(TIỂU LUẬN) t độc ính lập tương đối của ý thức xã hội và liên hệ v ý thức đạo đức của sinh viên việt nam hiện nay ới (ch đề ủ 09)

ể Sự nghiệp nước ta hiện nay, một mặt phải coi tr ng cuộc cách mạọ ng tư tư ng ở văn hóa, phát huy đời sống tinh th n, mặt khác phải tránh được sự chủ quan duy ầ ý chí, những phong tục

KHOA L Ý LUẬN CHÍNH TRỊ

H ọc phần: Triết học Mác – Lê nin

ĐỀ TÀI: T ính độc l ập tương đối của ý thức xã hội và liên

hệ v ý thức đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay ới

(Ch đề ủ 09)

Giảng viên h ớng dẫn : ư Vũ Thị Thu Hiền Sinh viên thực hiện : guyễn Mai Anh N

Lớp : 30.TCB

Mã sinh viên : 24A4012498

Hà nội, ngày 6 tháng 1 năm 2022

MỞ ĐẦ U………1

NỘI DUNG

1.1 Khái niệm của tồ ại xã hn t ội và ý thức xã hội

a) Khái niệm tồn tại xã hội……….3 b) Khái niệm ý thức xã hội……….3

1.2 Tính độc lập tương đối của ý thức

a) Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so v i tồn tại xã hội……….4 ớ b) Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội ………5 c) Ý thức xã hội có tính kế thừa……….5 d) Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội……….6 e) Ý thức xã hội tác động trở ại tồn tại xã hội……… l 6

2.1 Thực tr ng ý th c đ o đ c của sinh viên Việt Nam hiện nay ạ ứ ạ ứ

2.2 Nguyên nhân

a) Nguyên nhân khách quan……….9 b) Nguyên nhân chủ quan……… 10

2.3 Giải pháp nâng cao ý thức đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay a) Giải pháp chung……… 10 b) Liên hệ bản thân……….11

MỞ ĐẦ U

Trong xã hội hiện đ i này, mọi thứ đều phát triển một cách nhanh chóng ạ Những tư tưởng, quan điểm m i đư c hình thành, song bên c nh đó, nh ng tư ớ ợ ạ ữ tưởng, tình cảm, tâm trạng, thói quen cũ v n đưẫ ợc kế thừa và gìn giữ, phát huy

Đó chính là Ý thức xã hội và tính độc lập tương đố ủi c a ý thức xã h i ộ

Trên quan đi m đó, trong công cuể ộc đổi mới đ t nư c, xây dấ ớ ựng đất nước, xây

dựng đư c ý thức xã hội mới là vấn đề cấp thiếợ t Vì n n tảng tinh thần củề a xã h i ộ

có vai trò vô cùng quan tr ng trong nuôi dư ng, đ nh hư ng và t o môi trư ng ọ ỡ ị ớ ạ ờ

có điều kiện thuận lợi cho mỗi cá nhân phát tri n ể

Sự nghiệp nước ta hiện nay, một mặt phải coi tr ng cuộc cách mạọ ng tư tư ng ở văn hóa, phát huy đời sống tinh th n, mặt khác phải tránh được sự chủ quan duy ầ

ý chí, những phong tục lạc hậu và hệ lụy của chúng Tuy nhiên không phải ai cũng có thể ự t tìm cho mình nh ng lữ ựa chọn đúng đ n cho con đư ng đắ ờ ạo đức

Đặc bi t là th hệ sinh viên Vi t Nam hi n nay không có ít ngư i v n có nh ng ệ ế ệ ệ ờ ẫ ữ thói quen, ý th c kém văn minh đi u đó t o nên nh ng c ng đứ ề ạ ữ ộ ồng “kém chất lượng” v m t ý thức đ o đề ặ ạ ức

Chính vì lẽ đó, em đã ch n đọ ề tài “Tính độc lập tương đối của ý th c xã h i và ứ ộ liên hệ với ý thức đ o đ c cạ ứ ủa sinh viên Việt Nam hiện nay” này để có thể nghiên cứu và tìm hiểu về tinh trạng ý th c xã hội hiện nay và là một sinh viên- ý thức ứ

xã h i hay ý thộ ức đạo đức là một điều vô cùng cần thiết và cần được trau dồi thường xuyên Sinh viên cần biết phát huy và nâng cao ý thức của mình trong học tập và công cuộc xây dựng đât nước văn minh, giàu đẹp

Bài luận hư ng t i mục tiêu là đưa triếớ ớ t học đ n g n hơn v i đ i sống và ng ế ầ ớ ờ ứ dụng nó vào các tình hu ng thố ực tế Qua đề tài này, chúng ta sẽ ấ th y được rất rõ những điều đang gây nh c nhối trong xã hội mà chúng ta đang s ng: V n đứ ố ấ ề về thực trạng ý thức xã hội hiện nay; Ý thức đạo đức ở sinh viên Việt Nam hi n nay; ệ Mặt thực tiễn (tốt và xấu) của ý thức xã hội đối vớ ấi đ t nư c Vi t Nam của chúng ớ ệ

ta Để đạt mục đích đó, chủ đề sẽ giải quyết những n i dung sau: Phân tích và ộ làm rõ khái niệm, nội dung c a tồ ại xã h i và ý thủ n t ộ ức xã hội, làm sáng tỏ tính

độ ậc l p tương đối của ý th c xã hội, liên h th c tiễn và liên h v i b n thân T ứ ệ ự ệ ớ ả ừ

đó đưa ra nh ng phương pháp giúp cữ ải thi n ý thức của sinh viên hiện nay ệ

Ý nghĩa lý luận: Đề tài giúp chúng ta hi u sâu hơn vè tính để ộc lập tương đối giữa ý th c xã hộ ốứ i đ i v i tồn tạớ i xã hội Ý nghĩa th c ti n: Nh m v n dụng tầm ự ễ ằ ậ quan trọng của ý thức xã hội vào việc phát triển ý thức của sinh viên Việt Nam

NỘI DUNG

Phần 1: Ph n lý luầ ận chung về Ý th c xã hứ ội

1.1 Khái ni ệm củ tồn tại a xã h i và ý thộ ức xã hội

a) Khái niệm tồ ại xã hội n t

Tồn tại xã hội là “khái niệ m dùng đ ểchỉ sinh hoạt vật ch t và nhấ ững điều ki ện

sinh ho ạt vật chất của xã hội, là những m i quan hố ệ vật ch ất – xã h ội giữ a con

ngườ ới v i tự nhiên và gi a con ngườ ớữ i v i nhau Những mối quan hệ này xuất hiện trong quá trình hình thành xã hội loài người và tồn tại không phụ thuộc vào ý th c xã hứ ội.” (1.231) Tồn tại xã hội gồm các thành phần chính Phương :

thứ ảc s n xuất vật chất : Những kỹ thuật canh tác trồng lúa nước là yếu tố quyết

định t o thành môi trư ng ng truy n thốạ ờ số ề ng c a ngưủ ời Vi t Nam; Điều kiện tự ệ nhiên môi trư ng đ a lý (hoàn ờ ị cảnh địa lý) : Điều kiện v khí h u, sông suối, đất ề ậ đai,… hình thành nên nh ng đ c trưng riêng cữ ặ ủa khu vực sống c a cộng đồng ủ

xã hội; Dân số và mật độ dân số: Các tính chất dân cư, cách tổ chức và xây d ng ự các mô hình dân cư, cấu trúc dân cư…“Các yếu tố đó tồn tạ i trong m i th ng ố ố

nh ất biện chứ , tác động l ng ẫn nhau, tạo thành điều kiện sinh tồ n và phát tri ển

của xã hội, trong đó phương thức sả n xu t v t ch t là yếu tốấ ậ ấ quan tr ng ọ

nh t.”(2)ấ

b) Khái niệm của ý thức xã hội

Ý thức xã hội là “khái niệ m tri t học dùng đ ế ểchỉ các hình thái khác nhau của tinh thần trong đời s ống xã h i bao gộ ồm những tư tưởng, quan điểm, tình c ảm,

tâm trạng, thói quen, phong t c, tập quán, truyềụ n th ống … c a củ ộng đồng xã hội.”(3) Ví dụ: Những hệ tư tưởng lớn có sức ảnh hư ng mở ạnh mẽ như : Tư tưởng Nho giáo, Tư tưởng Hồ Chí Minh; các truyền thống t t đẹố p của dân t c Việt Nam ộ

ta như: truyền thống yêu nước, truyền thống hiếu học,… Ý thức xã hội mang tính giai cấp và tính đặc trưng dân tộc

Chúng ta cần phải phân biệt đư c giợ ữa ý thức xã hội và ý thức cá nhân: Ý thức

cá nhân là ý thức của riêng m i ngườỗ i, là th giới quan riêng biệt củế a m i cá nhân ỗ

cụ thể được biểu hiện thông qua: l i suy nghĩ, quan điố ểm, lập trư ng… Ý th c cá ờ ứ nhân phản ánh tồn tại xã hội, cũng như ý thức xã hội là sự tổng h p của nhiều ý ợ thức cá nhân Vì vậy, hi n nhiên ý th c cá nhân có mang tính xã hể ứ ội Ý thức xã hội và ý thức cá nhân có mối quan h biện chứệ ng, h u cơ vữ ới nhau và cùng phản ánh tại xã hội tuy nhiên gi a chúng vữ ẫn có sự khác nhau cơ b n vì chúng ả ở nh ng ữ

trình độ khác nhau: “Ý th c cá nhân không phứ ải bao giờ cũng đại diện cho quan điểm chung, phổ biến c a mủ ột cộng đ ng ngưồ ời, củ a m ột tập đoàn xã hội hay của

một thời đại xã h i nhộ ất định nào đó.Về mặt hình th ức thì ý th c xã hứ ội phả n ánh tồn tại xã hội do tính nhiều m t, nhiặ ều vẻ và đa dạng của đời sống quy định;

chúng ph n ánh xã hả ội theo những cách thức khác nhau.”(1.233) Ý thức xã hội

và ý thức cá nhân bi u thị mể ối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

1.2 Tính độc lập tương đối của ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng đã làm sáng tỏ tính độc lập tương đối của ý thức

xã hội

a) Ý thức xã hội thường l c hạ ậu hơn so với tồn tại xã hội

t Trong một số trường h p, ý thức xã hội có thể ồn tạợ i trong kho ng th i ả ờ gian lâu dài khi cơ sở xã hội tạo ra nó đã biến mất ho c thay đ i căn ặ ổ b n ả Nguyên nhân là do : Một là, sự thay đổi c a t n tại xã h i thường diễn ra ủ ồ ộ với tốc độ nhanh chóng và ý thức xã hội không thể phản ánh kịp thời sự biến đổi đó và tr nên lạc hậu Bên cạnh đó, ý thức xã hội chỉ là sự phản ở ánh của tồ ại xã hội nên nó chỉ xản t y ra sau khi có s biến đổi của ý thức ự

xã hội Hai là, “Do sức mạnh của thói quen, truyền thống, tập quán cũng

như do tính lạc h u, bảo th c a một số hình thái ý thức xã hội.”(2) Ba là, ậ ủ ủ trong xã hộ ồi t n tại nh ng giai cấữ p , họ thư ng có xu hư ng lờ ớ ợi dụng, b o ả thủ những tư tư ng l c hậu nhằm mục đích duy trì quyền lợi của mình, ở ạ chống lại nh ng lực lượng xã hội tiếữ n bộ m i nên d n đ n s không đổi ớ ẫ ế ự

của ý thức xã hội.Ví d : Trong cuộc s ng văn minh, tiến bộ ngày nay vẫn ụ ố

tồn tại một số những hủ tục, tập tục: trọng nam khinh nữ, ảo hôn ở một t

số vùng v i nh ng m c đích không tớ ữ ụ ốt đẹp

b) Ý thức xã hội có thể vư t trư c tồn tạợ ớ i xã h ội

-

Triết học Mác Lênin thừa nhận rằng “ Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn

tồn tại xã hội nhưng cũng có thể vượt trước tồ ạ n t i xã h i” (1.245) Sự thừa ộ nhận này dựa trên nh ng điữ ều ki n nhất định của tư tưởệ ng con người, trong

đó quan tr ng nhọ ất là tư tưởng khoa học Những tư tư ng khoa học tiến bộ ở

có thể phản ánh quá khứ, hiệ ại và d n t ự báo được tương lai dựa trên những quy luật phát tri n chung củể a xã h i Tuy nhiên khả năng này vẫn bị phụ ộ thuộc vào t n tại xã hộồ i Ví d : Dựa trên nh ng kĩ thuụ ữ ật hiện đ i tiên tiến, ạ con người có th dự báo sể ự thay đổ ủi c a thời ti t, khí h u từ ế ậ đó đưa ra

những ện pháp phòng tránh hay giảm thiểu thiệ ạbi t h i

c) Ý thức xã hội có tính kế thừa.

Trong quá trình đi lên của đ i sờ ống tinh thần xã hội có thể thấy rằng, nh ng ữ quan điểm lý lu n của thời kỳ trướậ c chính là cơ sở, ti n đ của nh ng quan ề ề ữ điểm lý luân của thời đ i sauạ C.Mác và Ph.Ăngghen cũng phải thừa nh n ậ

rằng: “ Ngay cả chủ nghĩa cộng sản phát triển cũng trực tiếp bắt nguồn từ

chủ nghĩa duy vật Pháp”(4.200) Vì ý thức có tính kế thừa trong sự phát triển, nên không th giảể i thích đư c một tư tưởng nào đó nếu chỉ dựa vào ợ

những quan h kinh tế ệệ hi n có, không chú ý đ n các giai đoạn phát triển ế trước đó có th l y ví dụ về nướể ấ c Đức trong kho ng th i gian đầu thế ỷả ờ k XIX có nền kinh tế ạ l c hậu nhưng v ềtriết học đã đứng ở một trình đ cao ộ

nhất định

Tuy nhiên đối với nh ng xã hội mang tính giai cấp, tính kế thừa của ý thức ữ

xã hội phụ thuộc vào tính giai cấp của nó Những giai c p khác nhau sấ ẽ kế thừa những di s n khác nhau của thời kỳ trướả c đ l i Các giai c p tiên tiến ể ạ ấ

kế thừa những tư tư ng, lý thuở yết tiến bộ của giai đoạn trước để lại Trái lịa, những giai c p lỗi thờấ i thường ti p thu những tư tưởng, quan điểm bảo ế

thủ, không tiến bộ để đả m b o đư c l i ích và quy n l i củả ợ ợ ề ợ a h Đi n hình ọ ể trong quá trính quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Nhà nư c và nhân ớ dân đ u hư ng tề ớ ới vi c phát huy và kế thừệ a nh ng truyền thống văn hóa ữ tốt đẹp của dân tộc tuy nhiên có m t s tổ ch c, nhóm ngư i có tinh thần ộ ố ứ ờ

phản động lợi dụng những tư tưởng, quan niệm lạc hậu để truyền bá nhằm

mục đích tr c lợi, khẳụ ng nh quy n lực đị ề cho chính họ

d) Sự tác động qua l ại giữ a các hình thái ý th ức xã hội

Ý thức xã hội do nhiều hình thái c u thành mà mấ ỗi m t hình thái lộ ại có những tính ch t, vai trò riêng ấ không thể tách r i mà tác ờ động, chịu ảnh

hư ngở lẫn nhau.Ví dụ, ảnh hư ng cở ủa triết học đ n các hình thái ý thức xã ế hội (ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ), ngượ ạc l i ý th c pháp quyền, ứ chính trị, xét về mặt thế giới quan đ u chịu ảnh hư ng cề ở ủa m t quan điểm ộ triết học nhất định S ự tác động y là nguyên do khi n cho mấ ế ỗi hình thái ý thức tồn tại những m t không phải là kết quảặ ph n ánh một cách trực tiếp ả của tồn tại xã hội Trong mỗi giai đoạn của lịch sử sẽ có một hoặc một số hình thái y u t xã hế ố ội phát triển hàng đầu và ảnh hư ng tở ới các hình thái yếu tố xã hội khác Ví dụ, ở các triều đ i phong kiạ ến, các tư tư ng Phật ở giáo, Nho giáo n m vai trò quan tr ng chi phắ ọ ối các ý thức xã hội khác; đến nay, tư tưởng Hồ Chí Minh dựa trên ch nghĩa Mác-Lênin lạủ i là nh ng ữ nhân tố tác đ ng mạnh mẽ lên ý thức chính trị, pháp quyền… ộ

e) Ý thức xã hội tác độ ng tr lạở i tồn t i xã hội ạ

Tồn tại xã h i chộ ịu sự tác động trở ại của ý thức xã hội theo hai chiều l

hư ng.ớ Xét theo chi u hư ng tích cề ớ ực, nếu ý thức xã hội ph n ánh đúng ả đắn các quy lu t khách quan cậ ủ ồa t n tại xã hội thì nó s góp phầẽ n đ y mạnh ẩ

sự phát tri n của tồn t i xã hội Ngư c l i, n u ý thức xã hội ph n ánh sai ể ạ ợ ạ ế ả lệch, xuyên tác nh ng quy lu t khách quan ữ ậ ấy thì nó s gây ra sự phản tiến ẽ

bộ đố ớ ựi v i s phát tri n cể ủa tồ ại xã hộn t i.Ví d , nếụ u chúng ta v n giữ những ẫ

hủ tục như tảo hôn thì nó s gây nhẽ ững tác động tiêu cực đ n đ i sế ờ ống tinh thần, là l c cự ản cho s phát triển văn minh, quyền tự do của những người ự

bị bắt ép vào hủ ụ t c ấy, còn nếu ta lo i b được nó thì sẽ ởạ ỏ m ra những cơ hội mới cho ngư i bị ép vào hủ tục, giúp họ tiến tới cuộ ốờ c s ng tiến bộ, tươi sáng hơn

Phần 2: Thực trạng và các giải pháp nâng cao ý thức đ o đạ ức của sinh viên

Việt Nam hi n nay ệ

2.1 Thực trạng ý thức đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay:

a) Ưu điểm :

Sinh viên Vi t Nam ngày nay đã đưệ ợc tiếp cận vớ ựi s tiến bộ v ề kinh tế - xã hội,

đặc bi t là sự phát triểệ n vư t b c của công ngh thông tin Chúng ta là nh ng ợ ậ ệ ữ nhân t quan tr ng cố ọ ủa nền văn hóa mới văn minh hơn, tiên tiến hơn, năng động hơn Cùng với xu hướng toàn cầu hóa, họ dần khẳng định cái tôi của mình đến

gần v i đ i chúng, th hiện những giá trị tinh thớ ạ ể ần do mình t o ra, nổ ậạ i b t là những giá trị đạo đ c ngày càng đ cao Chúng ta bi t nhận định những giá trị đạo đức ứ ề ế một cách đúng đ n hơn, có chú ý hơn đắ ến những phương pháp giáo dục tư tưởng,

có thái độ tích cực hơn trong việc tiếp thu những tư tưởng tiên tiến để hoàn thiện

bản thân đ ng thồ ời góp ph n xây d ng và phát tri n đ t nư c Một bộ phận lớn ầ ự ể ấ ớ sinh viên đã tự ý th c cho mình mứ ộ ố ốt l i s ng đúng đắn, biết quan tâm đến mọi người, cuộc s ng xung quanh Họ biết nhìn nhận cuộố c s ng dưới ống kính đa ố chiều, kỹ càng, biết chọn l c và phát huy nhọ ững điề ốt đẹp và loại trừ những u t điều tiêu c c, ph n ti n bộ Sinh viên hiện nay thể hiện cái tôi rất rõ ràng, h ự ả ế ọ dám nghĩ, dám làm, đẩy m nh tính sáng t o cạ ạ ủa h trong viọ ệc giải quyết các v n đề ấ thực tiễn, vươn t i thành công Họ biết trách nhiệm của mình và sẵn sàng góp ớ phần sứ ực l c của mình trong công cuộc đ i m i đất nướổ ớ c N u như trư c đây khi ế ớ nước ta vẫn chưa giành được độc lập, thế h trẻ ểệ th hiện đi u này qua lòng yêu ề nước, ý th c s n sàng đứ ẵ ứng lên bảo vệ chủ quyền đất nước thì ngày nay họ thể hiện đi u đó b ng cách k thừa và phát tri n nhề ằ ế ể ững giá trị truyền thống y theo ấ

một cách rất mới, rất hiện đ i Họ dùng sức mạnh tri thức ủa mình để cống hiến ạ c

tạo ra một môi trư ng tốt đ p, có đ o đức và lối sống lành m nh hơn Điờ ẹ ạ ạ ển hình

như các chương trình thi n nguyệ ện, các công tác xã hội đang được lan rộng bởi những cá nhân, tập th để giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn trong cuộc ể sống Hay đặc biệt trong đại dịch COVID này, hình nh sinh viên tình nguyả ện áo xanh luôn có mặt trên mọi chiến tuyến s n sàng hẵ ỗ trợ người dân khi cần thiết

Tất cả tạo nên hình nh ngư i sinh viên Vi t Nam thế hệ mớả ờ ệ i đ y năng độ g, ầ n nhiệt huyết , có ý thức đ o đức tốt đẹạ p, biết cách làm đẹp cho b n thân, làm đẹp ả cho cuộc đời, là m t lý tưởng s ng đáng độ ố ể chúng ta tiếp tục giữ gìn và phát huy b) Hạn chế :

Bên cạnh những mặt tích cực thì vẫn còn t n tồ ại mộ ốt s những mặt tối trong đ o ạ đức của sinh viên hiện nay Hiện nay, có không ít nh ng thanh thi u niên có ữ ế những suy nghĩ và lối sống tiêu cực Họ không áp d ng đưụ ợc những tri thức lý luận về ý thức đ thúc đ y động l c kiến tạo nên nh ng nhể ẩ ự ữ ận thức và hành động, không chú ý đến việc tu dư ng đ o đỡ ạ ức, ý th c đúng đắứ n Hay họ có quan ni m ệ coi trọng giá trị vật chất mà bỏ qua nh ng điữ ều t t đẹp mà giá trị đạố o đ c mang ứ lại Họ có thái độ thờ ơ, vô cảm, vô trách nhiệm v i chính bản thân mình, cao hơn ớ

là gia đình và xã hội Họ đánh rơi những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc thậm chí có lố ối s ng buông thả, phá vỡ nh ng chuẩn mực đạữ o đức và có khuynh hướng ch ng đố ối xã hội, lười lao đ ng B ng ch ng là nh ng hình ộ ằ ứ ữ ảnh bạo lực, hành hung đang tràn lan trên m ng xã hạ ội Họ sử dụng nh ng ngôn t mang tính ữ ừ xúc phạm, có những hành vi gây tổn hại đến người khác đặc biệt là hi n tr ng b o ệ ạ ạ lực học đường Khi n chúng ta không ngế ờ ớ t i chính là đáng lẽ những hành động

đó phải b lên án một cách mạnh mẽ ị nhưng có không ít bộ phận sinh viên-là những thành ph n tri thầ ức c a xã hủ ộ ạ ổ vũ, tung hô cho nh ng đii l i c ữ ều tiêu cực như vậy Hay đơn gi n hơn trong cuả ộc sống hàng ngày, họ không có ý thức lao động, lười làm vi c, thi u s chính kiến, chỉ vì những lợi ích của bản thân mà gây ệ ế ự

ảnh hư ng đ n mọi ngư i xung quanh Ví dụ điển hình là sinh viên có hành động ở ế ờ gian l n trong giậ ờ thi, giờ kiểm tra; nếu không gian l n đưậ ợc sẽ hình thành nên những ý định đổ lỗi cho bạn bè, thầy cô, có những suy nghĩ phiến diện ích kỷ Để