occupational therapy based on canadian model of occupational performance and engagement in rehabilitation process in patient with rheumatoid arthritis

Terapia zajęciowaSłowa kluczowe: e-mail: Terapia zajęciowa w oparciu o model kanadyjski w rehabilitacji pacjentki z reumatoidalnym zapaleniem stawów Occupational therapy based on Canadi

Terapia zajęciowa

Słowa kluczowe:

e-mail:

Terapia zajęciowa w oparciu o model kanadyjski

w rehabilitacji pacjentki z reumatoidalnym zapaleniem stawów

Occupational therapy based on Canadian Model

of Occupational Performance and Engagement in rehabilitation process in patient with rheumatoid arthritis

Aneta Bac A-F , Urszula Chrabota A-F , Paulina Aleksander-Szymanowicz A-E

Zakład Klinicznych Form Terapii Zajęciowej, Katedra Terapii Zajęciowej, Wydział Rehabilitacji Ruchowej, AWF Kraków

Streszczenie

Wstęp: Artykuł przybliża założenia i podstawy Kanadyjskiego Modelu Terapii Zajęciowej

(CMOP-E) oraz schemat procesu terapeutycznego CPPF (Canadian Practice Process Framework)

Opis przypadku: Model określa i opisuje główne obszary zainteresowania terapeutów

za-jęciowych – osobę, zajęcie i środowisko oraz wzajemne relacje i współzależności pomiędzy tymi składowymi Zwrócono w nim uwagę nie tylko na aspekt wykonywania zajęcia przez pacjenta, ale również na znaczenie jego zaangażowania w podejmowaną czynność Model kanadyjski bazuje na modelu terapii skoncentrowanej na osobie (Client Centred Practice)

Podsumowanie: W niniejszej pracy, oprócz opracowania teoretycznych podstaw procesu

terapeutycznego CPPF, pokazano również praktyczne zastosowanie tego modelu w pracy

z pacjentką reumatologiczną

terapia zajęciowa, model kanadyjski, reumatoidalne zapalenie stawów

aneta.bac@awf.krakow.pl

Postępy Rehabilitacji (4), 41 – 46, 2015

A – opracowanie koncepcji

i założeń (preparing

concepts)

B – opracowanie metod

(formulating methods)

C – przeprowadzenie

badań (conducting

research)

D – opracowanie wyników

(processing results)

E – interpretacja i wnioski

(nterpretation and

conclusions)

F – redakcja ostatecznej

wersji (editing the final

version)

Introduction: The article introduces the fundamental principles of the Canadian Model of

Occupational Performance and Engagement (CMOP-E) and the Canadian Practice Process Framework (CPPF)

Case study: The model specifies and describes the main areas of interest of occupational

therapists ‒ the person, the occupation and environment, and mutual relations and interde-pendencies between these components It takes into consideration not only the aspect the occupation being performed by the patient, but also the significance of the patient’s involve-ment in the activity performed The Canadian model is based on the model of client-centred practice

Summary: Apart from the elaboration on the theoretical principles of the CPPF-based

therapeutic process, this paper also presents an example of the practical application of this model involving work with a rheumatoid patient

occupational therapy, Canadian Model of Occupational Performance, rheuma-toid arthritis

Key words:

Wstęp

Podstawy Kanadyjskiego Modelu Terapii Zajęciowej

(CMOP–Canadian Model of Occupational Performance)

zostały określone przez Kanadyjskie Stowarzyszenie

Tera-peutów Zajęciowych (CAOT) w 1997 roku Model

okre-śla i opisuje główne obszary zainteresowania terapeutów

zajęciowych – osobę, zajęcie i środowisko oraz wzajemne

relacje i współzależności pomiędzy tymi składowymi

W roku 2007 model został rozwinięty i funkcjonuje w

li-teraturze jako CMOP-E (Canadian Model of

Occupatio-nal Performance and Engagement) [1] Zwrócono w nim

uwagę nie tylko na aspekt wykonywania zajęcia przez

pacjenta, ale również na znaczenie jego zaangażowania

w podejmowaną czynność Model kanadyjski bazuje na

modelu terapii skoncentrowanej na osobie (Client Centred

Practice), gdzie pacjent jest aktywnym uczestnikiem

pro-cesu terapeutycznego, bierze udział w wyznaczaniu celu

terapii i jest traktowany w sposób partnerski [2] Jest to

niezwykle istotne, gdyż znacząco wpływa na

zaangażo-wanie pacjenta w proces terapii i ułatwia osiągnięcie celu

Kanadyjski Model Terapii Zajęciowej może być

stosowa-ny w pracy zarówno z osobami indywidualstosowa-nymi w

róż-nym wieku jak i z grupami społeczróż-nymi, co potwierdzają

liczne artykuły naukowe[3-6]

Na bazie teoretycznych podstaw Kanadyjskiego

Modelu Terapii Zajęciowej powstał schemat procesu

te-rapeutycznego CPPF (Canadian PracticeProcess

Frame-work) opisany przez Townsend i wsp.[1], który ułatwia

prowadzenie procesu terapeutycznego zgodnie z

zasa-dami terapii skoncentrowanej na osobie (Client Centred

Practice) i opartej na badaniach naukowych (Evidence

Based Practice) Poszczególne etapy schematu

ułatwia-ją przeprowadzenie terapii nakierowanej na uzyskanie

określonego celu terapeutycznego Wszystkie etapy

schematu są prowadzone w określonym kontekście

spo-łecznym i w oparciu o podstawy naukowe i teoretyczne

Etapy CPPF:

1 Inicjowanie kontaktu

2 Określenie obszaru działania

3 Ocena/badanie potrzeb

4 Uzgadnianie celów i planu działania

5 Realizacja planu

6 Monitorowanie procesu terapii

7 Ewaluacja wyników

8 Zakończenie terapii

Etap pierwszy – inicjowanie kontaktu.

Jest to pierwszy kontakt z pacjentem, nawiązuje się relacja terapeutyczna, zbierane są pierwsze informacje

o pacjencie i podejmowana jest decyzja o kontynuacji lub zakończeniu współpracy

Etap drugi – określenie obszaru działania.

Na tym etapie procesu przeprowadza się wywiad dotyczący zajęć podejmowanych przez pacjenta aby terapeuta mógł lepiej zrozumieć sytuację pacjenta, wstępnie określane są potencjalne obszary interwencji terapeutycznej oraz cel terapeutyczny, (wykorzystując przykładowo kwestionariusz COPM)

Etap trzeci – ocena

Mając określony cel terapii – zajęcie, w wykonywanie którego pacjent chciałby się zaangażować lub samodzielnie

je wykonywać, przystępuje się do oceny możliwości

pacjen-ta oraz przeprowadza się analizę czynności (opcjonalnie)

Etap czwarty – uzgadnianie celów i planu działania.

Etap czwarty to ustalenie wraz z klientem ostatecznego celu (mogą być to cele krótko i długoterminowe), oraz realnego planu terapii nakierowanego na osiągniecie celu

Etap piąty – realizacja planu.

Wdrażanie ustalonego w poprzednim etapie planu terapii

Etap szósty – monitorowanie procesu terapii.

W trakcie realizacji planu niezbędne jest nadzorowa-nie w jaki sposób plan jest realizowany, czy nadzorowa-nie wymaga modyfikacji, czy jego realizacja prowadzi do osiągnięcia zamierzonego celu

Etap siódmy – ewaluacja wyników.

Po zakończeniu realizacji planu terapii ocenia się

czy ustalony cel terapii został osiągnięty Na tym etapie

ocenia się również czy nie pojawiły się nowe obszary –

zajęcia, które są ważne dla pacjenta i w obrębie których

można byłoby przeprowadzić nowy proces terapii

Moż-na wykorzystać standaryzowane i niestandaryzowane

narzędzia oceny, przeprowadzić ponownie

kwestiona-riusz COPM i zweryfikować stopień osiągnięcia celu

terapeutycznego

Etap ósmy – zakończenie terapii.

Etap kończy współpracę terapeuty i pacjenta Jeżeli

zachodzi taka konieczność pacjent może być skierowany

do innych specjalistów lub instytucji mogących udzielić

mu pomocy w razie konieczności

Opis przypadku

Programowi terapii zajęciowej w oparciu o model

kanadyjski została poddana 64 – letnia kobieta (Anna),

mieszkająca w Krakowie Pacjentka cierpi na

reuma-toidalne zapalenie stawów (rzs) i jest objęta leczeniem

tego schorzenia od 20 lat

Pani Anna mieszka w parterowym domu

jednorodzin-nym razem z mężem, córką, zięciem i trójką wnucząt

W swoim życiu zawodowym przez 32 lata pracowała

jako sekretarka, ale od 10 lat jest na rencie przyznanej jej

w związku z zaawansowanym rzs Aktualnie zajmuje się

domem i opiekuje się najmłodszą wnuczką

Pacjentka ma typowe objawy jakie towarzyszą

chorym na rzs Najbardziej znaczące zmiany

wystę-pują w obu dłoniach Dodatkowo klientka cierpi także

z powodu bólu i stanu zapalnego, który obejmuje stawy

łokciowe, ramiona, a także kończyny dolne (ze

szcze-gólnym uwzględnieniem stawów stóp) i kręgosłup Te

zmiany, w połączeniu z licznymi deformacjami zajętych

procesem chorobowym stawów, powodują znaczące

ograniczenia manualne, ograniczenia ruchowe kończyn

górnych oraz zaburzają lokomocję Z powodu swojej

choroby pacjentka zmuszona jest do przyjmowania dużej

ilości leków, które z jednej strony redukują ból, z drugiej

jednak powodują problemy gastryczne

Pani Anna opiekuje się swoim 70 letnim mężem,

a także najmłodszą pięcioletnią wnuczką Dzień

pacjent-ki rozpoczyna się od porannej toalety i przygotowania

śniadania dla męża i wnuczki, gdyż córka i starsze wnuki

wcześniej wychodzą z domu Po śniadaniu pani Anna

odprowadza wnuczkę do przedszkola i po drodze robi

zakupy, a po przyjściu do domu wraz z mężem wypijają

kawę Następnie pacjentka porządkuje dom i

przygoto-wuje obiad Około godziny 14.00 idzie wraz z mężem po

wnuczkę i spędza trochę czasu na spacerze w pobliskim

parku Po przyjściu do domu wraz z mężem i wnuczką

jedzą obiad, po którym pani Anna sprząta Po południu,

gdy córka wraca do domu, pani Anna odpoczywa przed

telewizorem oglądając ulubione seriale i spędza tro-chę czasu na rozmowach z córką i mężem Wieczorem wspólnie przygotowują kolację dla całej rodziny Około 21.00 pacjentka myje się i przygotowuje do snu W cza-sie wolnym pacjentka najbardziej lubi oglądać telewi-zję i czytać gazety, a także spotykać się z przyjaciółmi

w swojej ulubionej kawiarni w centrum miasta Czasem, gdy dobrze się czuje lubi wychodzić wraz z mężem na spacery do pobliskiego parku

W zakresie czynności życia codziennego i wykony-wania zajęć związanych z prowadzeniem domu pani Anna jest osobą samodzielną, jednak wykonywanie niektórych czynności z zakresu życia codziennego i dba-nia o dom z racji choroby są dla niej trudne, wymagają poświęcenia więcej czasu na ich zrealizowanie i nie do końca sprawiają satysfakcję z wykonania Samoobsługa

i możliwość pomocy innym członkom rodziny są dla pani Anny bardzo istotne Dotychczas realizowała się doskonale w roli żony, matki, babci i chciałaby nadal utrzymać swoją niezależność i samorealizację Więk-szość problemów pani Anny związana jest z czynno-ściami precyzyjnymi oraz wymagającymi użycia siły,

a także długotrwałego przebywania w pozycji stojącej Coraz częściej musi prosić o pomoc domowników w wy-konywaniu różnych zajęć, a także samoobsługi Relacje

w rodzinie pani Anny są bardzo dobre, bliscy służą

swo-ją pomocą jednak pacjentka chce być osobą niezależną

i chce utrzymać swoją sprawność tak długo jak tylko będzie mogła Największą obawą pani Anny jest to, że pozostanie osobą uzależnioną od pomocy innych

Postępowanie terapeutyczne wg schematu CPPF ETAP I – inicjowanie kontaktu

Pierwsze spotkanie z pacjentką odbyło się na Oddziale Rehabilitacji jednego z krakowskich szpitali Na początku pacjentce został przedstawiony cel spotkania, a następnie przeprowadzono wywiad, dzięki któremu zebrano informa-cje na temat jej osoby, środowiska społecznego i

fizyczne-go, zajęć wykonywanych w trakcie dnia, a także jej sytuacji socjalnej Pacjentka wyraziła zainteresowanie terapią, jak również zgodę na dokumentowanie jej przebiegu

ETAP II – określenie obszaru działania

Drugie spotkanie z panią Anną odbyło się w jej domu

W trakcie spotkania został przeprowadzony wywiad z pa-cjentką w celu określenia obszaru interwencji i ustalenia celu terapii (Tabela 1.) Wywiad pozwolił na zidentyfiko-wanie zajęć ważnych dla pacjentki z obszaru czynności dnia codziennego, czasu wolnego i działań produktywnych (prace domowe w przypadku pani Anny) oraz subiek-tywną ocenę stopnia ważności, wykonania i satysfakcji

z wykonania danego zajęcia Pacjentka wymieniła szereg zajęć, które w jej opinii były trudne i ważne, a wśród nich czynności wymagające sprawności manualnej jak odkrę-canie kranu, krojenie chleba czy kąpanie się (pod

prysz-ności w których spodziewano się trudprysz-ności w związku

z zaburzeniami struktur i funkcji organizmu związa-nymi z reumatoidalnym zapaleniem stawów, gdyż

w zakresie umiejętności kognitywnych czy emocjo-nalnych pacjentka nie ma zaburzeń Terapeuta zaję-ciowy wykorzystując obserwację i analizę aktywności wyciągnął następujące wnioski:

1 Pani Anna z powodu swojego stanu zdrowia ma trudności z wchodzeniem i wychodzeniem z wy-sokiego brodzika,

2 Niebezpieczeństwem jest śliska powierzchnia brodzika, która nie daje poczucia bezpieczeństwa podczas kąpieli i może prowadzić do upadku,

3 Z powodu ograniczonych możliwości manual-nych pani Anna nie radzi sobie z odkręcaniem kranu i szamponu, utrzymaniem śliskiego mydła oraz zamykaniem i otwieraniem kabiny

pryszni-ca, która ma niewielkie uchwyty,

4 Z powodu bólu i ograniczenia ruchomości sta-wów kąpiel jest męcząca, długo trwa, a pacjentka nie ma możliwości odpoczynku czy zmiany po-zycji na siedzącą,

5 Problematyczne jest też dokładne wytarcie po kąpieli,

6 Ograniczeniem jest niewielki wymiar kabiny (70x70), co uniemożliwia swobodne skorzystanie

z prysznica i komfortowe mycie się,

7 Zwrócono również uwagę na śliską podłogę ła-zienki, na której przed prysznicem położony zo-stał dywanik łazienkowy,

Podczas oceny zaobserwowano potencjalne możliwo-ści adaptacji łazienki do potrzeb pacjentki (dość duża, ale źle zagospodarowana powierzchnia łazienki) Przeprowadzono tez dodatkową ocenę pacjentki wykorzystując 10 – stopniową skalą bólu VAS oraz przeprowadzono badanie ręki w zakresie jakości i siły chwytu Wykazały one znaczące ograniczenia siły

chwy-tu dłoni, precyzji tego chwychwy-tu oraz dolegliwości bólowe obydwu rąk pacjentki

ETAP IV– uzgadnianie celów i planu działania

Kolejne spotkanie było nastawione na ustalenie celu

i planu terapii, przedyskutowanie potencjalnych zmian

i różnych rozwiązań oraz uzyskanie kompromisu pomię-dzy oczekiwaniami pacjentki a jej możliwościami eko-nomicznymi i socjalnymi

Wraz z panią Anną ustalono cel terapii w oparciu

o zasadę SMART Zgodnie z jej wytycznymi przy precy-zowaniu celu powinno się zwrócić uwagę na to aby cel był realny, osiągalny, mierzalny i ograniczony czasowo Ułatwia to pracę nad realizacją celu i wzmacnia motywa-cję pacjenta do jego osiągnięcia (8,9)

Zasada SMART:

S (specific) – klientka chce być niezależna i bezpiecznie

korzystać z kąpieli pod prysznicem

nicem) Choć wszystkie wymienione zajęcia były dla pani

Anny problematyczne, ustalono, iż czynnością, która jest

dla niej najważniejsza jest samodzielne kąpanie się Wraz

z pacjentką zadecydowano, iż właśnie ta czynność będzie

stanowić cel interwencji terapeutycznej

Tab 1 Określenie stopnia ważności zajęć wykonywanych

przez pacjentkę

Tab 1 Determination of the validity of activities performed by

the patient

Czynności dnia codziennego

wykonywane przez pacjentkę Stopień ważności

Tab 2 Ocena poziomu wykonania i satysfakcji z zajęcia

Tab 2 Assessment of activities’ performance and satisfaction level

Problematyczna

ETAP III – ocena

W celu zdobycia szczegółowych informacji

doty-czących problematycznego zajęcia będącego celem

interwencji została przeprowadzona obserwacja oraz

analiza aktywności (7) Pani Anna została

poproszo-na o zaprezentowanie sposobu wykopoproszo-nania czynności,

która zgodnie z oczekiwaniami pacjentki miała

stano-wić cel interwencji terapeutycznej, a więc kąpieli

Ob-serwacja została przeprowadzona w domu pacjentki,

aby móc przeanalizować wszystkie aspekty związane

z wykonywaniem tej czynności przez pacjentkę

Bio-rąc pod uwagę stan zdrowia i jednostkę chorobową

pacjentki zwrócono uwagę zwłaszcza na etapy

czyn-M (measurable) – samodzielne i bezpieczne wykonanie

kąpieli pod prysznicem

A (attainable) – po zaadaptowaniu i instruktażu

pacjent-ka może samodzielnie korzystać z kąpieli

R (realistic) – łazienka jest możliwa do modyfikacji,

pani Anna wyraża zgodę na adaptację, a koszty

reali-zacji projektu zostaną pokryte ze środków własnych

pacjentki

T (time – related) –3 miesiące to czas potrzebny na

wyko-nanie projektu i przeprowadzenie adaptacji łazienki

Cele terapii ustalone wraz z pacjentką:

Cel 1: Wykonanie w przeciągu 3 miesięcy adaptacji

ła-zienki w domu pani Anny

Cel 2: Pani Anna samodzielnie bierze prysznic w pełnym

komforcie i bez bóluw swojej zaadaptowanej łazience

Podczas wizyty terapeuta przedstawił pacjentce

roz-wiązania, które mogłyby pomóc jej w samodzielnym

i bezpiecznym przeprowadzeniu kąpieli Następnie

spośród zaprezentowanych udogodnień pacjentka razem

z terapeutą uwzględniając swoje możliwości finansowe

starała się wybrać te, które według niej najlepiej

zaadap-tują łazienkę do jej potrzeb Wśród wybranych

elemen-tów znalazły się:

1 Brodzik prysznicowy o obniżonych krawędziach

i wymiarach 90x90, umożliwiający swobodne

wchodzenie i wychodzenia spod prysznica

2 Specjalna armatura, umożliwiająca łatwe

odkrę-cania i zakręcanie wody

3 Mata antypoślizgowa do umieszczenia w

brodzi-ku, oraz przed wejściem do kabiny prysznicowej

4 Poręcze i specjalne krzesełko kąpielowe

5 Specjalny podajnik na mydło w płynie i szampon

do zamontowania w kabinie prysznicowej, tak

aby umożliwić swobodne korzystanie ze środków

czystości, bez ryzyka wyślizgnięcia się mydła

z dłoni czy konieczności odkręcania butelki

6 Kabina prysznicowa z dużymi, wygodnymi do

otwierania i zamykania uchwytami

7 Szlafrok kąpielowy, który ułatwi wycieranie ciała

po kąpieli

ETAP V– realizacja planu

Kolejny etap rozpoczął się od przygotowania

szcze-gółowego planu zmian adaptacyjnych w łazience

z uwzględnieniem zasad ergonomii (10, 11) oraz

wybo-rem firmy która zrealizuje adaptację Kolejne spotkanie

odbyło się w domu pani Anny, gdzie razem z

pacjent-ką terapeuta instruował, w oparciu o przygotowany

plan, osoby wykonujące modyfikację łazienki, tak aby

wszelkie wykonane prace były zgodne z oczekiwaniami

klientki

ETAP VI– monitorowanie procesu terapii

Aby być pewnym, ze interwencja terapeutyczna

prze-biega poprawnie, w trakcie wykonywania adaptacji

ła-zienki terapeuta kontrolował przebieg prac remontowych

oraz dyskutował z pacjentką o możliwościach

potencjal-nej modyfikacji planu (montaż półki na gąbkę, wieszaka

na szlafrok w pobliżu kabiny), aby ułatwić pacjentce samodzielne mycie się

Po zakończeniu adaptacji łazienki pacjentka została poproszona o ponowne zaprezentowanie sposobu wy-konania kąpieli Zaobserwowano, że adaptacje spełniają swoja funkcję i pani Anna może samodzielnie wykonać kąpiel Terapeuta zajęciowy udzielił pacjentce wskazó-wek dotyczących zmiany sposobu wykonywania niektó-rych etapów kąpieli wykorzystując specjalne krzesełko kąpielowe zamontowane w kabinie Aby ułatwić

pacjent-ce wycieranie się zaproponował zastosowanie szlafroka kąpielowego, który ułatwi osuszanie skóry po kąpieli oraz wprowadzono stosowanie rękawicy kąpielowej

w celu ułatwienia namydlania skóry Zaproponowano również używanie specjalnej szczotki do włosów z po-grubionym uchwytem

ETAP VII– ewaluacja wyników

Po 3 miesiącach, po zakończeniu adaptacji łazienki, terapeuta zajęciowy wraz z panią Anną ocenili czy cel terapii został osiągnięty Pacjentka została ponownie poproszona o zamarkowanie wykonania kąpieli w za-adaptowanej łazience, z uwzględnieniem uwag terapeuty dotyczących sposobu wykonywania poszczególnych eta-pów czynności W ocenie pacjentki i terapeuty zajęcio-wego po wykonaniu planowanych adaptacji i modyfika-cji pani Anna może samodzielnie i bezpiecznie korzystać

z kąpieli

W celu ewaluacji pani Anna została poproszona o po-nowną ocenę stopnia wykonania czynności i satysfakcji

z jej wykonania Pacjentka uznała, iż wyznaczony plan zostały zrealizowane zgodnie z jej oczekiwaniami i cel terapii został osiągnięty

Tab 3 Ponowna ocena poziomu wykonania i satysfakcji

z zajęcia

Tab 3 Reassessment of activities’ performance and satisfaction

level Problematyczna

ETAP VIII– zakończenie terapii

Ponieważ pani Anna uznała, iż w danej chwili nie

ma innych potrzeb zajęciowych (na chwilę obecną nie widziała konieczności terapii związanej z innymi proble-mami zajęciowymi) relacja terapeutyczna została zakoń-czona

Przed zakończeniem współpracy terapeuta zajęciowy poinstruował pacjentkę o sposobach ochrony stawów przed przeciążeniami podczas wykonywania innych czynności codziennych, aby nie dopuszczać do dalszych deformacji i nasilania bólu

Pani Anna została poinformowana o możliwości

kon-tynuacji współpracy w przypadku potrzeby

rozwiązywa-nia innych problemów zajęciowych

Refleksja końcowa

W trakcie prowadzenia procesu terapii zajęciowej oraz

po jej zakończeniu terapeuta powinien przeprowadzić

re-fleksję Pozwala ona na szczegółową analizę

prowadzo-nego procesu terapeutyczprowadzo-nego i wyciągnięcie wniosków

niezbędnych do racjonalnego zaplanowania interwencji

terapeutycznej w oparciu o solidne podstawy naukowe,

doświadczenia własne i wyniki obserwacji zgodnie z

za-sadą terapii opartej na badaniach naukowych, z

uwzględ-nieniem potrzeb osoby, z którą współpracujemy

Końco-wa refleksja pozKońco-wala na ocenę stopnia osiągnięcia celu

terapii i satysfakcji z przeprowadzonego procesu, co jest

istotne nie tylko dla pacjenta, ale również dla terapeuty

Daje ona również szansę na wykorzystanie nabytego

do-świadczenia w przyszłej pracy terapeutycznej

Przykład – Choroba pani Anny jest jednym z

naj-częściej występujących schorzeń reumatologicznych,

a problemy z jakimi boryka się pacjentka są również

typowe dla innych chorych na rzs Współpraca z panią

Anną rozpoczęła się już na oddziale szpitalnym, kiedy

pacjentka została poddana interdyscyplinarnemu

proce-sowi leczenia Pierwsze rozmowy pozwoliły na

zebra-nie zebra-niezbędnych informacji o pacjentce, jej kontekście

środowiskowym, społecznym oraz na określeniu jej

potrzeb zajęciowych Współpraca z panią Anną układała

się poprawnie – pacjentka chętnie udzielała odpowiedzi

na zadawane pytania, kooperowała w procesie terapii,

co przełożyło się na osiągnięcie wspólnie złożonego

celu interwencji terapeutycznej Współpraca z pacjentką

pozwoliła terapeucie na uświadomienie sobie jak duże

ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu posiadają

pacjenci z rzs, a zarazem jak istotne dla tych osób jest

poczucie niezależności i samodzielności zajęciowej

W przedstawionym procesie, ze względu na relatywnie

dużą niezależność finansową pacjentki – terapeuta miał

możliwość zaproponowania adaptacji łazienki, jednak

w przypadku osób mniej niezależnych finansowo, do

zadań terapeuty będzie również należało znalezienia

innych źródeł finansowania lub zaproponowanie innych,

mniej kosztownych, rozwiązań

Piśmiennictwo

1 Townsend EA, Polatajko HJ Enabling Occupation II:

Advancing occupational Therapy vision for health, well –

being & justice through occupation CAOT Publications

ACE; 2007.

2 Sumsion T Client – centered practice in occupational

therapy A guide to implamentation London: Churchill

Livingstone; 1999.

3 Edgelow M, Krupa T Randomized controlled pilot study of

an occupational time – use intervention for people with se-rious mental illness Am J OccupTher 2011; 65: 267 – 276.

4 Enemark LA, Carlsson G Utility of the Canadian Occupa-tional Performance Measure as an admission and outcome measure in interdisciplinary community – based geriatric rehabilitation Scand J OccupTher 2012;19(2):204 – 213.

5 Persson E, Lexell J, Rivano – Fischer M, Eklund M Eve-ryday occupational problems perceived by participants

in a pain rehabilitation programme Scand J OccupTher 2013; 20(4):306 – 314.

6 Mallinson T, Fischer H, Rogers JC, Ehrlich – Jones L, Chang R Human occupation for public health promotion: new directions for occupational therapy practice with

per-sons with arthritis Am J OccupTher 2009; 63:220 – 226.

7 Thomas H Occupation-Based Activity Analysis New York: SLACK Incorporated; 2012

8 Bovend’Eerdt TJH, Bottel RE, Wade DT Writing SMART rehabilitation goals and achieving goal attainment scaling:

a practical guide Clin Rehab 2009, 23: 352.

9 Kneebone E Goal setting as an outcome measure: a

sys-tematic review Clin Rehab 2006, 20: 756 – 772.

10 ABC mieszkania bez barier Warszawa: Fundacja Dom Dostępny, 2003.

11 Jasiak A, Swereda D Ergonomia osób niepełnosprawnych Poznań: Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej; 2009.