TỒN tại xã hội và ý THỨC xã hội QUAN hệ BIỆN CHỨNG GIỮA tồn tại xã hội và ý THỨC xã hội

Ý thức xã hội và kết - Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm toàn bộ những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng,… của những cộng đồng xã hội, nảy sin

1 1

M

c

ọ h t

ế i

r

T

Chương 3:

Phầ n 4

Ý thức xã hội

1 Khái niệm tồn tại xã hội

hội

3 Tính giai cấp của xã hội

II QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI

hội, do tồn tại xã hội quy định.

xã hội.

TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ

Ý THỨC XÃ HỘI

1 Khái niệm

- Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội.

xã hội, là các quan hệ xã hội vật chất được ý thức xã hội phản ánh

2 Các yếu tố cơ bản của

tồn tại và xã hội ● Một là : Phương thức sản xuất

ra của cải vật chất của xã hội đó.

kiện tự nhiên – hoàn cảnh địa lý, như: các điều kiện khí hậu, đất đai, sông hồ,… tạo nên đặc điểm riêng có của không gian sinh tồn của cộng đồng xã hội.

gồm: cách thức tổ chức dân cư, tính chất lưu dân cư, mô hình tổ chức dân cư,…

Ví dụ cụ thể

Cuộc sống của người tiền sử gắn liền với các yếu tố xã hội

Đây là điểm cốt lõi trong “nguyên lí Đây là tính độc lập tương đối của ý thức tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội” xã hội

3 Ý thức xã hội và kết

- Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống

xã hội, bao gồm toàn bộ những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng,… của những cộng đồng xã hội, nảy sinh từ tồn tại

xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định.

- Ý thức xã hội thông thường là toàn bộ những tri thức, những quan niệm… của những con người trong một cộng đồng người nhất định, được hình thành một cách trực tiếp

từ hoạt động thực tiễn hàng ngày, chưa được

hệ thống hóa, khái quát hóa thành lý luận.

Kết cấu của ý thức xã hội

Ý thức xã hội mặc dù có mối quan hệ hữu cơ , biện chứng với ý thức cá nhân , song giữa chúng vẫn có sự khác nhau tương đối

Các mặt tồn tại của ý thức xã hội

Ý thức lý luận, khoa học Hệ tư tưởng xã hội

hệ thống hóa, chưa được các quy luật.

tổng hợp và khái quát hóa.

Tâm Hệtư lý tưởng xãhội xãhội

Là trìnhLàbaođộgồmcaotoàncủabộý thứcìnhcảm,xãhội

ước được muốn, hình thói quen, khi tập con quán người v.vcủa đã có thành con được người, nhận của thức một sâu bộphận sắc hơn xãhội các hoặc điều của toàn xã hội được hình thành dưới

kiện sinh hoạt vật chất của mình; là

ảnh hưởng trực tiếp cuộc sống hàng ngày

nhận thức lý luận về tồn tại xã hội, là

và phản ánh đời sống đó Quá trình phản

hệ thống những quan điểm, tư tưởng

ánh này thường mang tính tự phát, chỉ

4 Tính giai cấp của ý thức xã hội

Trong xã hội có giai cấp, các giai

cấp có điều kiện sinh hoạt vật chất

khác nhau, lợi ích khác nhau nên ý

thức xã hội cũng khác nhau

QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA

TTXH VÀ YTXH

+) Tồn tại xã hội là cái thứ nhất, ý thức

xã hội là cái thứ hai Tồn tại xã hội quy

định nội dung, bản chất, xu hướng vận

động của ý thức xã hội; ý thức xã hội

phản ánh cái lôgíc khách quan của tồn

tại xã hội

Ý THỨC XÃ HỘI

+) Tồn tại xã hội thay đổi là điều kiện

( Mặt tinh thần của đời sống xã hội)

quyết định để ý thức xã hội thay đổi

Một số ví dụ

Ví dụ1

Phác họa về động vật săn được của

con người ở thời kì đồ đá cũ trong

hang động của Tây Ban Nha phản

ánh đời sống vật chất săn bắt và hái

lượm.

Ví dụ 2

Mâu thuẫn giữa giai cấp quý tộc địa chủ, tầng lớp tăng lữ với quảng đại quần chúng nhân dân và nhu cầu cải tạo xã hội đã được phản ánh dưới dạng lý luận bởi những nhà tư tưởng vĩ đại của thời kì khai sáng Pháp

CMTS Pháp (1789-1794)

Vôn te

(1712-1778)

Ví dụ 3

Chủ nghĩa Mác ra đời vào những năm 40 của thế kỉ XIX một mặt phản ánh đời sống thực tiễn kinh tế chính trị cũng như nhu cầu cách mạng trong phong trào công nhân lúc bấy giờ, mặt khác xây dựng học thuyết mới về chất trên cơ sở kế thừa, tổng kết khoa học và lý luận của thời đại.

Các Mác

(1818-1883)

Ph.Ăngghen (1820-1895)

c th

ợ ư

YTXH có tính thừa kế trong sự phát triển của mình

Sự tác động qua lại giữa các hình thái YTXH YTXH tác động trở lại TTXH

-Trong-YTXHcó xãtính kếhôithừa vìcókế thừagiailà

quycấp,luật chutínhgcủakếsự vật, hiện tượng nên trong quá trình

vận động nó cũng có tính

thừakếthừacủa. YTXH gắn với tính chất

giai-Lịcấphsửphátcủatriển nóchothấy. những giai đoạn

hưng thịnh hoặc suy tàn của triết học, văn học, nghệ thuật…

Một số ví dụ cụ thể:

+ Nước Pháp thế kỉ XVIII có

nền kinh tế phát triển kém nước Anh, nhưng

tư tưởng lại tiên tiến hơn nước Anh.

+ So với Anh, Pháp thì Đức ở đầu thế kỉ XIX lạc hậu về kinh tế, nhưng

đã đứng ở trình độ cao hơn về triết học.

5 YTXH tác động trở lại TTXH

- Như Ph.Ăngghen viết: “Sự phát triển của chính trị, pháp luật,

triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật… đều dựa trên cơ sở sự

phát triển kinh tế Nhưng tất cả chúng cũng có ảnh hưởng lẫn

nhau và ảnh hưởng đến cơ sở kinh tế”.

- Theo học thuyết của Mac, lý luận khoa học sẽ trở thành lực lượng vật chất một khi nó thâm nhập vào hoạt động của quần chúng.

*Mức độ ảnh hưởng của tư tưởng đối với sự phát triển xã hội phụ thuộc vào:

+ Những điều kiện lịch sử cụ thể.

+ Tính chất của các mối quan hệ kinh tế mà trên đó tư tưởng nảy sinh.

+ Vai trò lịch sử của giai cấp mang ngọn cờ tư tưởng.

+ Mức độ mở rộng của tư tưởng trong quần chúng.

+ Mức độ phản ánh đúng đắn của tư tưởng đối với các nhu cầu phát triển xã hội.

KẾT LUẬN

Tính độc lập tương đối của YTXH đã chỉ ra bức tranh phức tạp của YTXH và đời sống tinh thần xã hội nói chung Nó bác bỏ mọi quan điểm siêu hình, máy móc, tầm thường

về mối quan hệ giữa TTXH và YTXH.

3 Các hình thái ý thức xã hội

a Ý thức chính trị

* Khái niệm:

-Là sự phản ánh các quan hệ xã hội trước hết

là quan hệ kinh tế cũng như thái độ của các

giai cấp đối với quyền lực nhà nước.

Theo Lênin: “Chính trị là biểu hiện tập trung của

+Hình thành tự giác và truyền vào trong

xã hội +Có vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội +Gắn bó với tổ chức chính trị qua đó bảo vệ được lợi ích của một giai cấp.

cấp và nhà nước nên ý thức pháp quyền luôn các tư

tưởng quan điểm của một giai cấp mang tính chất giai

cấp.

về bản chất và vai trò của pháp luật về quyền và nghĩa

vụ của nchẽà nước.

+ Có mối quan hệ chặt với ý thức chính trị.

+ Phản ánh các mối Pháp quan luật hệ Xã kinh hội Chủ tếcủa nghĩa xãhội khác

với bằng pháp ngôn luật ngữ trong ph các p luật xãhội trước đó.

+ chỉ đạo quá trình tổ chức thực hiện pháp luật.

dân.

hẳn về bản chất

c Ý thức đạo đức

đức- đốiÝthứcvớiđạođứctồnlàtoàntạibộxãnhữnghội:nguyên tắc, chuẩn mực nhằm

điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử giữa cá nhân với cá

+ Ý thức đạo đức tồn tại mãi trong xã hội loài người.

nhân, giữa cá nhân với xã hội, vì hạnh phúc của con người và + Ý thức

đạo đức có tính giai cấp trong xã hội có giai cấp.

+ Đạo đức tiến điều bộ chỉnh xãhội hành vi con người trên cơ sở tự nguyện,

tự giác vì nội hàm*Vaicủanguyêntrò:tắc và chuẩn mực đạo đức bao

giờ cũng đề ra một tiêu chuẩn

đức bao hàm giá + Là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển của xã

hội.

trị của lời khuyên con người hướng đến cái thiện.

+ Góp phần hình thành những quan điểm cơ bản nhất, những nguyên tắc,

quy -Ratắc đờivàchuẩntừrấtmựcsớmđạotrongđứctronglịchtừngsửngaycon người,từxã…hội nguyên thủy.

+ Sự tác động trở lại của YT đạo đức đối với xã hội thông qua sức mạnh lương

G i

áo dục đạo đức trong xã hội Việt Nam hiện nay

tâm.

đ 3

ứ c Ý h ứ

- Ý thức thẩm mỹ là sự phản ánh hiện thực vào ý thức con người trong quan hệ

-Có nguồn gốc từ hiện thực của xã hội.

với nhu cầu thưởng thức và sá tạo cái đẹp.

+ Nghệ thuật là phương tiện nhận thức hiện thực, giáo dục tư tưởng,

tình cảm, nâng cao trình độ thẩm mỹ của con người

nền văn nghệ nước ta đã có những đóng góp xứng đáng vào cách

mạng giải phóng dân tộc và sự nghiệp xây dựng CNXH

e.Ý thức khoa học

- *ĐặcKháiđiểm:niệm:-Xét về đối tượng được phân chia thành

nhiều ngành:

-Ý thức khoa học là hệ thống tri thức phản ánh chân thật về thế giới

đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn.

THỨ NHẤT Dựa trên đối tượng của khoa học đó

Các môn khoa học liên ngành.

•

*Có thể chia lịch sử phát triển của khoa học thành ba giai đoạn:

THỨ HAI

Thế kỉ XX

XV đến

Khoa học còn sơ riêngtriển nhanh chóng; xuất

khai, đa phần các tri thế hiện nhiều khoa học liên thức về khoa học tự tròcổ ngành; khoa học kết hợp nhiên, vai trò của nên với kĩ thuật; khoa học khoa học đối với xã học xâm nhập vào mọi lĩnh hội chưa biểu hiện rơi vực của sản xuất và đời

rõ pháp sống với quy mô của

siêu

hoạt động khoa học ngày

càng lớn.

f.Ý thức tôn giáo

-Tôn+ giáoTôn xuấtgiáo hiệnlàmộttừ hiệnthời tượngnguyênxãthủyhội dobaosựgồmbất lễlựcnghicủatôncongiáo,ngườitổ trước sức mạnh

của tựchức + nhiênẢnhtônvàgiáohưởngxãvàhộiý.mạnhthức tônmẽgiáođếnvàcáclà hìnhmộthiệntháitượngýthứclịchxãsử.hội khác trong thời kỳ

 Ý thứcnguyêntôngiáothủy,là cổmộtđại,hìnhtrungthái ýcổ.thức xã hội phản ánh hiện thực khách quan một cách hư ảo, xuyên tạc.

*Bản+ Trongchấtxãhội cócủagiaicấp,YTTG:giaicấpbóc lột luôn luôn sử dụng mặt tiêu cực của

tôn giáo để duy trì sự thống trị của mình.

-Là => sựphản Vai ánh trò một chủ cách yếu hư là ảo đền vào đầu bù hư óccon ảo người trong sức một mạnh xã ở hội bên cần ngoài đến chi phối đền bù

cuộc sống hàng ngày của họ.

hư ảo

*Đặc điểm:

+ Có tính lịch sử - xã hội.

+ Có tính duy tâm – thần bí.

*Liên hệ thực tế:

Nội-Dựadung:trên những quan điểm khoa học của chủ nghĩa

=> Ý thức xã hội lại là một hiện tượng phức tạp nó bao

Mác gồm Lênin, nhiềuhình Đảng thái và khác nhà nhau, nước mỗi ta luôn hình thái thi hành ýthức chính xã

+ Tôn trọng tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng sáchhội phảntôngiáoánh tồnđúngtại

đắnxãhội– chínhtheomộtsáchqui tựluật,dophươngtínhngưỡng

thức và mức độ riêng và đều tác động đến sự tồn tại và + tôn Đoàn giáo kết và đồng tựdo bào không theo tín tôn n giáo ưỡng và tôn không giáo theo của mọi

phát triển của xã hội.

tác phòng

chống mê tín dị đoan, chống lại mọi hoạt động lợi

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX

Nghiên cứu ý thức xã hội theo quan điểm triết học Mác

dụng tôn giáo để làm mất trật tự trị an xã hội, ảnh

Lênin có ý nghĩa rất quan trọng trong thực tiễn, nó giúp

hưở g đến sự hòa bình xây dựng xã hội mới của

ta quán triệt và thực hiện tốt quan điểm của Đảng

cộng sản Việt Nam về cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

nhân dân.

trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa.