Toàn bộ quá trình chuẩn bị, ra đời và hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đều liên tục gắn liền với hoạt động đối ngoại. Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là người đã đặt nền móng và trực tiếp chỉ đạo nhiều hoạt động quốc tế của Đoàn. Người rất quan tâm đến việc vận động thanh niên thế giới đoàn kết với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam, đến việc mở rộng quan hệ quốc tế của thanh niên Việt Nam với bạn bè các nước . Trong 70 năm qua, công tác quốc tế của Đoàn đã có những bước phát triển lớn, đóng góp tích cực vào mặt trận đối ngoại nhân dân, trở thành một bộ phận quan trọng trong toàn bộ các lĩnh vực hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Trang 1Hoạt động quốc tế của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh -
những bài học kinh nghiệm và đổi mới
Toàn bộ quá trình chuẩn bị, ra đời và hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đều liên tục gắn liền với hoạt động đối ngoại Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là người đã đặt nền móng và trực tiếp chỉ đạo nhiều hoạt động quốc tế của Đoàn Người rất quan tâm đến việc vận động thanh niên thế giới đoàn kết với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam, đến việc mở rộng quan
hệ quốc tế của thanh niên Việt Nam với bạn bè các nước1 Trong 70 năm qua, công tác quốc tế của Đoàn đã có những bước phát triển lớn, đóng góp tích cực vào mặt trận đối ngoại nhân dân, trở thành một bộ phận quan trọng trong toàn bộ các lĩnh vực hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
Nội dung chính của hoạt động và quan hệ quốc tế của Đoàn trong mỗi giai đoạn lịch sử hơn 80 năm qua có thể được nêu tóm tắt như sau:
- Giai đoạn 1931-1945: Đoàn (Thanh niên Cộng sản Đoàn Đông Dương ) là phân bộ của Quốc tế Thanh niên Cộng sản, các mối liên hệ quốc
tế chủ yếu của Đoàn là với Quốc tế Thanh niên Cộng sản, Liên Xô, Pháp và Trung Quốc Nội dung cơ bản là trao đổi thông tin, bồi dưỡng một số cán
bộ, tham khảo kinh nghiệm của bạn bè để hình thành các quan điểm cơ bản
về công tác thanh vận Việc tuyên truyền, giới thiệu và tổ chức các hoạt động đoàn kết với Liên bang Xô Viết, với Xô Viết Trung Quốc, với thợ
Trang 2thuyền các nước đã trở thành một trong những nội dung vận động cách mạng, giác ngộ và tập hợp quần chúng của ta
- Giai đoạn 1945-1954: Ta đã gia nhập Liên đoàn TNDC thế giới (Quốc tế Thanh niên Cộng sản đã giải thể trong chiến tranh thế giới thứ II),
cử các đoàn đại biểu tham gia các Festival thanh niên, sinh viên thế giới và tham gia một số hoạt động quốc tế đa phương, đón đại biểu của Liên đoàn TNDC thế giới và Thanh niên Cộng sản Pháp thăm Việt Nam, tăng cường quan hệ tay đôi với thanh niên Liên Xô, Trung Quốc, thiết lập quan hệ với thanh niên các nước XHCN ở Đông Âu Hoạt động quốc tế của Đoàn đã góp phần làm cho thanh niên thế giới biết về sự ra đời của nước Việt Nam độc lập với nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, hiểu về mục tiêu sự nghiệp đấu tranh của nhân dân Việt Nam, dấy lên phong trào thanh niên, sinh viên ngay ở Pháp và tại nhiều nước ủng hộ đoàn kết với cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta
- Giai đoạn 1954-1975: Mục tiêu trọng tâm của công tác quốc tế thanh niên là vận động thanh niên, sinh viên thế giới đoàn kết, ủng hộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta Ta đã cử các đoàn đại biểu dự các diễn đàn, hoạt động quốc tế, tiếp xúc, trao đổi, vận động, mời một số đoàn đại biểu thanh niên các nước thăm Việt Nam, phát hành tờ tin đối ngoại Ta tăng cường quan hệ với thanh niên Liên Xô, Trung Quốc, các nước XHCN anh em khác, tích cực tham gia các hoạt động của Liên đoàn TNDC thế giới, Hội Sinh viên quốc tế, mở rộng quan hệ với các tổ chức thanh niên, sinh viên dân chủ và tiến bộ, với các lực lượng yêu chuộng hoà
Trang 3bình trên thế giới Công tác Đoàn ngoài nước bắt đầu được triển khai đầu những năm 60 Hoạt động quốc tế của Đoàn đã góp phần tích cực vào việc hình thành và phát triển mặt trận rộng rãi của thanh niên, sinh viên thế giới chống chiến tranh xâm lược của Mỹ, ủng hộ đoàn kết với Việt Nam
- Giai đoạn 1976 - đầu những năm 90: Hợp tác chặt chẽ, toàn diện với thanh niên Liên Xô, tăng cường quan hệ với thanh niên các nước XHCN anh em, củng cố quan hệ với các tổ chức thanh niên, sinh viên dân chủ và tiến bộ, tham gia đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, bảo vệ hoà bình, bảo vệ độc lập dân tộc, làm nghĩa vụ quốc tế là những nội dung chính của hoạt động quốc tế thanh niên Ta tham gia nhiều hoạt động hữu nghị và hợp tác với thanh niên các nước XHCN; tranh thủ sự giúp đỡ về vật chất và đào tạo cán bộ của các Đoàn Thanh niên các nước anh em; giúp đỡ nhiều mặt cho Đoàn TNNDCM Căm-pu-chia, tham gia các hoạt động của Liên Đoàn TNDC thế giới và Hội Sinh viên quốc tế
- Giai đoạn từ giữa những năm 90 đến nay: Mở rộng, đa phương hoá,
đa dạng hoá quan hệ quốc tế, xây dựng và phát triển quan hệ hữu nghị và hợp tác với thanh niên các nước vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và phát triển, vì lợi ích của thanh niên Việt Nam là phương châm cơ bản của hoạt động quốc tế của Đoàn Ta đã phát triển, củng cố quan hệ với thanh niên các nước láng giềng, các nước ASEAN, trong khu vực châu A-Thái Bình Dương, duy trì và củng cố quan hệ với các tổ chức bạn bè truyền thống, mở rộng hợp tác với các tổ chức thanh niên ở các khu vực khác, với các tổ chức chính phủ và phi chính phủ, các cơ quan Liên hợp quốc Hoạt
Trang 4động quốc tế được đa dạng hoá với các loại hình chính trị đối ngoại, giao lưu quần chúng, dự án hợp tác, thanh niên ngoài nước và thông tin, tuyên truyền đối ngoại Vị thế quốc tế của thanh niên Việt Nam được khẳng định
và nâng cao
Hoạt động quốc tế thanh niên cần được xem xét trong hai mối quan
hệ cơ bản là với thanh niên nước ngoài và với thanh niên trong nước Đối với thanh niên nước ngoài, việc làm cho họ hiểu, có thiện cảm, đi đến ủng
hộ, đoàn kết với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta vừa có ý nghĩa trước mắt quan trọng vừa có tác dụng lâu dài bởi vì sự giác ngộ, những tình cảm
và ấn tượng ở tuổi thanh niên sẽ rất sâu sắc và theo suốt cuộc đời Rất nhiều thanh niên các nước đã từng tham gia phong trào chống chiến tranh của Mỹ
ở Việt Nam ngày nay đã trở thành các chính khách quan trọng, vẫn có cảm tình với Việt Nam Những người đã hiểu, yêu mến, trở thành bạn của Việt Nam đến lượt mình sẽ nhân tiếp tình cảm đó trong cộng đồng và xã hội đất nước mình Nhiều người sau khi đến Việt Nam đã trở về nước tự nguyện hoạt động đoàn kết với Việt Nam, thành lập hoặc tham gia các Hội, Câu lạc
bộ Hữu nghị với Việt Nam, đấu tranh với các luận điệu chống Việt Nam, vận động cho chính sách thân thiện với Việt Nam và quan hệ hợp tác với Việt Nam Việc tạo cho dư luận quốc tế một cách nhìn đúng đắn, chân thực,
có thiện cảm về Việt Nam là góp phần tạo môi trường quốc tế thuận lợi để bảo vệ độc lập, chủ quyền dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước Mặt khác, sự vững vàng của cách mạng Việt Nam, việc xử lý các vấn đề đối nội
và đối ngoại đúng đắn của chúng ta có tác dụng tích cực đối với các lực lượng dân chủ và tiến bộ, yêu chuộng hoà bình và công lý trên thế giới
Trang 5Mặc dù đối với hoạt động quốc tế thì mối quan hệ với đối tác bên ngoài là trực tiếp, là chủ yếu, nhưng các hoạt động quốc tế của Đoàn cũng đồng thời có ý nghĩa và tác động hết sức quan trọng đối với thanh niên trong nước Hiểu biết đúng các vấn đề và tình hình quốc tế sẽ giúp thanh niên có được nhân sinh quan, thế giới quan cách mạng, hiểu rõ thêm bản chất của đấu tranh giai cấp và quy luật của sự vận động xã hội trên thế giới,
xu thế phát triển của nhân loại Sự ủng hộ, đoàn kết của bạn bè quốc tế sẽ củng cố thêm sức mạnh niềm tin vào sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân ta Việc tham gia các hoạt động quốc tế vừa có tác dụng động viên đối với cán
bộ, đoàn viên, thanh niên, vừa tạo điều kiện cho họ tiếp cận với các vấn đề, tri thức, kinh nghiệm quốc tế để nâng cao nhận thức và hiệu quả công tác Thông qua quan hệ hợp tác quốc tế, ta có thể tranh thủ khai thác các nguồn lực và sự giúp đỡ quốc tế cho việc đào tạo cán bộ, hỗ trợ các chương trình, các mặt công tác của Đoàn và đáp ứng các nhu cầu của thanh niên Việt Nam
Lịch sử hơn 80 năm hoạt động quốc tế của Đoàn đã để lại cho chúng
ta rất nhiều kinh nghiệm và bài học phong phú Trong khuôn khổ Hội thảo hôm nay, tôi xin đề cập tới một số bài học cơ bản sau đây:
- Bài học về tính Đảng, tính dân tộc: Quan điểm, đường lối của Đảng, lợi ích của dân tộc là nền tảng, quy định mục tiêu và phương hướng cơ bản của hoạt động quốc tế thanh niên Quán triệt đường lối, chủ trương, tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng là vấn
Trang 6đề có tính nguyên tắc Trong tiếp xúc, quan hệ và hoạt động đối ngoại, mỗi đơn vị, cá nhân phải biết đặt nhiệm vụ, danh dự, lợi ích chung lên trên hết, biết tôn trọng nguyên tắc, có ý thức tổ chức, kỷ luật một cách tự giác cao nhất
- Bài học về tính độc lập, tự chủ: Trong bất cứ quan hệ và hoạt động quốc tế nào, phải luôn luôn xác định rõ lợi ích của ta và có phương hướng hành động phù hợp với lợi ích của ta Cần tham khảo thông tin, thăm dò ý kiến rộng rãi, cân nhắc các mối quan hệ
để tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ, hợp tác nhưng phải tự quyết định xuất phát từ lợi ích của ta, nhất thiết không để bị chi phối hoặc lệ thuộc
- Bài học về tính quần chúng: Thực chất của hoạt động đối ngoại thanh niên là công tác vận động quần chúng, là chiếm lĩnh "trái tim và khối óc", do đó cần phải có các hình thức, phương pháp phù hợp với đối tượng mà ở đây chủ yếu là thanh niên Trong tiếp xúc, quan hệ phải vì sự tin cậy, hiểu biết, đồng cảm, ủng hộ lâu dài chứ không chỉ vì sự chấp thuận hay lợi ích trước mắt Vì vậy phải đối thoại, thuyết phục chứ không áp đặt; phải tạo được không khí thân thiện, cởi mở, chân thành chứ không được quan cách Đối với thanh niên, trong các hoạt động quốc tế, ngoài làm việc chính thức, yếu tố giao lưu thông qua văn hoá, thể thao, tiếp xúc theo kiểu bạn bè là rất cần thiết
- Bài học về đoàn kết quốc tế: cần luôn luôn coi trọng tinh thần và mục tiêu đoàn kết quốc tế Đoàn kết phải trên cơ sở nguyên tắc và những giá trị tinh thần nhất định, do đó phải nhất quán, thuỷ
Trang 7chung đối với những giá trị nguyên tắc Đồng thời, phương pháp thể hiện phải mềm dẻo, phù hợp đối với từng loại đối tác Cần thực hiện được phương châm "thêm bạn bớt thù", không để mình
bị cô lập trong bất cứ tình huống nào
Trong giai đoạn hiện nay , công tác quốc tế của Đoàn được triển khai trong bối cảnh tình hình mới về chất so với trước đây Sự thay đổi cục diện thế giới sau khi Liên Xô và các nước XHCN ở Đông Âu sụp đổ; việc chủ nghĩa đế quốc lợi dụng ưu thế về sức mạnh kinh tế, quân sự, khoa học công nghệ, thông tin để thao túng nhiều tổ chức, cơ chế và diễn đàn quốc tế, thực hiện chính sách chính trị cường quyền, áp đặt các giá trị về "thị trường tự do", "dân chủ", "nhân quyền", can thiệp vào nội bộ các nước, thực hiện
"diễn biến hoà bình" đối với các nước XHCN đang tác động lớn không chỉ đến nội dung, phương hướng, biện pháp của hoạt động quốc tế mà còn đặt
ra những thách thức đối với tư tưởng, nhân sinh quan và thế giới quan của cán bộ, đoàn viên, thanh niên Đất nước mở cửa trong điều kiện toàn cầu hoá, bùng nổ về thông tin dẫn đến việc các yếu tố nước ngoài (hàng hoá, công việc, con người, văn hoá, thông tin ) tác động trực tiếp hàng ngày đến đời sống vật chất và tinh thần của quần chúng thanh niên ngày càng sâu rộng; các mối quan hệ và hoạt động đối ngoại liên quan đến thanh niên diễn
ra không chỉ ở ngoài nước mà còn ngay trong nước với cường độ ngày càng cao; không chỉ ở cấp Trung ương mà ở cả địa phương, cơ sở; tác động đến thanh niên không chỉ thông qua hệ thống tổ chức Đoàn mà còn qua rất nhiều kênh ngoài hệ thống; đồng thời các đối tác, hoạt động quốc tế và thông tin quốc tế ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp Tình hình đó đặt
Trang 8ra những yêu cầu mới không chỉ đối với công tác quốc tế của Đoàn mà kể
cả đối với mỗi cán bộ, đoàn viên chúng ta trong nhận thức và hành động Với cách hiểu đúng và đầy đủ thì công tác quốc tế ngày nay không còn là công việc chuyên môn tập trung vào một bộ phận gồm các cán bộ quốc tế
mà là công việc của toàn Đoàn, mỗi cán bộ, đoàn viên thanh niên
Trước tình hình đó, Đoàn đã chú trọng đến việc đổi mới và tăng cường công tác quốc tế để đáp ứng những yêu cầu mới Năm 1997, lần đầu tiên Ban Thường vụ TƯ Đoàn đã thông qua Nghị quyết chuyên đề về "Tăng cường công tác quốc tế thanh niên trong giai đoạn 1997-2000" Trong những năm đổi mới vừa qua, công tác quốc tế của Đoàn đã bám sát đường lối đối ngoại của Đảng, có những đổi mới và phát triển mới Kết quả của những bước phát triển đó có thể điểm lại tóm tắt như sau:
- Mở rộng và đa dạng hoá quan hệ quốc tế: chúng ta không chỉ duy trì, củng cố quan hệ với các tổ chức thanh niên cộng sản, bạn bè truyền thống mà còn thiết lập và phát triển quan hệ với các tổ chức thanh niên quốc gia và khu vực, các cơ quan chính phủ và tổ chức phi chính phủ, các cơ quan liên chính phủ và Liên hợp quốc Hiện nay, chúng ta đang có quan hệ với gần 300 đối tác nước ngoài với các tính chất rất đa dạng
- Đa dạng hoá các hoạt động quốc tế: Trong lĩnh vực chính trị đối ngoại, chúng ta vừa thúc đẩy các hoạt động song phương với nhiều cấp độ khác nhau như hợp tác toàn diện, hợp tác nhiều mặt hoặc hợp tác trên một chương trình cụ thể đến tham gia hoặc đăng
Trang 9cai tổ chức các hoạt động đa phương với nhiều chủ đề, lĩnh vực chính trị khác nhau Trong các hoạt động giao lưu hữu nghị, chúng ta thực hiện cả giao lưu quần chúng, giao lưu văn hoá, giao lưu thể thao, giao lưu thông qua lao động tình nguyện, tham quan
du lịch chuyên đề, thậm chí kết hợp nhiều yếu tố này trong cùng một hoạt động giao lưu Trong lĩnh vực dự án hợp tác, chúng ta khai thác các dự án trên nhiều lĩnh vực khác nhau như dạy nghề, dân số, sức khoẻ, môi trường, phòng chống ma tuý, phòng chống HIV/AIDS, hỗ trợ nạn nhân chất độc màu da cam, hỗ trợ trẻ em thiệt thòi, phổ cập tin học, học tập ngoài nhà trường, bảo tồn văn hoá dân tộc, phát triển cơ sở hạ tầng.v.v
- Nâng cao hiệu quả và chất lượng công tác quốc tế: mặc dù còn hạn chế về số lượng cán bộ và kinh phí, nhưng hàng năm Đoàn đã thực hiện được một khối lượng công việc rất lớn: trao đổi từ
120-150 đoàn ra vào với khoảng 1000 lượt người, tranh thủ hàng trăm nghìn USD cho các dự án Chúng ta thực hiện được một khối lượng hoạt động quốc tế với tổng chi phí xấp xỉ 1,5 triệu USD/năm, trong đó phần lớn là tranh thủ sự tài trợ của các đối tác, phần ta phải chi thường xuyên chỉ khoảng hơn 1 tỷ VND/năm Quan hệ với các đối tác quan trọng như các tổ chức thanh niên các nước láng giềng, cơ chế thanh niên ASEAN, Liên đoàn TNDC thế giới, ESCAP, các cơ quan Liên hợp quốc và một số tổ chức khác được củng cố, tăng cường Nhiều hoạt động giao lưu hữu nghị lớn được tổ chức tập huấn, chuẩn bị kỹ càng, thực hiện có chất lượng
Trang 10tốt Các hoạt động chính trị đối ngoại được thực hiện có hiệu quả, được bạn bè, đối tác đánh giá cao
- Nâng cao vị thế quốc tế của thanh niên Việt Nam: trong quan hệ song phương, trong các cơ chế và diễn đàn đa phương khác nhau, với quan điểm đúng đắn, phương pháp mềm dẻo có nguyên tắc, thái độ xây dựng, trách nhiệm, sáng tạo, đoàn kết, chúng ta được bạn bè và các đối tác tín nhiệm, đánh giá cao và tôn trọng Chúng
ta đã thực hiện có hiệu quả vai trò Chủ tịch Tiểu ban Thanh niên ASEAN, được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Tư vấn Tập thể các tổ chức thanh niên châu A-Thái Bình Dương do UNESCO thành lập, tham gia đoàn chủ tịch Diễn đàn Thanh niên châu A-Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức, Diễn đàn Thanh niên thế giới do Liên hợp quốc tổ chức, chủ trì các Đại hội của Liên đoàn TNDC thế giới, chủ trì các diễn đàn Hội nghị Trù bị quốc tế về Festival 14, Festival 15 Nhiều tổ chức khu vực và quốc tế hiện nay khi hoạch định các chương trình, hoạt động lớn đều tham khảo ý kiến của ta
- Mở rộng, phát triển các đầu mối tham gia công tác quốc tế: Trong khi vừa đảm bảo Ban Quốc tế TƯ Đoàn là đầu mối về chính trị đối ngoại, tham mưu và giúp Ban Thường vụ, Ban Bí thư TƯ Đoàn hướng dẫn, chỉ đạo, quản lý hoạt động quốc tế thì nhiều đơn
vị, cơ sở đã chủ động trong việc tham gia các quan hệ và hoạt động quốc tế theo đúng chức năng và nhiệm vụ chính trị của mình, xây dựng được nhiều chương trình hợp tác, khai thác được nhiều dự án phục vụ cho thanh thiếu nhi Việt Nam Điền hình là Trung tâm Dân số-Sức khoẻ-Môi trường, Báo Thanh niên, Trung