LÝ LUẬN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN VỀ ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG BỐI CẢNH TIỂU LUẬN CÁCH MẠNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA: CHÍNH TRỊ VÀ LUẬT TIỂU LUẬN MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN LÝ LUẬN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN VỀ ĐỘC QUY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA: CHÍNH TRỊ VÀ LUẬT

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN

LÝ LUẬN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN VỀ

ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG BỐI CẢNH

CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 HIỆN NAY

ĐỀ TÀI “TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ SỰ VẬN DỤNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CHO THẾ HỆ TRẺ HIỆN

NAY”

GVHD: Ths Hồ Ngọc Khương

SVTH:

1 Nguyễn Phan Duy – 21145354

2 Nguyễn Trần Hữu Cường – 21134003

3 Nguyễn Thị Phương Nhung – 21109072

4 Nguyễn Bạch Nhựt Tiến – 21134015

5 Nguyễn Hữu Tài (nhóm 10) – 21119375

Mã lớp học: LLCT120205_22_1_17

Thủ Đức, tháng 05 năm 2022

STT Họ và tên Công việc Hoàn thành

1 Nguyễn Phan Duy Mở đầu + Kết luận + Tổng word TỐT

2 Nguyễn Thị Phương Nhung 1.1+1.2 ( Chương 1) TỐT

5 Nguyễn Bạch Nhựt Tiến 2.3 + 2.4 + 2.5 (Chương 2) TỐT

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN:

………

………

………

………

………

………

………

………

Ngày tháng năm 2022 Điểm của giảng viên: ………

KÝ TÊN

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Kết cấu tiểu luận 2

PHẦN 2: NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1 NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC 3

1.1 Khái niệm về độc quyền nhà nước 3

1.2 Nguyên nhân ra đời và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước 3

1.2.1 Nguyên nhân ra đời của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước 3

1.2.2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước 5

1.3 Những biểu hiện của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản 6

1.3.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa tổ chức độc quyền và nhà nước 6

1.3.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước 7

1.3.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế 7

1.4 Một số lý luận về cách mạng 4.0 8

1.4.1 Khái niệm “Cách mạng công nghiệp 4.0” 8

1.4.2 Sự ra đời, đặc điểm và xu hướng của cuộc cách mạng công nghiệp lần 4.0 9

CHƯƠNG 2 NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG BỐI CẢNH 4.0 HIỆN NAY 11

2.1 Các chức năng sở hữu nhà nước trong thực tiễn 11

2.2 Những tác động của Cách mạng công nghệ 4.0 đến sự điều chỉnh của CNTB: 11

2.2.1 Tích cực 11

2.2.2 Tiêu cực 12

2.3 Những biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay 13

2.3.2 Những biểu hiện mới về sở hữu nhà nước 14

2.3.3 Biểu hiện mới trong vai trò công cụ điều tiết kinh tế của độc quyền nhà nước 15

2.4 Liên hệ độc quyền nhà nước đối với thực trạng Việt Nam hiện nay 162.5 Ý nghĩa của độc quyền nhà nước đối với nhà nước Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay 19PHẦN 3: KẾT LUẬN 21TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự ra đời của các nước tư bản là một tất yếu lịch sử Theo Lênin, "cạnh tranh tự do sinh ra tập trung sản xuất, và sự phát triển của tập trung sản xuất này đến một mức độ nhất định sẽ dẫn đến độc quyền." Kết quả là, chủ nghĩa tư bản phát triển từ giai đoạn tự

do cạnh tranh lên giai đoạn cao hơn là chủ nghĩa tư bản độc quyền, và sau đó là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước Sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là sự thay đổi quan trọng trong quan hệ quản lý, là đặc điểm nổi bật của chủ nghĩa tư bản đương thời Thực chất đây là một bước tiến mới trong quá trình phát triển

và điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản về năng suất và quan hệ sản xuất nhằm thích ứng với những biến động mới của tình hình kinh tế, chính trị thế giới Nó là sự thống nhất của

ba quá trình gắn bó chặt chẽ với nhau: Tăng sức mạnh của các tổ chức độc quyền, tăng vai trò can thiệp của nhà nước vào kinh tế, kết hợp sức mạnh kinh tế của độc quyền tư nhân với sức mạnh chính trị của nhà nước trong một thể thống nhất và bộ máy nhà nước phụ thuộc vào các tổ chức độc quyền Ở Việt Nam, kể từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 1986, chúng ta đã thực hiện chính sách

mở cửa nhằm xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, khoa học, kỹ thuật, công nghệ thông tin phát triển nhanh chóng, kinh tế công nghiệp từng bước chuyển sang kinh tế tri thức, chủ nghĩa tư bản cũng có nhiều biến đổi đã tác động không nhỏ đến quản lý và kinh tế nước

ta Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, chúng ta đã vận dụng rất linh hoạt lý luận của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước vào hoạt động kinh tế và xây dựng nền kinh tế đa dạng Để hiểu rõ hơn về chủ nghĩ tư bản độc quyền nhà nước nhất là trong bối cảnh của

cuộc cách mạng công nghệ 4.0, nhóm em đã thống nhất nghiên cứu đề tài: “Lý luận của Kinh tế chính trị Mác – Lê-nin về độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản

và những biểu hiện của độc quyền nhà nước trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay” để làm sáng tỏ những vấn đề trên

2 Đối tượng nghiên cứu

Lý luận kinh tế chính trị Mác – Lênin về độc quyền Nhà nước trong chủ nghĩa tư bản, biểu hiện của độc quyền nhà nước trong bối cảnh cách mạng 4.0 Liên hệ thực tế và đưa

ra những đề xuất giải quyết vấn đề

3 Mục đích nghiên cứu

Về nội dung: Có kiến thức về chủ nghĩa tư bản độc quyền cũng như độc quyền nhà

nước Hiểu được nguyên nhân hình thành, bản chất và biểu hiện của vấn đề Tìm hiểu được sự thay đổi của độc quyền nhà nước trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, từ

đó liên hệ với tình hình thực tế nước ta

Về kỹ năng: Rèn luyện về kỹ năng quản lí công việc, kỹ năng tìm kiếm thông tin và

kỹ năng làm việc nhóm một cách hiệu quả hơn để phục vụ cho học tập và công việc

4 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp trừu tượng hóa, đi từ trừu tượng đến cụ thể, đối chiếu so sánh, logic kết hợp lịch sử

Sử dụng phương pháp thu thập – phân tích tài liệu: tham khảo và chọn lọc các thông tin cần thiết từ giáo trình, các nghiên cứu trước đây, sách, báo, tạp chí và các kênh thông tin chính thống khác

Sử dụng phương pháp thống kê – tổng hợp: xây dựng nội dung có hệ thống, nhất quán, mạch lạc để thuận tiện cho việc trình bày

Vận dụng và đưa ra kết luận

5 Kết cấu tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được kết cấu thành 2 chương, bao gồm: CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN VỀ ĐỘC

QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG BỐI

CẢNH 4.0 HIỆN NAY

PHẦN 2: NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ

CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC 1.1 Khái niệm về độc quyền nhà nước

Độc quyền nhà nước là kiểu độc quyền mà trong đó nhà nước nắm giữ vị thế độc quyền trên cơ sở là duy trì sức mạnh của các tổ chức độc quyền trong những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, mục đích nhằm tạo ra sức mạnh vật chất cho sự ổn định chính trị xã hội ứng với một điều kiện phát triển nhất định trong các thời kỳ lịch sử

Độc quyền nhà nước thì mang tính phổ biến trong nền kinh tế thị trường Trong chủ nghĩa tư bản, độc quyền nhà nước hình thành trên cơ sở cộng sinh giữa các độc quyền

tư nhân, độc quyền nhóm và sức mạnh của nhà nước, sự chi phối của tầng lớp tư bản độc quyền đối với nhà nước

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước (còn gọi là stamocap) là một hình thức cực đoan của chủ nghĩa tư bản nhà nước, trong đó nhà nước được coi là đơn vị độc quyền duy nhất kiểm soát hầu hết các hoạt động sản xuất và phân phối hàng hóa trong nền kinh

tế Nhà nước kiểm soát toàn bộ các hoạt động kinh tế, thương mại và các cơ sở sản xuất được tổ chức và quản lý như doanh nghiệp nhà nước (bao gồm cả quá trình tích lũy tư bản, lao động làm công ăn lương và kiểm soát tập trung) Các hoạt động kinh tế được lập kế hoạch và điều phối bởi các văn phòng kế hoạch kinh tế trung ương và các văn phòng nhà nước (văn phòng có tổ chức)

1.2 Nguyên nhân ra đời và bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

1.2.1 Nguyên nhân ra đời của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Lê-nin tin rằng " tự do cạnh tranh sẽ đẻ ra tập trung sản xuất và sự tập trung sản xuất này sẽ phát triển tới một mức độ nhất định, lại dẫn tới độc quyền” Sự độc quyền hay sự thống trị của tư bản độc quyền điều là cơ sở của chủ nghĩa tư bản độc quyền Chúng ta

có thể xác định một số lý do giải thích cho sự xuất hiện của tư bản độc quyền như sau:

Một là, sự phát triển của lực lượng sản xuất đã dẫn đến quy mô của nền kinh tế ngày

một lớn, tính chất xã hội hóa của nền kinh tế ngày càng cao đòi hỏi cần phải có sự điều

tiết xã hội đối với sản xuất và phân phối, một kế hoạch hoá tập trung từ một trung tâm Nhà nước phải dùng các công cụ khác nhau để có thể can thiệp, điều tiết nền kinh tế như các công cụ về tài chính– tiền tệ, kế hoạch hóa và phát triển các xí nghiệp quốc doanh…

Hai là, sự phát triển của phân công lao động xã hội đã dẫn đến xuất hiện một số ngành

mà các tổ chức độc quyền tư bản tư nhân không thể hoặc không muốn kinh doanh vì nguồn đầu tư lớn, thu hồi vốn chậm và lợi nhuận thấp, nhất là các ngành thuộc về kết cấu hạ tầng như năng lượng, giao thông vận tải, giáo dục, nghiên cứu khoa học cơ bản… Nhà nước tư sản trong khi đảm nhiệm kinh doanh đối với những ngành đó, tạo điều kiện cho các tổ chức độc quyền tư nhân kinh doanh các ngành khác

Ba là, sự thống trị của độc quyền đã làm sâu thêm sự đối kháng giữa giai cấp tư sản

với giai cấp vô sản và nhân dân lao động Nhà nước phải có các giải pháp giải quyết những mâu thuẫn đó bằng các hình thức khác nhau như trợ cấp thất nghiệp, điều tiết thu nhập quốc dân, phát triển phúc lợi xã hội…

Bốn là, sự tích tụ và tập trung tư bản cao đã dẫn đến mâu thuẫn giữa các tổ chức độc

quyền với nhau, mâu thuẫn giữa các tư bản độc quyền với các hình thức tổ chức kinh doanh vừa và nhỏ…trở nên gay gắt và cần có sự điều tiết, can thiệp của nhà nước bằng các hình thức khác nhau ví dụ như nghiêm cấm một số hình thức độc quyền, ra luật chống độc quyền để hạn chế sự chi phối hay quy mô của các độc quyền, hạn chế sự lũng đoạn nền kinh tế của các tổ chức độc quyền

Năm là, cùng với xu thế quốc tế hoá đời sống kinh tế, sự bành trướng của các liên

minh độc quyền quốc tế đã vấp phải những hàng rào quốc gia dân tộc và xung đột lợi ích với các đối thủ trên thị trường thế giới Tình hình đó đòi hỏi phải có sự điều tiết của các quan hệ chính trị và kinh tế quốc tế của nhà nước

Ngoài ra, cuộc đấu tranh với chủ nghĩa xã hội hiện thực và tác động của cách mạng

khoa học và công nghệ cũng đòi hỏi sự can thiệp trực tiếp của nhà nước vào đời sống kinh tế

1.2.2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước về bản chất là chủ nghĩa tư bản vẫn phải tuân theo quy luật giá trị thặng dư, mặc dù nó đã thay đổi rất nhiều trong thời kỳ cạnh tranh với chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là nấc thang phát triển mới của chủ nghĩa tư bản độc quyền, nhưng nó chưa hoàn toàn thoát khỏi chủ nghĩa tư bản độc quyền Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước chỉ cao hơn chủ nghĩa tư bản độc quyền sơ khai một bước Một dấu hiệu của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là sự can thiệp và điều tiết của nhà nước trong nền kinh tế

Trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản độc quyền, nhà nước can thiệp và điều tiết nền kinh tế ở một mức độ nào đó, nhưng hoạt động chi phối hay sự can thiệp và điều tiết gián tiếp của nhà nước vẫn chưa được biết đến Chẳng hạn, có giai đoạn một nước gián tiếp điều tiết các quan hệ kinh tế bằng thuế, xâm lược nước ngoài để mở rộng thị trường độc quyền…

Mỗi nhà nước có một vai trò kinh tế cụ thể đối với xã hội mà nó cai trị, nhưng trong mọi hệ thống xã hội, vai trò kinh tế của nhà nước có những biến thể phù hợp với xã hội

đó Các nhà nước tiền tư bản đã can thiệp, chủ yếu thông qua sự ép buộc bạo lực và siêu kinh tế Trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, nhà nước tư sản đứng ngoài quá trình kinh tế và vai trò của nhà nước kết thúc bằng thuế khóa và điều tiết pháp luật Với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản độc quyền, vai trò của nhà nước tư sản dần thay đổi, không chỉ can thiệp vào nền sản xuất xã hội thông qua thuế và pháp luật, mà còn tổ chức và quản lý xã hội, quản lý doanh nghiệp trong khu vực kinh tế quốc dân, vai trò quy định Nó cung cấp đòn bẩy tài chính tài trợ cho tất cả các khâu của quá trình sản xuất bao gồm sản xuất, lưu thông, phân phối và tiêu dùng Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là một hình thức vận động mới trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa nhằm duy trì sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản và thích ứng nó với điều kiện lịch sử mới

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước vì vậy không phải là một hệ thống kinh tế mới

so với chủ nghĩa tư bản, cũng không phải là một chủ nghĩa tư bản mới so với chủ nghĩa

tư bản độc quyền Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là chủ nghĩa tư bản độc quyền

có sự can thiệp, điều tiết của nhà nước vào nền kinh tế, là sự kết hợp giữa quyền lực tư bản độc quyền và quyền lực nhà nước trong lĩnh vực kinh tế

1.3 Những biểu hiện của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản

Sự bành trướng sự thống trị và quyền lực của các tổ chức tư nhân độc quyền trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa một mặt thúc đẩy sự phát triển của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, mặt khác lại cản trở và đe dọa sự ổn định của hệ thống chính trị Trong tình hình đó, lực lượng sản xuất phát triển nâng mức độ độc quyền lên một mức cao hơn là độc quyền nhà nước Độc quyền nhà nước dưới chủ nghĩa tư bản có những đặc điểm kinh tế cơ bản sau:

1.3.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa tổ chức độc quyền và nhà nước

Sự kết hợp về nhân sự thực hiện thông qua các đảng phái tư sản Các đảng này đã tạo

cơ sở xã hội cho tư bản độc quyền thực thi quyền lực và trực tiếp xây dựng đội ngũ công chức cho các cơ quan nhà nước

Ngoài các đảng tư sản, việc hợp nhất nhân sự còn được thực hiện bởi các hiệp hội chủ sở hữu công ty với nhiều tên gọi khác nhau Ví dụ, Hiệp hội Công nghiệp Ý, Hiệp hội Công nghiệp Đức, Hiệp hội, Hiệp hội Công nghiệp và Thương mại Anh quyền lực, trụ cột của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Các hiệp hội này đóng vai trò là cơ quan tư vấn cho nhà nước, kiểm soát đường lối kinh tế và chính trị của nhà nước tư sản nhằm “thúc đẩy” hoạt động của nhà nước có lợi cho tầng lớp trung lưu Vai trò của Liên bang lớn đến mức dư luận thế giới gọi nó là chính phủ đằng sau chính phủ, quyền lực thực sự đằng sau quyền lực của chính phủ Một mặt, đại diện của các tổ chức độc quyền với các vị trí khác nhau trong các cơ quan nhà nước có liên quan thông qua các bang hội, mặt khác, các quan chức và nhân viên chính phủ được cài vào các cơ quan kiểm soát độc quyền và giữ các vị trí quan trọng hoặc danh dự Trở thành người bảo trợ độc quyền Sự thâm nhập lẫn nhau (còn gọi là kết hợp) này đã mang lại những dấu hiệu mới cho mối quan hệ giữa các công ty độc quyền với các cơ quan chính quyền từ trung ương đến địa phương

1.3.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Sở hữu độc quyền nhà nước là sở hữu tập thể của giai cấp tư sản độc quyền, nó có nhiệm vụ ủng hộ và phục vụ lợi ích của tư bản độc quyền nhằm mục đích duy trì sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản Nó biểu hiện không những ở chỗ sở hữu nhà nước tăng lên mà còn ở chỗ sự tăng cường mối quan hệ giữa sở hữu nhà nước và sở hữu độc quyền tư nhân, hai loại sở hữu này đan kết với nhau trong quá trình tuần hoàn của tổng tư bản xã hội

Sở hữu nhà nước không chỉ bao gồm đồ đạc và bất động sản cần thiết cho hoạt động của các cơ quan nhà nước, mà còn bao gồm các doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực công nghiệp và hạ tầng kinh tế - xã hội như giao thông, giáo dục, y tế và an sinh xã hội Ngân sách quốc gia là bộ phận quan trọng nhất

Sở hữu nhà nước có thể có nhiều hình thức Quốc hữu hóa các công ty tư nhân thông qua tiếp quản: nhà nước mua cổ phần trong các công ty tư nhân Mở rộng doanh nghiệp nhà nước bằng vốn tích lũy của doanh nghiệp tư nhân

Sở hữu nhà nước thực hiện các chức năng sau:

Thứ nhất, mở rộng sản xuất tư bản chủ nghĩa, bảo đảm diện tích lớn cho tư bản chủ nghĩa phát triển Điều này có ý nghĩa không chỉ đối với các ngành sản xuất cũ, kém bền vững, có nguy cơ tuyệt chủng mà còn đối với các ngành hiện đại, đòi hỏi vốn đầu tư lớn, nghiên cứu khoa học, phát triển và thử nghiệm cao được đất nước đầu tư phát triển Thứ hai, nó giải phóng tư bản độc quyền khỏi các ngành ít sinh lời hơn và khiến chúng phụ thuộc vào các công ty hiệu quả hơn

Thứ ba, với tư cách là một viện trợ kinh tế cho nhà nước, nó cho phép nhà nước điều chỉnh các quá trình kinh tế phục vụ lợi ích của giai cấp tư bản độc quyền

1.3.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế

Nhà nước tư sản sử dụng nhiều biện pháp để điều tiết nền kinh tế, trong đó có các tổ chức độc quyền nhà nước Hệ thống điều tiết của nhà nước tư sản hình thành nên hàng loạt thể chế kinh tế và nhà nước Nó bao gồm các cơ cấu hành chính gắn liền với hệ thống chính trị, sự vận động của toàn bộ nền kinh tế quốc dân và các phương tiện điều chỉnh toàn bộ quá trình tái sản xuất xã hội Điều tiết kinh tế quốc gia được thực hiện

theo nhiều cách khác nhau, bao gồm chỉ đạo, kiểm soát và điều chỉnh các sai lệch thông qua các công cụ pháp luật kinh tế và hành chính, cả thông qua các biện pháp khuyến khích và trừng phạt Thông qua các chương trình, quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội và các giải pháp chiến lược dài hạn khác

Các công cụ chủ yếu của nhà nước để điều tiết kinh tế và thực hiện các chính sách kinh tế như ngân sách, thuế, hệ thống tiền tệ, tín dụng, các doanh nghiệp nhà nước, kế hoạch hoá hay chương trình hoá kinh tế và các công cụ hành chính, pháp lý.(Nhà báo

Phan Công Minh “Những biểu hiện chủ yếu của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước”)

Bộ máy điều tiết kinh tế gồm cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp và về mặt nhân

sự cố sự tham gia của những đại biểu của tập đoàn tư bản độc quyền lớn và các quan chức nhà nước Bên cạnh bộ máy này còn có một số tiểu ban, được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau, có nhiệm vụ “tham mưu” nhằm “thúc đẩy” đường lối phát triển kinh tế theo những mục tiêu cụ thể của độc quyền

Cơ chế điều tiết kinh tế độc quyền nhà nước là sự kết hợp của ba cơ chế thị trường: độc quyền tư nhân và điều tiết của nhà nước phát huy tối đa mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của từng cơ chế Hay nói cách khác, đó là cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước nhằm phục vụ lợi ích của chủ nghĩa tư bản độc quyền

1.4 Một số lý luận về cách mạng 4.0

1.4.1 Khái niệm “Cách mạng công nghiệp 4.0”

Cách mạng công nghiệp 4.0 đang bùng nổ Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là Việt Nam - đất nước đang chứng kiến sự cải thiện và áp dụng các phương tiện công cộng Công nghệ đang làm thay đổi mọi thứ với tốc độ chóng mặt và rất đa dạng trong các ngành khác nhau, trong nền kinh tế sản xuất cũng có những sự thay đổi đáng

kể

“Cách mạng công nghiệp là những bước phát triển nhảy vọt về trình độ của tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kỹ thuật và công nghệ trong quá trình phát triển của nhân loại kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao động xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ áp dụng mọt cách phổ biến

những tính năng mới trong kỹ thuật-công nghệ đó vào đời sống xã hội” (trích từ giáo trình kinh tế chính trị Mác – Lênin (2019)) Hiểu một cách đơn giản đây là sự vận dụng

và tiếp thu những thành quả của cách mạng khoa học - công nghệ để đưa vào quá trình sản xuất, từ đó làm tăng năng suất và chất lượng của sản phẩm

Tại Việt Nam, với sự chuyển đổi toàn diện của hệ thống sản xuất, quản lý và hành chính, Công nghiệp 4.0 mang lại nhiều cơ hội và thách thức trong lĩnh vực việc làm, tác động trực tiếp và gián tiếp đến các ngành nghề (nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ)

và các nhóm ngành trong nền kinh tế, người lao động, kể cả những nhóm yếu thế nhất (thanh niên, phụ nữ )

1.4.2 Sự ra đời, đặc điểm và xu hướng của cuộc cách mạng công nghiệp lần 4.0

Thuật ngữ "Cách mạng công nghiệp lần thứ tư" đã được đề cập vài lần trong giới học thuật trong 75 năm qua Những khái niệm Công nghiệp 4.0 hay nhà máy thông minh thì mới lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ công nghiệp Hannover tại Cộng hòa Liên bang Đức vào năm 2011 Năm 2013, từ khóa mới là "Công nghiệp 4.0" (Industrie 4.0) bắt đầu được sử dụng rộng rãi từ một báo cáo của chính phủ Đức sử dụng thuật ngữ này đề cập đến một chiến lược công nghệ cao nhằm vi tính hóa quá trình sản xuất mà không cần sự can thiệp của con người

So với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 khác về tốc độ và phạm vi, có tác động to lớn đến toàn bộ hệ thống toàn cầu và không thể báo trước sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống thế giới như sản xuất, quản lý, phân phối và tiêu dùng,… Trái ngược với các cuộc cách mạng công nghiệp trước vốn chỉ tập trung ở các quốc gia phát triển, cuộc CMCN 4.0 phủ khắp toàn cầu, do đó, tầm ảnh hưởng cũng rộng hơn Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại có hai đặc điểm chính.:

Đầu tiên, những phát minh mới trong công nghệ có xu hướng mất ít thời gian hơn để thay thế những phát minh cũ hơn, rút ngắn phạm vi công nghệ Vì vậy, chiến lược phát triển khoa học và công nghệ và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cần gắn kết chặt chẽ với nhau