Cách mạng tháng mười nga năm 1917 và dấu ấn chính sách dân tộc

CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA NĂM 1917 VÀ DẤU ẤN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA V I LÊ NIN NHÌN LẠI VÀ SUY NGẪM PGS, TS HÀ MỸ HƯƠNG Học viện Chính tr ị quốc gia Hồ Chí Minh TCCS Đã hơn 30 năm kể từ khi Chiến tranh.

CÁCH MẠNG T HÁNG MƯ ỜI NG A NĂM 1917 VÀ D ẤU ẤN CHÍNH SÁCH

DÂN TỘ C CỦA V.I LÊ -NIN: NHÌ N L ẠI VÀ S UY NG ẪM

PGS, TS H À MỸ H ƯƠNG

Họ c vi ện C hính trị q uốc gi a H ồ Chí Minh

TCCS - Đã hơn 30 n ăm k ể từ khi Chiến tranh l ạnh kết thú c và tr ật tự thế giới hai cự c tan rã, song nhân lo ại đứn g trư ớc không ph ải l à “m ộ t trật tự thế gi ới m ới” mà là m ột thế gi ới đ ầy bi ến động, bất ổn, khó lư ờng Nhìn l ại những bư ớc ngoặ t lị ch s ử, nh ững giá trị sâu xa của Cách m ạng Thán g Mư ời Nga năm 1917 và chính sách dân t ộc của V I Lê-nin để suy ngẫm xem, nếu trật tự thế gi ới hi ện nay kh ông mang l ạ i hòa bình và an nin h cho nhân l o ại, thì l ực lư ợng xã h ội nào có th ể l àm đư ợc đi ều đó?

Những b ước ngo ặt l ịch s ử vĩ đại

Cách m ạng Tháng M ư ời t hành công đã t ạo nên nh ững bước ngoặt lịch s ử vĩ đ ại

Đối với nước Nga

Trước hết, đưa đất nước thoát khỏi chiến tranh đế quốc và giải phóng nước Nga

khỏi “nhà tù c ủa các dân t ộc” S au khi C ách m ạng Tháng M ười thành công, Nhà nước Xô viết đã sớm thông qua các văn kiện pháp lý và bảo đảm trên thực tế quy ền dân t ộc tự quy ết, quyền bì nh đẳng và quy ền đượ c s ống trong hòa bì nh c ủ a tất cả các dân t ộc si nh s ố ng t rên đất nướ c Nga; t rên cơ s ở đó, t hiết lập và c ủng

cố tình h ữu nghị gi ữa các dân t ộc C hính quy ền Xô vi ết t ạo đi ều ki ện cho hơn một t răm t ri ệu ngư ời lao đ ộng thu ộc mọi dân tộc t ừng bị áp b ức, bị bóc lột đứng lên th ực hi ện vai t rò làm ch ủ xã hội , l àm chủ v ận mệnh củ a mì nh

Tiếp đó, khai sinh m ột ch ế đ ộ chính t rị - xã hội ki ểu mới, khác v ề chất so với tất

cả các ch ế độ chính t rị - xã hội đã và đang t ồn t ại đ ến lúc đó t rên th ế giới Nhà nước Xô viết là nhà nước công nông đầu tiên trên thế giới, giai cấp vô sản Nga, với đ ội ti ên phong l à Đ ảng Bôn -s ê-ví ch, l ần đầu ti ên t rở t hành gi ai cấp cầm quy ền Nhà nướ c Xô vi ết thủ ti êu quy ền t ư h ữu đối với nh ững tư li ệu s ản xu ất cơ bản; đ ặt nền t ảng xây d ựng một xã h ội m ới có m ục ti êu t ối t hượng l à đưa l ại hòa

bình, an ninh, ấm no và công b ằng cho t ất cả m ọi ngườ i; xác l ập trên th ực t ế m ột nền dân chủ cho s ố đông, b ảo đảm lợi í ch và quy ền lực th ực sự củ a người l ao động trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, vì vậy đã khơi dậy, phát huy mạnh

mẽ s ức m ạnh, năng l ực s áng tạo củ a qu ần chúng nhân dân

Cách m ạng Tháng M ư ời cũng đặt n ền móng t ạo dựng và gi a t ăng s ức m ạnh tổng hợp quốc gia, đưa Li ên Xô tr ở thành cư ờng qu ốc th ế giới hùng mạnh, đóng vai trò quy ết định t rong chi ến th ắng chủ nghĩ a phát xít t rong Chi ến tranh t h ế giới thứ hai, cũng như có vai trò, v ị t hế quan t rọng t rên t rư ờng qu ố c t ế Nhà nước Xô viết thay đổi tri ệt đ ể các nguyên t ắc đ ối ngoại, l ấy chủ nghĩa quốc t ế vô s ản thay thế chủ nghĩ a dân t ộ c t ư s ản vị kỷ, đ ồng thời kiên t rì t h ực hiện chính s ách đ ối ngo ại vì hòa bì nh

V.I Lê -ni n - l ãnh tụ vĩ đ ại củ a gi ai c ấp vô s ản t oàn t hế giới _Tranh: Tư li ệu

Đối với thế giới

Một là, đánh d ấu bư ớc chuy ển bi ến về ch ất củ a ch ủ nghĩ a xã h ội khoa h ọc Ch ủ

nghĩa xã hội từ lý luận đã trở thành hiện thực, và hiện thực đó minh chứng cho bản ch ất khoa h ọc và cách m ạng của ch ủ nghĩ a Mác - Lê-ni n, cũng như s ự đúng

đắn của phép biện chứng duy vật Thành công của Cách mạng Tháng Mười là kết quả hợ p quy l uật củ a sự phát t ri ển lý lu ận và th ực ti ễn đấu t ranh qua nhi ều th ế

kỷ của nhân dân l ao đ ộng trên toàn th ế gi ới; đáp ứng khát v ọng l âu đời về tự do

và gi ải phóng con ngư ời của nhân lo ại; cung cấp những bài h ọ c lị ch sử vô gi á về

lý lu ận và th ực ti ễn cho các cu ộc cách m ạng vì độc lập dân tộ c và chủ nghĩa xã hội t rên t hế giớ i

Hai l à, chấm d ứt t hờ i đ ại đ ộc tôn của chủ nghĩ a tư b ản t rong n ền kinh t ế - chí nh

trị t hế giớ i, m ở đ ầu t hời đ ại mới - t hời đại quá độ t ừ ch ủ nghĩ a tư b ản l ên chủ nghĩa xã hội Cách mạng Tháng Mười khởi nguồn và dẫn tới bước chuyển biến mới củ a phong t rào cách m ạng th ế giới v ề nội dung, đư ờng lối và phương pháp phát t riển, làm thay đ ổi căn bản ti ến trì nh l ị ch sử thế gi ới t heo hướng tí ch c ực: Các đảng mác-xít lê-nin-nít ra đời ở hàng chục quốc gia; Quốc tế Cộng sản

(Quốc t ế III) đượ c t hành l ập (tháng 3 -1919), đã d ần lo ại bỏ nh ững ph ần tử cơ hội ch ủ nghĩ a, giúp các đ ảng cộng s ản vững m ạnh hơn v ề chính tr ị, t ư t ưởng và

tổ chức, đồng thời h ậu thu ẫn mạnh mẽ cho phong trào cách m ạng t ại nhi ều nướ c Sau C hi ến t ranh th ế giới t hứ hai, ch ủ nghĩa xã h ội tr ở thành m ột h ệ t hống th ế giới, đóng vai trò đ ố i trọng với chủ nghĩ a tư b ản G ần cu ối t hế kỷ XX, ch ủ y ếu

do những nguyên nhân n ội tại( 1 ), mô hình ch ủ nghĩ a xã hội hi ện th ực ở Li ên Xô

và Đông Âu sụp đổ, nhưng sự biến đổi đó không làm thay đổi tính chất quá độ

củ a t hời đại , vì đây l à quy lu ật ti ến hóa c ủa lịch s ử nhân l oại

Ba l à, m ở đường và khai s áng cho k ỷ nguyên m ới của phát tri ển và ti ến bộ xã

hội H ạn ch ế lịch s ử củ a ch ủ nghĩ a t ư b ản trong gi ai đoạn đ ế quốc chủ nghĩa đ ặt nhân l oại trướ c m ột t hách th ức chung l à tì m con đư ờ ng giải phóng kh ỏi ch ế độ

áp bức, bóc lột và b ất công C ách m ạng Tháng M ười đáp ứng nhữ ng yêu cầu lị ch

sử cấp bách đó, tìm ki ếm và khai phá m ột con đườ ng chưa t ừng có đ ể nhân lo ại thực hiện mục tiêu phát tri ển và ti ến bộ xã h ội; cổ vũ cuộ c đấu tranh vì dân sinh, dân ch ủ và ti ến bộ xã hộ i ở cả các nước tư b ản phát tri ển Chủ nghĩ a t ư b ản

đã phải tiếp thu một số mặt ưu việt của chủ nghĩa xã hội để điều chỉnh và thích nghi với thời đ ại, song không thay đ ổi b ản chất bóc lột , áp bức, bất công

Bốn là, cổ vũ, t ạo độ ng l ực, giúp đỡ nhân dân các nư ớc thuộ c địa và phụ t huộc

đấu tranh giành độc lập dân tộc Do ảnh hưởng của Cách mạng Tháng Mười, cuộ c đ ấu t ranh gi ải phóng dân t ộc, giành quy ền tự do, quyền l àm ch ủ v ận mệnh

củ a mì nh, quyền bình đ ẳng t rong cộng đ ồ ng quố c t ế củ a nhân dân Á - Phi - Mỹ La-tinh đã trở thành m ột cao t rào cách m ạng chưa t ừng có Kết qu ả l à t rong nửa sau th ế kỷ XX, hơn 100 nư ớ c t huộc đị a t r ở thành nh ững quố c gia độ c l ập, có chủ quy ền, chủ th ể pháp lý qu ố c t ế Hệ th ống thuộc địa do chủ nghĩa t hực dân, đế quốc t hiết l ập t rong su ốt 5 t hế kỷ hoàn toàn s ụp đổ

Năm là, khai sinh và đấu tranh cho một kiểu quan hệ quốc tế hoàn toàn mới,

theo những nguyên t ắc ph ản ánh b ản ch ất củ a chế độ Xô vi ết: 1- Hòa bình và hữu nghị; ch ống chính s ách xâm lư ợ c và chi ến t ranh đế qu ốc; 2 - Dân chủ , công bằng và bình đ ẳng t rong quan h ệ gi ữa t ất cả các quố c gi a - dân tộ c; 3 - C ùng tồn tại hòa bì nh gi ữa các nướ c có ch ế đ ộ chí nh tr ị - xã hội kh ác nhau

Dấu ấn chính sách dân t ộc củ a V.I L ê-nin trong ti ến trình Cách m ạn g

Tháng Mười

Vấn đề dân t ộc chiếm vị t rí r ất quan t rọng trong lý lu ận và th ực ti ễn l ãnh đ ạo cách m ạng vô s ản củ a V.I Lê -ni n Người dành sự quan tâm đ ặc biệt đ ến vấn đề dân tộ c t rước h ết bắt ngu ồn t ừ t hực tiễn của nướ c Nga và th ế g iới, đó l à: 1 - Sự

áp bức dân t ộc b ằng bạo lực của dân t ộc Đại Nga đối với các “dị tộ c” đang r ất phổ bi ến ở nướ c Nga Sa hoàng; 2 - Trong hai th ập ni ên đầu th ế kỷ XX, những cuộ c tranh lu ận v ề v ấn đề dân tộc t rong phong trào dân ch ủ - xã hội ở Nga và châu Âu di ễn ra gay g ắt; 3 - Ch ủ nghĩ a t h ực dân, đ ế q uốc đã và đang t h ực hiện chủ nghĩ a dân t ộ c t ư sản, chí nh s ách xâm chi ếm t huộ c đị a, áp bức, nô dịch, gây hằn thù dân t ộ c t rên th ế giới

Trong bối cảnh đó, t ừ rất l âu t rư ớc C ách m ạng Tháng Mười , V.I Lê -ni n đã dành nhi ều t âm huyết đ ể nghi ên cứu vấn đ ề dân tộ c ở cả nướ c Nga cũng như ở các nước và dân tộc thuộc địa có liên quan mật thiết đến cuộc đấu tranh lâu dài, phức t ạp củ a Đảng B ôn-sê-ví ch chống ch ủ nghĩ a cơ h ội và các t hế lực t hực dân,

đế quốc trong vấn đề này Đứng trên lập trường của giai cấp vô sản, tinh thần của ch ủ nghĩ a quốc t ế vô s ản, V.I Lê -ni n đã v ận dụng và phát tri ển tư tưở ng

mác-xít v ề gi ai c ấp - dân t ộc, đ ặc bi ệt bám sát quan đi ểm lị ch sử - cụ th ể và quan điểm thực tiễn khi luận chứng, luận giải và đề xuất chính sách giải quyết vấn đ ề dân tộ c ở nướ c Nga nói ri êng, t rên th ế gi ới nói chung V ề tổng t hể, chính sách dân t ộc của V.I Lê -nin nh ằm b ảo v ệ, củ ng cố quan đi ểm của Đ ảng Bôn -s ê-vích, của ch ủ nghĩ a quố c t ế vô sản; phản bác các quan đi ểm, chính sách c ủ a gi ai cấp t ư s ản, củ a các trào lưu cơ h ội ch ủ nghĩa ở Nga và trên th ế giới v ề v ấn đ ề dân tộ c; đặc bi ệt nh ằm gi áo dụ c đ ảng viên c ủa Đ ảng Bôn-sê-vích và gi ác ng ộ quần chúng nhân dân Nga, đ ể t ừ đó h ọ ti n tưở ng và tự gi ác đi t heo đư ờng lối đúng đắn của Đảng Những mục tiêu này thể hiện rất rõ trong nhiều tác phẩm

củ a V.I Lê -nin, như: “Về cư ơng lĩ nh dân t ộc của Đảng C ông nhân Dân ch ủ - Xã

hội N ga” (năm 1913), “Về q u yền dân t ộc tự quyết” (năm 1914), “Vấn đ ề hòa bình” (năm 1915), “Cách mạng xã hội chủ nghĩa và quyền dân tộc tự

quyết” (năm 1916), “Báo cáo v ề hòa bình” (năm 1917), “T uyên ngôn v ề quyền lợi của nhân dân l ao đ ộng và bị bóc lộ t” (năm 1918), “Sơ t hả o lần thứ nhấ t những luậ n cương v ề vấ n đ ề dân tộ c và vấn đ ề thu ộc địa” (năm 1920), Theo

đó, chính sách dân tộc của V.I Lê-nin bao hàm ba nội dung chính sau:

Một là, các dân t ộ c hoàn toàn bình đ ẳng: Vấn đ ề này đượ c V.I Lê-nin đ ặt ra

trong m ột quố c gia đa dân t ộ c, cũng như gi ữa các qu ốc gi a - dân tộ c t rê n t hế giới V.I Lê-nin đã l u ận chứng sắc sảo và thuy ết ph ục cho nh ững lu ận đi ểm sau:

“toàn bộ lịch sử của tư bản là một lịch sử đầy những sự tàn bạo và cướp đoạt, đầy máu và bùn nhơ”; “Lối lừa bịp nhân dân, mà giai cấp tư sản thực hành rộng rãi nh ất trong cuộ c chiến t ranh này, là l ấy tư tư ởng “giải phóng dân t ộ c” đ ể ngụy trang cho nh ững mụ c đích cư ớp bóc củ a nó”( 2 ); “đối với giai cấp tư sản thì yêu s ách v ề quyền bì nh đ ẳng dân tộ c t rên thực t ế t hườ ng là sự tuyên t ruy ền cho tính bản vị dân tộ c và chủ nghĩ a s ô-vanh”( 3 ) Người kết luận: Chính sách dân tộc

củ a giai c ấp t ư s ản t hực ch ất l à đặc quy ền đ ặc lợi( 4 ); là áp b ức, bóc l ột, nô

dịch( 5 ); l à chi a rẽ dân tộ c, chia r ẽ gi ai c ấp vô s ản( 6 ); do đó, “khả năng chung sống hòa bình và bình đ ẳng gi ữa các dân t ộc dư ới ch ế độ t ư bản chủ nghĩa” ch ỉ

là ảo tưở ng( 7 ); và Người khẳng định: “Ngày nay chỉ có giai cấp vô sản mới bảo

vệ quyền tự do th ực sự của các dân t ộc và s ự t hống nhất củ a công nhân thu ộc mọi dân tộc”( 8 ) “Nhưng muốn cho cách mạng vô sản thắng lợi, thì phải giáo dục

lâu dài cho công nhân tinh th ần bì nh đẳng và h ữu nghị dân tộ c đầy đủ nh ất ”( 9 ) V.I Lê -ni n kh ẳng đị nh: C hỉ có ch ế độ Xô vi ết l à ch ế độ t hật s ự b ảo đ ảm quy ền bình đẳng giữa các dân tộc( 1 0 ); thực hi ện quy ền bình đ ẳng dân tộ c l à đ ể lo ại t rừ mọi s ự h iềm nghi, m ọi xu hướng, biệt l ập, mọi sự nghi kỵ, mọi sự thù h ằn nhỏ nhặt nhất gi ữa các dân t ộc( 1 1 ); quyền bình đẳng dân tộ c ph ải đư ợc bảo đ ảm b ằng pháp l uật và g ắn vớ i việc bảo v ệ vô đi ều kiện các quy ền lợi của mọi dân t ộc ít người( 1 2 ) Tóm l ại, bì nh đ ẳng dân tộ c ph ải đượ c th ể hi ện t rên t ất c ả các lĩnh v ực, nhưng không phải là bình quân chủ nghĩa, hơn thế cần có sự ưu tiên đối với các dân tộ c kém phát tri ển hơ n V.I Lê-nin ch ỉ rõ, chỉ như vậy mới tạo đượ c cơ sở thực hiện đoàn k ết dân t ộ c, đoàn kết gi ai cấp vô s ản t rong t ừng nước và t rên t h ế giới

Hai l à, các dân t ộ c đư ợc quyền tự quyết V.I Lê -ni n xác định, đây l à quy ền tự

quy ết về chính t rị; quyền phân l ập của dân tộ c đó khỏi t ập t hể dân t ộc khác; quy ền thành lập quố c gia - dân t ộc độ c lập; quy ền dân tộ c tự quyết hoàn toàn trái ngược tư tưởng ly khai và chủ nghĩa biệt lập “Do kinh nghiệm hàng ngày

củ a mì nh, qu ần chúng nhân dân bi ết rất rõ t ầm quan t rọng của nh ững quan h ệ đị a

lý và kinh tế, những lợi th ế của một t hị t rường r ộng lớn và củ a một quốc gi a rộng lớ n nên họ chỉ nghĩ đ ến phân l ập khi sự áp b ức dân tộc và những xung đ ột dân tộ c l àm cho cu ộc sống chung t rở thành tuy ệt đối không th ể chị u đ ựng đượ c

và làm cho m ọi t hứ quan h ệ kinh tế bị trở ngại”( 1 3 ) V.I Lê-nin ch ỉ rõ, “quy ền tự quy ết đượ c t hực hi ện bằng một cu ộc t rưng c ầu ý kiến củ a t oàn thể dân cư t rong lãnh th ổ mu ốn quy ết định v ận m ệnh của m ình”( 1 4 ) Lu ận đi ểm này có nghĩ a l à quy ền dân t ộc tự quy ết không t hể đượ c quyết định b ởi mộ t th ế lực c ầm quyền hay một phe nhóm nào đó, m ột khi lợi ích và m ưu đ ồ củ a nh ững th ế lực này không phản ánh lợi í ch và ý nguy ện củ a đ ại đa số nhân dân t hu ộc quố c gi a hay dân tộ c đó Trong quan h ệ qu ố c t ế, một quốc gi a - dân tộ c có quy ền tự quy ết đường hướng đối ngoại của mình, song đường hướng đó nhất thiết không được phương hại đến lợi ích quốc gia chính đáng của quốc gia - dân tộc khác

Ba l à, li ên h ợp công nhân t ất cả các dân t ộc Đây l à t ư t ưởng, nội dung quan

trọng t rong chí nh sách dân t ộc củ a V.I Lê-nin, ph ản ánh b ản chất , chính sách

quốc t ế củ a Qu ốc tế cộng s ản, ti nh t hần của ch ủ nghĩ a quố c tế vô sản Trong đó, V.I Lê -ni n kh ẳng đị nh, nếu giai c ấp tư s ản thi hành chính s ách chi a r ẽ, gây h ằn

thù dân tộ c, thì “ chủ nghĩa qu ố c t ế vô sản tuyệt đối không dung hòa v ới lập trường đó vì chủ nghĩa quốc tế tuyên truyền không những cho sự gần gũi giữa các dân t ộc, m à cho cả sự li ên h ợp của công nhân t hu ộc t ất cả các dân t ộc ở m ột quốc gia trong nh ững tổ chức t hống nhất củ a gi ai c ấp vô s ản”( 1 5 ) V.I Lê -nin nhấn m ạnh: “đi ều quan trọng nh ất t rong chính sách c ủ a Quố c t ế cộng s ản v ề vấn

đề dân tộc và vấn đề thuộc địa phải là làm cho vô sản và quần chúng lao động

củ a t ất cả các dân tộ c và tất cả các nướ c gần gũi nhau đ ể t iến hành cu ộc đ ấu tranh cách m ạng chung nh ằm l ật đổ bọn đ ịa ch ủ và giai cấp t ư sản Bởi vì chỉ có

sự g ần gũi ấy mới bảo đ ảm việc chiến th ắng chủ nghĩ a t ư b ản, nếu không có s ự chi ến th ắng đó thì không t h ể th ủ ti êu đượ c ách áp b ức dân dân t ộc và tì nh tr ạng bất bình đ ẳng”( 1 6 ) T ừ đó, V.I Lê-nin phát tri ển kh ẩu hi ệu Vô sản t oàn th ế giới

liên hi ệp lại ! thành Vô s ản t ất cả các nư ớc và các dân t ộ c b ị áp bứ c, đoàn k ết lại! Khẩu hi ệu này đã t h ật sự t rở t hành ngọn cờ tập h ợp l ực l ượng c ủ a gi ai c ấp

vô s ản và các dân t ộ c khác nhau ở các nư ớc t huộc đị a t rong cu ộc đấu t ranh gi ành độc lập dân tộc

Hiện thực h óa chín h sách dân t ộ c

Đối với các dân tộc trên đất nước Nga, bản “Tuyên ngôn về quyền của các dân tộc Nga ” (công b ố ngày 15 -1 1-1917) đã xác đ ịnh nh ững nguyên t ắc pháp l ý cơ

bản củ a v ấn đ ề dân t ộc; tuyên bố gi ải phóng cho các dân t ộ c bị nướ c Nga S a hoàng áp b ức, nô d ịch, thôn tính, t rong đó có quy ền tự quy ết Đặc bi ệt, bản

“Tuyên ngôn về quyền lợi của nhân dân lao động và bị bóc lột” (tháng 1-1918)

do V.I Lê -ni n s oạn t hảo hoàn chỉnh hơn, đã tr ở thành cơ s ở cho b ản Hi ến pháp đầu tiên của nước Nga Xô viết (tháng 7-1918) Nhờ sớm thực hiện chính sách dân tộ c củ a V.I Lê-nin m à ngay trong nh ững năm 1918 - 1921, khi k ẻ t hù bên trong c ấu kết với li ên quân 14 nư ớ c đ ế q uốc t ấn công nướ c Nga, Nhà nư ớ c Xô viết non t rẻ v ẫn tập hợp đượ c một l ực l ư ợng hùng h ậu thu ộc các dân t ộc khác nhau để đánh bại thù trong, giặc ngoài và bảo vệ được chính thể Xô viết

Trong khi đấu tranh cho quyền dân tộc tự quyết, V.I Lê-nin đồng thời nhấn mạnh, l ợi í ch xây dự ng chủ nghĩ a xã hội và phòng th ủ đ ất nướ c đòi hỏi các dân tộc ph ải đoàn k ết ch ặt ch ẽ hơn nữa T ừ đó, “Cộng hòa Xô vi ết Nga( 1 7 ) đượ c thi ết lập trên cơ s ở li ên m inh t ự do của các dân t ộc t ự do t hành liên bang các c ộng hòa dân tộ c Xô viết”( 1 8 ), sau đó các nước Cộng hòa Xô viết( 1 9 ) liên k ết t hành Liên bang Xô -vi ết Nhưng V.I Lê -ni n phản bác chủ trương “t ự trị hóa”( 2 0 ) của I

V Xt a-l in, đưa ra quan đi ểm khác v ề Nhà nướ c liên bang, đó l à: “chúng t a

không th ủ ti êu n ền đ ộc lập của họ , m à còn l ập nên mộ t tầng nhà mới , m ột li ên bang các nước cộng hòa bình quyền”( 2 1 ); “chỉ duy trì liên bang các nước cộng hòa xã h ội ch ủ nghĩ a xô -vi ết về phương di ện quân sự và ngo ại gi ao, còn v ề tất

cả các phương di ện khác đ ều khôi phục l ại quy ền độ c l ập hoàn toàn c ủa các b ộ dân ủy riêng bi ệt”( 2 2 ) Có th ể nói, sự thành l ập Liên Xô năm 1922 l à th ắng lợi

củ a chí nh sách dân t ộc củ a V.I Lê-nin L ần đầu ti ên t rong l ị ch sử , nhân l oại ti ến

bộ đượ c ch ứng ki ến một phươ ng sách gi ải quy ết đúng đắn v ấn đề dân tộ c l à t hủ tiêu mọi b ất bình đ ẳng dân t ộc, tạo n ền t ảng xây dựng m ột cộ ng đ ồng g ắn kết như anh em giữa các dân tộc trong một quốc gia Trên thực tế, sự thành lập Liên

Xô đã làm gia tăng rõ r ệt sức mạnh tổng hợp quốc gia; hàng chục triệu người thuộ c m ọi dân tộ c ở Liên Xô đã sát cánh cùng Đ ảng C ộng s ản để ch iến đ ấu và chi ến th ắng t rong cu ộc C hi ến t ranh v ệ qu ốc 1941 - 1945 và t rong công cu ộ c xây dựng đ ất nướ c hùng cườ ng Đáng ti ếc l à về sau, chính s ách dân t ộ c củ a V.I Lê-nin không được giới lãnh đạo Liên Xô tuân thủ Những sai lầm kéo dài trong chí nh s ách dân t ộc và vi ệc Mỹ ráo ri ết t h ực hi ện chiến l ượ c “diễn bi ến hòa bình”

là hai trong nh ững nguyên nhân d ẫn đến sự giải th ể của Li ên Xô, đ ể l ại những bài họ c đau đ ớn( 2 3 )

Trên trường quốc tế, bản “Sắc lệnh về hòa bình” do V.I Lê-nin soạn thảo (thông

qua ngày 8 -11-1917) nh ằm t hiết l ập một nền hòa bình th ực s ự cho nhân l o ại Bản sắc lệnh này đã đi vào l ịch s ử không chỉ là văn ki ện đối ngoại đ ầu ti ên củ a Nhà nước Xô viết, mà còn được coi như một cuộc cách mạng trên lĩnh vực quan

hệ quố c tế và ngo ại giao( 2 4 ) Trên t hực t ế, Li ên Xô l à qu ố c gia khởi xướng, đi đầu và đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc đấu tranh của nhân loại tiến

bộ vì hòa bình và an ninh th ế gi ới Nhà nước Xô viết và Quốc tế Cộng s ản cũng

đã đóng vai trò then chốt trong việc giúp đỡ, hỗ trợ thành công phong trào gi ải phóng dân t ộ c ở các nướ c t huộ c đị a đ ể t h ế k ỷ XX trở thành “Thế kỷ gi ải phóng” Đồng thời, bằng nhiều phương sách và hành đ ộng cụ thể, thiết thực, Liên Xô vừa kiên quy ết đ ấu t ranh ch ống “ch ủ nghĩ a t h ực dân m ới ” nhằm b ảo v ệ quy ền bình đẳng, quyền tự quyết của các nước mới giành được độc lập dân tộc, vừa giúp đỡ các nước này nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia để bảo vệ, xây dựng và phát tri ển đất nướ c

Tóm l ại, C ách mạng Tháng Mư ời đã t ạo ra những bướ c ngo ặt l ịch sử không th ể

phủ nhận, t ạo cơ sở vững ch ắc cho nh ận định: Đây là cu ộ c cách m ạng t oàn di ện, sâu s ắc, t ri ệt đ ể nh ất , có giá tr ị nhân đ ạo, nhân văn nh ất t rong t ất c ả các cuộ c cách m ạng từng di ễn ra t rong l ị ch s ử th ế giới; l à sự ki ện chính tr ị - xã hội vĩ đại nhất t rong th ế kỷ XX , có ảnh hưởng lớ n nhất đ ến ti ến t rình l ị ch sử th ế giới hi ện đại Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từng khẳng định: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách m ệnh Nga là đã thành công, và t hành công đ ến nơi, nghĩ a l à dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế qu ốc chủ nghĩ a Pháp khoe khoang bên An Nam ”( 2 5 ); “Trong lịch

sử l oài người chưa t ừng có cuộc cách m ạng nào có ý nghĩ a to l ớn và sâu xa như thế”( 2 6 ) Còn chí nh s ách dân t ộc củ a V.I Lê -ni n đã xác l ập d ấu ấn đ ậm nét t rong

hầu như t ất cả những bướ c ngoặt vĩ đ ại m à C ách m ạng Tháng Mười đã t ạo ra trên bình di ện quố c gia và qu ố c t ế, trong đó s ợi chỉ đỏ xuyên suốt c ả l ý lu ận l ẫn

thực ti ễn l à t ư t ưởng giải phóng con ngư ời và đặt con ngư ời ở vị t rí tr ung

tâm t rong mọi chính sách đ ối nội , đ ối ngo ại củ a đảng cầm quy ền Và nếu như C

Mác khẳng định: “T ất cả cái gì m à con ngư ời đấu t ranh để gi ành l ấy, đ ều dính liền với lợi ích của h ọ”( 2 7 ), t hì l uận đi ểm sau c ủa V.I Lê -ni n đ ến nay v ẫn m ang tính t huy ết ph ục rất cao và tính t hờ i s ự cấp thi ết: “Kinh nghi ệm c ủa chúng tôi cho phép chúng tôi tin tư ởng sắt đá rằng chỉ có một sự quan tâm lớn lao đến lợi ích c ủa các dân t ộc khác nhau t hì m ớ i lo ại tr ừ đượ c nguồn g ố c củ a m ọi s ự xung đột, mới trừ bỏ được lòng nghi ngờ lẫn nhau, mới trừ bỏ được nguy cơ gây ra những m ưu đồ nào đó, m ới t ạo ra đượ c l òng ti n, nh ất l à l òng t in c ủ a công nhân

và nông dân không nói cùng m ột th ứ ti ếng; n ếu không có lòng tin đó t hì nh ững quan h ệ hòa bình gi ữ a các dân t ộc cũng như s ự phát t ri ển thu ận lợi đôi chút c ủa