Cạnh tranh là gì vì sao trong nền kinh tế thị trường cần phải bảo vệ sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền liên hệ với thực tiễn ở việt nam

Khi thực hiện chuyển đổi nền kinh tế cũ sang nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa, Việt Nam phải chấp nhận các quy luật của nền kinh tế thị trường mang lại, trong đó có quy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN

ĐỀ TÀI:

“ Cạnh tranh là gì? Vì sao trong nền kinh tế thị trường cần phải bảo vệ sự

cạnh tranh và hạn chế độc quyền? Liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam ”

Mã siinnh viiêên : 11213458

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

Mục lục ……….……….……… 2

Lời mở đầu ……….……….……… 4

Nội dung ……….……… ……….……….…… 5

I Một số nét khái quát về cạnh tranh và độc quyền ……….……….…… 5

1 Cạnh tranh trong nền kinh tế ……… ……… ……….……….…… 5 1.1 Khái niệm về cạnh tranh ……… ……….……….…… 5 1.2 Phân loại cạnh tranh ….…….……… ……….……….…… 5

1.3 Chủ thể trong cạnh tranh ……… ……….……… ……….…… 5

1.4 Những tác động của cạnh tranh đến nền kinh tế ……….……….…… 6

2 Độc quyền kinh tế ……….……… ……….……….…… 6

2.1 Khái niệm về độc quyền kinh tế ……… ……….……….…… 6

2.2 Nguyên nhân hình thành độc quyền ……… ……….……….…… 6

2.3 Tác động của độc quyền đến nền kinh tế ……….……….…… 7

II Duy trì cạnh tranh và hạạn chhế độc quyền …… ……….……….… … 7

1 Trong khi cạnh tranh thúc đẩy sực tiến bộ kĩ thuật, phát triển kinh tế thì độc quyền lại kìm hãm sự phát triển ấy ……… ………… ……….……….…… 7

2 Cạnh tranh giữa các nhà sản xuất sẽ giúp hàng hoá chất lượng hơn so với hàng hoá trong độc quyền ……… ……… ……….……….…… 8

3 Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thoả mãn nhu cầu của xã hội trong khi độc quyền xuất hiện làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội ……….……… ……….……….…… 8

4 Cạnh tranh tạo điều kiện cho người lao động có nhiều lựa chọn hơn trong việc chọn chỗ làm việc và tiền công của mình, trong khi đó độc quyền lại làm hạn chế điều đó ……….……… ……….……… ……….…… 9

2

5 Sự liên kết độc quyền giữa nhiều công ty đã kìm hãm sự phát triển kinh

tế và gây ra lạm phát ……….……… ……….……… …….…… 9

III Liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam ……… ……….……….… 10

1 Thực trạng cạnh tranh tại Việt Nam ……… ……….……….…

10 1.1. Cạnh tranh bất bình đẳng ……… ……….……… 10

1 2 Cạạnnh trannh khônng lànnh mạnnh ……… ……….……….……

10 2 Độộc quuyyềền tạại Viiệệt Naam ….……….……… ……….……….……

11

3 Chính sách cạnh tranh và chống độc quyền tại Việt Nam …….……….……

12 Kếết luuậận ……….……… ……….……….……

14

Tài liệu tham khảo ……….……… ……….…………

15

LỜI MỞ ĐẦU

Cạnh tranh là một trong những quy luật của nền kinh tế thị trường Khi thực hiện chuyển đổi nền kinh tế cũ sang nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa, Việt Nam phải chấp nhận các quy luật của nền kinh tế thị trường mang lại, trong đó có quy luật cạnh tranh – một quy luật khách quan, cần thiết trong quá trình phát triển kinh tế Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là một cơ chế vận hành, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam đã áp dụng được quy luật này

và đạt được nhiều thành tựu to lớn trong quá trong phát triển kinh tế như nền kinh tế phát triển ổn định, đời sống nhân dân được cải thiện, xã hội được phát triển hơn, … những thành tựu ấy chưa phải quá lớn lao những cũng đã góp phần định hướng cho

sự phát triển của nền kinh tế đất nước Nhưng bên cạnh những thành

tựu đó, nền kinh tế của nước ta đang còn phải đối mặt với những thách thức to lớn Một trong những thách thức ấy đó chính là khả năng cạnh tranh của nền kinh tế

nước ta đang còn yếu kém, dẫn đến sự cạnh tranh không hoàn hảo, không lành mạnh và sinh ra hiện tượng độc quyền Độc quyền sẽ làm cho cạnh tranh trở nên gay gắt hơn và ảnh hưởng mạnh mẽ lên nền kinh tế.

Để có một môi trường lành mạnh và kiểm soát độc quyền có hiệu quả đang là vấn đề quan trọng đang được đặt ra với thực trạng của nước ta hiện nay Chính vì vậy, bài tiểu luận của em hôm nay sẽ đi vào giải thích: Cạnh tranh là gì? Vì sao 4

trong nền kinh tế thị trường cần phải bảo vệ sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền? Liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam ”.

Do trình độ hạn chế nên еm không thể tránh khỏi những sаi lầm, khuyết điểm m không thể tránh khỏi những sаi lầm, khuyết điểm i lầm, khuyết điểm trong việc nghiên cứu đề tài Еm rất mong được sự góp ý củа Cô cũng như sự giơm rất mong được sự góp ý củаi lầm, khuyết điểm Cô cũng như sự giơ cаi lầm, khuyết điểm o đánh khẽ để bài viết nàу củаi lầm, khuyết điểm еm không thể tránh khỏi những sаi lầm, khuyết điểm m được hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cám ơn cô Hảo ạ !

NỘI DUNG

I Một số nét khái quát về cạnh tranh và độc quyền

1 Cạnh tranh trong nền kinh tế

1 1 Khái niệm về cạnh tranh

Cạnh tranh là một khái niệm gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế thị trường khi cung – cầu và giá cả của hàng hoá là yếu tố quyết định Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh về kinh tế giữa những chủ thể trong sản xuất kinh doanh nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu dùng hàng hoá để thu nhiều lợi ích nhất cho mình Kinh tế thị trường càng phát triển thì cạnh tranh trên thị trường càng trở nên gay gắt, quyết liệt hơn.

1.2 Phân loại và chủ thể trong cạnh tranh

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh có thể diễn ra giữa người bán và người mua, người bán với người bán, người mua với người mua; cạnh tranh trong nội bộ ngành, giữa các ngành; cạnh tranh trong nước và quốc tế; cạnh tranh giữa các tổ chức có liên quan Các mối quan hệ cạnh tranh này

có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình kinh doanh của các doanh nghiệp.

Các chủ thể cạnh tranh bao gồm người sản xuất, người tiêu dùng, người mua, người bán, người cung ứng các dịch vụ, cung ứng nguyên vật liệu, các tổ chức, các

cácnguồn lực sản xuất, khoa học kỹ thuật, chiếm lĩnh thị trường tiêu thụ, giành nơi đầu tư, giành hợp đồng, đơn đặt hàng

1.3 Những tác động của cạnh tranh đến nền kinh tế

Cạnh tranh là động lực thúc đẩy mạnh mẽ tiến bộ khoa học và sự phát triển lực lượng sản xuất dẫn đến sự phát triển của nền kinh tế thị trường Cạnh tranh buộc người sản xuất phải năng động, nhạy bén, thường xuyên cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới, thay đổi phương thức tổ chức quản lý hiệu quả hơn, đổi mới sản phẩm… để đáp ứng nhu cầu thị trường và xã hội tốt hơn.

Mặt khác, cạnh tranh không lành mạnh sẽ gây tổn hại đến môi trường kinh doanh, phân hoá người sản xuất; gây rối, phá hoại thị trường; cạnh tranh bằng các thủ đoạn phi đạo đức, vi phạm luật pháp để thu lợi cá nhân, gây tổn hại lợi ích tập thể

và xã hội Đồng thời gây lãng phí nguồn lực và tổn hại đến phúc lợi của xã hội.

2 Độc quyền kinh tế

2.1 Khái niệm về độc quyền kinh tế

Độc quyền là sự liên minh giữa các doanh nghiệp lớn, nắm trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu thụ một loại hang hóa, định ra giá cả độc quyền và thu lợi nhuận độc quyền cao Như vậy độc quyền sinh

ra từ cạnh tranh tự do nhưng độc quyền không thủ tiêu được cạnh tranh tự do mà trái lại còn làm cho cạnh tranh gay gắt hơn.

2.2 Nguyên nhân hình thành độc quyền

Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, trong nền kinh tế thị trường, các nước tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện các tổ chức độc quyền Các tổ chức độc quyền cuất hiện do sự phát triển của lực lượng sản xuất, sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật; đồng thời thúc đẩy năng suất lao động, khả năng tích luỹ khiến các doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình tích

tụ và tâhp trung sản xuất, hình thành nên các doanh nghiệp quy mô lớn Bên cạnh đó, độc quyền xuất hiện là do cạnh tranh Cạnh tranh 6

gay gắt khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản hàng loạt, còn các doanh nghiệp lớn muốn tồn tài được thì họ phảu tăng cường tích tụ và tập trung sản xuất Cuối cùng là do sự phát triển của hệ thống tín dụng Sự phát triển của hệ thống tín dụng đã thúc đẩy tập trung sản xuất, tạo nên các tổ chức độc quyền dẫn đến việc định giá cả độc quyền mua – bán để thu lợi nhuận cho mình.

2.3 Tác động của độc quyền đến nền kinh tế

Độc quyền tạo ra khả năng to lớn trong việc nghiên cứu và triển

khai các hoạt động khoa học kĩ thuật, thúc đẩy sự tiến bộ khao học kĩ thuật Đồng thời còn làm tăng năng suất lao động, nâng cao năng lực cạnh tranh của bản thân tổ chức độc quyền và tạo nên sức mạnh kinh

tế góp phần thúc đẩy nền kinh tế theo hướng sản xuất lớn hiện đại.

Tuy nhiên, độc quyền làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội Nó cản trở sự phát triển khoa học kĩ thuật, làm

chậm và lãng phí các nguồn lực xã hội Sự phục vụ của người tiêu dùng nói riêng và cho xã hội nói chung kém hiệu quả hơn so với cạnh tranh tự do Độc quyền thường làm cho xã hội luôn luôn ở tình trạng khan hiếm hàng hoá, sản xuất không đáp ứng được nhu cầu ảnh hưởng đến nhịp độ tăng trưởng kinh

tế Độc quyền hình thành biểu hiện sự thất bại của thị trường.

II Duy trì cạnh tranh và hạn chế độc quyền

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh và độc quyền tồn tại xen

kẽ nhau Độc quyền sinh ra từ cạnh tranh tự do nhưng độc quyền không thủ tiêu được cạnh tranh tự do mà trái lại còn làm cho cạnh tranh gay gắt hơn Khi có chủ trương thúc đẩy cạnh tranh để phát triển thị trường, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ sản xuất, mang lại lợi ích cho người tiêu dùng thì độc quyền cần được loại bỏ.

1 Trong khi cạnh tranh thúc đẩy sực tiến bộ kĩ thuật, phát triển kinh tế thì độc quyền lại kìm hãm sự phát triển ấy

Trong nền kinh tế thị trường, mọi hành vi của chủ thể kinh tế đều hoạt động trong môi trường cạnh tranh, các hoạt động ấy đều nhằm mục đích thu được lợi nhuận tối đa Bởi vậy, bên cạnh việc hợp tác, thì các doanh nghiệp cũng cạnh tranh với nhau bằng việc đổi mới trang thiết bị, kĩ thuật trong việc sản xuất để đem lợi nhuận tốt nhất về cho minh và giúp cho thúc đẩy nền kinh tế Còn độc quyền, dù được tập trung về các nguồn lực lớn, khả năng nghiên cứu , phát minh sáng chế thế nhưng các tổ chức độ quyền vì củng cố, giữ vững vị thế không bị lung lay đã không sử dụng lợi ích, ưu thế đó Điều đó đã dẫn tới lãng phí nguồn lực, đồng thời kìm hãm sự tiến bộ, phát triển của kinh tế và xã hội.

2 Cạnh tranh giữa các nhà sản xuất sẽ giúp hàng hoá chất lượng hơn so với hàng hoá trong độc quyền

Trong thị trường, một trong những yếu tố thu hút khách hàng nhất đó chính là chất lượng của sản phẩm Trong cạnh tranh cùng ngành, nhiều nhà sản xuất cùng phát triển một sản phẩm giống nhau, tỉ lệ cạnh tranh cao thì họ sẽ luôn nỗ lực tìm kiếm, tạo ra những sản phẩm có chất lượng tốt nhất, có uy tín trên thị trường và tạo niềm tin cho người tiêu dùng Còn trong môi trường độc quyền, một mình một thị

trường khiến hàng hoá, sản phẩm không đa dạng, phổ biến Bên cạnh đó, họ còn không chú trọng đầu tư, kiểm tra nghiêm ngặt về quy trình sản xuất và có thể tạo nên những sản phẩm kém chất lượng và gây nguy hại đến cho người tiêu dùng.

3 Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thoả mãn nhu cầu của xã hội trong khi độc quyền xuất hiện làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội

Thông qua quy luật cung cầu, cạnh tranh có khả năng nhanh nhạy trong việc phát hiện và đáp ứng mọi nhu cầu và thị hiếu cho người tiêu dùng Sự lựa chọn và 8

sức tiêu thụ hàng hoá của họ là thước đo chính xác cho yêu

cầu về chất lượng và độ phù hợp của một sản phẩm.

Cạnh tranh qua tác động liên tục lên giá cả sản phẩm trên thị trường, buộc các

doanh nghiệp phải phản ứng tự phát để chọn phương án kinh doanh sao cho chi phí phải đạt mức nhỏ nhưng hiệu quả cao, hàng hoá đa dạng, phong phú, chất lượng cũng như giá thành phù hợp với mong muốn của người tiêu dùng Còn độc quyền tuy có khả năng tạo ra số lượng sản phẩm lớn, giảm chi phí sản xuất, giảm giá thành sản phẩm hàng hoá

4 Cạnh tranh tạo điều kiện cho người lao động có nhiều lựa chọn hơn trong việc chọn chỗ làm việc và tiền công của mình, trong khi đó độc quyền lại làm hạn chế điều đó

Muốn có một sản phẩm tốt, ngoài nuyên vật liệu, công thức, dây chuyền sản xuất thì lao động cũng là một trong những yếu tố quan trọng để quyết định lên sự thành công của sản phẩm Chính vì vậy, để thu hút được lao động có tay nghề cao và

sự sáng tạo của họ thì các nhà tuyển dụng phải có những chính sách ưu đãi hay mức thu nhập hấp dẫn, cạnh tranh với các nhà sản xuất khác Do đó mà người lao động

có nhiều sự lựa chọn hơn, kể cả lao động tay chân lành nghề cũng có nhiều cơ hội trong thị trường cạnh tranh Còn trong môi trường độc quyền, người lao

động có ít cơ hội phát triển bản thân và môi trường làm việc

lại không đa dạng và không phù hợp với họ.

5 Sự liên kết độc quyền giữa nhiều công ty đã kìm hãm sự phát triển kinh tế và gây ra lạm phát

Một số doanh nghiệp thông đồng với nhau nhằm tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong hội Các doanh nghiệp thoả thuận với nhau phân chia thị trường làm sự lưu thông hàng hoá trên thị trường bị gián đoạn, thị trường trong

nước bị chia cắt Điều đó dẫn đến nhiều công ty không được liên kết sẽ thiệt thòi, thậm chí không được cạnh tranh, thiệt hại về doanh thu cũng như lợi nhuận của họ.

Không chỉ thế, độc quyền còn gây ra lạm phát, vì họ có thể đặt ra bất kì giá nào

họ muốn, gây thiệt hại trực tiếp đến người tiêu dùng Lạm phát tăng nhưng thu

nhập trên danh nghĩa không tăng thì thu nhập thực tế của gười lao động sẽ giảm sút Dẫn đến giá trị của đồng tiền sẽ giảm xuống và gây ảnh hưởng đến nền kinh tế đất nước.

III Liên hệ với thực tiễn ở Việt Nam

Hiện nay, việc nhận thức về cạnh tranh và độc quyền kinh doanh ở nước ta vẫn chưa nhất quán, chưa thấy được tầm quan trọng của nhà nước trong nền kinh tế

nên chưa có quan điểm dứt khoát về ủng hộ cạnh tranh lành mạnh và chống độc quyền trong kinh doanh Nhà nước chưa có những quy định cụ thể, những cơ quan chuyên trách theo dõi giams sát các hành vi liên quan đến cạnh tranh và độc quyền Vì vậy mà thực trạng về cạnh tranh

và độc quyền tại Việt Nam vẫn còn nhiều tồn tại và bất cập.

1 Thực trạng cạnh tranh tại Việt Nam

1.1 Cạnh tranh bất bình đẳng

Các doanh nghiệp nhà nước được hưởng nhiều ưu đãi như: ưu đãi về vốn đầu

tư, thuế,… tập trung trong tay một lượng lớn các ngành nghề quan trọng: điện, nước, dầu lửa, giao thông vận tải…, còn các doanh nghiệp tư nhân không được coi trọng Các doanh nghiệp nước ngoài thì hoạt động theo quy chế riêng, không được ưu đãi

từ nhà nước Điều này gây thiệt hại lớn về kinh tế, bởi một số doanh nghiệp nhà nước không hiệu quả, trông chờ vào nhà nước gây ra lãng phí nguồn lực xã hội, trong khi các công ty tư nhân hoạt động năng nổ và hiệu quả hơn Ngoài ra do những qui định không hợp lí trong hoạt động của các doanh nghiệp nước ngoài gây nên sự trở ngại về đầu tư vào nước ta của các công ty nước ngoài.

10

1.2 Cạnh tranh không lành mạnh

Một số doanh nghiệp thông đồng câu kết với nhau nhằm tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong hội, loại bỏ các doanh nghiệp khác bằng cách ngăn cản không cho tham gia hoạt động kinh doanh, hạn chế việc mở rộng hoạt động Các doanh nghiệp thoả thuận với nhau phân chia thị trường làm sự lưu thông hàng hoá trên thị trường bị gián đoạn, thị trường trong nước bị chia cắt.

Sự cấu kết giữa các doanh nghiệp dẫn tới việc độc quyền một số mặt hàng trong một thời gian nhất định làm giá một số mặt hàng tăng cao.

Ví dụ như trong khi đại dịch Covid 19 mới bùng nổ, giá khẩu trang ở các cửa tiệm bán thuốc đã tăng gấp 3 – 4 lần / 1 hộp so với trước đó - khi chưa có Covid

19 Điều đó đã gây thiệt hại cho người tiêu dùng, triệt tiêu động lực cạnh tranh Hiện nay nước ta chưa có khung pháp lí hoàn chỉnh cho cạnh tranh nên việc

xác định, xử phạt các hành vi cạnh tranh không lành mạnh là khó khăn Điều đó tạo điều kiện cho các hành vi cạnh tranh không lành mạnh ngày càng phát triển Một số hành vi cạnh tranh không lành mạnh như: Nạn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng được tung ra thị trường (như các hãng kem trộn) Các hình thức quảng cáo gian dối, thổi phồng ưu điểm của hàng hoá mình làm giảm ưu điểm của

các hàng hoá khác cùng loại, rồi đưa ra những mức giá cao hơn so với mức giá thực tế của sản phẩm Các hành vi thông đồng với cơ quan quản lý nhà nước để cản trở hoạt động của các đối thủ trong các ký kết hợp đồng, hối lộ các giao dịch kinh tế, lôi kéo lao động lành nghề, những chuyên gia giỏi của các doanh nghiệp Nhà nước một cách không chính đáng còn phổ biến trong nền kinh tế.

2 Độc quyền tại Việt Nam

Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi từ nền kinh

tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường Một số yếu