(TIỂU LUẬN) môn đại CƯƠNG NHÀ nước và PHÁP LUẬT đề tài PHÂN TÍCH KHÁI NIỆM, đặc điểm của NHÀ nước PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM

Lí do chọn đề tài nghiên cứu Lý do chọn đề tài nghiên cứu về nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là hiểu được tầm quan trọng của nhà nước pháp quyền qua đó hiểu rõ được tầm quan trọng và s

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN: ĐẠI CƯƠNG NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÀ NƯỚC PHÁP

QUYỀN XHCN VIỆT NAM.

Người Thực Hiện: Nguyễn Quốc Khánh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MÔN: ĐẠI CƯƠNG NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÀ NƯỚC PHÁP

QUYỀN XHCN VIỆT NAM

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Hùng

Họ và tên : Nguyễn Quốc Khánh

Ngày sinh: 24/08/2001

Mã Sinh Viên: 20032739

Lớp: Quản lý thông tin CLC

Mã lớp: THL1057 9 TT23

DANH MỤC VIẾT TẮT

CHXHCN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa NNPQ: Nhà nước Pháp Quyền

XHCNVN: Xã hội chủ nghĩa Việt Nam

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

Mở đầu

Chương I Nhà nước pháp quyền

I Khái quát về nhà nước pháp quyền

1 Lịch sử hình thành

2 Khái niệm

3 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền

II Tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền Chương II Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

I Bản chất của nhà nước CHXHCN Việt Nam

II Quan niệm về nhà nước pháp quyền ở Việt Nam III Đặc điểm nhà nước pháp quyền ở Việt Nam Lời kết

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan bài tiểu luận này là do bản thân thực hiện cùng sự hỗ trợ, tham khảo từ các tài liệu, giáo trình liên quan đến đề tài nghiên cứu và không có sự sao chép y nguyên các tài liệu đó

Người cam kết

Nguyễn Quốc Khánh

Lời mở đầu

1 Lí do chọn đề tài nghiên cứu

Lý do chọn đề tài nghiên cứu về nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là hiểu được tầm quan trọng của nhà nước pháp quyền qua đó hiểu rõ được tầm quan trọng

và sự phát triển lâu dài trong lịch sử xuyên suốt lịch sử hình thành và phát triển Xã hội chủ nghĩa Qua đó thể hiện tư duy và nhận thức, lý tưởng vươn tới một xã hội tốt đẹp trong đó hạt nhân là mỗi quan hệ tốt đẹp giữa Nhà nước, pháp luật và con người

2 Mục đích nghiên cứu

- Hiểu thêm về nhà nước pháp quyền

- Thấy được tầm quan trọng của việc xây dựng nhà nươc pháp quyền XHCN Việt Nam

3 Phạm vi nghiên cứu

- Các vấn đề lý thuyết của nhà nước pháp quyền như khái niệm, đặc điểm;

- Các vấn đề lý thuyết của nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam như khái niệm, đặc điểm;

4 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lenin và

tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm phân tích quy nạp, tổng hợp

6 Kết cấu bố cục của đề tài nghiên cứu

Ngoài phần lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài nghiên cứu bao gồm có:

Chương I: Tìm hiểu khái quát về Nhà nước pháp quyền

Chương II: Tìm hiểu khái quát về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Chương III: Phân tích sâu vào các đặc điểm của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Chương I: Nhà nước pháp quyền

I Khái quát về nhà nước pháp quyền

1 Lịch sử hình thành nhà nước pháp quyền

Tư tưởng nhà nước pháp quyền đã được hình thành từ thời cổ đại Bước sang thời

kỳ phục hưng, tư tưởng về nhà nước pháp quyền được tiếp tục phát triển một cách

rõ rệt hơn, hoàn thiện hơn Trong thời kỳ này, tư tưởng đề cao vai trò của pháp luật đối với đời sống của nhà nước và xã hội luôn gắn liền với tư tưởng dân chủ khẳng định chủ quyền của nhân dân, chống lại sự chuyên quyền, độc đoán của nhà cầm quyền và bảo vệ con người được đảm bảo các quyền Tư duy pháp quyền trong thời kỳ này một mặt khẳng định vai trò của pháp luật, nhưng mặt khác đề cao bản chất của pháp luật và yêu cầu pháp luật phải dân chủ, tiến bộ và phản ánh đúng ý chí, nguyện vọng của nhân dân, pháp luật phải phù hợp với quyền tự nhiên của nhân dân Từ cuối thế kỷ 19, tư tưởng nhà nước pháp quyền dần trở thành một mẫu hình nhà nước vô cùng lý tưởng, làm xu hướng của rất nhiều nhà nước trên thế giới, một hình thức xây dựng nhà nước đương đại Vì thế kiểu nhà nước pháp quyền được nghiên cứu và tìm hiểu rộng rãi trên rất nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam nhằm xây dựng và hoàn thiện nhà nước theo xu hướng trở thành nhà nước pháp quyền

2 Khái niệm về nhà nước pháp quyền

Nhiều quan niệm về nhà nước pháp quyền có thể được xác định trong nghiên cứu của các học giả ở các nước trên thế giới, ví dụ: “Nhà nước pháp quyền là nhà nước gắn chặt với pháp luật và được các nhà nước pháp quyền hợp thức hóa "Nhà nước pháp quyền là cả nước có trách nhiệm quản lý tư pháp, tuân theo pháp luật và đặc biệt quan tâm đến việc tôn trọng quyền con người và các nguyên tắc của quyền đó."

Từ những thuật ngữ trên và từ cách thức thể hiện của nhà nước pháp quyền trong thực tiễn, có thể nhận định rằng, nhà nước pháp quyền trước hết phải là một nhà nước theo đúng nghĩa, một tổ chức đặc biệt của quyền cai trị Tuy nhiên, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, nhà nước pháp quyền không phải là kiểu nhà nước tương ứng với hình thái kinh tế - xã hội; nhà nước pháp quyền là nhà nước

có hình thức tổ chức và chức năng hoàn toàn khác với nhà nước chuyên chế,

chuyên quyền một và các nhà nước cầm quyền Nhà nước pháp quyền được tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, tức là hệ thống pháp luật, dân chủ

phản ánh công lý, phù hợp với các quyền tự nhiên của con người.Nhà nước pháp quyền được tổ chức và hoạt động trên cơ sở chủ quyền phổ biến, có cơ chế phân bổ

và kiểm soát quyền lực nhà nước nhằm bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền

tự do cá nhân Nhà nước pháp quyền là công cụ phục vụ xã hội nhằm phục vụ con người, mang lại lợi ích cho công dân, bảo vệ quyền tự do cá nhân và công bằng xã hội

Nhà nước pháp quyền là mô hình nhà nước là mô hình nhà nước đề cao và coi trọng pháp luật, được thành lập, tổ chức hoạt động và quản lý mọi vấn đề liên quan đến kinh tế - xã hội của một quốc gia bằng pháp luật Nhà nước pháp quyền là một hình tượng chính trị - pháp lý phức tạp được hiểu và nhận thức ở nhiều mặt khác nhau

Nhà nước pháp quyền là nhà nước phục tùng pháp luật mà chủ thể phục tùng là cơ quan nhà nước và công chức nhà nước

3 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền

Thứ nhất, nhà nước pháp quyền là nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở một hệ thống pháp luật phù hợp và khả thi

Có thể nói, pháp luật là yếu tố cần thiết và không thể thiếu bên cạnh pháp quyền, nhưng không phải hệ thống pháp luật nào cũng có đủ điều kiện để thực hiện quyền Nhà nước pháp quyền

Nhà nước pháp quyền phải là hệ thống pháp luật tiến bộ, dân chủ, minh bạch, phù hợp với điều kiện hiện có của đất nước như trình độ phát triển kinh tế -

xã hội, đạo đức, phong tục tập quán, truyền thống lịch sử, văn hóa, tâm lý dân tộc đặc điểm, phù hợp với quá trình phát triển của nền văn minh nhân loại Theo đó, pháp luật có đủ điều kiện để được thực thi nghiêm minh trên thực tế Hệ thống nhà nước pháp quyền phải thể hiện ý chí của nhân dân, thừa nhận rộng rãi các quyền con người, quyền dân chủ cơ bản của công dân, đồng thời thể hiện sự tác động, hỗ trợ lẫn nhau giữa nhà nước với các cá nhân, tổ chức xã hội cũng như giữa các cá nhân, tổ chức trong xã hội đối với nhau

Luật pháp quyền phải có hiệu lực chung cho tất cả mọi người và phải ổn định để giúp các chủ thể dự đoán kết quả của hành vi của mình cũng như phản ứng của nhà nước hoặc các chủ thể khác đối với hành vi đó Theo quy định của pháp luật, không những công dân phải chịu trách nhiệm trước nhà nước mà nhà nước cũng phải chịu trách nhiệm trước công dân

Thứ hai, quyền lực nhà nước phải thể hiện qua lợi ích của nhân dân Trong các chế độ nhà nước, người dân là đối tượng luôn bị cai trị, áp bức và chưa bao giờ được coi là chủ của một nhà nước Trong nhà nước pháp quyền, toàn bộ quyền lực đều thuộc về người dân Nhân dân có quyền quyết định cuối cùng và cuối cùng đối

với mọi vấn đề quan trọng của quốc gia, nhà nước phải nghiêm chỉnh tôn trọng và phục tùng quyết định của nhân dân Đồng thời, nhà nước phải phục vụ lợi ích hợp pháp của nhân dân, mọi chính sách của nhà nước đều phải xuất phát từ nhu cầu, lợi ích của nhân dân và nhằm đáp ứng nguyện vọng chính đáng của họ Vì vậy nhà nước pháp quyền là một nhà nước dân chủ, theo lý tưởng nhà nước là của dân, do dân và vì dân Nhân dân có quyền quyết định cuối cùng và cuối cùng mọi vấn đề quan trọng của quốc gia, nhà nước phải nghiêm túc tôn trọng và phục tùng quyết định của nhân dân Đồng thời, nhà nước phải phục vụ lợi ích hợp pháp của nhân dân, mọi chính sách của nhà nước đều phải xuất phát từ nhu cầu, lợi ích của nhân dân, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của họ Vì vậy, nhà nước không còn là bộ máy cai trị nữa, áp bức nữa mà thay mặt người dân thực hiện quyền lực Qua đó cho ta thấy trong bộ máy nhà nước pháp quyền người dân mới là chủ thể tối cao Thứ ba, Nhà nước pháp quyền là nhà nước có quan hệ mật thiết với xã hội dân sự Trước hết thì xã hội dân sự được biết là một lĩnh vực độc lập của đời sống

xã hội, trong đó có sự tồn tại và phát triển các nhóm xã hội, tổ chức của con người

mà không mang tính chất chính trị Qua đó xã hội dân sự có thể hỗ trợ người dân quyền thành lập các tổ chức riêng nhằm đáp ứng nguyện vọng của cá nhân lẫn thức đẩy phát triển chung của xã hội Qua đó việc người dân được bình đẳng, dân chủ trở thành hiện thực, trở thành điều tất yếu của pháp luật Ngày nay cuộc sống, xã hội càng tiến bộ thì sự tự do, bình đẳng của con người càng tăng lên Xu hướng xã hội hóa công việc nhà nước đang phát triển mạnh mẽ, công việc của nhà nước từng bước được chuyển giao cho xã hội, từ đó nâng cao tính tự chủ của xã hội, tạo điều kiện hình thành và phát triển xã hội dân sự, phát huy dân chủ ở mức cao

II Tư tưởng triết học Mác-Lenin về nhà nước pháp quyền

Trong triết học, kinh tế chính trị và Chủ nghĩa xã hội, các triết học gia của chủ nghĩa Mác - Lenin tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã xuất hiện không ít lần cụ thể là nhà nước pháp quyền của giai cấp công nông, phản ánh đầy đủ nội dung và đặc điểm của nhà nước pháp quyền

Những tư tưởng cốt lõi về nhà nước pháp quyền trong học thuyết Mác - Lenin bao gồm:

Một là, bản chất dân chủ trong nhà nước Theo chủ nghĩa Mác thì dân chủ là “

Nhân dân nắm quyền” Có thể hiểu nhân dân là chủ thể của quyền lực Mác từng

ghi: “ Chế độ dân chủ xuất phát từ con người và biến nhà nước thành con người

khách thể hóa Cũng giống như tôn giáo không tạo ra con người mà con người tạo

ra tôn giáo, ở đây cũng vậy Không phải chế độ nhà nước tạo ra nhân dân mà là nhân dân tạo ra nhà nước.”

Hai là, Chủ thể của quyền lực nhà nước phải thuộc về đại đa số nhân dân C.Mác nhấn mạnh sự khác biệt cơ bản giữa dân chủ vô sản và dân chủ tư sản, phê phán

hạn chế của chế độ dân chủ trong nhà nước tư sản Mặc dù dân chủ tư sản tiến bộ hơn nhiều so với các nền dân chủ trước đây nhưng nền dân chủ tư sản vẫn là nền dân chủ của một số ít tư sản bóc lột nhân dân là giai cấp công nhân và giai cấp công nhân Đó là dân chủ rởm, chỉ có dân chủ xã hội chủ nghĩa mới thực sự là dân chủ cho đa số, cho nhân dân thực sự thì quyền lực nhà nước phải thuộc về số đông này

Ba là, bản chất của giai cấp công nhân và tính phổ biến của nhân dân dưới nhà nước pháp quyền Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác luôn khẳng định bản chất giai cấp của nhà nước và pháp luật, đồng thời thấy được tính xã hội của nhà nước

và pháp luật Vì vậy, trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phải xây dựng nhà nước mang bản chất của giai cấp công nhân và người lao động Có nghĩa là, nhà nước phải được xây dựng để phục vụ đại đa số, toàn dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản của giai cấp công nhân

Bốn là, trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phải đặt ra cơ chế kiểm soát hiệu quả quyền lực nhà nước, sự kiểm soát này phải xuất phát từ nhân dân, chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước

Chương II : Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

I Bản chất của nhà nước CHXHCN Việt Nam

Bản chất của Nhà nước CHXHCN Việt Nam được khẳng định qua cương lĩnh “

Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân,

vì nhân dân Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa hai giai cấp nông dân và đội ngũ tri thức, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo” Qua khẳng định trên ta có thể thấy được các mặt bản chất của Nhà

nước CHXHCN Việt Nam

Đầu tiên là, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực Nhà nước Nước Việt Nam

xã hội chủ nghĩa dưới pháp quyền mang tính chất giai cấp công nhân Hoạt động của Nhà nước thể hiện quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, hiện thực hóa ý chí, nguyện vọng, phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả nước Bản chất dân tộc của Nhà nước ta thể hiện tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nên tảng là liên minh giai cấp công nhân với nông dân và đội ngũ tri thức Nhân dân được coi là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, thực hiện quyền nhà nước với nhiều hình thức khác nhau Cơ bản nhất là hình thức bầu cử

Thứ hai, Nhà nước CHXHCN Việt Nam là Nhà nước mà tất cả dân tộc, cụ thể là

54 dân tộc cùng tạo nên khôi đại đoàn kết Tính dân tộc trong tổ chức và hoạt động của nhà nước thể hiện ở việc kế thừa và phát huy truyền thống, bản sắc tốt đẹp của dân tộc và dân tộc Việt Nam, thực hiện chính sách dân tộc phù hợp, bảo vệ lợi ích mọi mặt của dân tộc Việt Nam, mọi dân tộc cộng đồng người Việt Nam coi đại

đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược, động lực to lớn để xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, giữ vững độc lập, tự chủ trong quan hệ đối ngoại; kết hợp nhuần nhuyễn chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng của giai cấp công nhân Đây vừa là truyền thống vừa là bản chất của Nhà nước CHXHCN Việt Nam

Thứ ba, Nhà nước CHXHCN Việt Nam tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và tự do của công dân, duy trì quan hệ giữa nhà nước với công dân, giữa nhà nước và xã hội Với quan niệm bảo vệ chủ quyền của nhân dân trong Hiến pháp, coi nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, thì quyền con người, quyền cơ bản và nghĩa vụ của công dân được đặt ở vị trí trang trọng nhất, là vị trí đầu tiên trong Hiến pháp, sự thể hiện nhất quán Đường lối của Đảng và Nhà nước

ta trong việc ghi nhận, tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân

Cuối cùng, Nhà nước CHXHCN Việt Nam mang bản chất dân chủ rộng rãi Dân chủ hóa đời sống xã hội và hoạt động của nhà nước là nhu cầu cơ bản xuất phát từ bản chất dân chủ của nhà nước CHXHCN Việt Nam Thực chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là đưa người lao động tham gia bình đẳng hơn, đầy đủ hơn vào công việc quản lý nhà nước và xã hội Vì vậy, quá trình xây dựng nhà nước phải là quá trình dân chủ hóa tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước đồng thời phải cụ thể hóa tư tưởng dân chủ trong quyền công dân, quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa Phát huy ngày càng nhiều quyền dân chủ của nhân dân là nguồn sức mạnh vô hạn của Nhà nước

II Quan niệm về nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Thuật ngữ về nhà nước pháp quyền thực chất không phải mới xuất hiện ở Việt Nam mà quan điểm về nhà nước pháp quyền đã xuất hiện qua tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về việc xây dựng một nhà nước dân chủ Trong thời gian lãnh đạo của mình tư tưởng của Người về nhà nước pháp quyền để thể hiện qua bốn nội dung sau đây Trước hết, nhà nước Việt Nam là nhà nước dân chủ Trong đó việc

đề cao nhân dân, dân nhân là chủ thể mọi quyền lực được đặt lên hàng đầu Thứ hai, nhà nước pháp quyền Việt Nam là nhà nước hợp hiến pháp Bác đã đề cập đến hai nhiệm vụ chính là tổ chức Tổng tuyển cử và Xây dựng hiến pháp để xác lập nền tảng dân chủ và nhà nước hợp hiến pháp ở Việt Nam Thứ ba, hệ thống pháp luật ở Việt Nam là hệ thống pháp luật dân chủ tiên tiến dựa trên các giá trị nhân văn Chủ tịch Hồ Chí Minh nói pháp luật của chúng ta là pháp luật dân chủ vì nó bảo vệ các quyền tự do rộng rãi của nhân dân lao động Vì vậy, nhà nước phải thực sự thuộc về nhân dân và chăm lo đến lợi ích của nhân dân Và cuối cùng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là công cụ bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ và phát triển quyền con người Quyền con người của