ệ t , l à n cho nghê dật n-À.y cpna; chuyên hóa, cùng v ớ i

CSC n?hễ thả công khác dẫn đ?n S'f obâr cô n? ĨPO đ3r.? lớn

l^n th ’ý b s i : Thủ công n? h i ệ p t á c h k h ô i nôn? r s h i êp mầ hệ

qús quen trọn?? cùa nó l à thúc đ*y S'ĩ 'Obát t r i ề n của nen SPĨI

xuẵt hÀng hóe 3 / re C3’i cúa thú công n g h iệ p , tron? đó có n^hễ dệt về nh’íng tbènb t'/u to lớn cúe nó đếr.h ? i s nh'í DhÁt m i n h l ớ n ^UP n h â n l o ? i r p c n h à ’<ỉnta đ ỉ - n ọ h n n

t ỉ c h , đpr.h ?1Á, ^iúp cbo ''bún? te nb^r.ĩ r b ỉ đ*n qúỉ táu k h i

n g h i ê n c í u n-^bê d ệ t '■'ố t r u y ề n

i *ới nhiêu 7ỏr đ* 'chpr r.r.su ( s ’f ht", vin hóa hg^, kỹ thuật

h ọ r , ’íhâc r 0 Q7° , mỹ thuật bọ0 , kỉnh tẽ hrr, p non? tụ^ hQ^, dân h ọ c ) , f o l k l o r e đp có CSC côn? t r i n h nghiên C’?u

l i ê n qusu t r f c t i ễ p h c ị c ĩ i á n t i ? p đ?n n?hẽ dệt với tJ cách 1À nsiaê thủ côn? cể truyền hoịC với t’f csch l è t i s n đê cúe

trọng phục.

Nhiễu học g i á Xô V iể t t r í ớ c dây k h i n g h i ê n c\?u d’?ới z ó c

độ l ỉ ^ h S'í,vấn h ó e , dân t ộ c h ọ c đã đê c ị p đễn tran? phục

V8 n^hễ thu côn?; Đfin? chú ý l à CSC côns; trỉr.h n?hiên C'íu

củp ''é c t á c g i é S A T ô c s r é p : Ph^ơr.g rhpp r.Thiên C'?u dân t ; c

hoc V? vãn bóp v ệ t c h ẩ t ( 9 1 ) í G.C.^Ifixclovfi : " ^uẵn RO dân

t ộ c đ3n? XIpvơ nh’7ng Phong t ụ c VP t í n ng'f^n? t r u y è n t h ố n g ”

( 5 7) ; I U V E r ô m l s v : ĩ ? c r.T?ời V? dân t q c bọc ( 1 C ) oéc học

S5Ì8 pbíơng Tây nhtf lỉđusrđ T e y l o r t r o n £ côn? t r i n h V in bóp

nguyên thụy ( 8 1 ) đẽ aiỉsnb ọhẵn t h í c h đán’ t r i n h t ẵ y V? y

phyc vê t T ? n z s ' c cun’ nb’í ý nsrhìe l i c b S'?, ván bóe cúa n ó

André L e r o ỉ Gounhen tron^ công t r i n h í 5? t i £ n t ĩ và kỹ

thU3 t ror\ 2Ằ ì.'ỉ n h i ằ ũ ( ^ / o l u t i o r e t Techr-irv.ies1)

1'honme e t l g Ì/Iẹtilrg ( 1 3 C ) , phàn con r.^íời vè v ậ t c h í t dã

cẩp nb’fr*» thôn? t i n quen tror.’ vè n?bè dệ t 78 r á c h

th'fc t i ễ p cận nó tron? mối l i ê n hệ ẹi"fi ror n~?ờỉ,a iôỉ tr?ờn?

C'í dân thugc cộ JỈS0 Chi : "Phàm 0?'" đ3t t h u ;_2 JÌao Ohì,

r.7^0’1 'chòr.g chìr 'ci^t t rf ớ n ? ĨU, ~b?l tro 3’ 3SU '37, 15'./ v g i

lu$n oug đau lp g 30" Cpc sá ch oh'?0’r.? d i y-Ặt 2 2 1, vUẻn?

c h ỉ có n ó i đón v e i tơ r h u ố ỉ ơ TỈPC Chi : M'1’hản c b u ? l ré r s nh’f to* đen dệt thènb yp ị ?ọ i l à v é l t i | u 2ẢỀ" ( t he o

t h e , t ơ CÓ n h ì n ? l o ẹ i VPÍ nho đẹp hơn l ụ s (9 2) c é c t á c

phẩm S ẹ i V ì ẽ t 3? ký t o s n tb'jf c ủ e Ngô s ĩ L i ê n 78 OAC S'f t h ã n

9

-t r ỉ ẽ u Lê ( 5 1 ) , Phú b i ê n t eo l ục củs Lê 3Ú7 Bôn ( 3 3 ) , Vu

tr ung tùy bút củe Pbẹm Đinh Hẻ ( 4 C ) , L j ~h t r i l u h i ế n eh'?ơ!ig

l o g i c h ỉ cúe Pben Huy Chú; CSC tộ S'f của s ỉ quén t r i ẽ u

N ^ u ỵ ln nh'í Đại Nen t h -;c l ụ c Dsi Nam n h g t ttagr.g c h i (7 2 ) ,

Khâm đình Việ t s i thông ? i s n C'íơnz mục ( 7 1) đẽ có nh’ín?Ị

n h i ễ u , g ĩ i , t ô n ? , to' k h s c Riên? tộ C'fơn? •nu'? có tớ ỉ 115 t'í

l ỉ ệ u nói r.ĩhẽ urSns dâu, nuôi t a21, dệt v á i , nh?r.7 qui định CUP t r i è u đĩnh vê v i ệ r 3’í đun* đ*i với t ĩ r ĩ lo<=i ssn

phẩm cho tríng ĩ í p ị t ẽ n * t r o n g xã b ộ i

Dfớỉ t h ờ i thuộc Pháp, CPC học ĩ i a V iệt Non va Pháp cũn?

tẹo nên S’J chuy*n t ỉ ể n mới trong v i ệ c nạ hiên r í u nshễ trSng

dâu, n u ô i tam 'íơm t ơ , d ệ t v s i li jp Xhec h l n v ớ i t h ờ i phon?

k ỉ ể n t r í ó ’c đó, s;iai đoẹn này, n^bễ dệt vè t ỉ ẽ n đè của nó

1p n*bễ t *m tsn.^ đ\íqfc c o i lfl đ g í tríỢng k i n h t? mè th'íc dân Pháp x ể c định nhẳm k h a i t h é c t ố t bơn nguSn nguyên l i ệ u và

nhân ltfc ớ x ỉ "An Nfim tbu? c đi fl” Chính v i vậ.7 , hpng l o ẹ t các công t r ì n h n g h ỉ ê n C’fu V? n?bễ d ệ t Vfi t ỉ ễ n đề cúa nghè d ệ t

x u ẵ t h i ệ n Nghễ d ệ t n ó i r ỉ ê n g vè thủ côn? n g h i ệ p n ó ỉ chun^

c o ư r t vê n=rh“ tam t?r.2 t r s n T3p spr ?ÍP-b t ễ Sôn? D^ơr.? vv .

Tron? sổ r p r t p c ? ỉ e r.^'Wí V i ệ t , đpr.3 ^hú ý l è t á c pb*m

Nb*?n? r.ahe ĩ i p đìr.b ó’ Hp 30n ? (Les ỉ n d u s t r i e s í s n i ỉ l i a l e s đe

Hp Bôn?) xu5t tp r. nin 1932 ( 5 9 ) , cun’ '•Sp '■ ‘io '"c.úr.Ị t? diện mẹo n^hẽ thú rôr.i; ớ khu v Ị c n à y Tpr ph*2 ’-ỉ"n klr.b t£ Ịs r ?

XR Việ t Nem Him l9 5l Cô'7 ) và C u ^ t i ^ r 2np £u_e nền >ir.h t ễ

Việ t Nfim (1 9 5 2) cúfi Vu Quốc Thúc đp poin t ỉ c b a ố i quan hệ

? i n tó tbú côn? n g h i ệ p vè non? r.^hiệp, 2 i" a r.T?ờỉ nông

dân d3n^ t h ờ i l è the? thủ công r ẩ t đáns chú ỷ

Tuy đã có s5 thành t ’?u t r o n ’ v i ệ c nghiên C'íu vẽ n^hễ

đê t tru yễ n t h ĩ n s , níi’ín? các còn? t r ĩ n h n g h i ê n C'5u c ủ 8 cé c

học g ỉ ẻ d’f ớ i t h ờ ỉ t h ’fc dân vnn c h f e ởlp r e ởỉqic một b'5c t r a n b

t o s n cénh vẽ n^hẽ dật vè l s n ^ d ệ t ớ đSr-3 tân g B-íc S ộ

Seu cá ch m^n? théng 8 nlm 194-5, ^ i ớ ỉ S’í hoe l í é c - x í t n ó i chun? vè dân t ộ c học n ó ỉ r i ê n g đẽ b íử c đẵu c u s n tâm vè nhận

t b 5 y v s ỉ t r ồ qupn t r ọ n » củe thu côn1? n s h i ệ p trons; v i ệ c n ^ h ỉ ê n

c í u l ị c h s*i dân tQC vè v l n hóa t g c n s ^ í ờ ỉ c ó t h ê t h ẩ y vẫn đề

11

-t r ê n ữícỊc pb én ánh t r o n g cế c cô n? t r i n h nh'í VI§ t Nga VÍR hóp

3*ĩp C'ỉơnz củ s ĐÀo Duy Anh (1 ) 5ơ tbỏn l ị ^b S'? c h é t t r i ể n thú công n g h i ệ p Việ t Nem củe Phan J Ì e Eèn ( 5 ) f tQ I ^ h S'í chề

độ Phong < i ể n Việ t Ngm (3 tập) củp khoe 5 ' f , £ s ỉ hor Tốn? hcíọ

Hà Nộ ỉ , tộ LỊcb 3'ỷ Việ t N>m ( 2 tf.p) của ủy t e n Khoe hc^ XP

h ô i V i ệ t Nem (1C1, 1 C 2 ), L ị ch s'f Việ t Nam t^p I của c é c í Ỉ P O

S'í Phqn Huy l ê , Tràn Ặuốc Vítyng, Hè Tin Tẩn,Lfơr.^ N ỉn h ( 5 C ) , một sỡ lu ậ n ván t r o n g Hun? Vrơr.? n?ó'c vv cũng đfì đẽ

cập đền nghè dệt với t ’f cách là s ộ t yễu t? tron^ tor*3 thề

l ị ^ b S'f, ch ín h t r i , kỉn h t ẵ , v i n hóp c i e dân t ; c Tác phim 3Ơ tbpọ l i ^h S'? o h s t t r i * n thu côn? r.?biê c Vlẽ t cúa ?h?r

l ỉ s 3ộn X? côn? t r ĩ n h đâu t i ê n đát co’ s ỉ ''ho v i ệ c n ? h i - n

XX c ủ s Viện Tí đ ỉ ể n t á c h kho?, rp c t ẹ p c h í Dân t « c hg c, £ h p o

cồ họ c, N-ĩbỉên C'?ư l ị r h s*?, Van hóe dân ? i e n , Văn hce Nơhệ

t h u ậ t , Van hóa dân t q e , t á o Van ng hệ, Tuân t i n t ' r , ^Uftn hệ

quổc t ề Nhỉễu rônẹ t r i n h n g h i ê n I" ?u l ị ^ b s*t, đ ị a r h í r á c

địfl pb'íơn? nh’í : £ịfi £ h j ván bófi dân ?ipn ĩ h i n ? l o n ? - £ôn.7

Sô-Hf? N3 i ( 2 9 ) , D ịp c h í vĩrib P h ú - v i n b c s dâr ?ifin đ*t

tổ ( 3 C ) t £ i ff c h í Hs Bác ( 2 5 ) , Eịa c b ỉ ỵ i n hc? t i s n b ch5 H£

Cbí Minh v v đfl đễ c | p đễn n^hề tbu côn^ cồ t r u y ề n ở các

Trong v e i chục nim trô’ l g i đây, một số chuyên kh?o vê nghế thu công cổ t r u y ề n đã đ*Q’c x u ẩ t bén, tr on g đó đár.2 chú

7 nh'? : Nghe đeo t ỉ n b Bac củ ỉ? vũ T'í Tr?n^ ( 9 3 ) ; 21? hề C3

t r u y ê n cua Sc’ Van hóa thôn^ t i n Hpi K'fr ? ( 5 3 ) ; ìỉ-hê đgo quê b^ơrĩ? củ? 3Ớ ván hóff thôn? tin Hfl Sơn - i n h ( 197"7 ) t ? i târ

1992 với t i ê u đễ Hà ĩ q y -TyyÊn? Ịpn? r.shê-Ịpn? v l n ; Mh'tT.7 ^òr

tpy t p l bẹp C’* s cha ôn? cua Phan Đẹi Dosn và Nguyên »ưan^

Ngọc ( 2 1 )

Liên ạu?n í ễ n n^bễ d ệ t VP tr?r.7 chục ^0 thê kê đ?n ^f?c

t s i v i ể t CUP Ph^m v^n Kinh : Thu con? n?h 1 pp va ỊỆr.g TCP Vìệjt

tbn '-Ôn? ~.?hi?3 ( S r ) ; TÌ t h i - u l*r.g Vìêt ( Di?? s i n h Ho? chú

t i ê n ) (5 Q) ỉ '’£<’■ '■'ôn’ t r ì n h Ci’fi T-"ần ĩ"*? : ts lpr.?

Viế t cô t r ’j v 5r J *?r.? B q ( 9 5 ) , Hro v i n ìlilĩÒLrLS (94-),

M51 13r ?i o gỡ 'co? v \ n Từyơ n ? '9 5) ; Tim ’cirU tr?r.g C]SU£ V iê t

Npm (dan t ậ c Việ t) cua Doàn Thị Tinh C9C) - Ĩ ĩ o è i ra còn có thế kế đền rác côn? t r i n h n g h i ê n c ?u về thú côn? n g h i ệ p Thin? Lons-Bônsr Đô-Hè -Tộỉ Ci*8 Nguyễn Thíe E y ; y phục, tr ? n g S'5c c é c dân t ộ c V ỉ ệ t Nem cús ĐJc Thịnh v v

N^hẽ d ệ t cổ tr u y ề n CUA n-T?ờỉ V ỉ ệ t 0* đ5n? t i n ? Bấc tộ

ííc^c phán ánh khá phcng phú tror.^ kho tàn* v in hpc dân 2Ỉen ( truyện cố , truyền t h u y ễ t , tuc nz~ t ce đeo, dân CP. ) mà

t r o n s n h ỉ ều nấm qua CSC nbfl n g h i ê n r?u l ị c h S'?,đ3n hQ'-,

vin học dân ? i e n , ngôn ag'í h ọ c đs p h é t h ỉ ệ n vè 3 m tằm

-đ i q c lem phong phú thêm d iệ n mẹo ngbễ dệ t ớ khu v Ị c này.

Trong nh'fn^ nám ?ần đây,nhfr.? ph ét b ỉ ệ n vầ >bác cỗ học

V5 khpo họr' đs í ó o obtn s o i 3f>ne then vê s'f Vp. (ĩờí rúa n7hề dệt ớ Việt N?m n ó ỉ chun? ve đ5n? t i n s B-tc Eg nói

r i ê n ^ Csc nhè kbso rổ học đẽ p b ỉ t hỉện đ'<ơc khôn^ ỉ t r p c

d ọ ỉ xs c h i vè t? n d'ĩp tro n? rá c d i c h i t ’f Phùn? Nguyên đền

Hùn? V'to'n7 ( 3 9 ) ; Hp Van Tin v ớ i phát h i f n : Vg nb*r,? c ? i ?QÌ

1? "cpn <31.211 tron? di c b i Phùn? N?ụyôp (7 9) v v Tuy n h iê n , t ^ t ''í5 '"SC côn" trỉr.h trên CSC ?ia

t r o n ? VP r ĩ o b i m í c 0’ nc’ír.3r tbc’i ^ i p n ich f- c r.hau, Ĩ12 t i ' I n C'?u

ho-ịC đe cậc đ?n n^hê dệt ớ đ?nsr "c^.n.2 3'ÌC 2^ ■"cn t?n r.on,3ơ

tr'jyên ớ đ$n? bĩng Hác v ớ i t'? c?cb khôn? c h i l à 'aost độn?

kinh tễ ap ròn 1? hoẹt độn? văn hóa, t i lu ván hca tqc

n ^ í ờ i ch'?a đ?cỉ’c n g h i ê n C'fu một cách có bệ thốn? VP tcèn d i ệ n

tr * ớ c yêu c?u cú 8 khoa học và đơỉ 3SĩiỉỊ đ ị t r a

ĐÓ l è côn? v i ệ c khó kha’-’., ph'5c t ệ ? , l â u d è ỉ , song đó

củe l ị c h S'tf v i n h ó s V ỉ ậ t t r ê n vùng đ$ng b l n g ch âu t h ổ

- X3y cơ sở khoe taọc t r o n s v i ệ c kể th'?s ntrínạ’ g í ?

t r i cús n^hễ dệt trong mSỈ quen bệ tru yền thố n2 về h ỉ ăn

đ ẹ í

3 oểc ngụõn t ? l l i ệu VR gb'fơr.? shẤs n ? h l s n '"'iu

t ậ p hqỉp t è i l ỉ ậ u t'í n h i ề u ng u c n ktaíc nhau :

- Tt»?ớc h ễ t và chu yẽu, đó l à nguồn t à i l i ệ u chúr.2 t ô ỉ

thu t h j p đ'fơc t r o n * vòr.2 1C nam aus t r ê n địa càn đ ỉ ề n dẽ ở

n h i êu vủn^ thu^c đôr.2 t i n ? 3-íc Bộ t í vĩnh Phú, Hè Nộ ỉ , Hè

Tây, Kè B'ìC íến Hai H'ír.ĩ, Npa Hà, Tbsi Binh.

aupn đ*n n^hs d^t ơ Vỉ“t Nnnií CfiC côn? t r in h nghiên đ?

xuẩt tpn tror.- VP r ĩ o è i n ĩ ớ c đễ C"ip t r f c t i ? ? h o ịc ? i s n t i ? p đễn đẽ t g i đ'"Q’r kế th’?s nà'-? lfi nguSn t'? l i ệ u ho trợ cusn

t r ọ n ?

- Cọc t' í l ỉ ệ u ch1?? xu ẵt "bén nh'? r á c lu ậ n án phó t i ế n s ĩ S'f hQC : Họp vĩr n-ị t cbir Thái ý y.'ýờr.s T ĩ ^ ^?hù Ylr.-oơr IfO

Thị Ngoe Tuyêt (ICC); cé c lu ậ n v i n t í t n g h i ệ p đ ặ ỉ học và c í

N g o è ỉ cá c t à i l i ệ u đfi công tố t r ê n CSC c h í khoa

bọc Cũuyên n^Ành V8 các béo, cbúns; t ô i cun? au en tâm k h a i ttasc CSC ĩi^uỗn t à i l i ệ u vật t h ậ t nh'jf các hiện vật kháo cổ

h ọ c , cá c h ỉ ệ n v ậ t t r í n g t è.7 t ẹ i các t á o t » n ? , t r i ể n l ã n ,

tranh dân g i e n truyẽn t h á n g ớ trung Ĩơr.ĩ vè đi a phíơn?.

- Chúns t ô i cũn? !chfli t h á c CSC r.^uỗn t í l ỉ ^ u I?u t r í về

t ì n h hinh thú côn? n g h i ệ p t i ỉ Trun? tân l'?u t r f Quốc g i a I ( t g ỉ Hà ì ĩ ộ i ) íphòns; Líu tr? ứy ta n nhân dân thạnh ph5 Hà Nội

vè các đ ị a ph^ơn^íopc t s i l ỉ ệ u đ ị s t g hiện 1 «u £ r f t = ỉ V iân

Hpn Nôm về t i n h bĩnh ruộtií d ẩ t 3151 s? lsr.3; X? ỏ’ d5n? tl r 7

B ị c Bộ ( T )

-uy n c i ề n , n PC r.euòn t'!1 l ỉ ? u t r ân đ i 7 ho?n tcàn r'n*p

d ì | n ì ẹo hoàn "hỉnh cús n?cê dệt rể truyền ớ t ’ r.3 Bìc

2 q , sor.í đó 1? n.zu5n t à i l i ệ u r ẫ t quan trọn? ?iúp chún? tô ì th’/ c hiện ve hoàn thsnh t?n lu ận sn này.

sớ ptríơnsr pháo luậ n của chú n z h ĩ e àiéc - Lê n i n tron? v i ệ c

nhận th‘?c CSC 3'Ị v ậ t , r ỉ ệ n t"íơn? t ’f nhiên vè xã cội.Chủ n ỉ b ĩ a

duy v ậ t b i ệ n ch'?n^ và chu n^ h ĩ a duy v ậ t l ị c h S'f l à CO’ sớ l ý

luận đế xem x ể t nghễ dệt truyền tb5n? v ớ i t'f cách l a y?u t?

Cẩu tbènh cứa nễn tpn? ’<inh t ễ trons; s ĩ vện phét t r ỉ ê n

CUA đt?ỉ sổrj? t ộ c nsríời.Quen điếm cua chú n g h ĩ a Mfic - l ê n i n

vỗ t ỉ n h phổ t i ễ n vè t í n h đ4c thù d?q|c quán t r i ệ t k h ỉ n g h i ê n

c ỉ u V? otapt t r i “r cúfl n?hế d ệ t vè thu côn? n g h i ệ p ở

Nh'ĩng l u ậ n điếm củs CSC nhà kin h đ iê n vễ v a i t r ò của

thú cônạ; ng hỉệo trong S’í phét t r i ể n cúe xã hộ ỉ l o à i n g ' f ờ i

thứ côn? n=rhỉ?p r.óí chun? V? n?hê dệt cố truyền nói riêr.3T

đóng ?óp t r o n s di sân vấn hóa tr u y ề n t h ổ n s ủlị t khác, chún?

t ô i l u ô n lu ô n tìai h i ế u vế vận đun? '-pr rhú tr*ơr.2 , đ’^ờr.7

15ì kinh t ê -ván hốs— XP hqi cu8 3r-n~ VP Nhà n*ớr ta tron?

aúa t r ỉ n h th'/'"1 bỉệr nh'fr.=r nộ ỉ đun-2 l i ê n quen à?n i s t à i

N^osỉ d?n l ư ị n nớ đầu ’ ỉ ớ i t h i ệ u luận sn, cbíơr.? k ễt

lu ận , t à i l i ệ u tbam kháo va phv lu-.n án đ'j?Ợc ch ia lsm

3 cừ iơ n * :

Ch’?ơn? I : Cgr.h quan VP c;f dân đõr.? b!ng Btc Eậ

Ch’fơn? I I : N?hễ đ ê t rẻ t r u y è r

Cfa'fơns; I I I : Nghe dê t cô truvềr t r o n ? dời sổn°’ kinh t ễ

u %

vẻ bcpn thênh lu^n án này, n^oài 3i n A • l'íc cũe 'cantthân, cbũn* t /N5 • ỉ đa nhận đfcjv S’í ? i ú p V ề ,

n H 'la - CPU cua -5 "1Q nĩ

D«.n t ộ c bo^, ’<bop Lịch S'f, t r - ’c'n3 hẹ ì 'QQO Ĩ Ỉ2Ĩ hq'p Hè -•*!, củ? n c ỉ e u "ĨÍPO s ? , pbó t ỉền ư) l*r l #* ' , -s

Cr*r_ CQ r ĩ c iậ n C'?’wi tro r.T ve % n?o??i t r ' ”0’n ? Nhân đây ?bo phểp t o i pv to lỏ n ? * ,» ci ễ t 0*n rh^n thpnb t(5ỉ 0 s í Ph an K^u Dật, ? i éo S’.? T T 3y r%i i e o • * ấp

t ậ n t i n h c h ỉ d3n tò i tr on » toàn tQ CU8 t r i n b t r i ẽ r k b a i ve, \ • ỉ

19

-bosn thsr.h lu ậ n án Chúng t ô i cũr.^ x i n t à y t ô l ò n ? c'p-2 tạ

S’í ^iúp ởỹ đqn^ v i ê n , k h í c h l ệ của các ^ ié o ='? : Hà Vin Tắr.,

Phen Đỹi Dosn, vũ Dfo’n? Ninh, p^ùns H~u rh ú, Vu - i n h JĨ?r.?,

CHƯKTG I

£ ~ ẢNH SUiN VẲ cư DÂN ÌÍN Í BÃN5 BÃO EỘ

E5r.s blns; B'Cc Bg hay còn ĨỌỈ l à đõn^ tan? sôn- H3n~

dòng sôn'? đón^ V2Ì trồ quen trọng; t ậ c nhãt tror.’ aúe t r ì n h

h ì n b th? nh châu thổ này - l à n â t vĩin.2 vin taóọ lớ n Vf)

có t ễ dày l ị c h sJ cúe đẫt n\fó’c t e Bây không phái là mg t

đơn v i bènh chính mà 1? một vùn3, d ộ t ’<h5n^ Tian vin hóp

đSn? t l n ạ VP 7 huyện c i ẽ n trur.2 đu Rer.b ~ i ớ ì địa l ý t?

n h ỉ s n t í5u C’ o h ỉ ° ì ĩ r ĩ t 4 c t'f Yên L5.p í i rcen ch^n n ú i

Yên Tí qua * ha I^ẸÌ, võnạ; l ê n Lục Nfl'n r ò i theo c h ín đ 5 ỉ 5ỉp n ^ ma t ớ ỉ Kép, que Tên Thể, Phú EỈnh, Phố Yên, vòng chân,

n ú i Tam Đpc GU8 Đe ^húc, vĩnh Yên, V i ệ t T r ĩ Toàn t â ranh

?i<5ỉ pkíp Tây cú s đ5n^ bỉ nạ; tb u ộ c về đ i e phận Ha Tây, Ninh

B i n h Vè đ ẹ i t h ể , rpr.h ? i ớ i này đ'ĩ(Ịr phân c h i a t'Ị n h i ê n t h e o

chân cẴc n ú i Bp v i , Viên Ne7!, S ỗ i DÙ, Xuân Hfiỉt r ? ỉ t ỉ ? p

t h e o chân CSC n ú i đe v 5 ỉ QU8 ch<5* Bẽn, Eụr Khê, Eioen v ĩ ĩ ?

đó vòn? l ê n Lẹc Thúy, xuổn^ Nho ^uen rõ ỉ đ i re t i ề n th eo chân dey n ú ỉ đế v ô ỉ ngấn c s c h Ninh Einh vè Ther.h Hóp.

Về mặt bsnh c h í n h , đ5ng b l n ạ sông H5n^ nlm tron? phẹn

v i 78 huyện, 12 t h ị xã Vfl 4- thênh phfl tbuqc 11 t ỉn h về 2

tbpnh phố t r ỉ r tbu*'" tru Ĩ12 '?ơn? l p Qusns; Nính, Kẻ ỉ Phồr.7 ,

H s ỉ S i n ? , He Eac, Bíc Thái, vĩnh Phú, Hè N ộ i , Hà ĩ §7 , Nen

Hè, Nỉnh B in h, Théỉ EỈnh Tuy n h i ê n , c á c huyện ớ r ỉ a đông

t i n ? có nhiễu đ5i núi xen kẽ, c h i co 7 1 huyên đ'jq'c c o i l à

thuôc Ở5n? tlnạ; (TL: 49, 7 )

2o địfi hĩnh nb'J vậ.y, d i ệ n t ỉ c b đ5n? bing Bác Bộ t h ậ t

khó xác định ch ín h x á c Ngu c h ỉ l ĩ y ran h Ị i ớ i t ‘i n.biên d;a VPO d ỉ ệ n t í c h đ í t phù sa t h i di ện t í c h đcn? bin? - í c Bq nhô

bơn d ỉệ n t í c h 75 huyện CQŨ.% l ẹ i Do đó di ện t ỉ c b đòr.^ t ĩ n ^

F í c Eq t5"CQ’c t ỉ n h ron s3 t'*ơn? x?p x ỉ 7?0 'ího^r.ỉ? 1, ~

-1 , 6 t r i ệ u hp rt-íc l^.ccc - 1S.CTC k = 2 )

£8n^ t t n g B ì c Bq uip.y ^òn 2QÌ l s ỉ ĩ n ? c 1 r.7 30r.2 H*n?

l à l ộ t châu thổ đ*ơc hỉnh thành do 3’? ’c ? i đ\p cúa pbù 33

một vùn* đ 5 i n ú i , t r s ỉ qua cúa t r ỉ n b v ị n động k ỉ ề n tặo

đ ị a ch ẩt l â u d à i và p h v t ẹ p Trcn? ;ú e t r ì n h đó,3Ôn?

H5n?-dòn? s ô n z l ớ n nb5t <ỹ n i ễ n Bac V i ệ t Nam 31? dân z i a n quen a ọ í

1r sôn^ c é i (sÔR^ Mẹ), dõng v e i t r ò chủ đẹo tr o n g v i ệ c t ô i đáp vùn? đỗng t-lng cbâu thổ n à y Theo c á c t à i l i ệ u khỉtícín^

thu y v4n, tổn ? l'fqfn? n'fớc đỗn^ t ầ n g Bac Eộ t i n h quân l e

15 7 ỉCnỊ/nám, t r o n g đó 1 2 7 , 5 km3 t ’f r.?0FL vso và 9 , 5 c t 3 do aris Tron^ k h i đó, l i ^ n ? dồn? chây cúp sôn? Hỗn? k h í que

Sơn Tây l è 12C k m ỉ / n á m , sau k h i ch u y ln qua s ô n z Đu5n? ỈC

còn l ẹ ỉ 9C km3 que Hè N ộ i v l t b ế , tu y đ3n* tanạ Eac Eg do

h s i con sông : sông Hổng Vff sông Thê ì Bình b 3 i đap phù sa nh'ín? t'f ph ía nen sông Đu ổng V8Ỉ t r ò ch ín h tbugc về s o a s H5n* VP sông H5n^ x í n g đến? mang tên đông t i n ? châu thổ này

( 4 9 ĩ 1 7 )

X/Sỗag t i n ? Ei c có đ ị c tr?ng co’ tán nh?t l à th5p và

t ầ n g p h l n g , dốc t h o á i t'í t â y o l c xuốn^ đôn^ nan, t'5 đq cao

i r - I5m ẹ?í ?m d§n đs n đ3 c s o T/ịt t i ễ n Tuy vậy, vùn?

t ĩ n ^ rôn^ lớ n ns.y khôn’ đôn? nhẩt vè địp l ý và k ỉ ẫ n tẹ o - < h i n

t r ê n b?n đô c?nh quan đị a l ý , ctìúr-7 t a th?v có 3 vùn? : vùn7

r l s đ5r.^ -ảng, vùng trur.? tân íõr.? 78 vùr.7 duyên h ? i

v ó i nhi êu k ỉ ể u c?nh quan khác nhau Tbeo phân l o ? ! đ ị a

l ý họ'" có CSC k ỉ l u cánh cusr nh'p : tir.g 'bór mòr.-tí^b tụ

xen í5i s ó t , đ ĩ n < 'cĩr.z t í c h t ụ - x â a t h ’?'' xen đ ô i s ó t , (ìĩr.2

t i n ^ t í r b t u x^tn t h ' ? c , đ 5 i t ó c mòn s ó t , ớ vùn.'* r i ? đ ô n ? ’c ' r ?

£ v ù n ’ t r u n ’ t â n đ ĩ r ụ bầr 2 , n ơ i c ị ì r ỉ s n t i * n \ I ' Ỉ 2 t a o pbú

VP cho ổẽĩi đâu côn? nguyên vẩn ccr* nhi ễu vùr.7 l ầ y l ; ỉ có

CPC kỉằu cánh quan : đĩn^ t i n 3 t í c h tụ phù sa mới, cac , xen

đ 3 ỉ s ó t ; ’í i * u dõng tlr.g t ỉ c h tu ceo* < i “U Ì Ĩ Z Ĩ clr.^ t í c h tụ phù Sfi 31Ớ ỉ t h ẵ p , k ỉ ế u đ S n ? b i r 3 p h ủ s a m ớ i t r ũ r i ĩ x e n đ ỗ i

s ó t ; k ỉ ế u đ 5 ỉ c s c x t ơ s ó t mVvỊi Q Í Bir> • í vuncF ^"70^ h^i

ro cac k i ế u duyên h a i , t í c h tụ c<8 sông vế íCỈsu đ?c đá ? ? c

l ặ c đ i ê n CUP đ i a hìn h đỡng t ĩ r g Eac 2q 1? x ề t qủs cua

''úe céc đcjft t i ế n t í ể n , t h o á ỉ l i ê n au an đ?n CSC t h ờ i kỷ bing

taa ph ét t r i ề n vê CSC t h ờ i kỳ tn n? t e n , rũnsr nh’í aúe t r ỉ n h

c h ỉn h phục đ5n^ t i n g của r t dân.

- 23

nên t í n h đfi đfn=r củ? đi?u k i ệ n k h í h5u Tuy n h i ê n , t r ân đ ỹ i

th ế k b í bệu đSn^ t'ir_2 B-ÌC 3q r ẵ t Phu hợ c ựýị v i ệ c g i e o tr3r.?

lile rryớc va nhiễu l o gị nậy Hhiê t đới k h ó ' ' Mhiệt độ khôn?

k h í trun<? bình nấn kboên? 2 2 , 5 ° c c?n 2 3,5° c và r?ơnz nría

tr a n * t ỉ n h nim t') 14CC mm đến 2CCC m , tổn? n h i ệ t cộ 3 3CC°C

đ?n ô ? c c ° 0 đủ cbo h e i vụ lúa (càn t'í 36CC đỄn 3^cc °c một

v ụ ) Tuy n h i ê n kh í hịu đ5n? t t r ĩ s í c Eộ ''ó nh*r.? đ ị c t r f r.2

kbsc t ỉ ệ t với đ3n^ t l n g miễn Trur.a; ve mi?n N?n Eôn~’ btn.g

E í c Bộ l à blng duy nhất ổ’ V i ệ t Nen c ó a â t x i s đôn? th'Jc

S’í , có 3 tb p n g t r u n g t i n h d’í ớ i 13°C, ỗ1 một s ĩ n ơ i có t b ? " ?

có n h i ệ t đq trun? clnh đ?ới 15CC, do ic mp có dẹr.ĩ í b í bậu

4 nùa rõ r ệ t Ãhi hỊu tín T.ù? với một xùs đôr.^ 1 fr.b đã

y <hi?n ccc 3UP vu lúa 3 Bíc r 5 t r.er.iễn n?l t VI t o i d°

c h ỉ c?y d ^ c hpi Vy , v i t h ờ i kỳ trò b5n^ vè k?t h g t đ ò i bói

n h ỉ ệ t độ t r ê n 2C'CCt c h ỉ t ậ o tru ni; vào 5 th?r.7, t'f th=n? 5

đễn thsn^ 9 Tuy n - i ê n mùa công ớ đ5ng tản? Bấc Bộ cb i csn

trớ v i ệ c 'TÌeo trổ n? một s5 c^ 7 n h i ệ t đ ới đòi h ó i n h i ệ t l ^ n s r

c a o , còn vẫn cho phét) canh t á c hoa nèu ve n ỉ t sQ c â y n?ir

n?py 3 n h i ệ t dớ ỉ VP ÔĨ1 đới khỉỄn cho cây tr 5 n g ổ1 đây khá phong phú, đa dẹn^.

Khí h^u ớ đ5n? t-ỉng s ô n2 H^ng 'rchá ph'#c t ẹ o Vfl t b ầ t

t h í ờ n ? , do b i c h ỉ ph?ỉ "bớỉ ^ỉ ó nùp t a o ?cm : ? i ó đôn*

b í c 'bát nguốEL t'í X ỉ - t i a xs x ô ỉ và đ?n t? kh ỉ qus Nem Ti-un^

Quổc, ? ỉ ó mùfl hẹ ( t â y nam h o ị c đcn? nem) t á t n^uòn t í npm

‘bốn c3u vf<?t x í c h đẹo nfi đểu t e k h ỉ que An Eộ Díơr.2 vè Thsi

Bình Díơng v ĩ vậy S’í tCt đẵu vè k ế t thú'' rác nùe cũn? nr.'?

t h ơ i t i ề t cúp t ’ì n ? n i a thay ổ c i tùy thu-'' vào n h ị o đ i s u 78

c í ờ n ? độ cús c á c luỡn? 2ÌĨ rá?.

£8ng btng Bac Bộ nkvt đê n ĩ i đ'?cj'c binh thành "bới SIÍ cị i

chế độ tbuy v i n , chế độ h á i v i n cũn ĩ cĩ t á c dân? đ?n ẳa

t r ỉ n h c s i t ẹ o , chinh phi;c đ3r.? t ị r ĩ cbâu thẻ.Thuy t r i ê u vịnh

E-íc cĩ rb ế độ nhật t r ỉ ê u , moi n ĩ p y cĩ uộ t l â n n ^ ỉ c l ê n

vè 01? t I5n rr?ĩ’c Ttuĩns Eiên đọ t r ỉ su cườnT dẹt 4<n t s ỉ ds^

Hịn Mu ( £c 3o'n) VP 3m t § i cffl Ep L ẹ t í đỗn? bĩn.2 EÍc En,

r / í ớ c m ị n t h e o t h ú y t r i ê u cũr.g; VPO s i u t r o n ^ n ộ i đ ị a T b eo

nSns; độ mu* ỉ 1 c A o t h i trun? t i n h t r - n sơn* Xỉnh Thay, rsr.b

=riĩ’i rríớc ~ ị n 7Í>0 3TU SÍ7 'cr, t r ân - ' n ? Tb?i Blnr 15 , 3Âr.?

4

Trp Lý 5 icm,sơng Hơn? 1C £” và 30 n2 LÍv 5 V" Ranh t ? i

QC này vẽ ohìp sen? - h á i 3inn thể *r — 4C len Vfi t r s r.

sơn? H5n? 2C - 3C len.

Chề độ thúy YÍn vè h ả i 71 n c~ k h i ến '".hc wĩn đê ch ĩn ? l u

t VP !3'^ ^ lp nỊn»*T^:7 7v*f *ĩ n" pr> £ õ T T J h ộn zr ^3LU r>y1 p C’-í dân

đ?n^ b ’ r.2 Eac 7Ỉ t h ế , v iệ c đip đê trĩ’ thành yêu ^5u 3?n?

c ị n qufi n ? h ì n n i n l ị r h S’í t r ê n đcn.2 t \ r z c b â u t h ổ n s y

Do các đ iề u k ỉ ệ n địff hin h, k b ỉ hậu, tbủỵ ván n ĩ ỉ t r ê n , cùng v ớ i thúy l ^ ỉ và csr.b tác của C’f dân ằ lớp thổ nhưỡng

t h f c v ị t ớ đây cũn^ khá đfl d ẹ n ì Vè thơ ntríỡng, n ẹ o à i l o g ỉ đẵt mặn, đ í t phèn, đẵt c á t 3* vùng duyên h a i , vùng tr u n ? tim

t ệ p trun^ cá c l o g i đẫ t phù 3S mớỉ, tổn ? d i ệ n t í c h t ớ i

6 9 2 c c c h e , t r o n g đĩ đẩ t phù Sfl sơng H5n^ cbỉễm 4 5 c CCC h e ,

25

-cò n c é c sông k h á c chi?m 1 8 7 c c c h e ĩ r o n ? s5 5 9 2 r r c ha có

khosn? t r ê n 3fC.CCC hfi đẵt c s o t h o á t rríớc t 5 t ,

./ Eiẵt phù sp. sôn^ Hỗn? r ấ t mỡ, 3SU nâu t'ío’i , th?nh

phãn cơ ?ió’i trun? t i n h , c5u t'fcj’n? t ? t , pb?n 'ír.? đẵt t*

tr'jn3 t i n h đễn k ỉ ề n y ể u B ấ t phù sa sônẹ Thái Binh -'bua bũ’n, n?hso pbi l i ệ u hơn.

n u ô i Đôi r.ơỉ r ò n s ố t 1 = 1 đẩu v ể t nh'~n? csr.h r í r ' r.<sr.,

r i n ? l i m , r?r_^ thôns;, rír-5 n ’ ị p niịr Cuộc cr.ir.h pinục vs

nên một nsn vấn hóa lâu dpi, rtc rỡ, :cír_? đọn? 1 * c h i ế c n ô i

củfl nên v i n mỉnh dân t ộ c Siêu k i ên cệr.h TJgn rsôi t r ‘ờr.g

V i ó đã t a o t ỉ è r đê r í t cuen t r ọ r.g rr.c r.?bè dệ t o h é t t r i ề n

E$n% t ĩ n s Ị E t c Eộ có d i ệ n ữ»0 nh'? h i ệ n n s y t r r ớ ' : bỄt phụ

thuộc VPO cúa t r ĩ n h ’<hpi p h ? , l ? c ổ^n-7 spr.2 t » 0 t ?r t ỉ , l ì ề r

t ụ r c u a c ? d â n n r í ơ i V ỉ ệ t t r ê n vur.7 '' hậu t h ô l â y t h ụ t

Tr^n vùn^ t r u ne du và ỉ ĩ r ĩ t ' r ? B-ir Eộ thu.; c l'.fu v ĩ r

sông HSnsr, CSC di t i c h phát h iệ n đ\?Q:c, theo Vcẵt aúa n - c i l n

r ? u CUÍ! c e c n t a a k h a o c ô h Q ' : , c ỏ 4 đ o ? n p h á t t r i ề n k ẽ

t i ẫ p nbeu r ẵ t r?c rỡ, đố 1= : Phùr.^ N^uyêr., 5ồnz £ậu, Jồ ^un,

Sôn^ Sơn Th?nh cúe t c ló’n n h í t cú? t h ờ i đ ẹ i <?ín? rvíớr 1?

n ir.h Tin L&r.ì, v i n T.ir.h Eôr.7 3c’n (Hà Vin -'lr : ĐÓ 1 p

d i ễ u đ? đ'?<5’r >hlr.2 đ ịn h cu? c?0 tộ S'? l5n : L ịr h S’V VIệ t-~sm

cú° ủ-7 ~t?rì Khoa CQC xã hội Việt N?n, t';p I (1C1); L j ~h S’*?

7 i “_t -Ton, I C’J p r ó r ?i?p S'f F’~2n Huy —^, T'-ân vU*'* YicỊt.z ,

Hà Tín Ĩ5n , L?ơr.? ĨTir.h c 5C)

Tr ên 4CCC nim t r í c > , đ"ờn^ tò' t i ế n ''ồn đ i t ’í Ct'fơn^ líỹ (s cr ì2 E?v) vòn? l s n Eí=n F t ?q’n" r ồ i s ? n ^ Hè 'Tội ( s e n ? Hín.2) nh'?n? o b ía t r í ớ c tò’ l à một vùng t r i ề u t ẽ i s ô n s , n=rập rríóv

k h i t r í ? u l ê n , phơỉ t " ỉ kh i t r i ề u xu5n^, r ả i rá c cũr.^ cố

ĩih’5n^ t p i đ5t cs o không ngập t r ì ê u Of dân ng-?ời Việt đa

t ỉ ể t lq*ỉ đụns t h ú y t r i ề u đế làm r u g n ? l f c (75, 5 7-8 5) Veo

qupn* t r ê n 3CCC náa t r í ớ c , t ờ t i ế n đẽ l ủ i xuốns: t r o n ? CSC

dẫn rp pb í e nam t ẽ i t 3 ì đ5ng t i n ? cbâu thả đế cer.h t é c l ú s

a 'f ớc f tu C't thènh là n ? xóm Cp.c nhè kháo cổ học đẽ t i n th? 7

n h ỉ ẽ u dỉ t í c h ván hófl Phùn? Nguyên t ẹ i r é c t i n h vĩnh Pbú,Hà

- 27 _

Eắc, Hè l&y, H ẻ ỉ Phòĩi? Nh'?n- d i v ậ t t i a th 3 ỵ tror.2 rác d i

c h ỉ này cho thẵy S'ĩ xuẩt h ỉ f n cús n^hs luyện, k i n va đỗ

đỗr.'* thpu tbsm ^ ie vào thế ? i ớ ỉ gỗ đá (5C ; 4 2 ) Sj chuyến bi?r t f thế ? l ớ i gọ d£ s?n? t h ị > l ĩ khí đs tác r ? không; í t đ?n S'* T3b?t t r i * n cús r.ên >inb t ạ t ì S'í phét t r i ế n

cua nôn? r.^bỉệp đên CSC n^hè thu côn? cuen t r ọ n ' r.'r.” luyên.

kim, d ệ t , ? ố a v ớ i t à i n in ? n?hệ th u ậ t và t'í duy th*3 mỹ

CPO mà ?ió’i S'J hoe vè khpo cố bọr đp 'rcbln? đ i n h c ố the tbẩy

rõ 'ĨÍ5U npy cu? CPO h ì } n v 3 t di o h i "ò Eôr.? rvìr.hPhú),

jÒ Hện, Jồ Dồng Cho (Hè Tây) thuQC 21 s i đoẹn só'~, h? 7 Phùr.^

Nguyên, xóm Rền, An Đoo (Vinh Phú) ? i s i đo?n 7 ± ~ ĩ , 'r ? 7 lùr.7

Hòe (v ĩ n h Pv,ứ) Ĩ Ì P Ì đo?r 'TU?! của v l n hóp Phùn*

Một s? di t i r b p t s t b iệ n thu;'' z ỉ ? i đoỵn E;.u, tror.ạ;

đó cb’ỉ s di t í c a v i n bóp ?kùr.* Nguyện í i f i i đoẹn T.u;n nb? :

Tìểp đó l p nền van hce khéo cổ học JC Mun phân tổ t r sn cùn?

một địp tàn v ớ ỉ v i n hóe Phùng Nguyên, t e o ?Sa vĩnh Phú, Hà

Tộy, Hà Bac, Hà Nộ ì , v ớ i 5'í phát t r i ề n Eẹnh cua nzhẽ đôr.<?

tbeu (c hiễ m 5C% số côna; cu vè vũ k h í )

S i p ỉ đogn Đôn? Sơn v ớ ỉ S'Ị p h s t t r i ể n r Ị c rỡ CUP 23 đ3n?

t h e u , cho đển ney ( l 9 ỏ 5 ) đẽ p h é t h i ệ n đ?qfc 9^ di t í c h phân

w h5u khap ơ miễn Bấc V ỉậ t Npn, ebu y?u lp dọc l'Ai v f c s5n?

H5n^f sông Mẽ, s ô n=5 c á Griei đoẹn Scng Sơn ữĩ(ị'c c o i l à

^ i s i đoẹn p h é t t r ỉ ê n c s o cu8 kỹ t h u ậ t đônạ thau vè sơ ky

s ắ t , 7ỚỈ khung r.iên đ ẹ ỉ t ’ì 8CC - ^cc nim tr-íớc côn? n7U7ân

đ*n nb'~n? thế k ỷ Í5u sau côn? n zu y ên

Nc? vệy l à , t'í vin bóe Phùn? Nguyên đ3n văn hóp Eôns Sơn, trên l'fu v í c cứa đỗn? -in ? châu thố sôn? H5n?, ôn? che

ta đp tgo đ’ín? nên một nễn nôn? n ? h i§ 0 dùns rày v ớ ỉ kỹ t h u ậ t

spn xuẵt CPO ve obo đến ^ỈPỈ íoẹr Sông 3ơn,c'? dân ì i a i íoẹr

h'Ịu kỳ đĩn? thau VP sc’ ky đô s ẩ t đ ĩ mớ rộnạ đ ịa tà n r ĩ t r ú ,

đấ.y aẹnh côn? ru ;c riir.h ph’;;c vùn? đ5n? 'z\r.-ĩ ''bâu tho 3-tc

Eộ và Ehc Iruns; 5 ộ các di t l r‘h TÍn hóa õôn* lơn J Eôn?

rộn^ d i ệ n t í c h tr5n^ l ú a rước "bing n h i ều hỉnh th'íc r&nt t á c

phù hựp v ớ i thồ nh’?ơn2 vs đÌPU k ỉ f n cpnh t á c t?n? vùn?.

' / C ô n ? cu ộc c h i n h phục vủn* đ5r.^ 'cang ''hâu t h ể , p h é t t r i ể n

nôn? n^ h ỉệ p tr ôn ^ l ú e ĩrtớ r tron^ diếu k ỉ f n t h i ê n n h i ê n n h i ệ t

đới * ió mùp l e CUQC đẵu trenh vật lộn quyềt l i ệ t , n h i ê u thuận

lqfi n b í n ? c ũ n ? không í t khó k M n t b p c h đố , n h í t l a nẹn h ẹ n

h í n , úng n?ập, l ũ l ụ t tf n ^ đ i q c phên ánh qua huyền t b o g ỉ

Sơn Tỉnh-Thúy Tinh.CÁc C'í dân nôn? n g h i ệ p ở đ ì y , n r o è ỉ v i ệ c

t r S n g cây l ú e rríớc 1« chu y ễ u , còn t r 5 n ? c á c l o ẹ i c â y l ẫ y

cú Vfl câ y ăn qủe KSt qủe phân t í c h t è o t í ph5n hoe ớ T'r»n^

Kênh cho th ẵ y , cây t r 3 n ’ t? y g i ờ có nh'?n? r A j thuộc họ hòa

ttasc, tộ đậu, bọ t3u t í , bp dq.u tam Eêr '•Ọĩíh b ái l'?<?n V?

s i n t á n , nshễ chin n u ô i, đỉnh cũn? phát t r i ề n

c ù n ^ v ớ i S'í p h á t t r i ể n c ủ a n ô n ^ n g h i ệ p , c á c n ? b è t h ủ côn’ cũn^ phát t r i ể n mẹnh mẽ nh’f nzhễ làm đá đẹt đễn đinh

c s o tron? 'ĨÌPÌ đo°n Phùns; N-^uvê-., n?bê »?n, n?bè l u y ệ n '<ini,

n ? h ê đ e n l á t , n ^ h ề S0’n , r 2 h § m ? c v ề r ? h ê d ệ t

N^hê fjệ t lfl 2 ?_t tr o r g nh~r.? r.-xhầ obpt đ ẹ t òfi đế 1 ni

nhiêu ch’í n? t l c h vẽ S’í tôn t gi 7? ch Ét t r i l n trorr?

thò’ 1 Hùng YỵơĩỊg D?u th'ín^ trên cô 78 doi xe ch i t i n 7 đ5t nun 7 cho t b l v n?h5 xe 3Ơi đs ró t í ẹ i a i đo en rb ù ny,

Nguyên T? SCỊ’Ì , r.2?ò’ỉ tfi đan ( d ệ t ) l ' ”ớ i cur.7 ''ẫp cco n ? b ?

nT?G’i đ k t n c họfi t r ăn đô đôn? Bôn? Sơn, n b ẩ t l à t r ê n

tr3n? vè thẹp đôn? đều m-ịc VP7, rn.il? éo, đón? khổ cá'’ l o ? i

v ? i mịn, vp i thô ròn i n đẩu t r ẽ n đô %5m, đĩ đ5n? VP tr o n ?

một n ? 5 i mq ớ Châu Can đs tìm th 5 v nh'?n? mpnh VPÌ c n i ê n i ỹ i

theo k ề t que các ton phóng XẸ 01 4 1 p 2 3 2 5Ì 5C n i n ) , (195C), ( TL 5C) Cpc l o ẹ i v é i lú'’ t í y »iỗ’ theo nghiên cíu củe các

nhè khf>0 cổ hpc có l ê d ệ t b'n? sqỉỉ bôn?, đpy, ? s i » tơ tầm

mè tb’f t ị c h cổ Trun=; Quốc nhận đp '•ó ở níớc ta VPO đẵu

Híơns^-Hè Tây), mà có t á c %ỈP cho r i n ’ ( 114 : 46, 57 ) f đó l à S'J

ptapn ánh xu t h ế t'í miến, núi t i ế n xuốn? đôn? bin? cua tẻ

t i ê n t ? , l è tan ? ch'?ng s i n h đqru đár.b dỉu côn» sức của C’í dân t r ê n vùn? thèm phủ s s cổ t r o n ? v i ệ c t ẹ o d'?ng nên v i n

minh sônẹ H5n? sau nà y c á c nb? S'5 h g c , k b s o cổ học dp khỉn°;

đỉr.h rang, "có DQt nền v \ n a i c b Việ t cổ" ( nn ) , đó là S’í

P b s t t r i * r l i ê n ■lV£ cúa nê n vấn minh s ô n í K5n^ , t* c é i l õ i

của ván hóe Phùng iỉĩu.yên đ*n v i n hós £ôr.2 Sơn Hay n ó i nộ t

đ ị c cáp mật độ C’í dân Theo số l i ệ u i i ê u tra dân s3 rúm l9ỏ9

dân sổ đỡn^ t i n ? E-íc Eộ ?C’C t í n h 1 ^ - 1 5 t r i , ' u n?"ò'i, clnh

a u â n ?3n 1CCC n g ^ ờ i / km2, t r c r ^ k h ỉ đó n ị t đệ t ỉ n h a u i n cúa

c é rríớc lfl 1 9 2 ng '? ờ i/ tcn2, duyên há ỉ -run:* Bg 1 6C n^’í c ' i / í ^ 2

vè đSng bìn^ sông Cíu Lon^ l à J>66 n T í ờ i / fcn2 Theo đ iê u tvp

dân sổ d í ớ i t h ơ i th'íc dân n i a 1 9 3 1, mật độ c ĩ d in ở đây đ?

l e 43C r i T t ời / km2 ( ; 38 ) với t ổ n ’ số dân lfi 6.5CC.CCC

ns^iời, CPO hơn C8 đỡn^ bản’ 3Ông o-íu Lon? h i ệ n n a y

6 đSn=; tẳnsị B'IC 23 th eo s5 l ỉ f u điêu t r e nấm 1 9 0 9, n ơ ỉ

dân C'í tập trun^ đon? nh?t l à Hà N*i : 144.^ Ti Ti ời / kás (con

số npy còn céch xe với th'fc t ễ ở t h ờ i điếm h i sn r.py) các

a ơ ỉ th'?e dân một chút 5CC nị'?ò’i / km2, thíờn^ nim ó’ r ỉ a

đ'*n ỏ’ a ộ t sổ địf> ph’"0'n7 nh"1 s?u : Thọi Binh 111? n=-fồ'iAm2l Hẻỉ Hi?n^ 991 ns;"?c’i / k m 2 , H s i ?hòn? 93 5 ns5'?ờiAm2.

Do a ật đg C'? dân đồn7, ns n ty l ệ diện t ỉ r h canh tác r ? t

n ? b i ệ p , t r ê n nên táng kinh t? b i n 3 n?bè nôn^ tr5r.3 l ú s n.íớc

lÀra chu đ f 0 Cho í ? n h i ệ n n a y , mịc dù có 'chôn? ỉ t t i * n đ ổ i

tro n? đời sơn? kỉnh t ể - x ẽ h ộ i , V? co’ t p n , v i n hó? ớ đôns

tin-'* B:í c Bô vẫn l à vấn hós l ú a nước c ú s n.Tíời nôn? dâ n

c é c nhà khoe hge đã t ỉ a ra khcn^ í t bang; ch'?n^ đề l ý

g Ỉ P Ỉ nh’7ng nguyên nhân t ẹ o nên t ỉ n h đặc thù ve c i dân và

v i n hófi ớ đ(5n^ bĩn? B( c Bộ N s ị ^ c dòng l ị c h s ỉ t e tb ? y , tronaj t u o ỉ t ỉ n h mỉnh cufi v i n hós đỡng bi n ? Btc Bộ, r í c b đậy quân? vẹn n á a , c h ỉ có vủns; vĩnh Phú, Hè E i c vè r i e đ 5 i n ú i

31

-p h í a t â y sông Đáy, n y i ró các t ặ c th en -phù sa cổ 30’i có con

C'ĩ trú C ’f dân thờ i đó ch’?s phpi 1« n°r fời Kinh nh'f h iệ n

n?ôn n2' í oh’5n^ minh n n ? , r"ỉ dằn đSnạ: bir.^ Eác 2ộ cc

ìíôn-Kho’!ne, T s y - T h á i N^-íời V iệt cổ hình thènh trên ro’ sớ

hcn obún? g i í s h e i đ ẹ i chủn^ - í ô n ^ ô i s ỉ t và C x t r s l ô ỉ t , tror.^

đó xu h'fớn? - ô n g ò l ô í t hóa nga.y càn? c b i ế a íu t h ế Theo ttr?

t ị c h co Trun? iu?c t h ĩ vào ’<ho*r.2 thế ký I I I , IV tr?c'c côn^

nguyên, <r? dần raièn Bíc V iệt Nam ?$£ nhóm L pc V iệ t và Tây

Âu nim t r o n g k h ? ỉ Btcb V i ệ t phân bí tr ê n một đ ịa ’c?n rộr.^;

c á c l â n2, đfi lsm cho l è n * V i ệ t t r ớ ttaènh hpt nbân củs XP

b ộ i , l è S'?c sổng củe X8 h ộ i , cua vấn hóe dân tQc Khi n ó i

đẽn v i n hóa C'-J dân đỗng t ị r g 2 { c Eộ, không tbế không nhìC đễn lsns;, t ơ i còn là n g l a còn n.’ic’c , c ò n vin hóa dân t ộ c Nho’

có l à n=5 3S n^'íời V iệ t đs cố k ễ t l ệ : i t vùr ^ l ê n ^i sn h l g i rước qup n?hin nim B l c tb u q c

QÚs t r ì n h h ì n h th p n h l è n ? xẽ n^’íò’1 V ỉ ệ t ó’ đ5n? b i n ? châu

thổ, * i n l i ễ n v ó i q ú s t r ì n h C' f dân t í v ù n g t i ê n châu t h ổ

t r à n xuốn^ c h i n h phục cbiếm l ĩ n h đôn^ b ằ n g T - o n s l ? n 2 xã n^víờỉ V iệ t t r u y ề n tb o n g ớ Eác 2q , cơ sỏ’ cho l ? n ^ xã t r ô ’

t h à n h tagt n b ẫ n t ' ĩ qupn l à c h 3 độ công; đ ỉ p n , côr.2 thổ t5n

t ẹ i t r o n ? s u ? t thò’i phor.2 sor.^ 3C"? v ớ i t'í đ i 5ricâ?

q u ? n l ẹ i vè nô n? đ3n t ’ỉ đo Côr.2 đ i ê n , c ô n T thô đ - ^ c c h i a

đ ị n h ky cbc dân đ i n h , thêm v ớ i ruộn.7 ho, r u ộ n ? ch£p

đã khiến cho n ^ iữ ỉ nôn’ dân v^e t'j r.“’J7 §r., V?R t ' í t tuộ ^

l à mẫu h l n h phủ hq;? đpa "bpo S'ỉ càn t l n g VP c?n v ? n ’ c u s xã

h ộ i nôn* n ? h ỉ f n 5y ỏ n i ê n T r a n ? vè N?a Bộ, t u y ?5c ? s c đễu

có n ^ u5n ?ơc t'f mièn E-1C, nh'?r.i; vớ ỉ mô ỉ t r í ờ n ^ s ổ n s 31Ớ Ỉ ,

hình t h f c cơ cẩu lpr.2 xã đẽ cc nh'ín=r tha:/ đ ẻ ỉ , khôn? còn

đ i ể n hĩr.h nh'f ớ đ5n^ t i n ? E ic Bộ.

x é t vễ c ộ ỉ nguSn, lpn^ t h ờ i phen? k ỉ ể n và SBU nè y l è S'í

n s y khôn? t h ì ễ u cá c l e n ? vẫn gỉ'7 l ẹ ỉ t ê n một dòn^ họ lèm

t ê n g o ỉ củe l è n » nhf Nguyln XÁ, Địnsr xá , N^ô x é , E‘P0 xá , Díơn? xé v v Dẫn dàn cùn^ yó!i qús t r i n h Dhst t r i ê n d^n

s ố , S'í XPO trg n dân C’?, quen hệ hôn nhân đê là n cho nổ ỉ

quan hệ tro n? lf>n=r XP t ỉ thân t ; e trớ thpnh quan hệ l?n<?

g ỉ ẽ n ? l à ch ín h , có thế th?y cơ c5u XF hội nan? t ín h t'f

n h i ê n , ĩ i a đ i n h , Ị i e t % c ó' E-tr Bộ l è ro’ r % \ i phù hc^p vó’i s p n

x u ấ t nôn’ n g h i ệ p ( T I 2C, TL 4 9 )

b p o đ p n s á n x u ẵ t n ô n ^ r ^ h i ệ c VP c â n b * n ^ x ã b ộ i , CPC kríơr.? 'fó’c , k b o p n \?ó’c r ú a l * n ^ XP. q u i đ i n h k h á c h á t c h ẽ v ề đỗ’ỉ 3 ổ n ^ s ẻ n x u ẩ t , v ễ t ổ c h í c và q u s n h ệ x ã h ; i , v ẽ s i n h

h o * t v i n h ó a H'?ơn? í ổ ' r' t k h c p p ■?ớ'' cur.^ •ỊUÍ đ i r h 7 - s * n

Lèn?' xs cồ tr u y ễ n HJS p.v-íời V i ệ t ơ đỗĩis t ĩ n ^ B ìc Bộ,như

đẽ n ó i còn l s môi tr ? ờ n g v i n hó e, l à tẩm ?'fơng phản c h ỉ ẽ u

v i n hóa t r u y § n thổn^: dân t g c v ì th ế có n ^ í ờ i c o i ván hóe đỗng "bing Bẩc Bq c b ỉ 1? S'J mớ rộn? ve nân? cao v i n hófl xóm

l à n ? hey c á i l õ i rơ t s n ntaãt của nó l è vấn hós xóm lÀn^.

Tron? t h ờ i phon<? k i ề n , l?n? xã đ iề n hình ỏ’ Bác Eộ, một

m ịt l è đơn v ị XP h ộ i- h sn h c t ỉ n h rơ sớ, th,;r’ h ỉ s n rác ch'?c

n i n * hành chính của nhè n’í ớ r , đông t h ờ i ròn l à một to ch1?'-

m?nT t ỉ n h t 'ỉ qusn c a o , t í đó hình thành ausn niệm 7P t s m l ỵ

" l ệ lsr.2 , phép rríớc", "phép vua thua l ệ l à n g " Chính đ iê u

nh’fn? cbuẫn m'íc vẽ chân, t h i ệ n , m ỹ Đc’i 5ỗn? tâm l i n h

chính lfi một tron? nb'?n=r điều k iệ n đặt nên tan? vĩr.2 chác

củe qjflĩi hệ cộng đôna; lèn.* xã Trên h ễ t , đó l è ý ttríc b’íớr.g

vễ cộ ỉ nguổn c u 8 là n g xóm aua v i ệ c thờ cún^ th s n h hoèn?,

thô t h ẫ n , những t ỉ ê n b i ề n có công l ậ o lf>ns, r.ac v i thánh

3'í ( h s v t i ê n s f , t ễ 3’0 nhíng ng’?ờí có công oh st mỉnh,

35

-tr u v ê n t é , phét t r i ề n nghe n g h i ệ p tror.2 nh'3n=? lèr.2 có

n < ? h ê t h u c ô n g V ỉ

Leng xs con^ bàng B'ÌC Bộ còn 1? n ô i t r í ờ n ? c s a vấn

hoa Nh'?r.^ sinh hcpt v i n bó? cộng đôr.2 thê h iệ n tập trur.s;

sin h đ^n^, nhiêu vê thôr.2 que h ộ i lpn? với các hlr.h tb’fc

s i n h hoẹt văn hóa d'ìn 2Ĩer phor.^ chú nb'f : cẵu 00', v ậ t , t ơ i

t h u y ê n , kéo c o , chọi tr^-u, r.họỉ ??, í ? u võ, t c o i co’-n t h i ,

t h i dệt v ê i n ó i r i ê n g hsy t r i n h r.^hê ỏ’ nhiêu Igng thú công hpy non? ng hiệp nối ^hur.7, 7ƠĨ S’í thra "i*3 ỈPO CPC

n ín g Tr ong c é c dịp l i t ? t , phụ rữ mịc váy tb^n, ac ca i t5 thân , k ỉ ! u cách hơn t h i n ị c áo 3Ớ t fi mớ t p ỵ đpn ôn? mịc quẫn t r ấ n ? , PO á è ỉ t h e , đ5u c h í t khấn.

- 7

-Nh’J đỉ. n ó i , đôn? t l n * EiC Eq là c b iẫ c nô ỉ hỉnh thành nên

v t n rnỉnh dân t ộ c Bậy l à n ơ i né ỉ t i ế n ? vẽ học h à n h , k h o ? 0*

vin ctríơn-, t s c học Theo thốn? kê cús CSC nhà sử hcc,trcr_~

3Ổ 56 tr»n^ r.?uyêr_ t h ờ i phon^ kiễr t h ỉ đê có 52 n="íc!i thuộo đỗn^ tnn? B-ac Bô Đòn-7, ^r." ?IC ĨQ còn 1? r.o’i SỚT t i s p thu

r ỉ c hệ t'f t'fơn^, nsr tôn 3jiso t’? t?r n ? o ? i 17?ry t’f n t -?r 7

t h ế ký đ t u côr.2; n g u y ê n , P h ệ t 71 = 0 đã Í^Q’C ~?.r nhà S'? ír Eộ

truyền, đlr., r o i ssu đó Fbật ? i s c Eí=i th^a qua con đ'?c’r.'?

T-piir.g du nh?.p vàc rr?c’c t ? Khosr.^ th* >7 tb'í VI, Lu.ỵLâu CThu^rx Th?nh, Hp B í c ) c? t r ô ’ tir.èr.h tr u r 7 t-’~ ? à 5 t - l á o

do -Tho ^i?0 p c a t t r i - r , t r ơ tb s r b bê t'.? t Mc'nz

nh'?r.<? nó l ẹ i đ i sâu vàc đc'i s*r_^ t-m l i r b cú s cu ân chún?

nhìn dân 1?0 động, hòp auyện với r p c t í n n^’?ỡnr dân 31 ?n.

cùn^ với Phật 71 áo l s Bẹo ?ỈFO đ?cị’c du nhập vầc r i ỉ c ta

’? đau th ơ i Ỉ5ÚC t QUỊC £ q I v?-c đôn? c-ing tg no vỉa bo?

au ys n v ớ i rpr t í n r.?'fơn7 đ'~n ĩI p v ị t i ĩ ĩ n2"*ỡr.~ nôn? r.^bi-TD,

th ờ cúr.^ tổ t i ê n , t f c tb p n b c á c l o ? i t i n ng'?ỡn3 t a n phủ, t'íphú a è t i ê u t ỉ i u đ ộ 0 đ f 0 của nó l à đcr.g t ó n ’ , t ỉ n n~?5r.7 t'f

t ? t t'f, thò’ cún? thân t i ê n ( TL ^9; 1 1 6 - 1 l ô )

g ỉ e n h đ i q c v i t r í chu đẹo t'í t h ờ ỉ l ê , đ í ơ c c o i l à nnu m'Ịn

ì C’ í ír £ộ

•cn /-Ts N-~ » o li <% -•

VI, Lu 7'bậ t ^ i á c

D-n thò’ĩ/-»V* - ^ ^ 1 ^ o - í -

ệ t r^ —• —y

f1 ^ r t cõ r* ĩ chú '~í° »

t r o n ? v i ệ c d’in? !i"*ớr>, t r ị dân Nho 3'iso đ? tg o nên S’J phân

t i ệ t đing c?p tror.^ xã 'cội, đõn^ tbờ'i t s c độn' mẹr.h T.ẽ t ớ i

toàn tg đời sSn? C'í dân, t ’? hệ tcốn? ĩ i é c đục ó’ CrC lộn.3 X?

r i ê n ^ đẽ có nh'7n ? đór.? ?óp qupn t r ọ n g tr o n ? d i ệ n vin hoa

V iệ t Nem Cây l è vùn? đẵt l ị c h S'í lâu đ ờ i, nơi k h s i si n h

dân tQC VP qu5c ?ifi V ỉ ệ t Nam, lfl quê b’íơn* củe CSC nền ván hófi, v l n minh t i ê u t i ế u n b ẵ t CU8 dân t ộ c : Ván ninh ton? 3ơn,

v i n mỉnh Eẹỉ V i ệ t ĐSn^ t*ng B-íc E* n ó i th eo cách ĩ ọ i cú s

CPC nbs địfl l ý và v i n hós hoo, có cánh quen X2 r í n ? , n h ẹ t

b i ề n , h'íớn^ vèo nên nôn3 n ^ t ỉ ệ p thuẫn túy, ri din chú yễu

l s n ô n s d ầ n , n ề n v l n h c a T*pri7 d|rn S 'í c t h ? i nôr 2 r ? h i ^ p t r õ i ^

lúp rríớc Nên nSnz n g h i ệ p t r u y ề n t t í n ? ó’ đây t í lâu đã đi

vào híớr.’ t h 3.m car.h t i n * vụ, t'f nột vu lúp t s n đ3u, nhò’ các

t i ệ n phép thúy 1Q1! đp ăỊ? l ê n b a i vụ t đậy, con r z ' ờ i vớ i

s'tc nẹnh ve t r í tuệ eue mlr.h đã %cp pb3n t-;o nên nhịp 3ĨHÍ

t b ờ i ? ỉ s n thôn? cua các mủfì s s n xuẫt r.ôn? n^ b iệ p C’J fi minh.

( d i ê n đ i ề n ) , l ? a rp.r n?bề chu rôn^ Tror.* ~ i ị p điệu r - a s?n xu3t nôn?? r £ b i f p f nh’ín^ n-ríơi nôn" dân ^ồn làm cao n^hễ thu

côna; một n ị t đê t ậ n dyn? t b ỡ i ĩ i p r nb?n r ò i , n ị t k b ă c , qusn

trọng hơn l s đê đéo 'fr.? rĩ nu C3U t'f cung tri 0 * 0 , ’í n z phó vó’i S'Ị pbét t r i ể n r-^ày uột z i a táng cue đẵn số 2? hệ aủ.8 l è luôn m1t cân đ3ỉ gỉ*fl din 3 ỗ -đ ẩt đ e i - l i ơ n g t h ; c , "t§0 nên CPC kiêu nhịp sỡn? v i nô tuy thec n^snh n sb è , t ê n cgnh nhịp

s ố n ^ nông n s h i ệ p t p o t r ù3 '49 : 2C) 3'f x u â t b i ệ n CSC n^bê

thủ côn* v ớ i đ§ 7 đủ t í n h đa đẹn^ cus nó ở1 đây, yfp 1 ? s ỉ

V t b ỉ c h jr.g vt p Ịp s ỉ Dbù bỢp với nhịp điệu c ũ 8 C'i dân nôn?

n s b ì ệ p tr5n^ lúp theo !nùp màn? vè theo t h ờ ỉ vụ.

39

-Trên CSC nến nghê nông truyền tháng, nễu nh'j? r.g^ời nông

dẫn đon? t i n g Btc B$ còn đ ô i chút nhút nhát tr?ó’c t i ề n Đôn?

bao l a t h i kọ l ẹ i có nh'?n? t f n tay t à i hca tron^ qús t r i n h

san x u ê t , phét t r i - n các n?he thú công tr u y ề n t h ổ n ? l ú c d*u các n*hê tbu côn:*, CSC l è n ^ tũú côr.^ và cùn.-?; với nó là CSC

c ò n 1*9 t i ệ n p h á p auen t r ọ n g t ệ o t h ê m á n v i ệ c l e m c h o

l / c l í q ’n ? I p o đgr.^ d'í t b '? a ( v 5 n k h ò nạ; ỉ t ở kr.u T j c m ị t '2 q

C'f dân đSr.s đúc n ày), tin?; thêr tbu nhập chc sản TCU^t.

CÓ thế n ó i , tror.í? đ i ê u k i ệ n cánh au an và C'ỉ dân v ớ i

nh'ír.^ s í c t h á i riênạ: vễ l ị c h S'f, ván hóa , các nsrhê thú

côn* cổ tru yền n ó i Cũun? và nghè d ệ t co tr u y ề n n ó i r i ê n ? VỚI

t ’f cách l è một h c ẹ t (ĨQn? kinh t ễ , đồng thò’ỉ còn l à h o ẹ t

độn? vin hóp, m?t s é n * t ẹ o văn hóa đã ra đời vè phát t r ỉ l n

nên nh’fr.2 tru na? tlm đô t h ị tror.g s u 5 t t i ? n t r i n h l ị c h S’í Đ5n» t h ờ i cũn!* chín h ''PC n^hẽ thú côn? đó dã góp phàn hinh

thènb CPC điểm ^ieo l ’íu hpn^ hófl trên c á i t i ễ n nôn? thôn, nông n ĩ h ỉ ệ p trên khu v Ị c đ5ns t i n ? châu t h ổ