(TIỂU LUẬN) phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phân tích mối liên hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

Vận dụng phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến vào việc phân tích mối liên hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.... Mối liên hệ biện chứng

MỤC LỤC

I Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến - Cơ sở triết học của đề

tài

4

1 Phép biện chứng duy vật……… 4

2 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến 5

3 Ý nghĩa phương pháp luận 6

II Vận dụng phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến vào việc phân

tích mối liên hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

7

1 Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ 7

2 Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

7

3 Mối liên hệ biện chứng giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế

8

III Quá trình xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế của Việt Nam

10

1 Quá trình xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ ở Việt Nam – Thành tựu và khó khăn

10

2 Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam hiện nay – Cơ hội

thức

11

Danh mục tài liệu tham khảo……… 15

LỜI MỞ ĐẦU Thế giới rộng lớn của chúng ta được hình thành từ muôn vàn các sự vật, hiện tượng cùng các quá trình khác nhau Song, chúng không hề tồn tại biệt lập, tách rời nhau mà vừa tồn tại độc lập, vừa liên hệ, quy định và chuyển hóa lẫn nhau Đây cũng chính là điều mà nguyên lý về mối liên hệ phổ biến – một trong hai nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật hướng đến Hiểu được nguyên lý này, chúng ta mới có thể vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực

tế một cách đúng đắn và hợp lý

Trong một xã hội đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, xu thế toàn cầu hóa đóng một vai trò vô cùng lớn trong sự phát triển của mỗi quốc gia Và Việt Nam cũng không nằm trong ngoại lệ Tuy nhiên, để vừa có thể hội nhập quốc

tế, vừa không làm mất đi bản sắc riêng của mình, đòi hỏi đất nước ta trước tiên phải xây dựng được nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế Nhận thấy việc phân tích mối liên hệ giữa hai yếu tố này là một đề tài cấp thiết trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay, em quyết định chọn đề tài tiểu luận: “Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phân tích mối liên

hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế” để nghiên cứu dựa trên việc vận dụng triết học Mác – Lê-nin với phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hiểu rõ nội dung, ý nghĩa của phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến

- Hiểu rõ khái niệm “xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ”, “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế” và mối quan hệ biện chứng giữa chúng

- Vận dụng phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến để phân tích, làm rõ mối liên hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam: thực trạng và giải pháp

Với mục đích và nhiệm vụ trên, tiểu luận kết cấu như sau:

NỘI DUNG

I Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến - Cơ sở triết học của đề tài:

1 Phép biện chứng duy vật:

Khái niệm biện chứng dùng để chỉ những mối liên hệ, tương tác, chuyển

hoá và vận động phát triển theo quy luật của các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy Biện chứng bao gồm biện chứng khách quan

và biện chứng chủ quan Biện chứng khách quan là biện chứng của thế giới vật chất, còn biện chứng chủ quan là sự phản ánh biện chứng khách quan vào trong đời sống ý thức của con người

Phép biện chứng là khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy

Phép biện chứng duy vật hình thành từ sự thống nhất hữu cơ giữa thế

giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng; giữa lý luận nhận thức và lôgíc biện chứng; mỗi nguyên lý, quy luật, phạm trù của phép biện chứng đều được luận giải trên cơ sở khoa học và được chứng minh bằng toàn bộ sự phát

triển của khoa học tự nhiên trước đó.

Phép biện chứng duy vật có hai đặc trưng cơ bản, cụ thể như sau:

- Thứ nhất, phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác- Lênin là phép biện chứng được hình thành dựa trên nền tảng của thế giới quan duy vật khoa học Đây là điểm khác biệt về trình độ phát triển so với các tư tưởng biện chứng đã

có trong lịch sử triết học

- Thứ hai, trong phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác- Lênin có sự thống nhất giữa nội dung thế giới quan và phương pháp luận nên nó không dừng lại ở sự giải thích thế giới mà còn được dùng làm công cụ để nhận thức

và cải tạo thế giới

Phép biện chứng duy vật đóng vai trò là một nội dung đặc biệt quan trọng trong thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác-Lênin và cũng là thế giới quan và phương pháp luận chung nhất của hoạt động sáng tạo trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học

2 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến:

2.1 Khái niệm :

Mối liên hệ” là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mối ràng buộc tương hỗ, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các yếu tố, bộ phận trong một đối tượng hoặc giữa các đối tượng với nhau.

“Mối liên hệ phổ biến” là khái niệm chỉ sự quy định, tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hoặc giữa các mặt của một sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan Theo nguyên lý về mối liên hệ phổ biến, mọi sự vật, hiện tượng, quá trình trong thực tế đều tác động đến nhau Không có sự vật, hiện tượng nào tách biệt hoàn toàn với các sự vật, hiện tượng khác

Ví dụ: Khi trồng cây, chúng ta phải gieo hạt xuống đất, đồng thời tưới

nước cho hạt giống ấy mỗi ngày Khi hạt giống nảy mầm, nó sẽ thực hiện quá trình quang hợp thông qua việc hấp thụ ánh sang mặt trời Nếu như không có những điều kiện liên kết thì chắc chắn hạt giống sẽ không bao giờ phát triển được

Qua đây ta có thể thấy được rằng giữa hạt giống và môi trường xung quanh có mối liên hệ nhất định

2.2 Tính chất của mối liên hệ:

Theo triết học duy vật biện chứng, mối liên hệ có các tính chất sau: Tính khách quan – nghĩa là mối liên hệ không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người, chỉ phụ thuộc vào bản thân sự vật, hiện tượng Mối liên hệ là mối liên hệ vốn có của bản thân sự vật hiện tượng

Tính phổ biến – nghĩa là mối liên hệ tồn tại cả trong tự nhiên, xã hội và

tư duy có ở mọi lúc, mọi nơi Ngay trong cùng một sự vật, trong bất kỳ thời gian nào, không gian nào luôn có mối liên hệ giữa các yếu tố cấu thành sự vật Tính đa dạng, phong phú – rất nhiều mối liên hệ khác nhau phụ thuộc vào góc độ xem xét: chẳng hạn, mối liên hệ bên trong – bên ngoài; mối liên hệ tất nhiên – ngẫu nhiên; mối liên hệ trực tiếp – gián tiếp; mối liên hệ chủ yếu – thứ yếu, mối liên hệ xa – gần v.v Mỗi cặp mối liên hệ này có vai trò khác nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng Sự phân chia các cặp mối liên hệ này cũng chỉ là tương đối

3 Ý nghĩa phương pháp luận :

Từ các tính chất của mối liên hệ phổ biến có thể rút ra ý nghĩa phương pháp luận như sau:

Quan điểm toàn diện đòi hỏi trong nhận thức và xử lý các tình huống

thực tiễn cần phải xem xét sự vật trong mối quan hệ biện chứng qua lại giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật và trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với các sự vật khác Chỉ trên cơ sở đó mới có thể nhận thức đúng về sự vật và xử lý có hiệu quả các vấn đề của đời sống thực tiễn Như vậy, quan điểm toàn diện đối lập với quan điểm phiến diện, siêu hình trong nhận thức và thực tiễn

Quan điểm lịch sử – cụ thể yêu cầu, khi nhận thức sự vật thì phải xem

xét sự vật luôn trong điều kiện, hoàn cảnh không gian, thời gian cụ thể Phải xem xét sự vật ra đời trong hoàn cảnh nào? Nó tồn tại, vận động, phát triển trong những điều kiện nào? Trong hoạt động thực tiễn khi giải quyết vấn đề thực tiễn nào phải có những biện pháp rất cụ thể, không được chung chung Khi vận dụng những nguyên lý, lý luận chung vào thực tiễn phải xuất phát từ những điều kiện thực tiễn lịch sử – cụ thể Quan điểm lịch sử – cụ thể chống lại quan điểm giáo điều, phiến diện, siêu hình, chiết trung, ngụy biện

II Vận dụng phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến vào việc phân tích mối liên hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế:

1 Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ:

Dựa trên những quan điểm chỉ đạo của Đảng ta, có thể quan niệm rằng, độc lập, tự chủ về kinh tế là nền tảng vật chất cơ bản để phát triển đất nước trong điều kiện hiện nay và các mặt khác như văn hóa – xã hội Độc lập, tự chủ kinh tế theo quan điểm toàn diện, luôn được đặt trong mối quan hệ biện chứng với độc lập, tự chủ về chính trị, văn hóa, xã hội và các mặt cụ thể khác, tạo thành sự độc lập, tự chủ và sức mạnh tổng hợp của quốc gia

Nói tới độc lập, tự chủ về kinh tế, trước hết phải nói tới sự độc lập, tự chủ về đường lối, chính sách phát triển, nói tới một nền kinh tế phát triển bền vững, không bị lệ thuộc, phụ thuộc vào nước khác, hoặc phụ thuộc vào tổ chức quốc tế nào đó về đường lối, chính sách định hướng phát triển, vào những điều kiện kinh tế, chính trị mà họ áp đặt cho ta, gây tổn hại đến chủ quyền quốc gia

và lợi ích cơ bản của dân tộc

Độc lập, tự chủ về kinh tế, do vậy cũng là sự bình ổn, có khả năng chủ động và thích ứng cao, có thể duy trì sự ổn định kinh tế - xã hội và giữ vững định hướng phát triển ngay cả trong tình hình chấn động của thị trường, của khủng hoảng kinh tế, tài chính ở khu vực, trên thế giới, trong tình thế bị bao vây, cô lập và chống phá của các thế lực thù địch Bảo đảm độc lập, tự chủ về kinh tế chính là bảo đảm vững chắc định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập, mở cửa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

2 Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế :

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình “mở cửa” nền kinh tế, đưa các doanh nghiệp trong nước tham gia tích cực vào cạnh tranh quốc tế, phân công

lao động quốc tế; qua đó tạo điều kiện mở rộng không gian và môi trường để chiếm lĩnh những vị trí phù hợp nhất có thể trong quan hệ kinh tế quốc tế Đó cũng là quá trình chúng ta tham gia vào các tổ chức kinh tế, tài chính khu vực

và thế giới, qua đó mà thiết lập mối quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học, và công nghệ với các nước trên thế giới

Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường duy nhất để đưa một quốc gia không ngừng phát triển nền kinh tế và nâng cao trình độ khoa học kĩ thuật của nước mình

Hội nhập kinh tế quốc tế giúp Việt Nam có cơ hội tích lũy những tiền đề, điều kiện cho một sự phát triển mới: vốn, khoa học công nghệ, kinh nghiệm quản lý kinh tế, mở rộng thị trường, thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa

để đưa đất đước phát triển Nếu không tranh thủ những cơ hội do toàn cầu hóa mang lại để học hỏi sự phát triển kinh tế của chủ nghĩa tư bản thì chúng ta không thể xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa được

Hiện nay, xu thế chung của hội nhập kinh tế quốc tế là tăng cường hợp tác đa phương, tự do hóa và khu vực hóa, đặc biệt chú trọng vai trò quan trọng của dịch vụ thương mại và tăng cường chính sách bảo hộ với các rào cản thương mại hiện đại

3 Mối liên hệ biện chứng giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ

và chủ động hội nhập quốc tế:

Quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế là mối quan hệ biện chứng, vừa thống nhất vừa mâu thuẫn

Độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế thống nhất ở chỗ chúng đều hướng đến lợi ích của đất nước, của quốc gia, của dân tộc và nhân dân Mục tiêu của chủ động hội nhập quốc tế là để mở rộng và phát triển kinh tế, đồng thời nâng cao đời sống nhân dân Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ cũng vì lợi ích của đất nước, quốc gia, vì độc lập tự do của dân tộc Có thể thấy

rằng, độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế còn có mối quan hệ khăng khít, là tiền đề, điều kiện của nhau Độc lập tự chủ là cơ sở để có thể chủ động hội nhập quốc tế hiệu quả bởi khi một quốc gia có đường lối, hướng đi, quan điểm nhất định thì sẽ dễ dàng xác định chiến lược hội nhập, nội dung, bước đi

và cách thức Ngược lại, chủ động hội nhập quốc tế góp phần làm cho đất nước thêm giàu mạnh, mở rộng quan hệ với các quốc gia, củng cố độc lập tự chủ của đất nước Nội dung, cách thức của chủ động hội nhập quốc tế phải dựa trên chiến lược phát triển chung của đất nước, từ tình hình đất nước và bối cảnh quốc tế trong từng giai đoạn Trong bối cảnh hiện nay, độc lập tự chủ không

có nghĩa là cô lập, tách biệt với thế giới Một quốc gia nếu chỉ có độc lập tự chủ thì chắc chắn sẽ dẫn đến trì trệ, kém phát triển từ đó nhất định cũng sẽ không bảo vệ được độc lập tự chủ của mình

Song, độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế cũng có mặt mâu thuẫn bởi hội nhập quốc tế thật sự tạo ra những thách thức không nhỏ đối với việc bảo vệ độc lập, tự chủ của đất nước Khi hội nhập quốc tế, một quốc gia phải chấp hành, tuân theo những quy tắc chung Điều này dẫn tới việc khi trở thành thành viên của các tổ chức quốc tế, ký kết các hiệp định thương mại, đầu

tư song phương, đa phương với các nước, các khu vực trên thế giới, đất nước phải điều chỉnh luật pháp, chính sách của mình phù hợp với các cam kết đã ký Bên cạnh đó, hội nhập quốc tế còn đồng nghĩa với việc mở cửa thị trường của đất nước cho các doanh nghiệp, sản phẩm của nước ngoài, gây ra thách thức cạnh tranh rất lớn đối với các doanh nghiệp, sản phẩm trong nước Ngoài ra

những biến động, bất ổn trên thị trường thế giới, của kinh tế thế giới sẽ trực tiếp, nhanh chóng tác động, gây ra những bất lợi cho kinh tế đất nước Việc này cho thấy mỗi quốc gia cần có đường lối, hướng đi đúng đắn, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của mình

III Quá trình xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế của Việt Nam:

1 Quá trình xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ ở Việt Nam – Thành tựu và khó khăn:

Sau khi giành lại độc lập, đặc biệt từ sau thời kì Đổi mới, đất nước ta đã có nhiều sự phát triển vượt bậc về kinh tế, trước tiên phải kể tới mức tăng tưởng cao Nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ đều phát triển, đặc biệt là các ngành dịch vụ: thương mại, du lịch, bưu chính viễn thông… phát triển mạnh mẽ Cơ cấu kinh tế có những chuyển biến tích cực: giảm tỉ trọng nông nghiệp, tăng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ Xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc Bên cạnh đó, mức sống của người dân ngày càng cao

Tuy thế, nền kinh tế nước ta vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn Cơ bản nền kinh tế Việt Nam hiện nay lạc hậu về khoa học kỹ thuật rất nhiều so với các nước công nghiệp phát triển Sản xuất, xuất khẩu của ta chủ yếu gồm các nông khoáng sản thô và các mặt hàng công nghiệp thứ cấp, khi sản xuất phải nhập khẩu máy và vật tư phụ tùng, nông nghiệp lệ thuộc vào phân bón, xăng dầu, thuốc sâu, nông cơ; công nghiệp lệ thuộc vào máy vật tư, linh kiện rời Các nông khoáng sản thô như gạo, cao su, cà phê, hàng thuỷ sản, than đá - dầu thô,

và các mặt hàng thứ cấp khác: hàng may mặc và giầy dép là những mặt hàng xuất khẩu chủ yếu Việt Nam vấp phải sự cạnh tranh rất mạnh của các nước kém mở mang khác, các hạn định quota nhập khẩu của nước ngoài, giá cả bấp bênh và có khuynh hướng giảm, thị trường hạn chế Trong nhiều năm, gạo, cà phê, cao su, hàng may mặc của Việt Nam không xuất khẩu được hết trên thị trường thế giới, khiến cho giá sụt và làm giảm thu nhập của công nhân, nông dân trong các ngành liên quan Trong khi đó, nhập khẩu lại hướng về máy, các vật tư, linh kiện rời giá đắt và các hàng tiêu dùng cao cấp giá rất đắt