Quá trình chuyển đổi nàng lượng tái tạo đã và đang có những tác động sâu rộng, ảnh hưởng trực tiếp mối quan hệ địa chính trị giữa các nước.. Trên cơ sở đánh giá các tác động của chuyển đ
Trang 1TÁC ĐỘNG CỦA CHUYÊN ĐỔI NÃNG LƯỢNG TÁI TẠO
TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ
VÀ NHỮNG VÃN ĐÊ ĐẶT RA HIỆN NAY
★ TS NGUYỄN VIỆT LÂM
Phải đoàn đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc
• Tóm tắt- Phắt triển năng lượng tái tạo được xem là xu hướng tất yếu hiện nay Quá trình
chuyển đổi nàng lượng tái tạo đã và đang có những tác động sâu rộng, ảnh hưởng trực tiếp mối quan hệ địa chính trị giữa các nước Trên cơ sở đánh giá các tác động của chuyển đổi
năng lượng tái tạo và những vấn đề đặt ra của quá trình này, bài viết đưa ra những lưu ý
cho Việt Nam trong quả trình chuyển đổi năng lượng tái tạo để thực hiện Chiến lược phát
triển năng lượng quốc gia đến năm 2030 và bảo vệ độc lập, chủ quyền Tổ quốc.
• Từ khóa: năng lượng tái tạo, quan hệ quốc tẽ.
1 của Trong hai thếdầu mỏ, khí kỷ đốt qua, tự sựnhiên tập trung và than đá địa lý
•đã góp phần vàoviệc định hìnhbốicảnh
nước đã thúc đẩy cuộc cách mạngcôngnghiệp
và định hình địa chính trị vàothế kỷ XIX Đếnthế
kỷ XX,việc kiểm soát dầu mỏ là đặcđiểmchính
của quyềnlực chính trị Sự longại,thậmchí là sợ
hãivề lệnhcấm vậndầu mỏ hoặc tìnhttạng thiếu
hoặc bát đầu cáccuộc chiếnríanh và việctiếp
cận,kiểm soát, khai thác các mỏ dầu đã mang lại
sự giàu có cho nhiều quốcgia ừên thếgiói
việc định vị một quốcgia trong hệ thốngquốc
giúpcác quốc giabảo vệ các lợiíchquốc gia -
năng đósẽ ít cơ hội, đòn bẩy hơn, thậmchílà dễ
bị tổnthương hơn
Theo thống kê của Cơ quan năng lượng quốc
tế (IEA), do tác động của đại dịch Covid-19,
4%, lượng khí thải CŨ2 liên quan đến năng lượng toàn cầu giảm 5,8%; mức tiêu thụ nhiên
4%;trong khinăng lượng táitạo và xe điện hầu
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 2nghệ cácbon thấp, đặc biệt làđiện mặt tròi và
trước đếnnay tronghỗnhọp nănglượng toàn
Một số xuhướng chính phát triển năng lượng
hiện nay như: dịch chuyểndần từ dầu mỏ sang
hóa CO2(1); tiết kiệmnănglượng Trong đó, khí
tự nhiênđóng vai trò là bước trung gian cho quá
trình chuyển đổinày Nhiềutập đoàn dầukhí
trên thế giới đã định
hướngchuyển đổi từmô
hình tập đoàn dầu khí
thành tập đoàn năng
chuyển dịchnăng lượng
năng lượng tái tạo được
hiện nay, góp phần xóa
và giao thôngvận tải,bảo vệ môi trường, bảo vệ
loại nhiên liệu hóa thạch Cuộc chiến Nga
-Ucraina gần đâylànhântố thúc đẩy các nước
liệu hóa thạch, chuyển sang sử dụng năng
lượng vàoNga
Thế giói đangghinhận nhiềutín hiệu tích
Phát triển các nguồn năng lượng tái tạo được xem là xu hướng tất yếu hiện nay, góp phần xóa đói giảm nghèo, thúc đẩy sản xuất công nghiệp và giao thông vận tải, bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe, cũng như giảm sự phụ thuộc vào các loại nhiên liệu hóa thạch.
đềcần nghiêncứu,giải quyết trongtrongquan
hệ quốc tế
2 Tác động của chuyển đổi năng lượng tái tạo
Về chính trị:
Một là, sự chuyển đổi từ nhiên liệu hóathạch
thậm chícókhảnăngdẫn đến việc vẽlại bản đồ
chuyển đổinăng lượng tái tạocũng sẽ tạo ra các
tác động địa chính trị bằng cách giảm thiểu
những tác độngtiêu cực
cảitổquyền lực chính trị
lượng tái tạo có xu hướng phi tập trunghóa
thống năng lượng Vai
nhân móivà mô hình kinh doanhmớicókhả năng xuất hiện vàphát triển mạnh mẽ(3)
dẫn đến sựhình thành một số liên minh vàsáng
Thỏa thuận Paris đã khai sinh ra Liên minh năng lượng mặt tròi quốc tế (ISA), Liên minh địa
nhiệt toàncầu Thủ tướngẤn Độ Narendra
trong tương lai”(4)
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Sô 531 (5/2022)
Trang 3Ba là, việc chuyển đổi năng lượng tái tạo
cũng góp phần làm leo thang căng thẳnggiữa
các nước phát triển vàđang pháttriểnđốivới
việc sử dụng, sảnxuất nhiên liệu hóa thạch
Trong khi một sốnước giàu vẫn tiếp tục khai
thác dầu khí và than đá trong nước, thì các
được khai thác đối với các nước nghèo như
Guyana, Mozambiquevà Tanzania, hoặc các
cho khaithác(5)
Về quân sự, an ninh: Một là, trong nền kinh
tế năng lượng tái tạo, hầu hết các quốc gia có thể
họp Các quốc gia độc lập vềnănglượng cũng ít
bị tổn thưong hon hoặcbị đe dọa bỏicác nhà
cung cấp của họ, do đó có thể theo đuổicác
mục tiêu chiến lượcvàchính sách đốingoạimột
cách độc lậphon(6) Hai là,sự chuyển đổinăng
quốc phòng Ởmột số quốc gia, quân đội đã
chặn việctriển khai các tuabingióvì cho rằng
quân sự Ba là,việc tăng cường an ninh năng
lượng thông quaưiển khai năng lượng tái tạo có
thể thay đổi động lực giữa các nhàxuất khẩu và
trò của dầu khí trong chínhtrị quốc tế
lại các lợi thế về kinh tế vĩmô(7), tácđộng đến
việc cơ cấu lại các liên minh và dòng chảy
thươngmại, đồng thời tạo ra sựphụthuộc lẫn
3 cuộc cách mạng công nghiệp trước đây,
đổi sâu sácvề kinh tế -xã hội, baogồm sự thịnh
vượng, việc làm và các tổ chức xã hội.Ba là, các
thiệt hại lớn từxu hướng chuyển sang năng
lượng tái tạo.IEA đã cảnh báo các nền kinh tế
USD vàonăm 2040(9)
3 Những vấn đề đặt ra thòi gian tói
Một là,việc theo đuổi phương pháp sạchhơn
để cungcấpnăng lượng đi kèm vói sức épphải
thức giảiquyết các tác độngtrong khuônkhổ địa
kiểmsoát chuỗi giá trị, bao gồm chuỗi cung ứng
năng lượng sạch như coban, đổng, liti, niken và
đất hiếm Trung Quốc gầnnhưđộc quyềnđối
vớinhiều vật liệu đất hiếm, bao gồm 17khoáng
nghiệp và quân sự Trung Quốc hiệnđang sản
nguyên liệu đất hiếm cần thiết cho pin EV Mỹ
đang gấp rút nghiên cứu, đánh giá sự tổn thương
và biện pháp khác phục những hệ lụy từviệc
phụ thuộc vào nướcngoàiđể sảnxuất vật tưytế
Quốcđểcung cấp các nguyên liệu quan ứọng để
tuabin gió vàmáybay chiến đấu F-35 (mỗi máy bayyêu cầu 415kg vật liệu đất hiếm)(I0)
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 4nguôi thua trong cuộc chạy đua về năng lượng
nghệ sạch hoặc nhập khẩu ít nhiên liệu hóa
thạch hơn có thể thu được lọi nhuận từ hệ thống
Đông hoặc Nga - cóthể thấysứcmạnh của họ
thác than trongnước để xoa dịu tổnthất, thiệt
hại khi chuyển đổi nănglượngsạch; tuy nhiên,
Nigiêriahay Angiêrikhông thểlàm tương tựvói
ngànhcông nghiệp dầu mỏ của họ(13)
Ba là, nguycơđe doạ anninh quốc gia,tội
phạm mạng và rủi ro về quyền riêng tưkhi công
khai, sản xuất vàquản lý năng lượng tái tạo, đặc
biệt đối với mạng lưới điện và việc chưa có
khuôn khổ dựa trên quy tác quốc tếtrong lĩnh
vực này Các nhóm tội phạm, khủng bố, thậm
tiện ích và mạng lưới, cho các mục đích tội
phạm nhưgian lận, trộmcáp hoặcthựchiện các
từ nay đến năm 2050 đểthế giới đạt đượcmức
năm 2018, trong số72 lò phảnứng hạtnhân
được lên kế hoạch hoặc đang xây dựng bên
xây dựngbởi các công ty Nga và khoảng 20% do
các côngty Trung Quốcxâydựng;nhưng vẫnít
lĩnh vực này có thểchủđộng tác động, gâyảnh
không phổ biến hạt nhân và áp đặt các tiêu chuẩn an toàn mới được thiết kế để giúp các
vực này khiquá trình chuyển đổi năng lượng
Năm là, nguy cơ leo thang căng thẳngvề lãnh
thổdo tảng nhu cầuvề các nguyên vật liệu quan trọng cho phát triển năng lượng tái tạo Thí dụ,
sựgia tăng nhucầu vê'kim loại liti đã khơi lại
1/2 dự trữ kim loại liti toàn cầu(16)
4 Chuyển đổi năng lượng tái tạo tại Đông Nam Á
nan về chuyểnđổi nănglượng Các nềnkinhtế trongkhu vực đang phát triển nhanh chóng,
tầng lóptrung lưu đãlàm giatăng nhucầu năng lượng vàđiệnnăng Khu vực này có 8% nguồn nhiên liệuhóa thạch trên thế giới, trongđó, gần như toàn bộtrữ lượng thancủa ASEANnàm ở
lượng từ cácnguồnđịa nhiệt lớn thứ haivà thứ
Thái Lan,Inđônêxia và Việt Nam(17)
ASEAN lần thứ 39 (AMEM 39) đã ra Tuyên bố chung về Anninh năng lượng vàChuyểndịch
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 5thành viênttongviệccùngnhau theo đuổi mục
tiêu an ninhvà chuyển dịch năng lượngkhu vực,
hút đầu tư, hổ trợ kỹ thuật để phát triển nềnkinh
trong tổng cung năng lượng sơ cấp và giảm 32%
ASEAN về công suất láp đặt điện mặt tròi và
điện gió TheoIRENA, năm2020, tổng công suất
chí đang tiến gần đến mục tiêu năm 2030 là
100.000 hệthốngnăng lượng mặttròi trên mái
điện mặttròi và điệngió củaViệt Nam đã tăng
từ 4,7TWh năm 2019lên9,5TWh năm 2020, tức
đượcđánh giácaohơn nhiềuso với nhiều nước
ưong khu vực châu Á- TháiBình Dươngcũng
như nhiều quốc gia trên thế giói
Việt Namcũng là quốc gia ASEAN duy nhất
miễn giảm thuế thuê đất đối với các doanh
độnglựcđểcác doanhnghiệpđầutư và tham
án năng lượng tái tạo; so vóiThái Lan,Malaixia,
thấp nhấtđối vớinhiên liệu hóa thạch
11-2-2020 của Bộ Chính trị về định hướng chiến
Nam đến năm 2030, tầmnhìnđếnnăm2045 đã
xácđịnh các quan điểm, mục tiêu vànhiệm vụ,
giải pháplớnvềchuyển dịch năng lượngtại Việt
Nam trong thòi gian tói Nghị quyết đượcđánh giá có tínhchiếnlược và toàn diện, đượccác tổ chức quốc tế, cộng đồng doanhnghiệp vàxãhội
đánh giá cao Vấn đềđặt ra hiện nay là cầnsớm
thànhcácchiếnlược và chính sáchcụ thể Bên cạnh đó, quyết địnhsố 1658 phê duyệt Chiến
đưara nhiều mục tiêu hướng đến phát triển nền
nayđến năm 2030và năm 2050(18)
cónhiều biến động, khó đoánđịnh, ưên cơ sở
nhữngphântíchtác độngvà nhữngvấn đề đặt
ra,để thực hiện cácchiếnlược quan trọng,đặc
ngoại, cần lưu tâm một số nội dungsau:
Một là, chủ động, tíchcực tham gia đóng góp
các nội dungliên quan đến chuyển đổi năng lượngtái tạo vói phát triểnbềnvữngtại các diễn
đàn đa phương, đặc biệt Liên họp quốc, bao
Tổng Thư ký Liênhọp quốc khỏi xướng như
than và cácnguồnnhiên liệu hóa thạch Tham
giavàocác tiến trình trong việc xây dựng nội
hàm, cấu trúccủa hệsinh tháixanhtoàn cầu,
trung tâm,giúp giảm thiểu tínhdê bị tổnthương
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Số 531 (5/2022)
Trang 6khích lối sống có trách nhiệmcủatừng cá nhân
đốivói cộngđồng và xã hội, địnhhướng thếhệ
động dẫn dát ASEAN trong việc thực hiện
chuyển đổinăng lượng táitạo, qua đó đónggóp
vàoviệc thúc đẩy họp tác giữa ASEAN vói Liên
họpquốc và các tổ chức khuvực, các đối tác tư
nhân quốc tế; thamgiatíchcực các tiến trình
toàn cầu về xây dựng đô thị mói giải quyết
kèm vói việcgiảmthiểu
ròng cácbon, phục vụ
nâng cao năng lực thích
ứngvói biến đổi khí hậu
Ba là, nghiên cứu,
đánh giá tình hình thế
giới, bao gồm trật tự thế
năng về sự phân tách
cực trật tự thế giới, nguy
cơ toàn cầu hóa bị phá
vỡ hay chỉ bị chậm lại
trong thờigian tới,nguy
-Ucraina, những chuyển độngtại khu vực Bác
thậmchí là những kịch bản bi quan có thểxảy
tái tạo Trên cơ sở đó, đề xuất những điều
họp, baogồmnội dung chuyển đổi năng lượng
2045, đóng góp vào việc bảo vệ chủ quyền,
Việt Nam cũng là quốc gia ASEAN duy nhất miễn giảm thuế thuê đất đối vói các doanh nghiệp sản xuất năng lượng tái tạo nên đã tạo động lực để các doanh nghiệp đầu tư và tham gia vào các dự án năng lượng tái tạo Việt Nam có môi trường đầu
tư khá thuận lọi cho các dự án năng lượng tái tạo; so vói Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia, Việt Nam là quốc gia có mức trợ giá thấp nhất đối vói nhiên liệu hóa thạch.
toàn vẹnlãnhthổ của nước nhàvà bảođảm an
ninhnăng lượngquốc gia
Bốn là, cânnhác nghiên cứu,xây dựng và ban hành luật về năng lượng tái tạo cùng vói việc đẩy nhanh việcsửađổi Luật Dầu khí,hoàn thiện các
lượng tiết kiệm và hiệu quả và các luật khácliên
trước các “cú sốc” từ bên
khíchcácdoanhnghiệp phát triển năng lượngtái
tạo, năng lượng sạch như
sản xuất và xuất khẩu
amoniac(19) Thát chặt việc quản lý khai thác
khoảng sản,đặc biệt làđối vóinhững mỏ khoáng
sản quan trọng cho công nghệnăng lượngtái tạo;
nghiên cứu, đềxuất khả nănghọp tác vói các đối
vực BắcCực □
Ngày nhận bài: 14-2-2022; Ngày bình duyệt:
(1)Net-zerolà không phát thải thêm bất kỳlượng
phát thải một lượng CO2nhất định và khử được
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - số 531 (5/2022)
Trang 7mộtlượng tương đương trong khíquyển.
(2), (6) A New World:A Geopolitics of the Energy
Transformation,tr.38,39
(3) Do chi phí xây dựng điện mặt ttòi và năng lượng
gió giảm và việc phân phối thông minh, đadạng
đều có thểđầu tư sản xuất điệnphụcvụnhucầu cá
Điềunàygiúptạora một hệ sinh thái năng lượng
đa dạng hơn
(4) Vishwa Mohan: ISAcould replace Opec as key
global energy supplier in future: PM Modi,
6044985.cms?utm_source=contentofinterest&utm
_medium=text&utm_campaign=cppst, truy cập
ngày 3-3-2022
http://timesoflndia.mdiatimes.eom/articleshow/6
(5) Bordoff andMeghan L O’Sullivan: Green Up
https://www.foreignaffairs.com/articles/world/20
(7) Thí dụ, vào năm 2050,chi phí cho năng lượng
(8) Bàng cáchdân đầuvề năng lượngtái tạo,Trung
Quốc đã cải thiện vị thế địa chínhtrịcủa mình ở
vào nhập khẩu nhiênliệu và nhữngrủi rodo gián
đoạn năng lượngcó thểkim hâm cáctham vọng
trongnănglượng tái tạo đã xác lập Trung Quốc như
mộtnhà xuất khẩu hàng đầuvề công nghệ năng
lượng sạch,tạo ra cânbànglọi thế thương mại
(9) IntemationalEnergyAgency:OutlookforProducer
Economies: What Do Changing Energy Dynamics
Mean for Major Oil and Gas Exporters?,IEA,2018
(10) NoelNevshehir: These are the biggest hurdles
2021/02/heres-why-https://WWW
geopolitics-could-hamper-the-energy-transition (11) Cũngcó các quan điểmlo ngại vềsự xuất hiện của chủ nghĩathực dân năng lượngtáitạo, gia tăng xung đột từkhai thác tài nguyên vàsựhình thành
(12) Cácquốcgiadầu khí hiện nay nhưẢRậpXêút,
đổi sang cácnền kinh tế đadạnghơnsử dụngnăng lượng tái tạo, hoặc sựbất ổn vàsụp đổ
(13) Goldthau,Westphal: Why the Global Energy
Petrostate, K.Glob.Policy, https://doi.org/
10.1111/1758-5899.12649 (2019)
(14) State Grid (côngtytiện íchlớnnhất thế giói và
(Aus-grid), Bỉ (Eandis), và Đức (50Hertz)
(15) Thí dụ,úc, Chilê, Nhật Bảnvà Ả Rập Xêút đã
và do đó cóthểthiết lập các tiêu chuẩn cơ sở hạ
nhiên liệu đó, mang lạicho họnhữngcông nghệ và
thiếtbị được ưa chuộng
(16) Patricia I Vasquez: The LithiumTriangle: The
https://www.hcmcpv.org.vn/tin-tuc/bai- toan-ve-chuyen-doi-nang-luong-o-cac-quoc-gia-dong-nam-a-1491833826
(18) Ngày 25-9-2020, Chính phủ ban hành Nghị quyếtsố 136/NQ-CP vềphát triển bềnvững, bao
củaViệt Nam
(19) Kịchbản “khôngròngvào năm 2050” củaIEA
dự đoán ràng giao dịchhydro và amoniac sẽ tăng
từ gần như khôngcógìhiện nay lênhơnmột phần
ba tổng số giao dịch liên quanđến năng lượng
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - Số 531 (5/2022)