Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế Các hoạt động kinh tế bao giờ cũng diễn ra trong một môi trường nhất định.. Tạo
Trang 1TR ƯỜ NG Đ I H C KINH TẾẾ QUỐẾC DÂN Ạ Ọ
ĐỀ BÀI: Phân tích nhưng ưu thế và những khuyết tật của nền kinh tế thị trường? Hãy liên hệ với thực tiễn của Việt Nam từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường đến nay? Theo bạn Nhà nước ta phải làm gì để
khắc phục những khuyết tật đó?
Họ và tên SV: Nguyễn Ngọc Thiên Lớp tín chỉ: AEP(121)_24
Mã SV: 11215500
HÀ NỘI, NĂM 2021
Trang 2Mục lục
LỜI GIỚI THIỆU 3
1 Ưu thế và khuyết tật của nền kinh tế thị trường 4
1.1 Khái quát chung về nền kinh tế thị trường 4
1.1.1 Ưu thế của nền kinh tế thị trường 4
1.1.2 Khuyết tật của nền kinh tế thị trường 4
1.2 Vai trò của nhà nước trong việc hạn chế, khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường 5
1.2.1 Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế 5
1.2.2 Điều hòa lợi ích giữa cá nhân – doanh nghiệp – xã hội 6
2 Thực tiễn nền kinh tế thị trường Việt Nam 7
2.1 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 7
2.2 Sự phát triển 7
2.3 Mặt hạn chế 8
2.4 Hoàn thiện 9
3 Kết Luận 10
Trang 3LỜI GIỚI THIỆU
Nền kinh tế thị trường có ảnh hưởng to lớn đến sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia Vấn đề nhà nước và thị trường luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều nhà nghiên cứu kinh tế, do đó việc tìm tòi mô hình quản lý kinh tế thích hợp, hoạt động hiệu quả hơn là vấn đề mà nhà nước Việt Nam và nhiều quốc gia khác trên thế giới quan tâm Đặc biệt là đối với nền kinh tế Việt Nam hiện nay đang trong giai đoạn đặc biệt của sự phát triển Đây là bước ngoặt lớn trong quá trình chuyển từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường với sự quản lý của Nhà nước Bên cạnh nhiều mặt mặt tích cực như: năng suất lao động tăng nhanh, công nghệ sản xuất không ngừng được cải tiến, hàng hóa được sản xuất ra nhiều, thu nhập quốc dân từ đó cũng tăng… thì cơ chế thị trường đồng thời cũng nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực Ngày càng nhiều vấn đề cần giải quyết như: lạm phát, khủng hoảng, thất nghiệp, tệ nạn xã hội, … Do vậy, Nhà nước phải can thiệp vào kinh tế để có thể đảm bảo cho sự phát triển kinh tế hiệu quả, ổn định và công bằng Đặc biệt, nền kinh tế nước ta đang định hướng theo xã hội chủ nghĩa nên càng không thể thiếu sự quản lý của Nhà nước cùng các cơ quan ban ngành và nhân dân Chính vì vậy, đề tài “Phân tích những
ưu thế và những khuyết tật của kinh tế thị trường? Liên hệ với thực tiễn nền kinh tế thị trường ở Việt Nam? Theo bạn cần phải có những giải pháp gì để khắc phục những khuyết tật đó là gì?”, đã trở thành mối quan tâm từ chính cá nhân em Qua đó, em muốn sử dụng những kiến thức đã học ở nhà trường cùng những kiến thức thực tế tích góp được làm bài tiểu luận này nhằm phân tích vấn
đề đã nêu trên Rất mong nhận được những đóng góp tích cực để em có những nhận thức rõ ràng và đúng đắn hơn
Trang 41 Ưu thế và khuyết tật của nền kinh tế thị trường
1.1 Khái quát chung về nền kinh tế thị trường
Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó
là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường
1.1.1 Ưu thế của nền kinh tế thị trường
Một là, nền kinh tế thị trường luôn tạo động lực cho sự sáng tạo các chủ thể kinh tế Trong nền kinh tế thị trường, các chủ thể luôn có cơ hội để tìm động lực cho sự sáng tạo của mình Thông qua vai trò của thị trường mà nền kinh tế thị trường trở thành phương thức hữu hiệu kích thích sự sáng tạo trong hoạt động của các chủ thể kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho họ để tăng năng suất lao động, tăng hiệu quả sản xuất, làm cho nền kinh tế hoạt động hiệu quả
Hai là, nền kinh tế thị trường luôn phát huy tốt nhất tiềm năng của mọi chủ thể cũng như lợi thế quốc gia Trong nền kinh tế thị trường, mọi tiềm năng, lợi thế đều có thể được phát huy và trở thành lợi ích đóng góp cho xã hội Thông qua vai trò gắn kết của thị trường mà nền kinh tế thị trường trở thành phương thức hiệu quả hơn so với nền kinh tế tự cấp tự túc hay nền kinh tế kế hoạch hóa để phát huy tiềm năng, lợi thế của từng thành viên, từng vùng miền trong quốc gia trong quan hệ kinh tế với phần còn lại của thế giới
Ba là, nền kinh tế thị trường luôn tạo ra các phương thức để thỏa mãn tối đa nhu cầu của con người, từ đó thúc đẩy tiến bộ, văn minh xã hội Trong nền kinh tế thị trường, các thành viên của xã hội luôn có thể tìm thấy cơ hội tối đa để thỏa mãn nhu cầu của mình Nền kinh tế thị trường với sự tác động của các quy luật thị trường luôn tạo ra sự phù hợp giữa khối lượng, cơ cấu sản xuất với khối lượng, cơ cấu nhu cầu tiêu dùng của xã hội Nhờ đó, nhu cầu tiêu dùng về các loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau được đáp ứng kịp thời; người tiêu dùng được thỏa mãn nhu cầu
1.1.2 Khuyết tật của nền kinh tế thị trường
Trang 5Một là, trong nền kinh tế thị trường luôn tiềm ẩn những rủi ro khủng hoảng Sự vận động của cơ chế thị trường không phải khi nào cũng tạo được những cân đối, do đó, luôn tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng Khủng hoảng có thể diễn
ra cục bộ cũng như trên phạm vi tổng thể Khủng hoảng có thể xảy ra với mọi loại hình thị trường Sự khó khăn đối với các nền kinh tế thị trường thể hiện ở chỗ, các quốc gia rất khó dự báo chính xác thời điểm xảy ra khủng hoảng Hai là, nền kinh tế thị trường không tự khắc phục được xu hướng cạn kiệt tài nguyên không thể tái tạo, suy thoái môi trường tự nhiên, môi trường xã hội Do các chủ thể sản xuất trong nền kinh tế thị trường luôn đặt mục tiêu lợi nhuận tối
đa nên luôn tạo ra ảnh hưởng tiềm ẩn đối với nguồn lực tài nguyên, suy thoái môi trường Cũng vì động cơ lợi nhuận, các chủ thể sản xuất kinh doanh có thể
vi phạm cả nguyên tắc đạo đức để chạy theo mục tiêu làm giàu thậm chí phi pháp, góp phần gây ra sự xói mòn đạo đức kinh doanh, thậm chí cả đạo đức xã hội
Ba là, nền kinh tế thị trường không tự khắc phục được hiện tượng phân hóa sâu sắc trong xã hội Trong nền kinh tế thị trường, hiện tượng phân hóa xã hội về thu nhập, về cơ hội là tất yếu Bản thân nền kinh tế thị trường không thể tự khắc phục được hiện tượng phân hóa sâu sắc Các quy luật thị trường luôn phân bổ lợi ích theo mức độ và loại hình hoạt động tham gia thị trường, cộng với tác động của cạnh tranh mà dẫn đến sự phân hóa như một tất yếu
1.2 Vai trò của nhà nước trong việc hạn chế, khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường
1.2.1 Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế
Các hoạt động kinh tế bao giờ cũng diễn ra trong một môi trường nhất định Môi trường càng thuận lợi thì hoạt động kinh tế càng hiệu quả và không ngừng
mở rộng Môi trường vĩ mô không tự hình thành, mà phải được nhà nước tạo lập Tạo lập môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế đòi hỏi phải xây dựng được môi trường pháp luật thông thoáng, bảo vệ lợi ích chính đáng của các chủ thể kinh tế trong và ngoài nước, đặc biệt là lợi ích đất nước Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia phải tuân thủ các thông lệ quốc tế Tạo lập môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế tất yếu phải đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng của nền kinh tế Tạo lập môi trường thuận
Trang 6lợi cho các hoạt động kinh tế còn là tạo lập môi trường văn hóa phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường
1.2.2 Điều hòa lợi ích giữa cá nhân – doanh nghiệp – xã hội
Do mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể và tác động của các quy luật thị trường, sự phân hóa về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư làm cho lợi ích kinh tế của một bộ phận dân cư được thực hiện rất khó khăn Vì vậy, nhà nước cần có các chính sách, trước hết là các chính sách phân phối thu nhập nhằm bảo đảm hài hòa các lợi ích kinh tế Trong điều kiện kinh tế thị trường, một mặt, phải thừa nhận sự chênh lệch về mức thu nhập giữa các tập thể, các cá nhân là khách quan; mặt khác phải ngăn chặn sự chênh lệch thu nhập quá đáng Sự phân hóa xã hội thái quá có thể dẫn đến căng thẳng, thậm chí xung đột xã hội
Đó là những vấn đề mà chính sách phân phối thu nhập phải tính đến 1.2.3 Kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển xã hội Phân phối thu nhập công bằng góp phần quan trọng đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế Ở mỗi giai đoạn phát triển, người dân phải đạt được mức sống tối thiểu Để làm được điều này, nhà nước cần thực hiện có hiệu quả các chính sách xóa đói, giảm nghèo, tạo cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển, hưởng thụ các dịch vụ xã hội cơ bản Tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức, hiểu biết về phân phối thu nhập cho các chủ thể kinh tế - xã hội là giải pháp cần thiết để loại bỏ những vấn đề về thu nhập Bên cạnh đó, các hoạt động bất hợp pháp như buôn lậu, làm hàng giả, hàng nhái; lừa đảo… tồn tại khá phổ biến Các hoạt động này càng gia tăng, càng làm tổn hại lợi ích kinh tế của các chủ thể làm ăn chân chính Nhà nước nghiêm cấm các hình thức thu nhập bất hợp pháp, mọi vi phạm phải được xét xử theo quy định của pháp luật
Trang 72 Thực tiễn nền kinh tế thị trường Việt Nam
2.1 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Từ sau khi đưa ra khái niệm chính thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (2001), Đảng ta đã định hướng đây sẽ là đường lối chiến lược nhất quán của Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đặc trưng về
sở hữu: Trước đổi mới, nền kinh tế nước ta chỉ có một chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất là chế độ công hữu (gồm sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể) Từ khi tiến hành đổi mới đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam thừa nhận trên thực tế có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất, bao gồm cả công hữu và tư hữu Đặc trưng về cơ cấu kinh tế: Là nền kinh tế có nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, các thành phần kinh tế khác là bộ phận hợp thành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế Đặc trưng về phân phối: Thực hiện phân phối theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất, dựa trên các nguyên tắc của cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước, từ chỗ coi Nhà nước là chủ thể quyết định phân phối chuyển dần sang xác định thị trường quyết định phân phối lần đầu và Nhà nước thực hiện phân phối lại Về cơ chế vận hành của nền kinh tế: Kết hợp giữa
cơ chế thị trường với vai trò quản lý, điều hành của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Tại Hội nghị Trung ương 6 khóa X, tháng 3-2008, Đảng ta khẳng định, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh tế vừa tuân theo quy luật của thị trường, vừa chịu sự chi phối bởi các quy luật kinh tế của chủ nghĩa xã hội và các yếu tố bảo đảm tính định hướng xã hội chủ nghĩa
2.2 Sự phát triển
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, không phải thị trường điều tiết hoàn toàn mà còn có sự điều chỉnh, quản lý của Nhà nước để đạt các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, gắn phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, khắc phục những bất cập,
Trang 8khuyết tật của cơ chế thị trường Về phương tiện, công cụ, động lực của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đó là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá Kinh tế thị trường được Đảng, Nhà nước sử dụng như một công cụ, phương tiện, một động lực để xây dựng chủ nghĩa xã hội Cơ chế vận hành của kinh tế thị trường là một cơ chế mở, bị điều tiết bởi các quy luật kinh tế cơ bản: giá trị, cạnh tranh, cung cầu nên kinh tế thị trường tạo ra khả năng kết nối hình thành chuỗi giá trị cho nền sản xuất toàn cầu Có thể nói, trải qua 35 năm đổi mới, mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ngày càng hoàn thiện, trở thành đóng góp lý luận cơ bản và sâu sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam Tại Đại hội XIII, Đảng ta nhận định: “Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa ngày càng đầy đủ hơn Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế Các yếu tố thị trường và các loại thị trường từng bước phát triển đồng bộ, gắn với thị trường khu vực và thế giới” “Thể chế kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang dần được hoàn thiện theo hướng hiện đại, đồng bộ và hội nhập” Việt Nam từ một trong những nước nghèo nhất trên thế giới trở thành quốc gia thu nhập trung bình thấp Nếu như trong giai đoạn đầu đổi mới (1986 - 1990), mức tăng trưởng GDP bình quân hằng năm chỉ đạt 4,4%, thì giai đoạn 1991 - 1995, tăng trưởng GDP bình quân đã đạt
8,2%/năm Các giai đoạn sau đó đều có mức tăng trưởng khá cao, riêng giai đoạn 2016 - 2019 đạt mức bình quân 6,8 Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt cả về vật chất và tinh thần, năm 2020, thu nhập bình quân đầu người đạt trên 3.500 USD Tính theo chuẩn nghèo chung, tỷ lệ nghèo giảm mạnh từ hơn 70% năm 1990 xuống còn dưới 6% năm 2018; hơn 45 triệu người thoát nghèo trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2018 Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam năm 2020 được xếp thứ 42/131 nước, đứng đầu nhóm 29 quốc gia có cùng mức thu nhập
2.3 Mặt hạn chế
Tuy vậy, trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém Cụ thể là: Thứ nhất, quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa diễn ra chậm, nhất
là nhận thức về bản chất và nguyên tắc vận hành của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nên đã tạo ra sự thiếu đồng bộ, thiếu nhất quán và
Trang 9chưa huy động được tối đa tiềm lực để phát triển kinh tế Mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội chưa được xử lý phù hợp, rõ ràng, minh bạch
Thứ hai, tăng trưởng kinh tế còn chậm, chưa bền vững, vẫn ở dưới mức tiềm năng, lực lượng sản xuất chưa được giải phóng triệt để, năng suất lao động thấp, khả năng cạnh tranh quốc tế chưa cao
Thứ ba, việc phân bổ các nguồn lực cho phát triển còn dàn trải, lãng phí, chưa công bằng, chưa đem lại hiệu quả cao; vấn đề phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng xã hội, tệ nạn xã hội có chiều hướng gia tăng; đời sống vật chất và tinh thần của một bộ phân dân cư, nhất là nông dân ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa chậm được cải thiện, ít được hưởng lợi từ thành quả tăng trưởng chung của nền kinh tế Yếu tố vật chất được đề cao, yếu tố tinh thần, đạo đức có lúc, có nơi bị xem nhẹ Do vậy, đã xuất hiện những biểu hiện của chủ nghĩa vị kỷ, cá nhân, coi trọng đồng tiền, xem thường truyền thống đạo lý, tác động xấu tới đời sống
xã hội Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Đổi mới mạnh mẽ và có hiệu quả
mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên nền tảng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao Xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thế chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đầy đủ, hiện đại, hội nhập” “Tập trung
ưu tiên hoàn thiện đồng bộ, có chất lượng và tổ chức thực hiện tốt hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách nhằm tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, lành mạnh, công bằng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo; huy động, quản lý và sử dụng
có hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển, nhất là đất đai, tài chính; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền hợp lý, hiệu quả, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực bằng những biện pháp hữu hiệu”
2.4 Hoàn thiện
Để hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cần tập trung vào những nội dung sau: Thống nhất và nâng cao nhận thức về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xác định “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Kinh tế nhà nước là công cụ, lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước ổn định kinh tế
vĩ mô, định hướng, điều tiết, dẫn dắt thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, khắc phục các khuyết tật của cơ chế thị trường Các nguồn lực kinh tế của Nhà nước được sử dụng phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển đất nước
Trang 10và cơ bản được phân bổ theo cơ chế thị trường Xây dựng khung khổ pháp luật, môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế số; hỗ trợ, khuyến khích sự ra đời, hoạt động của những lĩnh vực mới, mô hình kinh doanh mới Tập trung sửa đổi những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, cản trở phát triển kinh tế Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, ủy quyền gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm cá nhân và nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa các cấp, các ngành Xây dựng, hoàn thiện khung khổ pháp lý, thử nghiệm cơ chế thúc đẩy quá trinh chuyển đổi số, kinh tế số, phát triển các mô hình kinh tế mới, khởi nghiệp sáng tạo Bảo đảm đầy đủ quyền tự do, an toàn trong hoạt động kinh doanh; huy động, phân bổ, sử dụng hiệu quả các nguồn lực theo nguyên tắc thị trường” Bảo vệ quyền sở hữu tài sản hợp pháp và quyền tự do kinh doanh, thực thi hợp đồng của người dân, doanh nghiệp theo quy định của pháp luật
3 Kết Luận
Đối với sự phát triển không ngừng của Việt Nam nói riêng cũng như thế giới nói chung, đề tài về “Phân tích những ưu thế và những khuyết tật của kinh tế thị trường? Liên hệ với thực tiễn nền kinh tế thị trường ở Việt Nam? Theo bạn cần phải có những giải pháp gì để khắc phục những khuyết tật đó là gì?” dường như luôn nắm vai trò hết sức quan trọng trong việc chỉ ra những ưu điểm và khuyết tật của nền kinh tế thị trường cũng như cách Việt Nam ta ứng dụng và đối mặt với các vấn đề xảy ra trong quá trình phát triển Chính nhờ tính định hướng đó của đề tài này mà Việt Nam ta - từ một nước nông nghiệp lạc hậu giờ đây đã xác định được lối đi đúng đắn cho con đường phát triển và hội nhập của mình Đặc biệt hơn nữa, nó không chỉ mang tính chất đổi mới hoàn toàn mà còn là một bước nhảy vọt thay đổi định hướng phát triển đất nước Có thể nói, trong quá trình xây dựng và đổi mới của mình, Việt Nam đã có một bước đi đột phá, một Đảng lãnh đạo tài ba và nhiều bài học kinh nghiệm xương máu.” Qua đây, bản thân em đã tự rút ra cho mình nhiều bài học thực tiễn và hiểu biết sâu hơn
về quá trình phát triển nền kinh tế thị trường đặc biệt là ở Việt Nam ta qua suốt cuộc hành trình 35 năm đổi mới và hội nhập