Báo cáo thi khoa học kĩ thuật, xã hội hành vi, đề tài hát ru với việc giáo dục đạo đức tình cảm trẻ thơ

Chính những làn điệu Hát ru đã và đang nuôi lớn chúng ta từ thưở ấu thơ, đã hình thành sợi dây tình cảm bềnchặt giữa các thành viên trong gia đình, phát huy tốt vẻ đẹp đạo đức của mỗi co

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO PHÙ CÁT

TRƯỜNG THCS NGÔ MÂY

-o0o -CUỘC THI KHOA HỌC KĨ THUẬT CẤP HUYỆN DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC NĂM 2017– 2018

ĐỀ TÀI:

“HÁT RU VỚI VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

TÌNH CẢM CHO TUỔI THƠ”

LĨNH VỰC: KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ HÀNH VI

Sinh ngày: 17/03/2003 Học sinh lớp: 9A8 – Trường THCS Ngô Mây

Trang 1

Mục Lục

Em cũng xin cảm ơn Phòng GD&ĐT Phù Cát đã tạo điều kiện giúp cho chúng

em có một sân chơi lành mạnh, đầy ý nghĩa và là nơi giao lưu của những học sinh

có niềm đam mê khoa học để một phần nào đó giúp ích cho mọi người Trongsuốt thời gian ngắn để nghiên cứu hoàn thành dự án chúng em có gì sai sót mongquí thầy, cô giáo cùng nhà trường và mọi người vui lòng bỏ qua

A Tóm tắt nội dung đề tài

Trang 3

“HÁT RU VỚI VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TÌNH CẢM CHO

TUỔI THƠ”

a Mục đích:

Thoáng nghe câu hát ầu ơ của mẹ hát ru em, sao làn điệu bài hát êm ái, dễnghe, dễ hiểu làm cho bản thân em dâng lên bao nhiêu cảm xúc bồi hồi khi nhớ

về thời ấu thơ cũng được mẹ và bà hát ru cho mình Chính những làn điệu Hát ru

đã và đang nuôi lớn chúng ta từ thưở ấu thơ, đã hình thành sợi dây tình cảm bềnchặt giữa các thành viên trong gia đình, phát huy tốt vẻ đẹp đạo đức của mỗi conngười Việt Nam, đặc biệt là giúp chúng ta thêm yêu quý, tôn trọng những ngườithân, thầy cô giáo, các bạn bè và mọi người trên cả thế giới

Em rất thích nghe các bài Hát ru của bà và mẹ, em chỉ được nghe chỉ

có hai hoặc ba bài Hát ru, em đem vấn đề này trao đổi với các bạn trong lớpnhưng cũng rất nhiều bạn không biết hoặc không thể Hát ru được

Do đó em quyết định sẽ tìm hiểu các làn điệu Hát ru để bổ sung thêm vào

bộ sưu tập những bài Hát ru của mình đồng thời em cũng mong muốn các bạn cóthêm các kiến thức, thêm yêu thích Hát ru Từ đó các bạn sẽ có cái nhìn mới vềcác văn hóa truyền thống của dân tộc ta, thay đổi ý thức, hành vi của mình để phùhợp với lứa tuổi, với bản sắc văn hóa dân tộc, với đạo đức tốt đẹp nghìn đời củađất nước chúng ta

b Trình tự thực hiện:

Em thực hiện đề tài này theo các bước:

- Tìm hiểu thực trạng của thế hệ trẻ hiện nay với văn hóa truyền thống, với cáclàn điệu Hát ru

- Tìm hiểu tác dụng của Hát ru trong việc hình thành đạo đức, nhân các của conngười

- Tìm hiểu, sưu tầm một số làn điệu Hát ru

- Đề xuất một số giải pháp để Hát ru được các bạn trẻ đón nhận, góp phần vàoviệc hình thành đạo đức học sinh trong của xã hội nói chung và trong trườngTHCS nới riêng

c Kết luận:

Việc tìm hiểu các làn điệu Hát ru đã giúp cho em có cái nhìn sâu sắc hơn vềvăn hóa của dân tộc ta Làm cho em thêm yêu quý những người thân, giúp embiết sẻ chia các tình cảm của mình với mọi người Bản thân em đã thấy mình cầnphải nỗ lực nhiều hơn nữa trong việc học tập, rèn luyện để có các hành trang kiếnthức vững vàng sau này sẽ dùng các kiến thức của mình cùng với các bạn sẽ xâydựng đất nước ta ngày càng giàu, mạnh

d Hy vọng đạt được:

Trước mắt, em hi vọng sẽ bổ sung phong phú bộ sưu tập của mình về cáclàn điệu Hát ru Sau đó, em sẽ giúp các bạn thêm yêu thích hát ru, cùng em tìmhiểu các văn hóa dân gian của dân tộc Việt Nam Và trong tương lai, em mongcác làn điệu Hát ru sẽ cải thiện được đạo đức của một số bạn trẻ hiện nay đang

xuống cấp, được mọi người đón nhận như là một món ăn tinh thần không thểthiếu trong cuộc sống chúng ta!

B Giới thiệu tổng quan về đề tài

a) Lí do nghiên cứu đề tài:

Đất nước Việt Nam với hơn bốn ngàn năm lịch sử đã hình thành nên mộtnền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Trong đó: Âm nhạc dân gian nói chung,

Trang 5

Dân ca, Hát ru nói riêng là tinh hoa văn hóa đặc sắc, là linh hồn của dân tộc Một

nhà văn hoá đã ví dân ca, hát ru “… Như dòng sông mênh mông tình đất, tình người, chắt lọc từ mạch nguồn cuộc sống, chảy qua nhiều thời đại, phản ánh tâm

tư tình cảm, ước mơ khát vọng của con người trên mảnh đất quê hương của mình…” Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, Hát ru vẫn có sức sống bền

chặt trong lòng mỗi người dân Việt Nam, là nhịp cầu thời gian để ta trở về vớicội nguồn của ông cha, dân tộc Là một món ăn tinh thần không thể thiếu của mỗicon người chúng ta, làm cháy lên những tình cảm thiêng liêng mang đậm bản sắccủa con người Việt Nam Thế nhưng một vài nơi, một bộ phận nhân dân ta đã vàđang dần quên đi các làn điệu Hát ru, đặc biệt thế hệ trẻ, các bạn học sinh tronglứa tuổi THCS

Xuất phát từ ý nghĩa, vai trò của Hát ru với việc giáo dục cho thế hệ trẻcũng như suy nghĩ đưa ra một số biện pháp đưa Hát ru vào trong nhà trường, làmcho các bạn thêm yêu thích hát ru, góp phần nào đó vào việc hình thành đạo đứccủa các bạn Là một học sinh rất yêu thích môn Âm nhạc, đặc biệt là rất thích sưutầm các làn điệu Hát ru, em luôn dành nhiều thời gian để thực hiện công việc yêuthích này

đó bổ sung cho các bạn những nét đẹp của các văn hóa truyền thống của dân tộc

ta, thay đổi ý thức, hành vi của mình để phù hợp với lứa tuổi, thêm ra sức họctập, rèn luyện để xây dựng đất nước Cùng với những người thân của mình tiếptục tô vẽ thêm nét đẹp văn hóa dân tộc, phát huy hơn nữa đạo đức tốt đẹp nghìnđời của con người Việt Nam.

c) Vấn đề đặt ra:

Khi nghiên cứu đề tài em luôn đặt ra các câu hỏi:

- Dân ca nói chung và Hát ru nói riêng có ảnh hưởng như thế nào đến hình thànhnhân cách, đạo đức của tuổi thơ, đặc biệt lứa tuổi học sinh THCS?

- Hát ru hiện nay được các bạn học sinh đón nhận như thế nào? Có cách nào giúpcác bạn thêm yêu thích bộ môn nghệ thuật này

- Các làn điệu Hát ru tìm ở đâu, ai có thể hướng dẫn chúng ta thực hiện các cakhúc hát ru?

Chính vì thế mà bản thân em phải cố gắng thật nhiều để hoàn thành đề tàinày

C Phương pháp nghiên cứu

* Tiến hành thăm dò các bạn học sinh trong trường về hiểu biết và sở thích đốivới các loại hình âm nhạc Làm phiếu điều tra sở thích của các bạn về các dân ca,đặc biệt thể loại Hát ru

Trang 7

* Nhờ sự tư vấn của thầy cô, các cô giáo bộ môn âm nhạc, gặp và hỏi những hiểubiết của các bà, các cô, mẹ về loại hình Hát ru, tác dụng của Hát ru trong hìnhthành, đạo đức, nhân cách con người.

* Sưu tầm các bài hát ru từ các bà, các cô; Tìm hiểu các bài hát ru thông qua cácđĩa nhạc, các ca khúc, các đoạn video trên mạng internet; Tham khảo các hội thidân ca, hát ru ở tại địa phương và trong nhà trường

* Tham khảo các loại hình biểu diễn dân ca, hát ru; các trò chơi âm nhạc …

a) Thực trạng đạo đức các bạn học sinh hiện nay và sự yêu thích hát ru củacác học sinh trong trường học:

Sau hơn nhiều năm đổi mới, bộ mặt đất nước ta có nhiều thay đổi đáng kể.Kinh tế phát triển kéo theo sự phát triển của văn hoá, xã hội… bên cạnh nhữnggiá trị tích cực do nền kinh tế thị trường mang lại thì những hạn chế tiêu cực vẫntồn tại và len lỏi mọi ngóc nghách của đời sống Tình trạng xuống cấp về mặt đạođức ở một số bộ phận thanh, thiếu niên đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội,bên cạnh đó hầu hết con trẻ hiện nay gần như quên hẳn các trò chơi dân gian, cáclàn điệu dân ca, hát ru vốn rất phong phú và đa dạng mà ông cha ta đã để lại trong đó hiện tượng các bạn học sinh đang có xu hướng lãng quên các trò chơidân gian, các làn điệu dân ca, bởi lẽ, các bạn được tiếp xúc nhiều với luồng vănhóa ngoại lai Thực tế cho thấy, đa phần các bạn trẻ ngày nay thích nghe vàthích hát những bài hát trẻ trung, sôi động, nhạc ngoại hơn là thưởng thứcnhững làn điệu dân ca, hát ru, thậm chí không mấy mặn mà với các bài hát dân

ca, các bài hát ru, và còn có quan niệm rằng: nghe hát ru là không sành điệu, lỗithời…

Điều đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết là đưa dân ca, đưa những đến gần với thanh,thiếu niên trong đó biện pháp hữu hiệu và phổ biến nhất là đưa dân ca trở thànhmột trong những nội dung giáo dục trong nhà trường, điều này đã được các thầy

cô dạy môn âm nhạc đã thực hiện Điều đó sẽ giúp cho lớp trẻ chúng em hôm naynhận ra được những giá trị tinh thần vô cùng to lớn kết tinh trong các làn điệudân ca, đặc biệt là các bài hát ru, giúp cho chúng em biết trân trọng, yêu quý cácgiá trị những làn điệu dân ca hát ru này và có ý thức, trách nhiệm giữ gìn và bảotồn những di sản tinh thần to lớn đó

b) Tìm hiểu sự ảnh hưởng của Hát ru đến việc hình thành tình cảm, đạođức, nhân cách của học sinh:

Bằng việc tham khảo ý kiến của thầy cô giáo; Sự chỉ bảo ân cần của các cô,các bà, của mẹ, những người lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm, kiến thức trong hátru; sự tham khảo, tìm tòi các tài liệu có trong sách, báo, trên mạng internet emđãm rút ra được những ảnh hưởng của Dân ca Hát ru đến việc hình thành tìnhcảm, đạo đức nhân cách con người như sau:

Âm nhạc truyền thống Việt Nam phong phú, đa dạng với nhiều thể loại khác nhau, trong đó hát ru là một trong những thể loại âm nhạc dân gian ra đời

sớm nhất, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của nhân loại, được truyền từ đời này qua đời khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành di sản văn hóa tinh thần riêng

có của người Việt Nam.

Hình ảnh người mẹ trong tiềm thức của trẻ thơ thường gắn liền với lời ru,tiếng hát:

Ru em, em ngủ cho lâu

Để mẹ đi cấy đồng sâu chưa về.

Trong quá trình phát triển văn hóa cộng đồng, hầu như dân tộc nào cũng cóhát ru Mỗi dân tộc có hình thức và trạng thái tình cảm hát ru khác nhau, mangbản sắc văn hóa riêng Tiếng hát ru không còn là câu hát riêng của mẹ, nó đã trởthành một bộ phận quan trọng của ca dao sinh hoạt trữ tình, góp phần đáng kểtrong giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, hình thành và phát triển nhân cách con người

Theo tác giả Phạm Phúc Minh trong cuốn Tìm hiểu dân ca Việt Nam cho

rằng: “Hát ru còn gọi là hát ru con hoặc ru em là một lối hát theo tập quán truyềnthống và rất phổ biến ở các vùng, các dân tộc ở trên khắp mọi miền đất nước.Tuy mỗi miền, mỗi dân tộc đều có điệu hát ru được gọi bằng các tên gọi khácnhau và âm nhạc cũng mang màu sắc riêng, nhưng có những điểm chung như:giai điệu êm dịu, du dương, trìu mến; tiết tấu đều đặn, nhịp nhàng; lời ca giàuhình tượng, dào dạt tình thương yêu tha thiết đối với em thơ, tất cả những yếu tố

đó đã như đôi cánh nhẹ nhàng đưa em bé vào giấc ngủ yên lành”

Nghiên cứu về hát ru cho thấy mối quan hệ giữa văn hóa truyền thống và sựgiáo dục tình cảm, đạo đức tốt đẹp có tính chất truyền thống giữa những thànhviên trong gia đình và làng xóm, giữa làng xóm và quốc gia Hát ru luôn hướngcho trẻ vươn tới cái đẹp, những giá trị cao quý trong cuộc đời và tinh thần ngàythêm toàn vẹn, người mẹ mang lại cho con chất thơ và nguồn cảm hứng, sáng tạo

Rõ ràng lời ru của mẹ là nguồn văn hóa nuôi dưỡng và hình thành nên tâm hồn,tình cảm cho trẻ Qua lời ru của mẹ đã làm nảy sinh trong tâm hồn con trẻ biếtbao điều mới lạ Hát ru không chỉ có ý nghĩa đơn thuần là ru cho trẻ ngủ mà nó

Trang 9

còn có giá trị độc đáo trong giáo dục đạo đức, nhân cách con người, đặc biệt hát

ru chính là cái nôi tạo nền móng cho sự phát triển ngôn ngữ Vì vậy, ngay từnhững ngày tháng còn nằm trong bụng mẹ trẻ đã có thể nhận ra được giọng nóiquen thuộc của mẹ và cảm nhận được tình thương của mẹ

Mẹ và con là mối quan hệ bản năng và khăng khít nhất không gì có thể chiacắt được, đó là tình máu mủ, tình mẫu tử thiêng liêng nhất mà bất cứ con ngườinào cũng phải quý trọng Từ khi còn là bào thai trong bụng mẹ đến khi lớn lên,trẻ đã được nghe rất nhiều lời ru ngọt ngào êm ái Người xưa cho rằng “Cha mẹsinh con trời sinh tính”, điều đó chứng tỏ rằng nhân cách của con người đã đượchình thành ngay sau khi lọt lòng mẹ Trên thực tế, trẻ hình thành nhân cách dầndần từ tuổi lên ba đến lên năm, đây là khoảng thời gian tốt nhất tạo nên sự ổnđịnh nhân cách con người

Đối với trẻ thơ, hát ru là một trong những yếu tố hình thành nên bản sắc vănhoá dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế giới tinh thần, là nhịp cầu nối tâm thứctrẻ với mọi bài học về cuộc sống xã hội bởi vì nó có sức hấp dẫn, lôi cuốn mạnh

mẽ nhất đối với các em nhằm phát triển tình cảm, đạo đức, tình đoàn kết, mởrộng nhận thức, tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, qua đó góp phầngiáo dục trẻ về truyền thống văn hoá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Lời ru của mẹ là nguồn văn hóa nuôi dưỡng và hình thành tâm hồn, tínhcách con trẻ, lời ru cứ lặp đi, lặp lại trẻ cảm nhận và thấm dần Vì vậy, hát ru làcái nôi hình thành nên nhân cách con người Bằng tiếng hát ru, người mẹ đã dạy

dỗ con những điều hay lẽ phải, tình thương yêu, lòng tự trọng, ý chí kiên cường

và những kinh nghiệm của cuộc sống với ước vọng con trẻ sẽ lớn khôn thànhngười, mai sau sẽ là những tài năng cống hiến cho Tổ quốc, để mang lại vẻ vangcho gia đình

Ngủ đi con, ngủ ngon lành Lớn lên nối nghiệp cha anh thuở nào

Ngủ đi con, mẹ tự hào

Có con có cả đồng bào của con.

Thông qua hát ru những người “ngoài cuộc” cũng có cơ hội để thấu hiểu

người thân trong gia đình Điều đó hẳn có tác dụng không nhỏ, mang tính tự vấn vớinhững mối quan hệ vợ chồng, mẹ chồng nàng dâu, chị dâu em chồng Những sựbộc bạch tế nhị đó là một nét rất đặc trưng trong môi trường văn hóa ứng xử mangtính gia đình truyền thống Việt Nam

Ví dụ:

Nhân cách con người là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa họckhác nhau, như triết học, xã hội học, kinh tế - chính trị học, luật học, tâm lýhọc, y học, giáo dục học… Trong đó, quan điểm triết học Mác - Lênin xemnhân cách là: “Những cá nhân con người với tính cách là sản phẩm của sựphát triển xã hội, chủ thể của lao động, của sự giao tiếp, của nhận thức, bịquy định bởi những điều kiện lịch sử - cụ thể của đời sống xã hội”.

Theo đó, nhân cách là đặc trưng xã hội, là “phẩm chất xã hội” của conngười Khi nghiên cứu về nhân cách, một trong những vấn đề được quan tâm là

sự hình thành nhân cách Giải quyết vấn đề này theo những cách khác nhau sẽdẫn tới quan niệm khác nhau về bản chất của nhân cách Do đó, nhân cách đượchiểu là tổ hợp các thuộc tính tâm sinh lý của cá nhân thể hiện bản sắc và giá trị xãhội của mỗi người

Việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh trung học cơ sở, thựcchất nhằm hình thành và phát triển bền vững một số đặc tính như: Tính thốngnhất, tính ổn định, tính tích cực và tính giao tiếp xã hội của học sinh THCS.Trong đó, hát ru được xem như một thành tố cơ sở, tiền đề trong việc hình thành

và phát triển nhân cách của học sinh

Gia đình được xem như là một xã hội thu nhỏ, là tổ chức tế bào của xã hội,

là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của xã hội Xã hội Việt Nam với nền văn minhlúa nước từ lâu đã sống định cư và lấy gia đình làm đơn vị gốc Trải bao biếnthiên của lịch sử cho đến nay, trên con đường đổi mới và tiếp cận với văn hóaPhương Tây, gia đình Việt Nam vẫn gắn chặt với làng, xóm, khu phố, huyện tỉnh

và đất nước Chúng ta đã có một nền văn hóa gia đình ở Việt Nam, văn hóa giađình người Việt không phải là cái gì trừu tượng, chung chung mà được thể hiện

cụ thể, rõ ràng trong nếp sống, trong sinh hoạt, suy nghĩ, tình cảm của mỗi thànhviên trong gia đình

Lời ru của người mẹ là nét truyền thống của mỗi gia đình Việt Nam, nhữngbài hát ru, những câu hát nhẹ nhàng, những bài hát đồng dao gắn liền với trò chơi

và các câu hát ru có nội dung giáo dục đạo đức, thẩm mỹ cho trẻ Những điều đócòn phản ánh tính giáo dục của dân gian được đúc kết từ thế hệ này sang thế hệkhác Những bài hát ru có lịch sử từ rất lâu đời, nhưng nhìn chung luôn gần gũivới đời sống gia đình, luôn có xu hướng vượt qua mọi ước định về thời gian, nên

Trang 11

hát ru cũng có những bước phát triến từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp.

Đó chính là sự bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc một cách sinh động, bềnvững, bởi vì những câu hát ru mang nhiều yếu tố giáo dục Người xưa thườngchăm lo xây dựng những thói quen văn hóa, ý thức gắn kết cộng đồng và rènluyện tài năng cá nhân để hun đúc thành cái vốn văn hóa chung của cộng đồng

dân tộc Trong sách Tiếng việt lớp 3, tập 1 có bài thơ Chị em của tác giả Trần Đắc Trung:

Cái ngủ mày ngủ cho ngoan

Để chị trải chiếu, buông màn cho em.

Chổi ngoan mau quét sạch thềm, Hòn bi thức đợi lim dim chân tường.

Đàn gà ngoan chớ ra vườn, Luống rau tay mẹ mới ươm đầu hồi.

Mẹ về, trán ướt mồ hôi, Nhìn hai cái ngủ chung lời hát ru.

Giá trị bền vững của truyền thống văn hóa gia đình mà hát ru mang lại,nhằm góp phần giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triểnđúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản,góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam

c) Sưu tầm các bài hát ru:

Bằng sự tìm kiếm của bản thân, em đã có một số bài hát ru như sau:

1 Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Con ơi muốn nên thân người

Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông

Núi cao biển rộng mênh mông

Cù lao chín chữ, cù lao chín chữ ghi lòng con ơi

2 Trèo lên cây bưởi hái hoa

Bước xuống vườn cà, hái nụ tầm xuân

Nụ tâm xuân nở hoa xanh biếc

Em đi lấy chồng, anh tiếc lắm thay

Ba đồng một miếng trầu cay

Sao anh không hỏi những ngày còn không

Bây giờ em đã có chồng

Như chim vào lồng, như cá cắn câu

Cá cắn câu biết đâu mà gỡ

Chim vào lồng, biết thở nào ra…

3 À ơi

Con cò mày đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao

À ơi

Ông ơi, ông vớt tôi nao

Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng

À ơi

Có xáo thì xáo nước trong

Đừng xáo nước đục Đau lòng cò con

4 Cái cò đi đón cơn mưa

Tối tăm mù mịt ai đưa cò về

Cò về thăm quán cùng quê

Thăm cha thăm mẹ cò về thăm anh

Phú ông xin đổi nắm xôi Bờm cười

6 Chú Cuội ngồi gốc cây đa,

Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời

Cha còn cắt cỏ trên trời

Mẹ còn cưỡi ngựa đi mời quan viên

7 Cái cò cái vạc cái nông

Sao mày dẵm lúa nhà ông hỡi cò

không không, tôi đứng trên bờ

Mẹ con cái diệc đổ thừa cho tôi