BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 2 PHÁT TRIỂN TỐT CÁC PHẨM CHẤT CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 A PHẦN MỞ ĐẦU I Lý do chọn đề tài Các em học sinh Tiểu học như những tờ giấy trắng, chúng ta phải hình t.
Trang 1BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 2 PHÁT TRIỂN TỐT CÁC PHẨM CHẤT CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018
A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài
Các em học sinh Tiểu học như những tờ giấy trắng, chúng ta phải hình thành phẩm chất cho các em sớm nhất có thể để khi lớn lên, hoà nhập vào cuộc sống mới, các em trở thành những con người có đủ “chân, thiện, mĩ” làm đẹp thêm nền văn hoá người Việt Nam
Đối với lứa tuổi học sinh lớp 2, đây là lứa tuổi đang được hình thành nhân cách, nếu được định hướng đúng ngay ban đầu thì nhân cách của các em sẽ hình thành và phát triển đúng đắn, lành mạnh Nếu không được sửa chữa, uốn nắn kịp thời thì khi nhân cách xấu đã được hình thành rất khó điều chỉnh lại Là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy lớp 2, tôi muốn đi sâu tìm hiểu và thực hiện biện pháp giáo dục phẩm chất cho học sinh, giúp các em có nền tảng đạo đức, luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách của cuộc sống, trở thành những công dân có ích cho đất nước Đặc biệt, hiện nay tình hình dịch bệnh Covid - 19 đang diễn biến phức tạp, học sinh học linh hoạt giữa hình thức học trực tuyến và học trực tiếp thì việc đưa ra biện pháp hữu hiệu để giáo dục phẩm chất cho học sinh là
vô cùng cần thiết Chính vì thế, bản thân tôi đã nghiên cứu và mạnh dạn đưa ra
“Biện pháp giúp học sinh lớp 2 phát triển tốt các phẩm chất chương trình giáo dục phổ thông 2018”.
II Mục đích và phương pháp nghiên cứu
1 Mục đích
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số giải pháp giúp học sinh lớp 2 phát triển tốt phẩm chất chương trình giáo dục phổ thông 2018
2 Phương pháp nghiên cứu
Trang 2- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu tài liệu về tâm sinh lý, sự phát triển tư duy, đặc điểm tình cảm của học sinh tiểu học
- Phương pháp quan sát : Quan sát những biểu hiện hằng ngày trong các hoạt động học tập, vui chơi, của học sinh, thái độ và những chuyển biến về phẩm chất của từng em
- Phương pháp đàm thoại: Trò chuyện với học sinh, với Phụ huynh
- Phương pháp điều tra: Thông qua phiếu khảo sát phụ huynh, học sinh
- Phương pháp thống kê
III Giới hạn của đề tài
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu việc giúp học sinh phát triển tốt các phẩm chất chương trình giáo dục phổ thông 2018
Tiến hành nghiên cứu trong năm học: 2021 - 2022
Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 2, trường Tiểu học
IV Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn
1 Cơ sở lí luận
Phẩm chất là một trong những thành phần chủ yếu cấu thành nhân cách con người Trong mọi thời đại, các chương trình giáo dục được áp dụng, tuy có khác nhau về cấu trúc, phương pháp và nội dung giáo dục nhưng đều hướng tới mục tiêu nhân cách Trong đó việc hình thành phẩm chất con người (đạo đức) được quan tâm nhấn mạnh
Qua các thời kỳ với các giai đoạn lịch sử khác nhau, yêu cầu về nhân cách nói chung và phẩm chất nói riêng của con người với tư cách là thành viên trong xã hội cũng có những thay đổi phù hợp với đòi hỏi của thời đại
Theo xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, nền giáo dục nước ta cũng đang trong tiến trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Nếu như trước đây giáo dục chú trọng mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh và giúp
Trang 3người học hình thành hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ thì ngày nay, điều đó vẫn còn đúng, còn cần nhưng chưa đủ
Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với những tác động tích cực của nền kinh tế tri thức và tiến bộ của thông tin, truyền thông, giáo dục cần phải giúp người học hình thành một hệ thống phẩm chất đáp ứng được với yêu cầu mới Hệ thống phẩm chất đó được cụ thể hóa phù hợp với sự phát triển tâm lí, sinh lý của người học, phù hợp với đặc điểm môn học và cấp học, lớp học Theo đó, những phát triển của phẩm chất người học trong quá trình giáo dục cũng sẽ là quá trình hình thành, phát triển, hoàn thiện nhân cách con người
Đặc biệt đối với chương trình giáo dục phổ thông 2018 chú trọng về tầm quan trọng của việc giáo dục phẩm chất cho học sinh, giúp học sinh phát triển toàn diện
2 Cơ sở thực tiễn
Tổng số học sinh lớp 2B có 29 em, trong đó có 24 học sinh là dân tộc thiểu
số Các em phần lớn ngoan hiền, biết vâng lời thầy cô Tuy nhiên, nhiều em chưa mạnh dạn trong giao tiếp, ngại chia sẻ với bạn bè, nói năng cộc lốc
Trong năm học 2021 – 2022, lớp 2B đã thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 và đặc biệt chú trọng việc giáo dục phẩm chất cho học sinh
V Kế hoạch thực hiện
1 Xây dựng ý tưởng
- Quan sát những biểu hiện về mặt phẩm chất của các em, phát hiện vấn đề còn khó khăn, cần được chú trọng trong công tác giáo dục phẩm chất cho học sinh
Từ 20/9/2021 đến 30/9/2021
- Lên ý tưởng vấn đề về giáo dục phẩm chất cho học sinh lớp 2B trường Tiểu học … Từ 28/9/2021 đến 30/9/2021
2 Các bước tiến hành
- Xây dựng đề cương Từ 01/10/2021 đến 03/10/2021
Trang 4- Tìm hiểu thực trạng vấn đề về việc giáo dục phẩm chất cho học sinh lớp 2B tại trường Tiểu học … Từ 03/10/2021 đến 08/9/2021
- Tiến hành thu thập các số liệu liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu Từ 07/10/2021 đến 09/10/2021
- Phân tích, xử lý thông tin đã thu thập Từ 09/10/2021 đến 11/10/2021
- Đề xuất một số biện pháp giúp học sinh lớp 2B phát triển tốt các phẩm chất Từ 11/10/2021 đến 20/10/2021
+ Giáo dục phẩm chất qua các môn học và hoạt động giáo dục
+ Giáo dục phẩm chất thông qua giao tiếp hàng ngày
+ Giáo dục phẩm chất qua thi đua – khen thưởng
+ Giáo dục phẩm chất thông qua công tác phối hợp giữ gia đình, nhà trường
và xã hội
- Tiến hành áp dụng giải pháp vào thực tế công tác giáo dục phẩm chất cho học sinh Từ ngày 20/10/2021 đến 29/4/2022
- Thu thập các số liệu liên quan đến việc giáo dục phẩm chất cho học sinh
Từ 07/10/2021 đến 02/5/2022
- Đánh giá về các mặt đã thực hiện được sau khi áp dụng các giải pháp Từ ngày 01/01/2021 đến 03/05/2022
- Đề xuất một số biện pháp bổ sung (nếu có) Từ 10/01/2022 đến 17/02/2022
- Rút kinh nghiệm trong công tác giáo dục phẩm chất cho học sinh Từ 03/5/2022 đến 05/5/2022
- Báo cáo đề tài 06/5/2022 đến 08/5/2022
B PHẦN NỘI DUNG
I Thực trạng và những mâu thuẫn
1 Thực trạng
1.1.Thuận lợi
Trang 5Địa phương và các cấp giáo dục luôn quan tâm chỉ đạo về việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc giáo dục phẩm chất chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 cho học sinh Nhà trường và phụ trách chuyên môn luôn chú trọng, nhấn mạnh việc hình thành và phát triển phẩm chất cho học sinh thông qua các buổi họp, các buổi sinh hoạt chuyên môn
Nhà trường đã áp dụng thực hiện chương trình GDPT 2018 cho học sinh lớp
1, 2 nên đây là một trong những thuận lợi để giáo viên phát huy hết khả năng của mình trong việc hình thành phẩm chất cho học sinh
Các em phần lớn ngoan, hiền, nghe lời cô giáo và cha mẹ; hồn nhiên, trong sáng, trung thực, đoàn kết với bạn bè Thực hiện tương đối đầy đủ nội quy trường lớp
Giáo viên chủ nhiệm cũng như các giáo viên bộ môn trẻ, nhiệt tình, luôn nỗ lực học hỏi để tìm kiếm, sáng tạo các biện pháp giáo dục nhằm phát triển toàn diện cho học sinh
Có được sự quan tâm từ phía phụ huynh học sinh
1.2 Khó khăn
Tổng số học sinh là 29 em (Dân tộc: 24HS) Có 10 em chậm tiếp thu nên các
em còn nhút nhát, chưa mạnh dạn, tự tin, ngại giao tiếp, ít chia sẻ bài cùng bạn, trình bày ý kiến còn rụt rè, nói năng cộc lốc
Một số ít các em chưa tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình như làm rơi cặp bạn, làm gãy hoa, làm hư bút của bạn nhưng chưa tự nhận,
Một bộ phận học sinh lười học, chưa chăm chỉ, không làm bài tập về nhà trong thời gian trường tổ chức học một buổi
Một bộ phận không nhỏ phụ huynh khoán trắng việc nuôi dạy con cho thầy
cô, thậm chí cả giáo dục về phẩm chất Hoặc nếu có quan tâm thì chỉ quan tâm đến việc tiếp thu kiến thức của học sinh hay điểm số
Một bộ phận phụ huynh ăn nói tuỳ tiện, đạo đức lối sống chưa lành mạnh,
Trang 6chưa nêu gương được cho con trẻ.
Trước khi áp dụng biện pháp này, tôi đã tiến hành khảo sát đánh giá phẩm chất đầu năm của học sinh lớp 2B, cụ thể như sau:
THỐNG KÊ ĐÁNH GIÁ PHẨM CHẤT CỦA HỌC SINH LỚP 2B
VÀO ĐẦU NĂM HỌC
học sinh
Yêu nước
29 em
2 Những mâu thuẫn
Nhìn chung, trong giai đoạn vừa qua, việc giáo dục phẩm chất cho học sinh
có nhiều chuyển biến tiến bộ Đây là kết quả của quá trình phấn đấu của giáo viên – học sinh Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển phẩm chất cho học sinhtrong giai đoạn hiện nay, đặc biệt yêu cầu về giáo dục phẩm chất trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 còn bộc lộ những hạn chế nhất định:
Các em học sinh phần lớn ngoan, hiền nhưng tỉ lệ học sinh dân tộc đông nênviệc giúp các em luôn có ý thức trong kỉ luật, chấp hành nội quy, chào hỏi lễ phép, trung thực, thật thà, yêu thương, đoàn kết với nhau, là điều hết sức khó khăn đòi hỏi người giáo viên chủ nhiệm lớp cần đưa ra được những biện pháp sát thực để giáo dục cho từng đối tượng học sinh
Một số phụ huynh rất quan tâm đến con em của mình Nhưng bên cạnh đó,
vì hoàn cảnh gia đình nhiều em khó khăn nên bố mẹ đi làm cả ngày,phó mặc việc giáo dục con cái cho thầy cô, ít quan tâm tới việc giáo dục con em mình,chưa
Trang 7chuẩn bị đầy đủ đồ dùng cho các em, Một bộ phận cha mẹ chưa gương mẫu về đạo đức lối sống ảnh hưởng tiêu cực đến tư tưởng, tình cảm, phẩm chất của con em
Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm cũng như giáo viên bộ môn trẻ, nhiệt tình trong công tác giáo dục học sinh Tuy nhiên, đây là năm học đầu tiên áp dụng chương trình giáo dục phổ thông 2018 đối với lớp 2 nên đôi khi giáo viên còn lúng túng trong việc phối hợp hiệu quả các biện pháp nhằm giáo dục phẩm chất tốt cho học sinh
Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng của lớp, ở phần sau, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số biện pháp giúp học sinh lớp 2B trường Tiểu học … phát triển tốt các phẩm chất chương trình giáo dục phổ thông 2018
II Các biện pháp giải quyết vấn đề
1 Giáo dục phẩm chất thông qua các môn học và hoạt động giáo dục
Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở tiểu học, các môn học và hoạt động giáo dục đều có tác dụng giáo dục phẩm chất cho học sinh Trước hết,phải nói tới quá trình dạy học môn Đạo đức ở trường Môn Đạo đức có vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục phẩm chất cho học sinh Mỗi giờ học đạo đức là mỗi giờ các em được phát hiện những hành vi đúng - sai, được luyện tập thực hành những hành vi tốt, phát hiện tránh xa những hành vi không tốt Vì vậy, giáo viên cần vận dụng, phối hợp nhiều phương pháp, đặc biệt giáo viên phải để cho học sinh được trải nghiệm thông các hoạt động: sắm vai, xử lí tình huống, trò chơi… Đây là điều kiện tốt giúp học sinh hình thành những thói quen, hành vi tốt, góp phần vào phát triển tốt các phẩmchất
Ví dụ:
Khi dạy môn đạo đức bài: “Em yêu quê hương” tôi cho học sinh vẽ tranh về
quê hương của mình và giới thiệu quê hương với các bạn, từ đó giáo dục học sinh phẩm chất yêu nước, tự hào và biết bảo vệ, giữ gìn bản sắc quê hương
Trang 8Ngoài các tình huống trong sách giáo khoa, tôi còn nghiên cứu để thay đổi hoặc đưa thêm các tình huống phù hợp với tình hình của lớp,của địa phương để các
em thực hành đóng vai, xử lí tình huống Ngoài ra, giáo viên có thể kể cho học sinh nghe về những tấm gương tốt, hiếu thảo, vượt khó, quan tâm giúp đỡ mọi người xung quanh từ thực tế cuộc sống như: Thầy giáo Nguyễn Ngọc Kí tấm gương sáng ngời vươn lên số phận, ;hoặc học sinh tự kể câu chuyện về những nhân vật em biết có phẩm chất tốt trong cuộcsống
Khi dạy Tiếng Việt bài: “Nhím Nâu kết bạn”, tôi tổ chức cho các em đóng tình huống khi Nhím Nâu bị lạc và nhận được sự giúp đỡ của Nhím Trắng Qua đó, học sinh được giáo dục về phẩm chất nhân ái biết giúp đỡ người gặp khó khăn, hoạn nạn, đồng thời phát triển kĩ năng giao tiếp, biết nói lời cảm ơn, khi nhận được
sự giúp đỡ
Ở môn Tiếng Việt còn có một nội dung giáo dục phẩm chất rất hay mà cũng rất dễ nhớ, dễ giáo dục phẩm chất cho học sinh đó chính là các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ Ví dụ:
“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” giáo dục học sinh tinh thần yêu nước, biết ơn những người đã hi sinh cho Tổ quốc hòa bình
“Bạn bè chia sẻ ngọt bùi”giáo dục học sinh tinh thần nhân ái, chia sẻ, đùm bọc khi bạn bè gặp khó khăn
“Đói cho sạch, rách cho thơm”; “Cây ngay không sợ chết đứng”,… giáo dục học sinh về phẩm chất trung thực, tự trọng
“Có công mài sắt, có ngày nên kim”,… giáo dục học sinh phẩm chất chăm học, chăm làm
“Thất bại là mẹ của thành công”, “Thua keo này bày keo khác”,… giáo dục học sinh phẩm chất tự tin, biết lấy thất bại làm bài học quý báu cho bản thân mình
và tiếp tục vươn lên, đạt được thành công,…
Những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ này không chỉ sử dụng để giáo dục
Trang 9thông qua môn Tiếng Việt mà tôi còn sử dụng giáo dục trong các môn học khác và trong giao tiếp hàng ngày để giáo dục phẩm chất cho học sinh
Ở môn Tiếng Việt, nội dung giáo dục phẩm chất còn được lồng ghép cụ thể trong nội dung của từng bài học
Ví dụ: Bài “Cầu thủ dự bị” giáo dục học sinh chăm chỉ rèn luyện, không ngừng cố gắng để từng bước chạm đến ước mơ của mình
Đặc biệt đối với Hoạt động trải nghiệm ở chương trình GDPT 2018 góp phần giáo dục phẩm chất rất hiệu quả cho học sinh Khi dạy bài “Gọn gàng, ngăn nắp” Tôi cho học sinh chơi trò chơi “Ai nhanh hơn” để xếp các thẻ đồ dùng cá nhân vào hộp đựng phù hợp qua đó vừa tạo hứng thú trong thi đua vừa giáo dục phẩm chất trách nhiệm với các đồ dùng của bản thân và phẩm chất chăm chỉ dọn dẹp làm việc nhà cho các em Bên cạnh đó còn giáo dục cho học sinh phẩm chất trung thực khi hàng tuần học sinh sẽ tự đánh giá các việc làm của bản thân trên bảng đánh giá hoạt động trải nghiệm của lớp
Học sinh được trải nghiệm tự chăm sóc cây xanh do mình mang đến lớp trang trí qua đó giáo dục học sinh chăm chỉ, yêu thiên nhiên, có trách nhiệm với công việc mà mình được giao
Đối với những bài học không có nội dung giáo dụcphẩm chất, giáo viên vẫn
có thể giáo dục phẩm chất cho các em qua chính các hoạt động học tập Ví dụ: cần đoàn kết với bạn bè trong quá trình thảo luận để thống nhất được kết quả hay phải trung thực khi làm bài, không được gian dối, …
Trong môn Toán cũng vậy, tôi thường nhắc nhở các em phải tính toán cẩn thận, khi gặp bài khó phải chịu khó suy nghĩ, không trông chờ vào thầy cô vàbạn
bè, phải nỗ lực vận dụng kiến thức đã học được để giải quyết vấn đề Tạo cho các
em có tác phong học tập và làm việc có suy nghĩ, có kế hoạch, có kiểm tra, có tinh thần hợp tác, có ý chí vượt khó khăn, kiên trì, tự giác hoàn thành nhiệm vụ học tập, không được lười biếng và đặc biệt phải luôn trung thực, không được nhìn bài bạn
Trang 102 Giáo dục phẩm chất cho học sinh thông qua giao tiếp hàng ngày
Sau hai tuần đầu tiên giảng dạy tôi đã theo dõi, quan sát các em rất kĩ và thấy được một số em giao tiếp với bạn bè còn nhút nhát, rụt rè, nói cộc lốc, không
đủ ý, đủ câu Với thầy cô, người lớn thì lời nói chưa lễ phép, chưa tự tin Khi tham gia vào các hoạt động, các em chưa mạnh dạn trình bày ý kiến của mình trước đám đông, bạn bè Chính những điều đó làm ảnh hưởng không ít đến việc học tập của các em cũng như của lớp Vậy, để các em có nhu cầu muốn giao tiếp với thầy cô,
bè bạn thì điều đầu tiên, tôi luôn cố gắng tạo không khí lớp học thân thiện, gần gũi Chỉ khi các em xem lớp học là chính ngôi nhà của mình, xem thầy cô, bè bạn là những người thân của mình thì các em mới dễ dàng nói lên suy nghĩ của bản thân hơn
Mỗi hành vi, cử chỉ, lời nói của giáo viên chủ nhiệm đều có tác động lớn đến các em vì các em luôn nghĩ cô giáo mình là người giỏi nhất, là người luôn đúng Vì vậy lời nói, lời dạy bảo của thầy cô giáo phải đi đôi với việc làm Tôi luôn lắng nghe và tôn trọng ý kiến của các em, tránh dùng những lời lẽ làm tổn thương các
em Luôn giữ được sự bình tĩnh trước lỗi lầm của học sinh, tìm hiểu cặn kẽ thấu đáo nguyên nhân của mỗi tình huống xảy ra để có cách xử lí đúng đắn, hợp tình, hợp lí; tránh trách nhầm, trách oan học sinh làm các em hoang mang, thiếu niềm tin vào người thầy người cô Trong quá trình giảng dạy, tôi luôn gần gũi, động viên các em, đặc biệt quan tâm hơn đến những em ít nói, thụ động, những câu hỏi dễ tôi thường dành cho những em đó trả lời để các em cùng tham gia nói, tạo sự tự tin trong các em Cũng từ đó, tôi đã gây dựng được niềmtin ở các em, các em đã mạnh dạn, tự tin chia sẻ, nói lên suy nghĩ của mình khi giao tiếp với bạn bè, thầy cô
Ngoài ra, trong quá trình giao tiếp hằng ngày tôi tiến hành sửa câu, sửa cách nói cho các em trong mọi lúc, mọi nơi
* Ví dụ:
Khi học sinh đến lớp nhìn thấy thầy cô giáo, có em chào: “Chào cô ạ!”, lúc
