Phương pháp tổ chức chơi trò chơi hiện nay là một trong những phươngpháp phổ biến trong dạy học nói chung và dạy học môn Ngữ Văn nói riêngnhằm hướng tới mục tiêu vừa hình thành năng lực
Trang 1CHUYÊN ĐỀ SH CM NGỮ VĂN CẤP CỤM : MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THÔNG
QUA CÁC TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN 6
A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trò chơi là một hoạt động hướng tới mục đích chủ yếu là vui chơi, giải trí,thư giãn giúp cho tinh thần, đầu óc của con người được thoải mái, sảng khoáisau những giờ làm việc, học tập mệt mỏi
Phương pháp tổ chức chơi trò chơi hiện nay là một trong những phươngpháp phổ biến trong dạy học nói chung và dạy học môn Ngữ Văn nói riêngnhằm hướng tới mục tiêu vừa hình thành năng lực phẩm chất, vừa phát triển tưduy sáng tạo cho học sinh.Người giáo viên khi áp dụng phương pháp này vàodạy học sẽ tạo ra không khí lớp học sôi nổi, tạo môi trường, điều kiện chonhiều học sinh được tham gia hoạt động học tập hơn ( kể cả những học sinhtrung bình, yếu, kém)
Phương pháp tổ chức chơi trò chơi trong dạy học sẽ phát huy tinh thần,định hướng học tập trong giai đoạn mới hiện nay đó là : “Chủ động, sáng tạo”,
“Học mà chơi, chơi mà học” Qua quá trình học tập, hợp tác, nghiên cứu, tìmhiểu nội dung bài học hầu hết các em học sinh sẽ nêu cao tinh thần đoàn kết, ýthức tự giác, chủ động tự học, tự sáng tạo, có kĩ năng tự xử lí tình huống, tiếpnhận thông tin, giải quyết các vấn đề thực tiễn phát sinh Như vậy quá trình họctập sẽ vừa sôi nổi, hào hứng vừa vui chơi, vừa học tập một cách có hiệu quả
Học tập qua trò chơi còn rèn cho học sinh tinh thần đoàn kết gắn bó, biết
hỗ trợ giúp đỡ nhau trong quá trình học tập, tiếp thu kiến thức Có sự phối kếthợp nhịp nhàng, linh hoạt giữa các thành viên trong đội nhóm trong học tập,
Trang 2hình thành ở các em lòng nhân ái, tình yêu thương mọi người trong cuộc sốnghàng ngày.
Phương pháp chơi trò chơi là một phương pháp dạy học mới, có tính tíchcực, không áp đặt, gò ép người học theo một khuôn mẫu được định sẵn, chotrước và nếu sử dụng thành công khả năng sáng tạo của học sinh sẽ được pháthuy tuyệt đối vì học qua trò chơi thì học sinh sẽ tiếp thu bài học một cách tựnhiên, chủ động nhất so với khả năng có thể của bản thân mình Khi người học
tự mình tìm hiểu, nắm bắt thông tin, tiếp thu kiến thức thì quá trình học tập, ghinhớ nội dung bài học sẽ dễ dàng và sâu sắc, cụ thể hơn so với cách học thôngthường
Một trong những ưu điểm nổi bật của phương pháp chơi trò chơi là giúphọc sinh có được tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát, có sự nhạy bén trong hoạtđộng học tập Bản chất của trò chơi là sự ganh đua, là kết quả thắng, thua giữacác nhóm các đội Vì vậy khi dùng trò chơi trong dạy học sẽ kích thích sự tậptrung, tinh thần hăng say, nhiệt tình tham gia học tập của học sinh Qua trò chơihọc sinh sẽ được rèn luyện khả năng lựa chọn, quyết định cho mình cách ứng
xử đúng đắn, phù hợp với tình huống qua trò chơi học sinh được hình thànhnăng lực quan sát, được rèn luyện kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi, giúp tăngcường khả năng giao tiếp giữa học sinh với học sinh, giữa giáo viên với họcsinh
Như vậy: Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổimới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gâyhứng thú trong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còngiúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân
ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm
Đó là những lí do để chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Một số biện pháp phát triển năng lực học sinh thông ua các trò chơi trong dạy học Ngữ văn 6”
Trang 3với mong muốn được góp phần vào quá trình đổi mới phương pháp dạy học ởtrường THCS hiện nay
2 Cơ sở thực tiễn
Với những hiệu quả giáo dục mà phương pháp trò chơi mang lại hướngtới mục tiêu “Học mà chơi, chơi mà học” thì bất cứ ai, giáo viên nào cũng biếtnhưng để vận dụng và biết cách tổ chức, tiến hành các hình thức, hoạt độnggiúp học sinh học – chơi, chơi – học thì không phải ai cũng làm được Giáoviên tuy có ý thức đổi mới phương pháp dạy học nhưng nhìn chung vẫn cònchịu nhiều ảnh hưởng của phương pháp dạy học trước đây Điều này dẫn đếnviệc học sinh phải học tập một cách thụ động, gò ép thiếu sáng tạo, không cóhứng thú, say mê trong học tập đặc biệt là với bộ môn Ngữ Văn thì sẽ càngnặng nề và áp lực hơn rất nhiều
Trong những năm gần đây, hiện trạng học sinh lười học, chán học ở cáctrường không phải là ít Nhiều học sinh không có hứng thú với môn học nênhầu hết các giờ học thường thấy mệt mỏi, buồn ngủ, tiếp thu chậm từ đó dẫnđến việc nói chuyện, làm việc riêng trong các giờ học Điều này gây ảnh hưởnglớn đến chất lượng giáo dục
Từ trước tới nay nhiều người giáo viên vẫn thường quan niệm : trò chơithì chỉ áp dụng hiệu quả đối với bác bộ môn khác như : ngoại ngữ hay các mônKhoa học tự nhiên….Còn với bộ môn Ngữ Văn – Một bộ môn dạy làm ngườivới những đặc thù, tính chất riêng thì hiệu quả áp dụng cũng không cao
Xuất phát từ những thực tiễn đó thiết nghĩ nếu chúng ta không mạnh dạnthử đổi mới, áp dụng phương pháp trò chơi vào dạy học thì làm sao biết được
có hiệu quả hay không? Và làm sao biết được cần áp dụng thế nào cho hợp lí vàkết quả tốt
3.Mục đích của việc áp dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn
Trang 4Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phải phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Có thể nói cốt lõi
của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thóiquen học tập thụ động của học sinh
Căn cứ vào mục tiêu trên cùng với việc dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của lứatuổi học sinh THCS: ham tìm hiểu, tiếp cận, thích cái mới lạ nhưng lại chóngchán Do đó việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Ngữ văn là hết sứccần thiết và có ích Trò chơi sẽ có tác dụng giúp học sinh:
+ Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năngđộng của các em
+ Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng thẳngtrong học tập của học sinh Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết và khả năngsuy luận
+ Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học
+ Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động
Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mớiphương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thútrong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các
em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng
trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm Do vậy quan điểm “Thông qua
hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập” là phù hợp với từng lứa
tuổi, từng môn học đặc biệt là đối với môn Văn
B NỘI DUNG
Trang 5I Quy trình thực hiện giải pháp
1 Chuẩn bị trước khi lựa chọn và thiết kế trò chơi.
Để sử dụng trò chơi học tập hiệu quả thì một việc không thể thiếu trướckhi tiến hành chính là chuẩn bị Công việc này được thực hiện trước giờ lênlớp, trong quá trình soạn giáo án
- Trước khi thiết kế trò chơi, giáo viên phải nghiên cứu kĩ bài dạy, nắm
được mục tiêu, chuẩn kiến thức - kĩ năng của bài học
- Sau đó, giáo viên cần xác định được trò chơi sẽ được sử dụng vào hoạtđộng nào trong giờ dạy (hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thứcmới, hoạt động luyện tập hay hoạt động vận dụng) Giáo viên lựa chọn nộidung đơn vị kiến thức sẽ được sử dụng trò chơi
- Giáo viên tìm hiểu kĩ về điều kiện cơ sở vật chất của từng lớp học để sử dụngcác phương tiện hỗ trợ khi thiết kế trò chơi Nếu lớp học có trang bị máy chiếu, máytính và các phương tiện công nghệ khác thì có thể sử dụng công nghệ để thiết kế tròchơi Nếu lớp học không được trang bị những thiết bị hiện đại thì giáo viên có thểthiết kế trò chơi bằng những dụng cụ đơn giản như giấy A0, giấy màu, băng dính,bút dạ…Các phương tiện hỗ trợ trong trò chơi cần đảm bảo tính thẩm mĩ, khoa học,phù hợp
- Giáo viên cần nắm được đặc điểm của học sinh trong lớp mình phụtrách giảng dạy để lựa chọn thiết kế trò chơi phù hợp, vừa sức, phát huy đượckhả năng của mọi đối tượng học sinh
2 Lựa chọn trò chơi
- Trò chơi có thể được lựa chọn từ nhiều nguồn khác nhau:
+ Trò chơi sưu tầm: Những trò chơi này đã được in thành sách; được giớithiệu trên truyền hình, báo chí Thậm chí cả những trò chơi trong cộng đồng mà
Trang 6bản thân GV được tham gia, quan sát Các trò chơi được người khác phổ biếnlại.
+ Trò chơi được sáng tạo: GV có thể sáng tạo nhiều trò chơi khác nhausao cho phù hợp với mục tiêu bài học, phù hợp với đối tượng HS…
- Đối với trò chơi học tập sử dụng trong tiết dạy học Ngữ văn đòi hỏigiáo viên phải tư duy, sáng tạo lựa chọn hình thức chơi cho phù hợp với mụcđích, yêu cầu từng tiết học, từng nội dung của bài học từng hoạt động, từng đốitượng sao cho đạt được kết qua hoạt động cao nhất
- Trò chơi không quá cầu kỳ, phức tạp, phải bám vào “Chuẩn kiến
thức-kĩ năng” của bài học
- Các quy luật và quy tắc chơi phải rõ ràng, đơn giản, dễ hiểu, dễ thựchiện, không đòi hỏi thời gian dài cho việc hướng dẫn Giáo viên có thể chiếuluật chơi lên máy chiếu để học sinh dễ quan sát, ghi nhớ và thực hiện
- Tên trò chơi phải gây sự chú ý tò mò đối với học sinh
- Mỗi trò chơi phải có liên quan đến một nội dung phần học cụ thể (Cóthể là kiến thức cần kiểm tra bài cũ, kiến thức bài mới, kiến thức thực hành,luyện tập…)
- Trò chơi phải củng cố được kĩ năng, kiến thức của bài học
- Các trò chơi được xây dựng từ các dạng bài tập có chọn lọc của các tiếthọc phải gây hứng thú, góp phần hình thành, củng cố hoặc hệ thống kiến thức
- Trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian (từ 5 - 7 phút), thích hợp vớimôi trường học tập, nội dung bài học, đối tượng học sinh
- Trò chơi có sức hấp dẫn, thu hút được sự chú ý, tham gia của học sinh,tạo không khí vui vẻ, thoải mái cho giờ học
- Trò chơi cần phải gần gũi, sát thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinhTHCS, phù hợp với đơn vị kiến thức lựa chọn để tổ chức trò chơi và phải phù
Trang 7hợp với điều kiện thực tế của lớp học (về không gian, mức độ nhận thức củahọc sinh, cơ sở vật chất)…
- Trò chơi phải hướng tới học sinh, tạo điều kiện cho tất cả mọi đối tượnghọc sinh trong lớp học đều được tham gia, đặc biệt là những học sinh có họclực trung bình, yếu và những em nhút nhát Tuy nhiên đối với những em họcsinh học còn yếu, nhút nhát giáo viên chỉ nên chỉ định tham gia vào những tròchơi dễ để tạo cơ hội cho các em hoàn thành được nhiệm vụ của mình, từ đó cóthể khích lệ tinh thần học tập, giúp các em tự tin, mạnh dạn hơn trong học tập
- Trong mỗi trò chơi, giáo viên cần xác định rõ:
+ Số lượng người tham gia trò chơi: Chơi cả lớp, chơi theo nhóm hay cá nhân.+ Người quản trò ( giáo viên hoặc học sinh); trọng tài ( nếu có)
+ Nội dung trò chơi và đáp án
+ Cách thức chơi
+ Những phương tiện hỗ trợ cần thiết
3 Quy trình thiết kế trò chơi
Khi thiết kế trò chơi, giáo viên thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định mục đích trò chơi: để kiểm tra kiến thức cũ hay thực hành,
khắc sâu kiến thức mới
Bước 2: Lựa chọn tình huống chơi: Chơi vào lúc nào, chơi trong phần nào của bài
Trang 8Bước 4: Dự kiến trang thiết bị cần thiết: tùy theo nội dung của trò chơi, GV dự kiến
phải sử dụng những vật dụng, phương tiện gì phù hợp với tình huống đã được chọn
Bước 5: Biên tập trò chơi: câu hỏi, bài tập cần sử dụng.
* Chú ý:
- Để trò chơi thêm sinh động, hấp dẫn, giáo viên cần ứng dụng công nghệthông tin, sử dụng các phần mềm chuyên dụng để thiết kế trò chơi, kết hợpkhéo léo âm thanh và hình ảnh Tuy nhiên, cũng không được lạm dụng côngnghệ làm cho học sinh mất tập trung trong quá trình tham gia trò chơi
- Trò chơi cần được thiết kế đơn giản để học sinh dễ thực hiện Nhiệm vụthực hiện của từng nhóm trong trò chơi phải tương đương nhau
- Sử dụng triệt để yêu cầu, nội dung kiến thức cơ bản cũng như đồ dùng,phương tiện có sẵn của môn học, lớp học
- Luôn thay đổi trò chơi để thu hút học sinh Tuy nhiên phải dựa vào kiểubài và mục đích của từng hoạt động cụ thể để thiết kế trò chơi cho phù hợp
- Giáo viên cần thể hiện tiến trình của trò chơi trong giáo án
- Dự kiến những tình huống có thể nảy sinh trong khi tổ chức trò chơi đểkhi gặp có thể giải quyết một cách chủ động
4 Quy trình tổ chức trò chơi.
Để tổ chức trò chơi hiệu quả trong các giờ dạy học Ngữ văn, giáo viên
cần thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: GV giới thiệu tên, mục đích của trò chơi
Có thể làm cách nào đó để HS thấy được sự hấp dẫn, hứng thú của tròchơi Tuy nhiên, GV cần giới thiệu một cách ngắng gọn, rõ ràng, dễ hiểu
Bước 2: Hướng dẫn chơi.
Trang 9- Tổ chức người tham gia chơi: Số người tham gia, số đội tham gia, quảntrò, trọng tài.
- Các phương tiện dùng để chơi ( nếu có)
- Cách chơi: từng việc cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thời gianchơi, những điều người chơi không được làm
- Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, giải thưởng ( nếu có)
Bước 3: Cho hs chơi thử ( nếu cần).
Bước 4: Học sinh thực hiện trò chơi.
- HS tham gia trò chơi với sự giám sát, điều khiển của GV hoặc của HS
do lớp cử ra
- HS phải thực hiện đúng luật chơi Nếu phạm luật thì sẽ bị trừ điểmhoặc bị loại khỏi trò chơi
Bước 5: Giáo viên nhận xét sau cuộc chơi.
- Giáo viên nhận xét về thái độ tham gia chơi của từng đội, những việclàm chưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm
- Trọng tài ( có thể là giáo viên hoặc do HS bầu ra) công bố kết quả chơicủa từng đội, từng cá nhân và trao phần thưởng ( nếu có)
II Sử dụng phương pháp trò chơi trong các hoạt động dạy học tiết Ngữ văn 6.
Giáo viên sử dụng phương pháp trò chơi linh hoạt trong chuỗi các hoạtđộng dạy học nhưng được thực hiện chủ yếu ở hoạt động khởi động, hoạt độngluyện tập và vận dụng Trong một số bài giáo viên có thể sử dụng trong hoạtđộng hình thành kiến thức mới
1 Sử dụng trò chơi trong hoạt động khởi động.
Trang 10Hoạt động khởi động bài học thường chỉ vài phút đầu giờ nhưng có ýnghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học Hoạt độngkhởi động có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh và hơn thế nữa còn khơidậy niềm đam mê, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với môn học Một khởi độngbài học hiệu quả nên tạo ra cơ hội cho các em tự làm sống lại những kiến thứcnền đã có, cần thiết cho việc học bài mới, tạo ra mâu thuẫn nhận thức chongười học Đây là tiền đề để thực hiện một loạt các hoạt động tìm tòi, giảiquyết vấn đề
Phương pháp phổ biến nhất để đáp ứng được yêu cầu của hoạt động khởiđộng là tổ chức trò chơi như đuổi hình bắt chữ, giải ô chữ, ngôi sao may mắn,vòng quay kì diệu, tiếp sức, ai nhanh hơn, đoán tranh …
Thời gian để tổ chức trò chơi trong hoạt động khởi động khoảng 5-6 phút
Để sử dụng hiệu quả trò chơi trong hoạt động khởi động, giáo viên cần:
- Xác định được những kiến thức trong bài cũ cần huy động ở học sinh.Những kiến thức đó cần liên quan đến bài mới
- Trò chơi phải tạo được mâu thuẫn nhận thức để học sinh chú ý giảiquyết trong giờ học
- GV lựa chọn trò chơi phù hợp với nội dung kiến thức trong từng bàihọc
- Ngoài việc đảm bảo tiến trình của trò chơi, sau khi HS đã hoàn thànhtrò chơi, GV cần có thao tác kết nối với bài mới bằng câu hỏi nêu vấn đề, tạomâu thuẫn nhận thức Từ đó giáo viên giới thiệu vào bài mới
*Ví dụ 1: Trong hoạt động khởi động của tiết dạy Thực hành Tiếng Việt(Từ và cấu tạo từ tiếng Việt), tôi sử dụng trò chơi Ai nhanh hơn- kể tên các loài động vật.
