Tiểu luận thanh toán quốc tế tỷ giá hối đoái chính sách tỷ giá hối đoái ở việt nam

Giá trị của mỗi đồng tiền nằm ở sức mua hay trao đổi hàng của nó và nó củng chính là hàng hóa cho nên một đồng tiền càng mua được nhiều hàng hóa Cầu về tiền trên thị trường ngoại hối khi

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA TÀI CHÍNH KẾ TOÁN

-o0o -MÔN: THANH TOÁN QUỐC TẾ TÊN ĐỀ TÀI: TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI Ở VIỆT NAM

GVHD: ThS

NHÓM: 2

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 7 năm 2021

MỤC LỤC

A LỜI MỞ ĐẦU 1

B PHẦN NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2

1.1 Tỷ giá hối đoái là gì? 2

1.2 Sự hình thành tỷ giá hối đoái 2

1.3 Phân loại tỷ giá hối đoái 3

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG 5

2.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá 5

2.1.1 Cán cân thanh toán 5

2.1.2 Lạm phát 5

2.1.3 Lãi suất 5

2.1.4 Thu nhập 5

2.1.5 Nợ công 6

2.2 Tác động của tỷ giá đối với nền kinh tế: 6

2.2.1 Tác động của tỷ giá tới lạm phát 6

2.2.2 Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại 8

2.2.3 Tác động của tỷ giá đến nguồn vốn đầu tư 10

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP 11

3.1 Các chính sánh can thiệp của chính phủ vào tỷ giá hối đoái 11

3.1.1 Can thiệp của chính phủ 11

3.1.2 Can thiệp bằng công cụ tỷ giá 12

3.2 Các biện pháp điều chỉnh tỷ giá hối đoái 15

3.2.1 Chính sách chiết khấu 15

3.2.2 Chính sách hối đoái: 16

3.2.3 Quỹ dự trữ bình ổn giá cả: 17

3.2.4 Phá giá tiền tệ: 17

3.2.5 Nâng giá tiền tệ 17

C PHẦN KẾT LUẬN 19

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

A LỜI MỞ ĐẦU

Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ và đạt được nhiều dấu mốc quan trọng Sự chuyển đổi của đất nước ta từ tự cung tự cấp là chủ đạo sang phù hợp với nền kinh tế thế giới đã mở ra một kỷ nguyên mới, trong đó nền kinh tế

đã đạt được một tầm cao mới Trong cả quá trình này, các doanh nghiệp nước ta

đã trút bỏ lớp áo cũ, khoác lên mình tấm áo nhung mới nhầm tham gia hội nhập, từng bước chiếm lĩnh thị trường trong nước và vươn ra thế giới Khi các tham vọng kinh tế đạt đến mức không thể tóm tắt trong khuôn khổ, các công ty muốn kinh doanh sản phẩm mới nên nhập khẩu những bộ phận chưa thể đáp ứng được trong nước Vì vậy, nhu cầu xuất nhập khẩu hàng hóa đang trở thành vấn đề nóng được nước ta quan tâm Về xuất nhập khẩu, chúng ta không thể bỏ qua vấn đề tỷ giá hối đoái - đo lường giá trị của một loại tiền tệ này so với một loại tiền tệ khác Việc áp dụng quy định tỷ giá hối đoái sẽ giúp các doanh nghiệp thực hiện thanh toán quốc tế thông qua các ngân hàng thương mại dễ dàng hơn, đồng thời giúp hội nhập kinh tế sâu rộng, củng cố và tăng cường Không chỉ ảnh hưởng đến vấn

đề xuất nhập khẩu, một số ngành dịch vụ khác cũng rất cần thiết, đó là du lịch, giúp ngành này thu hút khách du lịch nước ngoài, từ đó giúp tăng dự trữ ngoại hối của ngân hàng nhà nước

Nghiên cứu sự thay đổi tỷ giá hối đoái là một vấn đề phức tạp nhưng cũng rất mới mẻ và thú vị, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế vận động không ngừng ở Việt Nam và luôn thay đổi Xuất phát từ những thực tế trên, nhóm chúng em sẽ nghiên cứu đề tài “Chính sách Tỷ giá hối đoái ở Việt Nam” nhằm giúp mọi người hiểu rõ hơn về các vấn đề liên quan đến tỷ giá hối đoái và tác động của chúng đến nền kinh tế nước ta

B PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Tỷ giá hối đoái là gì?

- Tỷ giá hối đoái hay còn gọi là tỷ giá trao đổi ngoại tệ

- Được hiểu là tỷ giá hối đoái là tỷ kệ giữa giá trị của các đồng tiền so với nhau

- Cũng có thể hiểu tỷ giá là giá cả của một đơn vị tiền tệ một được biểu hiện bằng số lượng đơn vị tiền tệ của nước khác hay là bằng số lượng ngoại tệ nhận được khi đổi một đơn vị nội tệ hoặc bằng số lượng nội tệ nhận được khi đổi một đơn vị ngoại tệ Các nước có giá trị đồng nội tệ thấp hơn giá trị ngoại tệ thường sử dụng cách thứ hai là dùng số lượng nội tệ nhận được khi đổi một đơn vị ngoại tệ Chẳng hạn ở Việt Nam người ta thường nói đến số lượng đồng Việt nam nhận được khi đổi một đồng USD DEM hay một FFR Trong thực

tế , cách sử dụng tỷ giá như vậy thuận lợi hơn Tuy nhiên trong nghiên cứu lý thuyết thì cách định nghĩa thứ nhất dùng số lượng ngoại tệ nhận được khi đổi một đơn vị nội tệ sẽ thuận lợi hơn

- Tỷ giá hối đoái còn được định nghĩa ở khía cạnh khác đó là quan hệ so sánh giữa hai tiền tệ của hai nước với nhau Một đồng tiền hay một lượng đồng tiền nào đó đôi được bao nhiêu đồng tiền khác được gọi là tỷ lệ giá cả trao đổi giữa các đồng tiền với nhau hay gọi tắt là tỷ giá hói đoái

- Tỷ giá hối đoái được xem là một loại giá cả đặc biệt, là giá trị của tiền chứ không phải giá trị của hàng hóa

- Cách đọc tỷ giá hối đoái: Đồng tiền đứng trước được hiểu là đồng tiền yết giá, đồng tiền đứng thứ hai gọi là đồng tiền định giá Trong ví dụ về tỷ giá hối đoái trên thì USD là đồng tiền yết giá còn VNĐ là đồng tiền định giá

1.2 Sự hình thành tỷ giá hối đoái

Trong các giai đoạn phát triển kinh tế tỷ giá hối đối cũng dần dần hình thành dựa vào các cơ sở khác nhau: trước chiến tranh thế giới thứ nhất thương mại và thanh toán quốc tế được thực hiện dựa trên tỷ giá hối đoái “bản vị vàng” Có ba đặc điểm: thứ nhất, Chính phủ mỗi nước cố định giá vàng tính bằng đồng trong nước; thứ hai, Chính phủ mỗi nước duy trì khả năng chuyển đổi tiền trong nước ra vàng; thứ ba, các Chính phủ tuân theo quy tắc phát hành đồng tiền với dự trữ vàng Nhà nước nắm giữ

Đối với Việt Nam tiền gửi nội tệ là VND hay tiền gửi ngoại tệ ví dụ là USD Lúc này nhân tố tác động đến cầu VND hay USD phụ thuộc vào việc so sánh tỷ suất lợi tức tiền gửi dự tính của những tài sản đó Để so sánh được cần phải đổi các tỷ

suất lợi tức đó cùng một đơn vị tiền tệ Nếu tỷ suất lợi tức tiền gửi USD cao hơn VND thì cả người Việt Nam và người nước ngoài đều nắm giữ USD nhiều vì cầu

về USD cao hơn và ngược lại nếu cầu giảm Nếu tiền gửi Việt Nam tính ra ngoại

tệ không phải bằng mức lãi tiền gửi mà được điều chỉnh theo sự gia tăng hay giảm của đồng nội tệ (VND) Tiền gửi ngoại tệ tính ra đồng Việt Nam phải được điều theo sự tăng hay giảm của đồng tiền ngoại tệ (USD) Giá trị của mỗi đồng tiền nằm ở sức mua hay trao đổi hàng của nó và nó củng chính là hàng hóa cho nên một đồng tiền càng mua được nhiều hàng hóa

Cầu về tiền trên thị trường ngoại hối khi dân cư từ các nước khác để mua hàng hoá và dịch vụ được sản xuất ra tại nước đó là một nước xuất khẩu đáp ứng về cầu càng nhiều thì đồng tiền nước đó càng lớn trên thị trường ngoại hối Đường cầu về tiền là hàm của tỷ giá hối đoái của nó dốc xuống phía phải Nên tỷ giá hối đoái càng cao thì hàng hoá của nước ấy càng trở lên đắt hơn đối với những người nước ngoài và ít hàng hoá xuất khẩu hơn

Cung về tiền trên thị trường ngoại hối để người dân nước này có thể mua được các hàng hóa ở các nước khác họ phải đổi một lượng lớn để mua với mức tiền như nước kia Khi đó lượng tiền của nước này đã bước vào thị trường quốc tế Đường cung về tiền là hàm của tỷ giá hối đoái của nó dốc lên phía phải Nên tỷ giá hối đoái càng cao thì hàng hoá nước ngoài càng rẻ và hàng hoá ngoại được nhập khẩu ngày càng nhiều

Các tỷ giá hối đoái được xác định chủ yếu thông qua các lực lượng thị trường của cung và cầu Nếu có bất kỳ cái gì làm tăng cầu hoặc làm giảm cung của một đồng tiền đều có xu hướng làm tăng tỷ giá hối đoái Hoặc có bất kỳ cái làm giảm cầu hoặc làm tăng cung của đồng tiền ấy trên các thị trường ngoại hối sẽ làm giá trị trao đổi của nó giảm xuống

1.3 Phân loại tỷ giá hối đoái

Có nhiều loại tỷ giá khác nhau do đó có nhiều cách phân loại khái niệm này Sau đây là các loại tỷ giá hối đoái phổ biến như:

• Căn cứ vào đối tượng xác định tỷ giá

Tỷ giá chính thức: tỷ giá do ngân hàng của từng nước xác định Dựa trên cơ sở của tỷ giá mà các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng sẽ ấn định tỷ giá mua bán ngoại tệ giao ngay hay có kỳ hạn hay hoán đổi

Tỷ giá thị trường: tỷ giá được hình thành trên các cơ sở quan hệ về cung cầu thị trường của hối đoái

• Căn cứ vào kỳ hạn thanh toán

Tỷ giá giao ngay: tỷ giá do các tổ chức tín dụng yết giá tại thời điểm giao dịch hoặc do hai bên thỏa thuận nhưng đảm bảo các quy định do ngân hàng nhà nước ban hành Việc thanh toán giữa các bên phải thực hiện trong vòng hai ngày tiếp theo sau ngày cam kết mua hoặc bán

Tỷ giá giao dịch kỳ hạn: tỷ giá giao dịch do tổ chức tín dụng tự tính toán và thỏa thuận với nhau Đảm bảo các biên độ quy định về tỷ giá kỳ hạn hiện hành của ngân hàng nhà nước tại thời điểm đã ký hợp đồng

• Căn cứ vài giá trị

Tỷ giá hối đoái danh nghĩa: tỷ giá của một loại tiền tệ được thể hiện theo các giá trị hiện tại Tỷ giá này không tính đến bất kỳ ảnh hưởng nào của lạm phát

Tỷ giá hối đoái thực: tỷ giá có tính tác động của lạm phát và sức mua và đại diện cho khả năng cạnh tranh quốc tế của nước đó

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG 2.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá

2.1.1 Cán cân thanh toán

Cán cân thanh toán quốc tế phản ánh tình hình thu – chi thực tế bằng ngoại tệ của một số nước so với các nước khác trong giao dịch quan hệ quốc tế lẫn nhau Cán cân thanh toán quốc tế thể hiện vị thế tài chính của quốc gia thâm hụt hoặc thặng dư

Nếu cán cân thanh toán thường xuyên thâm hụt (chi>thu) thì dự trữ ngoại hối của quốc gia có thể giảm, tình hình ngoại tệ căng thẳng, từ đó tạo ta nhu cầu ngoại

tệ tăng lên, giá ngoại tệ tăng

Nếu cán cân thanh toán thặng dư (thu>chi), dự trữ ngoại hối có thể tăng, cung ngoại tệ trên thị trường tăng, giá ngoại tệ có khuynh hướng giảm

2.1.2 Lạm phát

Lạm phát là sự suy giảm sức mua của nội tệ và được đo lường bằng chỉ số giá cả chung ngày càng tăng lên Để chứng minh mối quan hệ giữa tỷ giá và lạm phát, Gustav Cassel ( 1772 – 1823 ) đã đưa ra lý thuyết ngang giá sức mua – Purchasing Power Parity

Theo lý thuyết này, giả thiết trong một nền kinh tế cạnh tranh hoàn hảo, và cước phí vận chuyển, thuế hải quan được giả định bằng không Do đó, nếu các hàng hoá đều đồng nhất thì người tiêu dùng sẽ mua hàng ở nước nào mà giá thật sự thấp

2.1.3 Lãi suất

Lãi suất, lạm phát và tỷ giá hối đoái có mối quan hệ chặt chẽ Bằng cách kiểm soát lãi suất, các ngân hàng trung ương sẽ gây ảnh hưởng đến cả lạm phát và tỷ giá hối đoái Ngoài ra, lãi suất thay đổi sẽ tác động đến lạm phát và giá trị tiền tệ Một nền kinh tế có lãi suất cho vay cao sẽ đem lại lợi nhuận cao hơn cho chủ nợ

so với các nền kinh tế khác Nhờ đó, lãi suất cao thu hút vốn đầu tư nước ngoài

và làm tỷ giá hối đoái tăng Tuy nhiên tác động của lãi suất cao sẽ trở nên tiêu cực, nếu lạm phát trong nước cao hơn nhiều so với các nước khác , hoặc có thêm những yếu tố khác làm giảm giá trị đồng tiền Ngược lại, lãi suất giảm sẽ làm giảm tỷ giá hối đoái

2.1.4 Thu nhập

Thu nhập của một quốc gia cũng là nguyên nhân tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến tỷ giá hối đoái Khi mà thu nhập của quốc gia tăng lên đồng nghĩa với việc người dân sẽ có xu hướng thích tiêu dùng hàng ngoại nhiều hơn, lúc này nhu cầu

về ngoại tệ tăng lên, dẫn đến tỷ giá hối đoái tăng

Về mặt gián tiếp, khi thu nhập của người dân tăng lên thì mức sống cũng sẽ tăng lên, chi tiêu nhiều hơn Điều này làm cho tỷ lệ lạm phát giảm và làm tăng tỷ giá hối đoái

2.1.5 Nợ công

Là nguyên nhân làm thâm hụt ngân sách của quốc gia Khi gặp phải tình trạng thâm hụt ngân sách, các quốc gia sẽ có xu hướng quy động nguồn tài trợ từ nước ngoài thông qua hình thức vay nợ Điều này làm cho nguồn cung ngoại tệ tăng lên và làm cho tỷ giá hối đoái của đồng ngoại tệ so với đồng nội tệ giảm xuống Mặt khác, khi mà đất nước phải gánh chịu một khoản nợ lớn cũng là nguyên nhân khiến cho tình hình lạm phát tăng cao Bên cạnh đó thì khi đất nước huy động nguồn ngoại tệ để trả nợ lãi, đến một giai đoạn nào đó, nợ đã được trả hết , giá trị của đồng ngoại tệ giảm xuống, tỷ giá hối đoái cũng theo đó mà giảm

2.2 Tác động của tỷ giá đối với nền kinh tế:

Một biến số kinh tế là tỷ giá Nền kinh tế ảnh hưởng đến hầu hết các mặt hoạt động, nhưng rất khác nhau về hiệu quả ảnh hưởng của tỷ giá lên các hoạt động khác nhau Trong đó , tác động của hoạt động xuất nhập khẩu là rõ ràng và nhanh chóng đến hiệu quả tác động của tỷ giá Chính vì vậy, trong hợp tác , hội nhập và

tự do hoá thương mại, các nước luôn sử dụng tỷ giá hối đoái như là một công cụ hữu hiệu điều chỉnh hoạt động xuất nhập khẩu

2.2.1 Tác động của tỷ giá tới lạm phát

Về mặt lý thuyết, khi có lạm phát sức mua đồng nội tệ của một quốc gia giảm, hàng hóa và dịch vụ trong nước sẽ cao hơn trên thị trường nước ngoài, với tỷ giá hối đoái không đổi Theo quy luật cung cầu , vì giá rẻ hơn nên người dân trong nước sẽ chuyển sang sử dụng hàng ngoại nhiều; điều tất yếu xảy ra là nhập khẩu tăng là yếu tố dẫn đến cầu ngoại tệ và tỷ giá hối đoái tăng Tương tự vì làm tăng giá cả, người nước ngoài sẽ giảm bớt sử dụng nhập khẩu hàng hóa hơn Nguyên nhân làm tỷ giá hối đoái tăng là chuyển đổi hoạt động xuất khẩu giảm sút đến cung ngoại tệ trên thị trưởng giảm

Do đó, dịch vụ ngoại tệ theo hướng tăng giá ngoại tệ dẫn đến lạm phát tác động đến cung và cầu, tác động cộng gộp làm cho tỷ giá hối đoái tăng nhanh hơn Trên thị trường tiền tệ , lạm phát làm mất giá đồng tiền, người dân sẽ chuyển sang nắm giữ tài sản nước ngoài nhiều hơn, cầu ngoại tệ gia tăng đưa tỷ giá hối đoái tăng Trong trường hợp đều có lạm phát ở các quốc gia thì những hoạt động trên sẽ phụ thuộc vào tỷ lệ lạm phát tương đối giữa các quốc gia Quốc gia nào có tỷ lệ lạm phát cao hơn tương phản đồng nội tệ sẽ bị mất giá một cách tương đối và tỷ giá

hối đoái tăng lên Đối với nước ta, lạm phát hiện nay đang ở mức cao nên việc tăng tỷ giá là điều không thể tránh khỏi

Năm 2019, do cầu về hàng hóa thế giới, giá các nhóm hàng hóa trên thị trường thế giới đều giảm, so với năm 2018 tăng chậm hơn: Giá thực phẩm giảm 4,6% (năm 2018 tăng 0,3%), năng lượng giảm 13,6% (năm 2018 tăng 27,8%), nguyên liệu thô giảm 4% (năm 2018 tăng 0,3%), phân bón tăng 1% (năm 2018 tăng 11,1%), kim loại và khoáng sản giảm 5,4% (năm 2018 tăng 5,5%) Giá hàng hóa thế giới giảm tác động ngay đến giá trong nước thông qua kênh nhập khẩu, với giá nhập khẩu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm 2019 chỉ tăng mức 0,8% so với cùng kỳ năm 2019 (cùng kỳ năm 2018 tăng 1,4%)

Giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản xuất tăng 2,8% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 4,6% của cùng kỳ năm 2018; trong đó, giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản phẩm nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm 2,6% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2018 tăng 3,1%) Nhờ đó, tính chung 9 tháng đầu năm

2019, giá sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản và công nghiệp chế biến chế tạo chỉ tăng 1,1% (năm 2018 tăng tương ứng 1,2% và 2,3%) Trong khi đó, giá sản xuất dịch vụ (vốn ít chịu ảnh hưởng của giá hàng hóa thế giới) tăng 3,1% trong 9 tháng đầu năm 2019, cao hơn mức tăng 2,95% của cùng kỳ năm 2018 Điều này cho thấy vai trò của giảm giá hàng hóa thế giới đối với ổn định giá đầu vào sản xuất trong năm 2019 Giá hàng hóa thế giới giảm cũng giúp ổn định giá tiêu dùng trong năm 2019, nhất là giá thực phẩm và giá giao thông Trong tháng 11, mặc

dù giá thực phẩm tăng đột biến do nguồn cung thịt lợn thiếu hụt tạm thời, nhưng mức tăng bình quân chỉ đạt 4,4%, không cao hơn nhiều mức tăng 3,5% của năm 2018; giá giao thông giảm bình quân 1,4%, trong khi năm 2018 tăng 6,4% Ngoài

ra, giá dịch vụ y tế trong nước tăng không nhiều cũng góp phần kiểm soát lạm phát Giá dịch vụ y tế trong năm 2019 ước tăng bình quân 4,8% (theo số liệu 11 tháng đầu năm 2019), thấp hơn nhiều mức tăng bình quân 13,9% của năm 2018

Do đó, ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, tín dụng trong những năm gần đây đang có

xu hướng tăng chậm dần so với tốc độ tăng GDP danh nghĩa Điều này dẫn đến

tỷ lệ tín dụng và cung tiền so với GDP đang dần đi ngang Giữa tỷ lệ tín dụng so với GDP và xu thế dài hạn của tỷ lệ này có thể thấy rõ sự thận trọng của chính sách tín dụng trong năm 2019 Nếu như từ quý II/2016 đến quý IV/2018 tín dụng (tính theo tỷ lệ so với GDP) cao hơn xu thế dài hạn thì trong năm 2019, tín dụng được giữ thấp hơn xu thế dài hạn Tính trung bình, năm 2019 tín dụng thấp hơn

xu thế dài hạn 1,9% GDP (trong khi năm 2018 cao hơn xu thế dài hạn 1,3% GDP)

Mặc dù, lạm phát được kiểm soát nhưng áp lực từ cầu trong nước đang tăng dần

Áp lực từ cầu trong nước đối với lạm phát được phản ánh qua xu hướng tăng dần của lạm phát cơ bản Tính đến tháng 11/2019, lạm phát cơ bản đã lên mức 2,2%

2.2.2 Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại

Thương mại cân bằng của một quốc gia là sự chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu của quốc gia đó Các nền kinh tế xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ thu được ngoại hối Để tiếp tục kinh doanh, muốn lấy được nội tệ thì nhà xuất khẩu phải bán ngoại tệ, mua hàng hóa, dịch vụ trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài Các cung ngoại hối trên thị trường tăng,và làm tỷ giá hối đoái Ngược lại, khi nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ, nhà nhập khẩu cần có ngoại tệ để thanh toán cho tất cả các đối tác và mua ngoại tệ trên thị trường Do hành động này làm cầu ngoại tệ,

tỷ giá hối đoái tăng Tác động của hiện tượng trên trong việc hình thành tỷ giá hối đoái là ngược chiều Cuối cùng, tỉ lệ hối đoái sẽ tăng hay giảm theo tác động của hệ yếu tố, đó là thương mại cân bằng Nếu một quốc gia có thặng dư thương mại, cung ngoại tệ lớn hơn so với cầu ngoại tệ, thì tỷ giá hối đoái sẽ giảm và đồng nội tệ sẽ tăng giá Khi thâm hụt thương mại, cung ngoại tệ ít hơn cầu ngoại tệ, tỷ giá hối đoái tăng, đồng nội tệ mất giá

Năng lực sản xuất hàng hóa trong nước còn hạn chế, các mặt hàng sản xuất trong nước đều phụ thuộc vào nguyên vật liệu nhập khẩu khiến tỷ giá ít tác động đến cán cân thương mại Về lý thuyết, nếu đồng Việt Nam định giá quá cao, sản phẩm trong nước sẽ mất dần sức cạnh tranh, ảnh hưởng đến xuất khẩu và cán cân thương mại Ngược lại, nếu tiền đồng được định giá thấp, hàng hóa trong nước sẽ trở nên cạnh tranh hơn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu và cải thiện cân bằng thương mại Do tỷ giá tương đối cứng nhắc, nên chênh lệch nhanh chóng mở rộng và chắc chắn giá quá cao Điều này phản ánh cán cân thương mại của Việt Nam chủ yếu được xác định bởi các yếu tố “thực” và “cơ cấu” hơn là các yếu tố “danh nghĩa” Do sản xuất cơ cấu trong nước và xuất khẩu phụ thuộc vào đầu nhập khẩu, công ty hỗ trợ còn thiếu và phát triển chậm

Khảo sát các ngành hàng xuất khẩu cho thấy, hầu hết xuất khẩu của các nhóm ngành công nghiệp chế biến – chế tạo đều kích thích nhập khẩu mạnh mẽ Trong khi đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đóng góp đến 65% giá trị xuất khẩu và chủ yếu tận dụng lao động rẻ để gia công tại Việt Nam Mặc dù, doanh nghiệp này đóng góp lớn đến xuất khẩu nhưng cũng là nguyên nhân gia tăng nhập khẩu Vì vậy, mục tiêu cải thiện cán cân thương mại một cách bền vững khó có thể đạt được với các cách điều hành tỷ giá nếu không có cải thiện trong mô hình tăng trưởng kinh tế và cơ cấu nền kinh tế

Hiện nay, VND lên giá tương đối so với giỏ tiền tệ NEER đã khiến tỷ giá hữu hiệu thực tăng theo và tăng mạnh hơn, do khoảng chênh lệch lạm phát giữa Việt Nam và tám nước trong giỏ tiền tệ ngày càng mở rộng Hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã trở nên đắt hơn tương đối so với hàng hóa, trong dài hạn sẽ ảnh hưởng không tốt đến cán cân thương mại Tính đến hết năm 2021, Việt Nam xuất khẩu 213,77 tỷ USD và nhập khẩu 211,1 tỷ USD Như vậy, Việt Nam xuất siêu 2,67 tỷ USD trong năm 2021 Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất vào Việt Nam với 58,5 tỷ USD, sau đó tới Hàn Quốc, ASEAN, Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ

Sự xuất hiện ngày càng nhiều, trên quy mô lớn của chuỗi sản xuất toàn cầu đang đặt ra những vấn đề mới cho việc xem xét, nhìn nhận lại thương mại quốc tế Các kết quả cho thấy, việc giảm giá VND vẫn có thể có tác động khuyến khích xuất khẩu ban đầu, nhưng sau đó tác động này có thể giảm đi do làm gia tăng các yếu

tố đầu vào Đối với các mặt hàng gia công, tỷ giá cũng có thể có tác động, ít nhất

là thông qua hiệu ứng “ảo ảnh tỷ giá” Sự xuất hiện ngày càng nhiều, trên quy mô lớn của chuỗi sản xuất toàn cầu đang đặt ra những vấn đề mới cho việc xem xét, nhìn nhận lại thương mại quốc tế, trong đó có xuất khẩu và tác động của các yếu

tố khác đến thương mại, trong đó có tỷ giá Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 cho thấy, yếu tố chính quyết định sức cạnh tranh của nền kinh tế là khoa học công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực của các quốc gia Vậy nên, tỷ giá hối đoái chỉ

có tác dụng hỗ trợ nhất định, không phải là then chốt

Việc phá giá giúp doanh nghiệp xuất khẩu thay thế đầu vào nhập khẩu bằng hàng sản xuất trong nước Ví dụ như sản xuất và xuất khẩu hàng điện tử Doanh nghiệp xuất khẩu thay vì phải nhập khẩu một chi tiết nào đó, chẳng hạn, con vít (giá 1 USD, tương đương với 20.000 VND, so với con vít cùng loại và chất lượng tương đương sản xuất tại Việt Nam với giá thành cao hơn khoảng 20.500 VND), thì nay doanh nghiệp xuất khẩu có thể mua cũng con vít đó sản xuất trong nước với giá

rẻ hơn sau khi VND bị phá giá (Ví dụ, từ 20.000 VND/USD lên thành 21.000) Nghĩa là, khi phá giá, rất có thể hàm lượng hàng nhập khẩu trong hàng xuất khẩu

sẽ giảm đi Suy rộng ra cho cả nền kinh tế, khi hàng hóa sản xuất trong nước trở nên cạnh tranh hơn sau khi phá giá, hàng nhập khẩu sẽ ít hơn Do hàng Việt Nam chất lượng còn kém, xuất khẩu phụ thuộc vào nhập khẩu và tỷ giá thực của VND vẫn còn định giá cao nên cán cân thương mại Việt Nam khó duy trì thặng dư thương mại lâu dài Phá giá VND không thể giúp Việt Nam cải thiện được tỷ trọng xuất khẩu Tuy nhiên, việc phá giá cũng là cần thiết để đưa VND gần với giá trị thực, tránh tạo áp lực trữ ngoại tệ, ổn định tỷ giá, cải thiện năng lực cạnh