Luận văn thạc sĩ tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học phần cơ học vật lý lớp 10 trung học phổ thông

Tìm hiểu cơ sở lí luận về hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trong nghiên cứu vật lý và trong dạy học vật lý. Nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa vật lý lớp 10 cơ bản. Tìm hiểu thực trạng nhận thức về hoạt động ngoại khóa và sử dụng hoạt động ngoại khóa trong trường phổ thông. Thiết kế các phương án tổ chức hoạt động ngoại khóa. Thực nghiệm sư phạm các phương án đã xây dựng.

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục các chữ viết tắt 4

Danh mục bảng, đồ thị, hình 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lí do chọn đề tài 6

2 Mục đích nghiên cứu 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4 Giả thuyết khoa học 8

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

6 Phương pháp nghiên cứu 8

7 Cấu trúc luận văn 9

NỘI DUNG 10

Chương 1: Cơ sở lí luận của đề tài 10

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 10

1.2 Các hình thức tổ chức dạy học 11

1.2.1 Khái quát về quá trình dạy học 11

1.2.2 Các hình thức tổ chức dạy học (HTTCDH) 12

1.3 Hoạt động ngoại khoá 14

1.3.1 Hoạt động ngoại khoá 14

1.3.2 Tác dụng của hoạt động ngoại khoá 14

1.4 Nhiệm vụ của dạy học vật lí ở trường phổ thông 15

1.4.1 Đặc điểm của môn Vật lý ở trường phổ thông 15

1.4.2 Các nhiệm vụ của việc dạy học Vật lý ở trường phổ thông 16

1.4.3 Chương trình và nội dung Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông 17

1.5 Hoạt động ngoại khoá vật lí 18

1.5.1 Nội dung ngoại khoá Vật lý 18

1.5.2 Phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh trong tổ chức hoạt động

ngoại khoá Vật lý 19

1.5.3 Sử dụng phương tiện kĩ thuật dạy học trong việc tổ chức hoạt động

ngoại khoá Vật lý 20

1.5.4 Xây dựng phương án ngoại khoá trong dạy học Vật lý lớp 10

Trung học phổ thông 21

1.6 Kết luận chương 1 30

Chương 2: Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học phần cơ học Vật lý 10 THPT nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh 31

2.1 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý ở trường THPT 31

2.1.1 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý ở các trường THPT 31

2.1.2 Những thuận lợi và khó khăn 32

2.1.3 Giải pháp cho việc tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý ở trường THPT 33

2.2 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học

Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông 34

2.2.1 Hội thi Vật lý 34

2.2.2 Hội vui Vật lý 39

2.2.3 Tham quan ngoại khoá Vật lý 40

2.2.4 Tổ chức câu lạc bộ Vật lý 43

2.2.5 Viết báo nội bộ về Vật lý 44

2.2.6 Một số thí nghiệm dùng trong tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý

ở trường THPT 45

2.3 Xây dựng một số tiến trình tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học phần

Cơ học Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông 46

2.3.1 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học một số nội dung cụ thể phần cơ học Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông 46

2.3.2 Thiết kế một số tiến trình hoạt động ngoại khóa trong dạy học phần Cơ học

cho lớp 10 THPT 48

2.4 Kết luận chương 2 70

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 71

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 71

3.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm 71

3.2.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 71

3.2.2 Nội dung thực nghiệm 71

3.3 Kế hoạch thực nghiệm 72

3.3.1 Thời gian thực nghiệm: Cuối học kì I năm học 2011 – 2012 72

3.3.2 Chọn lớp thực nghiệm: 10/2; 10/6; 10/7 72

3.3.3 Chọn bài thực nghiệm 72

3.4 Phương pháp thực nghiệm 72

3.4.1 Chọn mẫu thực nghiệm 72

3.4.2 Phương pháp tiến hành thực nghiệm 73

3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 73

3.5.1 Quan sát giờ học và nhận xét về tiến trình dạy học 74

3.5.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 74

3.6 Kết luận chương 3 81

KẾT LUẬN 82

1 Kết luận 82

2 Kiến nghị và đề xuất 82

3 Hướng phát triển của đề tài 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, ĐỒ THỊ, HÌNH

Trang

1 Bảng

Bảng 1.1 Bảng hệ thống hóa phương thức tổ chức hoạt động NK vật lí 23

Bảng 3.1 Số liệu HS các nhóm thực nghiệm và đối chứng 73

Bảng 3.2 Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm tra 76

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần suất 77

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần suất luỹ tích 77

Bảng 3.5 Các tham số thống kê 77

2 Đồ thị Đồ thị 3.1 Số % HS đạt điểm Xi 78

Đồ thị 3.2 Đồ thị phân phối tần suất lũy tích 78

3 Hình Hình 2.1 Một số câu hỏi trong phần thi “Khởi động” 56

Hình 2.2 Giao diện phần thi “Chướng ngại vật” 57

Hình 2.3 Giao diện phần thi “Đoán ý đồng đội” 59

Hình 2.4 Một số câu hỏi trong phần thi về đích 60

Hình 3.1 Lớp thực nghiệm trong buổi NK “Nói chuyện chuyên đề” 72

Hình 3.2 Một số hoạt động của HS trong buổi NK “Đố vui để học” 73

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, thế giới đang bước vào một kỷ nguyên mới với sự pháttriển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật hiện đại Những thành tựu của nó gần nhưđược áp dụng ngay lập tức vào tất cả các lĩnh vực, là động lực thúc đẩy sự phát triểnmạnh mẽ về mọi mặt của đời sống xã hội Để đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càngcao của xã hội, đòi hỏi con người không ngừng học hỏi, nâng cao tri thức và kỹ năngcủa mình Sứ mệnh đó đã đặt lên vai ngành giáo dục một trọng trách lớn lao: đào tạocon người đáp ứng yêu cầu xã hội ngày càng phát triển

Giáo dục hiện đại đang đứng trước yêu cầu và thách thức của xã hội hiện đại.Trong nhà trường phổ thông, việc học tập của học sinh không thể là thụ động tiếp thubài giảng của giáo viên mà phải là sự tham gia tích cực vào các hoạt động học tập, độclập sáng tạo, tích cực tham gia các hoạt động tập thể để có thể tham gia vào các hoạtđộng sản xuất và xã hội sau này Việc dạy của giáo viên không chỉ là cung cấp kiếnthức, mà phải tạo cho học sinh có cơ hội tham gia khám phá thế giới thực, phân tích vàgiải quyết vấn đề Kết quả của hoạt động dạy học là cần rèn luyện cho học sinh tínhnăng động cá nhân, tư duy sáng tạo, năng lực thực hành giỏi, khả năng hợp tác, khảnăng giải quyết các vấn đề mà thực tiễn đặt ra

Thời gian qua, giáo dục nước ta đã và đang thực hiện những thay đổi trong toàn

bộ quá trình dạy học: mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, tổ chức thựchiện, đánh giá Việc đổi mới phương pháp nhằm phát triển con người toàn diện hơn,đáp ứng cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hoà nhập vào sự tiến

bộ chung của khu vực và trên thế giới Điều đó đã được khẳng định trong luật giáo dục

“…Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡngphương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học

sinh” [20]; Một lần nữa, nghị quyết TW2 khoá VIII khẳng định: “ Đổi mới mạnh mẽphương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tưduy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phươngtiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tựnghiên cứu cho học sinh ”.[8]

Nâng cao chất lượng dạy học là vấn đề cấp thiết của giáo dục Việt Nam trong giaiđoạn hiện nay Chúng ta đã và đang có những đổi mới mạnh mẽ về nội dung, phươngpháp dạy học Chất lượng dạy học sẽ cao khi nó kích thích được hứng thú, nhu cầu, sởthích và khả năng độc lập, tích cực tư duy của học sinh Để làm được điều đó, bêncạnh việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học thì sự phối hợp các hình thức tổchức dạy học là một việc làm cần thiết Trong nhà trường hiện nay điều đó chưa đượcquan tâm đúng mức và hình thức lên lớp là một hình thức phổ biến

Hoạt động ngoại khoá là một hình thức tổ chức dạy học, là một dạng hoạt độngcủa học sinh tiến hành ngoài giờ lên lớp nhằm hỗ trợ cho chương trình nội khoá, gópphần hoàn thiện và phát triển nhân cách, bồi dưỡng năng khiếu và tài năng sáng tạocủa học sinh Thực tiễn trong những năm gần đây ở các nhà trường, hoạt động ngoạikhoá vật lí nói riêng và các môn học khác nói chung ít được tổ chức Lãnh đạo nhàtrường và giáo viên bộ môn chưa có sự đầu tư cho hoạt động này Về mặt lí luận, việcnghiên cứu các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí trong các trường phổthông cũng chưa được sự quan tâm nghiên cứu thích đáng của các nhà lí luận dạy học

bộ môn

Đối với các khoa học thực nghiệm, có thể nói: "Trăm nghe không bằng một

thấy, trăm thấy không bằng một làm" Chính vì thế tôi chọn đề tài “Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học phần cơ học Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông ”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất, vận dụng phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóatrong dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh lớp 10 THPT

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa phần cơ học Vật lýlớp 10 THPT nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động dạy học phần cơ học Vật lý lớp 10 THPT

4 Giả thuyết khoa học

Nêu đề xuất, vận dụng hợp lý các phương pháp, hình thức tổ chức hoạt độngngoại khóa trong dạy học thì sẽ tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh góp phầnnâng cao chất lượng dạy học lớp 10 Trung học phổ thông

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lí luận về hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trong nghiên cứuvật lý và trong dạy học vật lý

- Nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa vật lý lớp 10 cơ bản

- Tìm hiểu thực trạng nhận thức về hoạt động ngoại khóa và sử dụng hoạt động ngoạikhóa trong trường phổ thông

- Thiết kế các phương án tổ chức hoạt động ngoại khóa

- Thực nghiệm sư phạm các phương án đã xây dựng

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận:

+ Các văn kiện của Đảng và Nhà nước, của Bộ giáo dục và đào tạo có liên quanđến vấn đề nghiên cứu

+ Các tài liệu, công trình liên quan đến hướng nghiên cứu

- Nghiên cứu tình hình thực trạng trên đối tượng cụ thể: Tham gia các buổi tổ chứcngoại khóa ở các trường phổ thông

- Thực nghiệm sư phạm: Thực hiện phương án đã thiết kế, so sánh với bài kiểm tra củalớp đối chứng để rút ra những kết luận cần thiết để chỉnh lý, thiết kế, đề xuất hướng ápdụng vào thực tiễn, mở rộng kết quả nghiên cứu

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn có các chương sau:Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2: Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học phần Cơ học Vật lý lớp 10THPT nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong quá trình tìm hiểu những thông tin khoa học có liên quan đến lĩnh vựcnghiên cứu của đề tài, chúng tôi nhận thấy có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục đã rấtquan tâm đến việc đổi mới nội dung và PPDH, nhất là hình thức tổ chức dạy học ngoạikhóa trong trường phổ thông:

- Trong luận văn của Nguyễn Lâm Đức với đề tài “Nghiên cứu xây dựng một số phương án dạy học ngoại khóa phần Điện học lớp 11 THPT”, Đại học Vinh, 2004, đã

có những nghiên cứu tương đối kĩ về hoạt động dạy học ngoại khóa vật lí ở trường phổthông, nhưng nội dung luận văn chỉ mới nghiên cứu ở phần Điện học với một vài hìnhthức ngoại khóa vật lí.[10]

- Bài viết "Một số biện pháp quản lí góp phần nâng cao chất lượng hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông hiện nay", 2007, của Trương Quang Dũng đã đề

ra một số biện pháp quản lí nhằm tạo ra sự chuyển biến về chất lượng của hoạt độngngoại khóa ở trường phổ thông.[9]

- Bài viết "Về hoạt động ngoại khóa trong nhà trường phổ thông", 2007, của

Nguyễn Thị Ngọc cũng đã nêu lên vai trò, đối tượng của hoạt động ngoại khóa đồngthời nêu lên một số khó khăn và đề ra một số biện pháp giải quyết trong phạm vitrường phổ thông

- Bài viết "Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa với việc nâng cao chất lượng giảng dạy-học tập trong nhà trường phổ thông", 2007, của Phùng Thị Nguyệt Thu

trình bày một số bài học kinh nghiệm của tác giả rút ra từ hoạt động NK và một số đềxuất để hoạt động ngoại khóa ở trường phổ thông đạt hiệu quả cao hơn

- Trong tài liệu "Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí", 2009, của

Nguyễn Quang Đông đã bàn về thực trạng và giải pháp cho việc tổ chức các hoạt động

NK ở trường phổ thông Hơn nữa, tác giả đã đề xuất được quy trình thiết kế một sốhoạt động NK vật lí ở trường phổ thông [9]

- Trong luận văn của Kiều Quang Trung với đề tài: “Nghiên cứu tố chức dạy học ngoại khóa phần Quang hình học Vật lí 11 THPT”, Đại học sư phạm Huế, 2011,

đã có những nghiên cứu kĩ về hoạt động dạy học ngoại khóa ở các trường phổ thông,nhưng nội dung luận văn chỉ nghiên cứu về phần Quang hình học

Như vậy, hiện nay chưa có các tài liệu và công trình nào nghiên cứu xây dựngmột cách hệ thống và đề cập đầy đủ về việc sử dụng dạy học ngoại khóa trong dạy họcphần Cơ học Vật lí 10 THPT và cách sử dụng hoạt động ngoại khóa vật lí ở trườngphổ thông sao cho có hiệu quả

1.2 Các hình thức tổ chức dạy học

1.2.1 Khái quát về quá trình dạy học

Quá trình dạy học là một quá trình tương tác (hợp tác) giữa thầy và trò, trong đóthầy tổ chức hoạt động, lãnh đạo, điều chỉnh hoạt động nhận thức của học sinh, còn trò

tự giác, tích cực, chủ động thông qua việc tự tổ chức, tự điều chỉnh hoạt động nhậnthức của bản thân nhằm đạt tới mục đích dạy học

Quá trình dạy học là một quá trình xã hội, một quá trình sư phạm đặc thù, nótồn tại như một hệ thống bao gồm nhiều thành tố cấu trúc:

+ Mục đích và nhiệm vụ dạy học: Phản ánh một cách tập trung nhất những yêucầu của xã hội đối với quá trình dạy học: Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài cho đất nước và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ Mục tiêu đó được

cụ thể hoá thành các nhiệm vụ dạy học nhằm nâng cấp tri thức, kĩ năng, bồi dưỡng thái

độ, hình thành, phát triển những năng lực, phẩm chất tốt đẹp cho người học

+ Nội dung dạy học: Là hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mà người học phảinắm vững trong quá trình dạy học

+ Phương pháp dạy học: Là các con đường, các cách thức vận động của nộidung dạy học phù hợp với qui luật phát triển tâm sinh lí và trình độ nhận thức của

người học, là các biện pháp tổ chức hợp tác giữa thầy và trò nhằm giúp cho trò chiếmlĩnh được nội dung dạy học một cách vững chắc.

+ Hình thức tổ chức dạy học: Là các hình thức tổ chức hoạt động dạy và hoạtđộng học của thầy và trò nhằm thực hiện phương pháp giáo dục và chiếm lĩnh nộidung dạy học

+ Phương tiện dạy học: Là những vật thể mang nội dung và phương pháp dạyhọc, là phương tiện tác động tới hoạt động dạy và hoạt động học

+ Điều kiện dạy học: Bao gồm những điều kiện bên trong nhà trường (về cơ sở

hạ tầng, vật chất kĩ thuật, vệ sinh học đường ) và những điều kiện bên ngoài nhàtrường (môi trường kinh tế - xã hội, địa phương, đất nước )

+ Chủ thể dạy học: Là thầy giáo và tập thể thầy giáo trong hoạt động dạy; làhọc sinh và tập thể học sinh trong hoạt động học

+ Đối tượng dạy học: Là học sinh và tập thể học sinh với tư cách vừa là những

cá nhân, vừa là những nhân cách với những đặc điểm và trình độ phát triển tâm sinh lí,trình độ nhận thức rất đa dạng và phức tạp

+ Kết quả dạy học: Là kết quả của hoạt động dạy và hoạt động học thông quaviệc kiểm tra, đánh giá, trở thành yếu tố kích thích, điều chỉnh hoạt động dạy và hoạtđộng học

Tất cả những thành tố trong cấu trúc quá trình dạy học tồn tại trong mối quan hệthống nhất biện chứng với nhau và toàn bộ hệ thống được đặt trong môi trường kinh tế

xã hội và trong môi trường khoa học công nghệ

1.2.2 Các hình thức tổ chức dạy học (HTTCDH)

Có nhiều cách phân loại các HTTCDH vật lí, tùy theo mối quan hệ của việc dạyhọc có tính tập thể hay cá nhân, mức độ tính tự lực nhận thức của HS, vai trò chỉ đạocủa GV, chế độ làm việc, thành phần HS, địa điểm, thời gian tổ chức mà có thể phânloại HTTCDH thành nhiều loại khác nhau:

- Dựa theo thành phần học sinh, có thể chia HTTCDH thành hình thức tự học cá

nhân, hình thức lên lớp, hình thức dạy học theo nhóm (trong một lớp có nhiều nhóm),hình thức giúp đỡ riêng…

- Dựa theo mục đích của việc học, có thể chia thành: hình thức nghiên cứu kiến

thức mới, hình thức luyện tập, hình thức thực hành, hình thức thảo luận và xêmina,hình thức nghiên cứu khoa học,…

- Dựa theo địa điểm, vị trí tổ chức dạy học, có hình thức làm việc ở lớp, làm việc

trong phòng thí nghiệm, hình thức tham quan ở nhà máy, công trường…

- Dựa vào phương tiện tổ chức dạy học, thông qua các phương tiện, công cụ, thiết

bị hỗ trợ việc dạy học, nhất là các phương tiện điện tử, mạng Internet… có các hìnhthức như: thực hành, nghiên cứu sáng tạo một sản phẩm, E-learning…

Cách phân loại các HTTCDH trên đây chỉ mang tính chất tương đối MỗiHTTCDH đều có thể mang một phần nội dung của một số HTTCDH khác Chẳng hạnnhư HTTCDH theo nhóm có thể được thực hiện ở phòng thí nghiệm, phòng bộmôn…; HTTCDH theo lớp có thể được thực hiện trong tiết nghiên cứu kiến thức mới,trong tiết ôn tập củng cố, trong tiết sinh hoạt nói chuyện chuyên đề…

Để thực hiện nhiệm vụ dạy học ở trường phổ thông, hoạt động dạy học được tổchức dưới nhiều hình thức khác nhau Trong dạy học vật lí ở trường phổ thông hiệnnay, người ta thường sử dụng những HTTCDH sau: bài lên lớp, tham quan ngoại khóa,

tự học ở nhà

Theo quan điểm hiện nay thì việc tổ chức dạy học thực chất là tổ chức cho họcsinh tự lực hoạt động, thông qua đó mà chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, phát triển nănglực và hình thành thái độ Lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động nào là tùy thuộc vàomục đích, nội dung, phương tiện dạy học và trình độ của học sinh Mỗi hình thức tổchức hoạt động dạy học có một ưu điểm riêng Việc phối hợp khéo léo, hài hòa cácHTTCDH sẽ mang lại hiệu quả cao, tạo ra chất lượng toàn diện ở HS

1.3 Hoạt động ngoại khoá

1.3.1 Hoạt động ngoại khoá

Hoạt động dạy học ngoại khóa là một trong những hoạt động giáo dục quantrọng ở nhà trường phổ thông Hoạt động này có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục chínhkhóa (nội khóa), được tổ chức có kế hoạch và phương hướng xác định, được tiến hànhtrên tinh thần tự nguyện của HS dưới sự hướng dẫn của GV nhằm bổ sung và mở rộngkiến thức vật lí, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, bồi dưỡng năng khiếu vàsáng tạo của HS

Do đó hoạt động ngoại khóa vật lí cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trìnhthực hiện nhiệm vụ đào tạo ở trường phổ thông, nên nghiên cứu và áp dụng dạy họcngoại khóa vật lí ở trường phổ thông là yêu cầu cần thiết hiện nay

1.3.2 Tác dụng của hoạt động ngoại khoá

Để hoàn thành tốt mục tiêu dạy học vật lí, GV cần có sự phối hợp hợp lí cáchoạt động NK bên cạnh các giờ học chính khóa NK vật lí là một công tác hỗ trợ choviệc nâng cao chất lượng giảng dạy vật lí ở trường phổ thông, đặc biệt là rèn luyệnnăng lực sáng tạo, hình thành thái độ học tập tích cực NK vật lí là phương tiện để pháthiện, phát huy năng lực, năng khiếu của HS, làm tăng hứng thú và thiên hướng của HS

về một hoạt động, kiến thức, lĩnh vực nào đó NK vật lí có tác dụng cả 3 mặt của mụctiêu dạy học: giáo dục, giáo dưỡng và giáo dục kĩ thuật tổng hợp

1.3.2.1 Về giáo dục

Hoạt động NK vật lí góp phần đào sâu, củng cố các kiến thức đã học cho HS.Thông qua hoạt động NK, kiến thức HS sẽ được khắc ghi sâu sắc hơn HS sẽ vận dụngđược các kiến thức vật lí vào giải quyết các vấn đề trong thực tế, gắn lí thuyết với thựctiễn, thấy được ứng dụng của các kiến thức trong đời sống và kĩ thuật

1.3.2.2 Về giáo dưỡng

Hoạt động NK góp phần giáo dục tính tổ chức, tính kế hoạch, tinh thần làm chủ

và hợp tác trên cơ sở các hoạt động thực tế Nhất là với cách tổ chức theo từng nhóm

để giải quyết vấn đề đặt ra trong một buổi NK, HS sẽ rèn luyện được thói quen làmviệc theo nhóm, kĩ năng tổ chức, quản lí, điều khiển hoạt động nhóm

Ngoài ra, trong hoạt động NK các HS cùng thảo luận, trao đổi, tranh luận vàtrình bày ý kiến một cách thoải mái, nâng cao tính hợp tác và chia sẻ giữa các thànhviên với nhau, rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ vật lí, kĩ năngtrình bày ý kiến trước đám đông

NK được tổ chức và thực hiện dựa trên sự tự nguyện, nhiệt tình, tự giác của HScùng với sự hỗ trợ của GV sẽ động viên HS nỗ lực tìm tòi, suy nghĩ, giải quyết các vấn

đề đặt ra, kích thích sự hứng thú học tập, lòng ham học hỏi, lôi cuốn sự tự giác của HStham gia vào các hoạt động Qua các hoạt động NK, HS phát huy được tính sáng tạo,

tự tin, rèn luyện bản lĩnh để tham gia các công việc xã hội sau này

1 3.2.3 Về giáo dục kĩ thuật tổng hợp

Trong quá trình tham gia hoạt động NK, HS được rèn luyện kĩ năng sử dụngmột số thiết bị, dụng cụ thường gặp trong đời sống; rèn luyện tác phong làm việc đúnggiờ, chấp hành nguyên tắc an toàn lao động…qua đó nảy sinh tình cảm nghề nghiệp,bước đầu hình thành ý thức nghề nghiệp mà HS sẽ chọn trong tương lai

1.4 Nhiệm vụ của dạy học vật lí ở trường phổ thông

1.4.1 Đặc điểm của môn Vật lý ở trường phổ thông

- Vật lí học nghiên cứu các hình thức vận động cơ bản nhất của vật chất, cho nênnhững kiến thức vật lí là cơ sở của nhiều ngành khoa học tự nhiên, nhất là hoá học vàsinh học

- Vật lí học ở trường phổ thông chủ yếu là vật lí thực nghiệm Phương pháp chủyếu của nó là phương pháp thực nghiệm Đó là phương pháp nhận thức có hiệu quảtrên con đường đi tìm chân lí khách quan Phương pháp thực nghiệm xuất xứ từ vật lí

học nhưng ngày nay cũng được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành khoa học tự nhiênkhác.

- Vật lí học nghiên cứu các dạng vận động cơ bản nhất của vật chất nên nhiều kiếnthức vật lí có liên quan chặt chẽ với các vấn đề cơ bản của triết học, tạo điều kiện pháttriển thế giới quan khoa học ở học sinh

- Vật lí học là cơ sở lí thuyết của việc chế tạo máy móc, thiết bị dùng trong sảnxuất và đời sống

- Vật lí học là một khoa học chính xác, đòi hỏi vừa phải có kĩ năng quan sát tinh tế,khéo léo tác động vào tự nhiên khi làm thí nghiệm, vừa phải có tư duy lôgic chặt chẽ,biện chứng, vừa phải trao đổi thảo luận để khẳng định chân lí

1.4.2 Các nhiệm vụ của việc dạy học Vật lý ở trường phổ thông

* Trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản, hiện đại, có hệthống, bao gồm:

- Các khái niệm vật lí

- Các định luật vật lí cơ bản

- Nội dung chính của các thuyết vật lí

- Các ứng dụng quan trọng nhất của vật lí trong đời sống và trong sản xuất

- Các phương pháp nhận thức phổ biến dùng trong vật lí

* Phát triển tư duy khoa học ở học sinh: Rèn luyện những thao tác, hành động,phương pháp nhận thức cơ bản, nhằm chiếm lĩnh kiến thức vật lí, vận dụng sáng tạo đểgiải quyết vấn đề trong học tập và hoạt động thực tiễn sau này

* Trên cơ sở kiến thức vật lí vững chắc, có hệ thống, bồi dưỡng cho học sinhthế giới quan duy vật biện chứng, giáo dục lòng yêu nước, thái độ đối với lao động,đối với cộng đồng và những đức tính khác của người lao động

* Góp phần giáo dục kĩ thuật tổng hợp và hướng nghiệp cho học sinh, làm chohọc sinh nắm được những nguyên lí cơ bản về cấu tạo và hoạt động của các máy móc

được dùng phổ biến trong nền kinh tế quốc dân Có kĩ năng sử dụng những dụng cụvật lí, đặc biệt là những dụng cụ đo lường, kĩ năng lắp ráp thiết bị để thực hiện các thínghiệm vật lí, vẽ biểu đồ, xử lí các số liệu đo đạc để rút ra kết luận Những kiến thức,

kĩ năng đó giúp cho học sinh sau này có thể nhanh chóng thích ứng được với hoạtđộng lao động sản xuất trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Các nhiệm vụ trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, được tiến hành đồng thờitrong quá trình dạy học vật lí Trên cơ sở hệ thống kiến thức vật lí, đặc điểm đối tượnghọc sinh và nhà trường, giáo viên xác định hình thức tổ chức, phương pháp dạy học đểthực hiện các nhiệm vụ đó một cách tối ưu nhất

1.4.3 Chương trình và nội dung Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông

Chương trình vật lý 10 gồm có 2 phần: Cơ học và Nhiệt học

- Phần Cơ học có 4 chương: Động học chất điểm; Động lực học chất điểm, Cânbằng và chuyển động của vật rắn; Các định luật bảo toàn

- Phần Nhiệt học có 3 chương: Chất khí; Cơ sở của nhiệt động lực học; chất rắn,chất lỏng và sự chuyển thể

Nội dung của các phần trên:

- Phần Cơ học: HS sẽ được tìm hiểu về các dạng chuyển động (thẳng đều, thẳngbiến đổi đều; tròn đều, rơi tự do); các lực tác dụng lên vật chuyển động (hấp dẫn, masát, đàn hồi) và các định luật (ba định luật Newton, định luật vạn vật hấp dẫn, định luậtHooke); các dạng cân bằng của vật rắn và các quy tắc hợp lực; các đại lượng vật lý(công, công suất, động lượng, động năng, thế năng, cơ năng), các định luật bảo toàn(định luật bảo toàn động lượng, định luật bảo toàn cơ năng)

- Phần Nhiệt học: HS sẽ được tìm hiểu về các đẳng quá trình (đẳng nhiệt, đẳngtích, đẳng áp), và các định luật liên quan (Boyle Marriote, Charles, Gay Lussac,phương trình trạng thái); các nguyên lý của nhiệt động lực học; chất rắn, chất lỏng và

sự chuyển thể giữa chúng

1.5 Hoạt động ngoại khoá vật lí

1.5.1 Nội dung ngoại khoá Vật lý

Do đặc điểm của bộ môn vật lí, ngoại khoá có tác dụng bổ sung kiến thức líthuyết, kĩ năng thực hành, giới thiệu những ứng dụng của vật lí vào khoa học và kĩthuật, quá trình phát triển của vật lí học cho học sinh, làm tăng hứng thú của họcsinh đối với môn học, rèn luyện khả năng phân tích và giải quyết vấn đề của họ Ngoạikhoá vật lí giúp học sinh hiểu rõ hơn các hiện tượng vật lí, thấy được vai trò to lớn củavật lí trong thực tế đời sống, trong sản xuất và khoa học công nghệ Việc tham gia hoạtđộng ngoại khoá sẽ giúp học sinh mạnh dạn hơn, tư duy logic chặt chẽ hơn, từ đó gópphần nâng cao chất lượng học tập môn vật lí

Nội dung của ngoại khoá vật lí có thể là những kiến thức nằm trong phạm vichương trình vật lí THPT, hoạt động gắn với nội khoá với mục đích giúp học sinh nắmchắc hơn các kiến thức, kĩ năng cơ bản Nội dung của ngoại khoá có thể là những kiếnthức mở rộng vượt ra ngoài nội dung chương trình, giúp học sinh tăng hiểu biết, pháthuy óc sáng tạo

Theo phân phối chương trình vật lí ở trường THPT, từ lớp 10 đến lớp 12 họcsinh lần lượt được học: Cơ học - Nhiệt học - Điện học - Quang học - Dao động và sóng

- Vật lí hạt nhân Đó cũng là những nội dung cơ bản của ngoại khoá vật lí và theo cáchphân bố thời gian ở trên, hoạt động ngoại khoá có thể tiến hành ứng với từng phầnhoặc tổng hợp các phần của chương trình Mỗi phần nói trên lại gồm nhiều phần nhỏ,

tổ chức thành các chuyên đề ngoại khoá Ví dụ: Phần cơ học gồm một số chuyên đề:Chuyển động, các định luật Niutơn, các lực cơ học, cân bằng của vật rắn, các định luậtbảo toàn

Mặt khác, trong chương trình vật lí THPT hiện nay, một số nội dung chưa cóđiều kiện tìm hiểu kĩ như: Thiên văn học, vật lí hiện đại, các ứng dụng của vật lí trong

kĩ thuật - công nghệ, nội dung giáo dục kĩ thuật tổng hợp, giáo dục môi trường Ngoạikhoá vật lí là một biện pháp đưa các nội dung này vào chương trình, bổ sung kiếnthức, giúp học sinh tăng hiểu biết, yêu thích bộ môn

1.5.2 Phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh trong tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý

Tính tích cực nhận thức là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thôngqua sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lí nhằm giải quyết những vấn đề họctập - nhận thức Nó vừa là mục đích hoạt động, vừa là phương tiện, vừa là điều kiện đểđạt được mục đích, vừa là kết quả của hoạt động, vừa là phẩm chất hoạt động của cánhân

Tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học là tổ hợp các hoạt động đểnhằm thay đổi, chuyển biến vị trí của người học từ chỗ thụ động sang chủ động, từ chỗ

là đối tượng tiếp nhận sang chỗ là chủ thể tìm kiếm tri thức, thông qua đó để nâng caohiệu quả học tập

Hứng thú là thái độ đặc thù của cá nhân đối với một đối tượng nào đó, do ýnghĩa của nó trong đời sống và hấp dẫn về mặt tinh thần Hứng thú học tập là thái độlựa chọn đặc biệt của chủ thể với đối tượng của hoạt động học tập, vì sự cuốn hút vềtình cảm và ý nghĩa thiết thực của nó trong đời sống cá nhân

Các loại tình huống có vấn đề có thể sử dụng trong hoạt động ngoại khoá vật lí:+ Tình huống nghịch lí: Đó là loại tình huống có vấn đề mà mới thoạt nhìndường như vô lí, không phù hợp với qui luật, lí thuyết đã được thừa nhận Tình huốngnày được tạo ra bằng cách giới thiệu những sự kiện, hiện tượng trái với qui luật thôngthường, với kinh nghiệm cá nhân của học sinh

Ví dụ: Khi ta thổi vào giữa hai tờ giấy mỏng thì hai tờ giấy không tách ra xanhau mà lại dính vào nhau Hãy giải thích nghịch lí này?

+ Tình huống lựa chọn: Là loại tình huống có vấn đề xuất hiện khi đứng trướcmột sự lựa chọn giữa hai hay nhiều phương án để tìm ra phương án tối ưu

Ví dụ: Bạn Nam nói rằng cái cân chỉ dùng để đo khối lượng của vật Hùng vàSơn lại cho rằng người ta dùng cân để đo trọng lượng của vật Vậy ai đúng ai sai?

+ Tình huống bác bỏ: Là loại tình huống có vấn đề phải bác bỏ một kết luận,

một luận đề sai lầm, phản khoa học Để làm được điều đó học sinh phải tìm ra điểmyếu của luận đề, chứng minh tính chất sai lầm của nó.

Ví dụ: Một con ngựa được học định luật III Niutơn bèn từ chối không kéo xenữa Nó nói:"Tôi có ráng sức kéo xe bao nhiêu thì cũng là vô ích, bởi vì tôi kéo cái xevới một lực bằng bao nhiêu thì cái xe cũng kéo lại tôi với lực bằng bấy nhiêu Hai lựcbằng nhau về độ lớn và ngược nhau về hướng sẽ là lực cân bằng nên tôi và xe đềukhông nhúc nhích!" Bạn hãy chỉ ra cái sai của con ngựa để nó tiếp tục kéo xe?

+ Tình huống "Tại sao?": Là loại tình huống có vấn đề mà khi gặp nó học sinhchưa đủ tri thức để giải thích hiện tượng, cần phải bổ sung tri thức mới thì mới giảithích triệt để được tình huống

Ví dụ: Tại sao ngón tay ướt lại dính được giấy còn ngón tay khô thì không?

1.5.3 Sử dụng phương tiện kĩ thuật dạy học trong việc tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý

Phương tiện kĩ thuật dạy học là tổ hợp cơ sở vật chất kĩ thuật trường học, nóbao gồm các thiết bị kĩ thuật các phương tiện nghe nhìn, các phương tiện kĩ thuậtchương trình hoá: máy thông tin, máy kiểm tra, máy dạy học trong số những loạiphương tiện đó, phương tiện nghe nhìn chiếm vị trí quan trọng nhất Các phương tiệnnghe - nhìn bao gồm:

- Các giá mang thông tin như: Bản trong, phim, băng từ âm, băng từ âm - hình,đĩa ghi âm, đĩa ghi hình

- Các máy móc chuyển tải thông tin như: Đèn chiếu, Rađiô, máy chiếu, cat xét,video, máy thu hình, máy quay phim

Hiện nay, cùng với việc ứng dụng khoa học công nghệ vào dạy học, các phươngtiện nghe nhìn, đặc biệt là máy vi tính, máy chiếu (Projector), bảng điện tử ngàycàng được sử dụng rộng rãi Trong việc tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí, cácphương tiện dạy học có thể sử dụng: máy vi tính, các phần mềm dạy học, đĩa CD,VCD, DVD chứa các chương trình về vật lí, mạng Internet, Máy chiếu hình, bảntrong, máy quay phim

Để sử dụng có hiệu quả các phương tiện kĩ thuật dạy học trong tổ chức hoạtđộng ngoại khoá vật lí, giáo viên cần soạn thảo kế hoạch tổ chức ngoại khoá có sửdụng phương tiện kĩ thuật dạy học, phân chia và xác định loại phương tiện và thiết

bị cần sử dụng, xác định thời điểm sử dụng sao cho đúng lúc, đúng chỗ với thờilượng thích hợp, để bằng chính hoạt động của mình, học sinh có thể tiếp cận, khaithác nội dung thông tin của phương tiện, tìm ra các mối quan hệ có tính qui luật vềbản chất của đối tượng nghiên cứu, kích thích tính tích cực nhận thức của học sinh.Một điều phải chú ý là: Bất kì phương tiện kĩ thuật dạy học nào cũng chỉ mangnhững thông tin khoa học nhất định và có chức năng sư phạm riêng biệt Cần lựachọn và sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học một cách linh hoạt và kết hợp vớicác phương tiện dạy học truyền thống để đạt được hiệu quả cao trong tổ chức hoạtđộng ngoại khoá vật lí

1.5.4 Xây dựng phương án ngoại khoá trong dạy học Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông

Cả hai hình thức dạy học ngoại khóa và chính khóa đều góp phần thực hiện 4nhiệm vụ của dạy học vật lí ở trường phổ thông là giáo dưỡng, giáo dục nhân cách,phát triển tư duy và năng lực sáng tạo, giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho HS Trong đógiáo dưỡng luôn là nhiệm vụ cơ sở, thông qua giáo dưỡng để thực hiện các nhiệm vụkhác Đối với dạy học NK với đặc thù là tính hấp dẫn của nội dung, tính tự nguyện củađối tượng tham gia, các mục tiêu kiến thức được nhấn mạnh gồm:

phương pháp luận của kiến thức, xây dựng bức tranh vật lí về thế giới

Với mục tiêu này nội dung NK sẽ bao gồm các vấn đề như: lịch sử các phátminh vật lí, ảnh hưởng của các phát minh đối với sự phát triển của nhân loại, kểchuyện vật lí, kiểm tra kiến thức và kĩ năng vật lí của HS Trên cơ sở đó bồi dưỡngtình yêu vật lí cho HS, giáo dục nhân cách thông qua tấm gương các nhà bác học

Mục tiêu này có thể thực hiện với mọi đối tượng HS tương ứng với hình thức

NK mang tính quần chúng rộng rãi và mang lại hiệu quả thiết thực, vừa sức cho nhiều

đối tượng HS như các thí nghiệm vui, các trò chơi vật lí, giải ô chữ Đặc biệt NK cóthể tổ chức dưới hình thức cuộc thi giữa các nhóm HS với sự cổ vũ của đông đảo HS,hình thức này có thể trở thành là một hội vui vật lí.

kiến thức vật lí.

Mục tiêu này nhấn mạnh tính giáo dục kĩ thuật và hướng nghiệp, phát hiện vàbồi dưỡng HS có năng khiếu về kĩ thuật, bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho HS Đây lànét đặc thù của môn vật lí trong trường phổ thông do vật lí học là cơ sở của nhiều thiết

bị kĩ thuật sử dụng trong đời sống và sản xuất

Để thực hiện mục tiêu này cần lựa chọn nội dung NK là các ứng dụng kĩ thuậtthực tiễn của vật lí trong đời sống và sản xuất Các nhóm HS được giao nhiệm vụ tìmhiểu, thiết kế hoặc chế tạo một thiết bị kĩ thuật nào đó Đối tượng phải là các HS cónăng lực học tập, đam mê kĩ thuật, có nguyện vọng trở thành một kĩ sư

Với mục tiêu và nội dung này thì hình thức NK theo nhóm là phù hợp nhất GVthành lập các nhóm, mỗi nhóm khoảng 3 đến 7 HS có điểm tổng kết môn vật lí từ loạiKhá trở lên, có thể đặt tên cho nhóm “kĩ sư trẻ” này theo tên một nhà bác học hoặcthiết bị nào đó có liên quan tới nội dung NK

Mục tiêu này chỉ dành cho các HS thích đi sâu nghiên cứu các lĩnh vực hẹp vàkhó của vật lí, để có khả năng trở thành các nhà nghiên cứu về vật lí Các HS tham giahình thức NK này là những HS có năng lực tư duy vật lí và toán học rất tốt Các emđược tổ chức thành các nhóm “nhà vật lí trẻ tuổi”, nội dung nghiên cứu được tổ chứcthành các chuyên đề để các nhóm tự chọn

Có thể hệ thống hóa phương thức tổ chức hoạt động NK vật lí ở trường THPTthành bảng sau:

Bảng 1.1: Hệ thống hóa phương thức tổ chức hoạt động NK vật lí ở trường THPT

STT Mục tiêu Đối tượng Nội dung Hình thức

NK mangtính chấtquầnchúng: Dạhội Vật lí,

sở thích về kĩ thuật,

có nguyện vọng trởthành kĩ sư

Các ứng dụng kĩ thuậtcủa vật lí học trongđời sống và sản xuất,cập nhật với thựctiễn Các nhóm HSđược giao nhiệm vụtìm hiểu, thiết kế hoặcchế tạo một thiết bị kĩthuật nào đó trong đờisống hoặc sản xuất

Ngoạikhóa vật lítheo nhóm

“các kĩ sưtrẻ”

phát triển tư

duy vật lí

HS có năng lực tưduy vật lí và toánhọc tốt, yêu thíchnhiên cứu vật lí, cónguyện vọng trởthành nhà nghiêncứu vật lí

Các chuyên đề tựchọn nghiên cứu trọnvẹn một vấn đề củaVật lí học mà trongSGK không có điềukiện nghiên cứu

Ngoạikhóa theonhóm “cácnhà vật lítrẻ tuổi”

Dựa vào bảng này, GV có thể lựa chọn nội dung, hình thức dạy học ngoại khóamôn vật lí phù hợp với mục tiêu và đối tượng cụ thể của nhà trường, từ đó xây dựngnội dung, thiết kế kịch bản, triển khai hoạt động nhằm phát huy vai trò tích cực củaHTDH này trong thực tiễn dạy học

1.5.4.1 Lập kế hoạch dạy học ngoại khóa môn vật lí

Kết quả của hoạt động NK vật lí phụ thuộc rất nhiều vào vai trò của GV trongkhâu lập kế hoạch và tổ chức hoạt động Chương trình NK vật lí có được tổ chức thànhcông hay không phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố lập kế hoạch là quan trọng,yếu tố nội dung là then chốt Hiện nay chưa có tài liệu nào đưa ra một quy trình cơ bản

để tổ chức thực hiện các kế hoạch NK vật lí mà chỉ do sự tìm tòi, đầu tư công sức của

GV nên chưa có sự đồng nhất Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi thấy có thể tổ chức

NK vật lí cho HS ở trường phổ thông theo các bước sau:

Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khóa

Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tế củaviệc dạy học môn vật lí trong giờ học chính khóa, đặc điểm HS và GV cũng như củanhà trường mà lựa chọn chủ đề NK vật lí cho phù hợp Chủ đề NK hàm chứa nhữngnội dung và hình thức của buổi NK đó Việc chọn chủ đề rõ ràng sẽ có tác dụng kíchthích sự chú ý, định hướng tâm lí, tính sẵn sàng cho HS ngay từ ban đầu

Sau khi lựa chọn chủ đề NK cần xác định rõ mục tiêu giáo dục cần đạt được.Cần chú ý vào 3 yêu cầu sau:

- Yêu cầu giáo dục về nhận thức: là trả lời được câu hỏi hoạt động NK nhằmcung cấp cho HS những hiểu biết gì?

- Yêu cầu giáo dục về thái độ: thông qua hoạt động NK vật lí sẽ giáo dục cho

HS về mặt tình cảm và thái độ gì trong học tập và nghiên cứu môn vật lí?

- Yêu cầu giáo dục về kĩ năng: các kĩ năng như điều khiển hoạt động tập thể, kĩnăng tự quản, kĩ năng ngôn ngữ vật lí, kĩ năng thực hành, kĩ năng giao tiếp… sẽ đượchình thành và phát triển trong quá trình tham gia NK vật lí

Bước 2: Lập kế hoạch ngoại khóa

Hiệu quả của buổi NK vật lí phụ thuộc rất nhiều vào giai đoạn chuẩn bị, lập kếhoạch ban đầu Kế hoạch được lập càng chi tiết, chu đáo thì việc tổ chức thực hiệncàng thành công Kế hoạch bao gồm các nội dung sau:

- Xác định mục tiêu về kiến thức, mục tiêu kĩ năng, mục tiêu thái độ, tình cảm

mà HS có được sau buổi NK;

- Thiết kế nội dung và hình thức tổ chức hoạt động, hình thức trang trí, hìnhthức thể hiện, có thể có thêm các tiết mục văn nghệ, ảo thuật vui;

- Chuẩn bị các điều kiện về kinh phí, cơ sở vật chất, đối tượng tham gia, ban tổchức chương trình, GV hướng dẫn, người điều khiển hoạt động…;

- Dự kiến thời gian, thời lượng, địa điểm tổ chức;

- Dự kiến các tình huống có thể xảy ra và cách giải quyết, nếu cần thiết có thểnhờ đến sự giúp đỡ của các tổ chức khác trong và ngoài nhà trường

Bước 3: Tiến hành hoạt động ngoại khóa theo kế hoạch

Trong quá trình tiến hành, GV cần luôn theo dõi quá trình thực hiện các nộidung chương trình, nếu có các tình huống phát sinh ngoài dự kiến thì phải có các biệnpháp xử lí kịp thời, không đề chương trình bị gián đoạn

Đối với các buổi NK có quy mô theo từng lớp, từng khối hoặc toàn thể HS thì

GV đóng vai trò là người điều khiển, tổ chức, đồng thời GV cũng là người “trọng tài”

để tổ chức cho HS tranh luận, đánh giá các nội dung hoạt động Đối với các buổi NK

có quy mô nhỏ hơn theo tổ, nhóm thì GV có thể hướng dẫn cho HS tự tổ chức thựchiện, GV chỉ đóng vai trò hướng dẫn, giúp đỡ khi HS gặp khó khăn

Bước 4: Tổng kết, đánh giá, khen thưởng

Sau mỗi chương trình NK vật lí thì GV phải có đánh giá, thu nhận ý kiến đónggóp của HS và GV khác, rút kinh nghiệm để điều chỉnh nội dung, hình thức, phươngpháp cho hợp lí để các chương trình NK vật lí lần sau thu được kết quả tốt hơn Nếu có

đủ kinh phí thì có thể khen thưởng cho các cá nhân có thành tích tốt, đóng vai trò tíchcực để động viên, khích lệ tinh thần các em Nói chung một kế hoạch NK bao gồm cácnội dung chính sau:

- Chủ đề ngoại khóa

- Hình thức tổ chức ngoại khóa

- Mục tiêu: về kiến thức, về kĩ năng, về thái độ

- Chuẩn bị:

+ Thời gian, địa điểm, thời lượng+ Thành phần tham gia; ban tổ chức: số lượng, chức năng, nhiệm vụ+ Dự trù cơ sở vật chất, phương tiện, kinh phí

- Tiến trình thực hiện:

+ Các nội dung tiến hành, tiến trình thực hiện chi tiết từng nội dung+ Nội dung, phương pháp, thể lệ, phương tiện hoạt động

+ Thời lượng cho từng nội dung, dự kiến thời gian bắt đầu và kết thúc

- Ngày lập, người lập, người duyệt kế hoạch

Kế hoạch NK nói chung cũng gần giống một giáo án lên lớp trong giờ chínhkhóa, tuy vậy có sự khác nhau về quy mô tổ chức, thời lượng, nội dung, cách thức tiếnhành…, đòi hỏi GV phải có sự đầu tư công sức, chuẩn bị kĩ lưỡng, có các phương án

xử lí tình huống có thể xảy ra

1.5.4.2 Hình thức “Nói chuyện chuyên đề”

Hình thức NK “Nói chuyện chuyên đề” thường được tổ chức khi có những ngày kỉniệm lớn để tôn vinh công lao của các nhà bác học vật lí, những sự kiện trong lịch sử pháttriển của vật lí hay đơn giản hơn là khi GV cần giảng dạy một kiến thức vật lí nào đó cho

HS Hình thức này nếu được tổ chức lồng ghép trong quá trình giảng dạy hoặc khi kếtthúc một phần học nào đó, qua thực tế có tác dụng tích cực trong việc tổ chức và tích cựchóa hoạt động nhận thức ở HS

Với hình thức này phần nào đáp ứng được những nhiệm vụ cơ bản của việc dạyhọc vật lí ở trường phổ thông, cụ thể:

- Về cấu trúc, nội dung của buổi nói chuyện chuyên đề thường được thiết kếlogic theo trình tự phát triển của vấn đề đến các ứng dụng thực tiễn nên qua đó có thểcung cấp thêm các kiến thức về lịch sử phát triển của quang học, các phương pháp

nhận thức khoa học phổ biến, cơ chế hoạt động và vận hành một số loại máy móc, thiết

bị đơn giản liên quan tới quang học

- Thông qua buổi nói chuyện cũng giúp phát triển trí tuệ HS, giáo dục thế giớiquan khoa học, bồi dưỡng lòng yêu thích môn vật lí của HS

- Giáo dục cho HS thái độ kính trọng các nhà vật lí học đã có công lao trong sựphát triển của quang học nói riêng và vật lí nói chung, giáo dục phẩm chất và đạo đức

HS, xây dựng một chân dung thần tượng trong lòng HS, góp phần định hướng nghềnghiệp của HS sau này

Từ các phân tích trên ta thấy buổi NK có tác dụng giúp HS xây dựng được mộtbức tranh vật lí đơn giản về phần Cơ học, thỏa mãn nhu cầu học tập cá nhân và mởrộng nhãn quan khoa học cho HS

1.5.4.3 Hình thức “Đố vui để học”

Hiện nay HS luôn chịu nhiều áp lực trong học tập, trạng thái tâm lí của HSthường căng thẳng, thụ động Nguyên nhân là do HS luôn bị gò bó trong khoảngkhông gian học tập trên lớp, lượng kiến thức cần phải tiếp nhận tương đối nhiều vàphần nhiều là lí thuyết HS không có môi trường học tập mới mẻ, không có nhiều cơhội để trình bày ý kiến, ý tưởng của mình Nhà trường và GV cần tạo cho HS môitrường, không khí học tập mới dạng “học mà chơi, chơi mà học” sẽ giải tỏa được cácvấn đề tồn tại trên Nếu tổ chức có nội dung phù hợp, hình thức cuốn hút, tổ chức khoahọc thì sẽ góp phần nâng cao việc dạy học vật lí ở trường phổ thông Hình thức NK vật

lí “Đố vui để học” đáp ứng được một số yêu cầu giáo dục sau:

- Trong một khoảng thời gian không dài, GV giới thiệu được một lượng kiếnthức khá rộng của phần Cơ học

- HS thoải mái trao đổi, tranh luận, trình bày ý kiến, không khí học tập hoàntoàn tự giác, sôi nổi, tích cực

- Huy động được một lượng lớn HS tham gia, có thể là một khối lớp hoặc quy

mô toàn trường, qua đó GV nắm bắt được các trình độ, thái độ học tập của HS

- Tạo điều kiện cho HS có cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, tạo môi trường họctập và rèn luyện lành mạnh trong nhà trường, hạn chế các biểu hiện tiêu cực.

Vì vậy, việc xây dựng và tiến hành các hoạt động NK vật lí theo hình thức này

là cần thiết trong nhà trường phổ thông hiện nay

1.5.4.4 Đánh giá kết quả dạy học ngoại khóa môn vật lí

a Mục tiêu đánh giá

Đánh giá hoạt động là một việc rất khó khăn, việc đánh giá kết quả hoạt động

NK vật lí không giống như đánh giá kết quả học tập vật lí trong giờ chính khóa mà sựđánh giá ở đây thông qua cả một quá trình hoạt động của HS Từ trước đến nay, việcđánh giá chỉ mới dừng lại ở nhận xét chung về mặt tinh thần, thái độ tham gia của HS.Theo yêu cầu của đổi mới giáo dục và đặc thù của bộ môn vật lí, kết quả của hoạt động

NK được đánh giá theo những mặt sau:

- Đánh giá một cách toàn diện và khách quan nhận thức của HS về các vấn đề,nội dung đưa ra trong chương trình, các năng lực HS phải rèn luyện

- Đảm bảo được những nhiệm vụ dạy học vật lí ở trường phổ thông, HS nắmvững hệ thông kiến thức và các kĩ năng cơ bản về vật lí, phát triển trí tuệ HS, góp phầngiáo dục kĩ thuật tổng hợp, giáo dục thế giới quan cho HS

- Khích lệ tinh thần vươn lên của HS về mọi mặt, nhất là trau dồi kiến thức, rènluyện năng lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập ở trường phổ thông

b Nội dung đánh giá

Đánh giá kết quả hoạt động của HS được thể hiện ở hai cấp độ: đánh giá cánhân và đánh giá tập thể Vì vậy nội dung đánh giá phải cụ thể, có tiêu chí rõ ràng thìviệc đánh giá mới có tác động tích cực tới HS

 Nội dung đánh giá cá nhân:

- Đánh giá về mức độ nhận thức các nội dung hoạt động NK cần chuyển tải;

- Đánh giá về ý thức trách nhiệm cá nhân khi tham gia các hoạt động tập thể;

- Đánh giá hiệu quả đóng góp của HS vào việc tổ chức các hoạt động NK.

 Nội dung đánh giá tập thể:

- Căn cứ số lượng HS tham gia hoạt động NK;

- Căn cứ ý thức tập thể và tinh thần hợp tác trong quá trình hoạt động

c Các hình thức đánh giá

- Đánh giá thông qua bài viết thu hoạch của HS, qua phiếu thăm dò ý kiến

- Đánh giá thông qua việc quan sát hoạt động của HS

- Qua tọa đàm, trao đổi, phỏng vấn

- Đánh giá thông qua sản phẩm hoạt động NK của HS

- Qua trao đổi nhận xét của GV, của HS và các tổ chức đoàn thể khác

Các kết quả HS đạt được sau hoạt động NK vật lí không mang nặng tính thành tíchtrong học tập, do đó HS thoải mái hơn, không bị áp lực khi tham gia, giảm căng thẳngcho HS sau các giờ học chính khóa

Từ những kết luận này, chúng tôi sẽ tiếp tục đánh giá thực trạng tổ chức hoạtđộng ngoại khóa vật lý ở các trường THPT Trên cơ sở đó chúng tôi sẽ xây dựng một

số tiến trình tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học phần Cơ học vật lý 10 THPT(chương 2) và tổ chức áp dụng vào thực tế dạy học với mong muốn có những đónggóp tích cực cho việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Vật lý ở các trường THPThiện nay

Chương 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG DẠY HỌC

PHẦN CƠ HỌC VẬT LÝ 10 THPT NHẰM TÍCH CỰC HÓA

HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH.

2.1 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý ở trường THPT

2.1.1 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý ở các trường THPT

Trong nhà trường THPT, cùng với các hoạt động dạy học và giáo dục, ngoạikhoá là một hoạt động nằm trong kế hoạch năm học của nhà trường Thực tế việc tổchức ngoại khoá nói chung và ngoại khoá vật lí nói riêng rất hãn hữu, nhiều trường đãnhiều năm không tổ chức ngoại khoá vật lí Các trường có tổ chức do nhiều nguyênnhân mà hiệu quả đạt được cũng chưa cao

Để nhận biết thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí ở các trường THPT,chúng tôi đã tiến hành điều tra ở một số trường THPT thuộc các khu vực và loại hìnhtrường khác nhau

2.1.1.1 Phương pháp dạy của giáo viên

Hầu hết các GV áp dụng phương pháp thuyết trình, thông báo trong quá trình dạyhọc Trong các giờ học vật lí, việc mô tả, giải thích các hiện tượng chủ yếu vẫn diễnđạt bằng lời, chưa trực quan hóa các kiến thức vật lí cho HS Việc ứng dụng CNTT, sửdụng các phương tiện dạy học còn hạn chế, không gây hứng thú, hạn chế sự tích cựcnhận thức, năng lực sáng tạo của HS

2.1.1.2 Tình hình học tập của HS

Hầu hết HS đều ngoan hiền, chăm học, điều kiện học tập tương đối tốt Vì điềukiện khó khăn nên kết quả học tập của HS vẫn chưa tốt do các em chưa thực sự có điềukiện để hiểu sâu thêm về kiến thức

2.1.1.3 Trang thiết bị dạy học môn vật lí

Hiện nay, ở các trường đều có phòng bộ môn vật lí riêng, trong phòng có trang

bị bàn ghế thực hành, hệ thống chiếu sáng, hệ thống điện đầy đủ, phòng thực hànhrộng rãi, thoáng mát, đáp ứng đủ điều kiện cho GV và HS tổ chức học tập tại phòng bộmôn Phòng chứa thiết bị, dụng cụ dạy học được bố trí ngăn nắp, khoa học, các bộthiết bị được phân loại và bố trí thuận tiện cho việc tìm kiếm và sử dụng

Các thiết bị, dụng cụ dạy học phần Cơ học đều được trang bị theo bảng danhmục thiết bị tối thiểu Mỗi loại có khoảng 3-5 bộ, đáp ứng tốt cho việc dạy học phầnnày Tuy nhiên một số thiết bị đã bị xuống cấp, hư hỏng, kết quả hiển thị không chínhxác, ảnh hưởng không nhỏ đến việc dạy học của GV và HS

Ngoài các dụng cụ được nhà trường trang bị ra, không có các đồ dùng dạy học

tự làm, thí nghiệm tự tạo, thí nghiệm ảo… nào hỗ trợ dạy học phần này

hoạt động NK, giáo dục kĩ năng sống, ý thức chấp hành pháp luật cho HS

Tuy nhiên, cũng như các bộ môn khác, việc tổ chức NK vật lí chưa được lãnhđạo nhà trường, các tổ chức đoàn thể, GV bộ môn đầu tư đúng mức Một mặt vì điềukiện về mặt kinh phí, quỹ thời gian, điều kiện cơ sở vật chất còn hạn hẹp, một mặt vì

NK vật lí chưa được coi trọng, kinh nghiệm tổ chức còn ít Nên trong thời gian qua,việc tổ chức NK vật lí là chưa có mà chỉ dừng lại ở việc tổ chức NK dưới dạng “đố vui

để học” với kiến thức tổng hợp tất cả các lĩnh vực

2.1.2 Những thuận lợi và khó khăn

Qua nghiên cứu, hoạt động NK vật lí ở trường phổ thông sở dĩ chưa được thựchiện tốt trong thời gian qua là do các nguyên nhân khách quan và chủ quan sau:

- Lãnh đạo nhà trường, GV bộ môn, phụ huynh và HS chưa nhận thức một cách đúngđắn vai trò của NK vật lí, vì đây là một nội dung không bắt buộc, không có trong nộidung các kì thi, kết quả NK không dùng để đánh giá xếp loại nên chưa có sự đầu tưcho hoạt động này

- Kinh phí dành cho hoạt động NK vật lí rất ít hoặc không có Để tổ chức được mộtchương trình NK cần tốn nhiều thời gian, kinh phí và trí tuệ, nên GV cũng chưa dànhnhiều tâm huyết cho hoạt động này

- Cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu thốn, thiết bị, đồ dùng dạy học của nhà trườngthường không đồng bộ hoặc hư hỏng nhiều

- GV chưa có nhiều kinh nghiệm và kĩ năng trong việc xây dựng và tổ chức

- Đa số HS hiện nay ngại tham gia các hoạt động NK mà chỉ chú tâm vào việc học cácmôn văn hóa, thời gian rảnh thì HS dành cho vui chơi, giải trí,…

2.1.3 Giải pháp cho việc tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lý ở trường THPT

Nguyên nhân thực trạng nêu trên đòi hỏi nhà trường cần chú trọng hơn nữa đếngiáo dục toàn diện cho HS trong đó có hoạt động NK vật lí Chương trình vật lí ở cáctrường phổ thông hiện nay còn nặng về lí thuyết, HS gặp khó khăn trong việc mở rộng,đào sâu kiến thức, nhất là rèn luyện khả năng ứng dụng vào thực tế, HS chịu nhiều áplực trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập Do đó nếu tổ chức tốt các hoạt động NKvật lí thì chất lượng học tập môn vật lí sẽ được nâng cao hơn Để góp phần nâng caohiệu quả cho hoạt động này, chúng tôi đề xuất một số giải pháp sau:

- Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò; tuyên truyền vận động sự tham gia vào

NK vật lí cho GV, HS và các tổ chức đoàn thể khác;

- Nhà trường cần có kế hoạch cụ thể cho hoạt động NK ngay trong chương trìnhnăm học, chỉ đạo nội dung, chỉ đạo thực hiện một cách thống nhất, phân bổ kinh phícho hoạt động này Nhà trường cũng chú ý đến việc kiểm tra tiến độ thực hiện, tổngkết, đánh giá các kế hoạch đã đề ra;

- Hoạt động NK ở trường phổ thông rất đa dạng và phong phú Do đó muốn thuhút sự tham gia của nhiều người cần phải thường xuyên đổi mới nội dung, chươngtrình, hình thức tổ chức hơn nữa Trong chương trình vật lí phổ thông cần có một sốgiáo án NK bắt buộc với các nội dung thiết thực.

- Bồi dưỡng kĩ năng tổ chức hoạt động NK cho cán bộ, GV, cán bộ lớp, cán bộĐoàn trong nhà trường; tổ chức các buổi tập huấn, giao lưu, nâng cao trình độ chuyênmôn nghiệp vụ trong việc tổ chức các hoạt động NK;

- Nhà trường cần tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học và đổi mớicông tác thi đua, khen thưởng cũng là một trong các yếu tố góp phần nâng cao hiệuquả của hoạt động NK

2.2 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học Vật

lý lớp 10 Trung học phổ thông.

2.2.1 Hội thi Vật lý

Hội thi là một trong những cách thức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh, đạthiệu quả tốt trong vấn đề giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho người tham gia.Hội thi là dịp để mỗi cá nhân hoặc tập thể thể hiện khả năng của mình, khẳng địnhthành tích, kết quả của quá trình tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu trong học tập và trongcác hoạt động tập thể

Qui mô của hội thi, đối tượng tham gia, cách thức tổ chức hội thi như thế nàophụ thuộc vào mục đích, yêu cầu, ý nghĩa, tính chất và nội dung của hội thi Quy môcủa hội thi có thể tổ chức trong phạm vi một lớp, một khối hoặc toàn trường Có thể tổchức vào các thời gian khác nhau của năm học

Đối tượng tham gia hội thi là các cá nhân hoặc nhóm học sinh

2.2.1.1 Quá trình tiến hành một hội thi

Bao gồm các bước:

+ Mục tiêu

+ Nội dung thi

+ Đối tượng tham gia

Bước 1: Nêu chủ trương tổ chức hội thi, gồm:

+ Quyết định chủ trương tổ chức hội thi

+ Quyết định chủ đề của hội thi

+ Lập bộ phận dự thảo kế hoạch tổ chức hội thi

Bước 2: Dự thảo kế hoạch tổ chức hội thi, gồm:

+ Những căn cứ để tổ chức hội thi

+ Ban chỉ đạo hội thi

+ Ban tổ chức hội thi Cơ cấu, số lượng, chức năng, nhiệm vụ+ Ban giám khảo

+ Qui chế và thang điểm thi

+ Chỉ tiêu khen thưởng

+ Thời gian, địa điểm tổ chức và tổng kết hội thi

+ Kinh phí cho hội thi (Nguồn thu và phân bổ chi phí chi cho các hoạt độngcủa hội thi)

Bước 3: Thông qua kế hoạch hội thi và triển khai thực hiện nội dung của kế

hoạch hội thi Ban tổ chức và ban giám khảo họp triển khai và thực hiện các nhiệm vụcủa mình

Bước 4: Tổ chức thi và công bố kết quả (Do ban tổ chức và ban giám khảo thực

hiện)

Bước 5: Tổng kết hội thi (Đánh giá toàn bộ các hoạt động của hội thi, rút kinh

nghiệm, đề ra phương hướng mới và công khai tài chính hội thi)

Tuy nhiên, nếu hội thi có quy mô nhỏ, các bước tiến hành có thể đơn giản hơn.Kết quả của hội thi phụ thuộc vào chất lượng của việc thực hiện các bước tiến hành hộithi

Để đạt hiệu quả trong tổ chức cần chú ý:

+ Xin ý kiến của ban giám hiệu nhà trường, các tổ chức trong trường để có thểphối hợp thực hiện, họp tổ chuyên môn bàn về kế hoạch tổ chức hội thi

+ Lập kế hoạch chi tiết cho hội thi, bao gồm nội dung các công việc, phân côngphụ trách, người thực hiện, thời gian, địa điểm cụ thể, nguồn kinh phí

+ Công bố chủ đề, nội dung thi, hình thức thi, thời gian cho đối tượng thamgia

2.2.1.2 Phương pháp tổ chức hội thi Vật lý

- Khai mạc (Không nhất thiết phải đọc diễn văn, có thể chỉ bằng hình thức ramắt của các đội dự thi, giới thiệu đại biểu )

- Thi từng tiết mục theo sự điều khiển của người dẫn chương trình Sau mỗiphần thi ban giám khảo cho điểm công khai, ban thư kí cộng điểm cho từng đội

- Giữa các phần thi có thể chuẩn bị một số tiết mục văn nghệ xen kẽ

- Công bố kết quả, trao giải hoặc quà lưu niệm: Giá trị giải thưởng không cầnlớn mà chủ yếu là để động viên về mặt tinh thần Nên có quà lưu niệm cho tất cả cácđội tham gia để động viên, khuyến khích họ

2.2.1.3 Một số yêu cầu

* Trong việc thành lập ban tổ chức, ban giám khảo và thư kí hội thi:

- Đối với ban tổ chức nên chọn những người có năng lực, nên là những ngườitrong ban giám hiệu nhà trường vì có nhiều vấn đề liên quan đến khâu tổ chức và tìm

nguồn kinh phí cho hội thi Nếu có thể nên mời những người đã có kinh nghiệm tổchức, mọi việc sẽ dễ dàng hơn.

- Đối với ban giám khảo nên mời những giáo viên giỏi chuyên môn, vô tư,không thiên vị Cần có sự thống nhất về đáp án và thang điểm những người trong bangiám khảo

- Ban thư kí cần chọn những người có khả năng tính toán đảm bảo nhanh, chínhxác

* Trong việc tổ chức thi, người dẫn chương trình có một vai trò quan trọng

-Người dẫn chương trình cần đạt một số tiêu chuẩn sau:

+ Kiến thức vững vàng

+ Thông minh, nhanh nhẹn trong ứng xử, đối đáp

+Có khả năng diễn đạt vấn đề trước công chúng Nếu có giọng trầm, ấm truyềncảm thì càng tốt

+ Có thái độ vô tư, khách quan khi bình luận, đánh giá

- Yêu cầu đối với người dẫn chương trình:

+ Cần nghiên cứu kĩ đối tượng dự thi, nội dung thi, chuẩn bị sẵn kịch bản vànhuần nhuyễn trước khi thi

+ Cần tuân thủ chương trình đã định, chọn lời dẫn đa dạng, không lặp lại quánhiều, tăng giảm âm lượng giọng nói khi cần thiết

+ Khi đọc câu hỏi cho thí sinh cần rõ ràng rành mạch Biết động viên, khích lệhọc sinh, tạo cho họ niềm tin, sự bình tĩnh khi trả lời

+ Thuyết minh ngắn gọn, không dài quá và đi lại quá nhiều trên sân khấu

+ Trước tình huống bất ngờ, cần bình tĩnh, chủ động xử lí Trong trường hợpngoài giới hạn cho phép cần xin ý kiến của ban tổ chức hội thi hay ban giám khảo, cốvấn

* Trong việc chuẩn bị hội trường, âm thanh, ánh sáng, các phương tiện kĩ thuật cần sử dụng việc chuẩn bị phải chu đáo, bố trí hợp lí, dùng các phương tiện

vào các thời điểm thích hợp và kiểm tra kĩ sự hoạt động trước khi hội thi bắt đầu Bàitrí không cần quá cầu kỳ nhưng phải sáng tạo, bám sát và làm rõ chủ đề

* Trong việc tổ chức: cần chú ý giữ trật tự trong hội trường tránh xảy ra lộn

xộn ảnh hưởng đến chất lượng hội thi.

* Về nội dung các câu hỏi trong hội thi:

+ Câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng, chính xác, dễ hiểu, tránh gây hiểu lầm ở họcsinh

+ Câu hỏi hay vấn đề nêu ra phải phù hợp với năng lực và trình độ nhận thứccủa học sinh, đảm bảo kích thích tư duy của học sinh Câu hỏi phải có ý sáng tạo vàdung lượng kiến thức vừa phải

+ Thời gian trả lời câu hỏi phải hợp lí, tránh quá ngắn hoặc quá dài

+ Có thể dùng câu hỏi tự luận hoặc câu hỏi trắc nghiệm

+ Câu hỏi phải có đáp án rõ ràng, chính xác, thang điểm cụ thể, khi công bố đáp

án đảm bảo học sinh có thể hiểu và chấp nhận

2.2.1.4 Một số hình thức của hội thi Vật lý

- Thi trả lời nhanh

- Thi giải thích hiện tượng

- Thi giải bài tập

- Thi giải ô chữ

- Thi thực hành, làm thí nghiệm, chế tạo dụng cụ thí nghiệm

- Thi chơi một số trò có sử dụng kiến thức vật lí

- Ra câu hỏi

2.2.2 Hội vui Vật lý

Hội vui vật lí có thể tổ chức theo từng chuyên đề hoặc tổ chức tổng hợp cácphần, tổ chức phối hợp với các môn khác, tổ chức cho từng lớp, theo khối lớp hoặctoàn trường

2.2.2.1 Nội dung của hội vui Vật lý

+ Nói chuyện về tiểu sử của các nhà bác học vật lí, các giai đoạn phát triển củavật lí học

+ Biểu diễn các thí nghiệm

+ Giới thiệu máy móc, thiết bị kĩ thuật, các ứng dụng của vật lí trong khoa học

kĩ thuật và trong đời sống, quốc phòng

+ Giới thiệu các thành tựu của vật lí hiện đại

+ Giới thiệu cách giải hay đối với một số bài tập vật lí khó

+ Giới thiệu các vấn đề chưa có điều kiện đưa vào chương trình vật lí phổthông: Thiên văn học, giáo dục môi trường

+ Thảo luận các vấn đề của vật lí học

+ Tổ chức cho học sinh tham gia vào một số trò chơi dùng kiến thức vật lí

2.2.2.2 Phương pháp tổ chức hội vui Vật lý

Tuỳ theo mục đích, điều kiện tổ chức có thể tổ chức theo các quy mô khácnhau Tuỳ theo nội dung rộng, hẹp của hội vui, ta có thể tổ chức theo hai dạng: Hội vuichuyên đề hoặc hội vui tổng hợp Khi cần đi sâu giới thiệu với học sinh một đề tài nào

đó của vật lí ta tổ chức hội vui chuyên đề Thời gian tổ chức hội vui vật lí có thể saukhi học xong từng phần của chương trình học hoặc vào một dịp nào đó (20/11,26/03,30/4 ) của năm học, hoặc nhân dịp diễn ra một sự kiện về vật lí

Trong công tác chuẩn bị, sau khi xác định chủ đề ngoại khoá, cần thông báo vàhướng dẫn cụ thể các phần việc cho các đối tượng tham gia Cần dự trù kinh phí,chuẩn bị cơ sở vật chất, trang trí, thiết bị phục vụ cho buổi ngoại khoá Trong điều

kiện của các nhà trường phổ thông hiện nay, việc tổ chức nên theo hướng đơn giản vàhiệu quả, không nên quá cầu kì trong khâu chuẩn bị, trong việc trang trí.

Trong khâu tổ chức thực hiện có thể theo trình tự sau:

+ Khai mạc, giới thiệu nội dung buổi ngoại khoá

+ Biểu diễn các thí nghiệm, trò chơi vật lí vui, nêu các hiện tượng liên quan đếnchủ đề

+ Tổ chức một số trò chơi

+ Tổng kết hội vui

Hình thức hội vui vật lí còn có thể tổ chức dưới dạng các buổi toạ đàm, thảoluận về các vấn đề, một buổi nói chuyện chuyên đề Tuy vậy, để buổi ngoại khoáthêm sinh động nên tổ chức xen kẽ một số trò chơi

2.2.3 Tham quan ngoại khoá Vật lý

Tham quan ngoại khoá là một hình thức tổ chức dạy học trong thực tế nhờ quansát trực tiếp của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên và cơ sở tham quan nhằmnghiên cứu sự vật, hiện tượng cần tìm hiểu trong nội dung dạy học

Hình thức tham gia ngoại khoá có thể được tổ chức trước, trong và sau khi họcmột đề mục nào đó

- Nếu tiến hành tham gia trước khi học một bài học mới, ta gọi là tham quanchuẩn bị Mục đích của nó là giúp cho học sinh tích luỹ được những hiểu biết cần thiếtphục vụ cho việc lĩnh hội những tri thức mới được dễ dàng và hứng thú

- Nếu tiến hành tham quan trong quá trình học gọi là tham quan bổ sung, mụcđích của nó là nhằm minh hoạ, làm rõ những vấn đề riêng rẽ, cung cấp vật liệu cho tưduy khoa học và có thể làm chỗ dựa cho sự trao đổi nội dung bài học sau này

- Nếu tiến hành tham quan sau khi học một bài học nào đó gọi là tham quantổng kết với mục đích là để củng cố, đào sâu những điều đã học