(TIỂU LUẬN) đề bài PHÂN TÍCH VAI TRÒ TRIẾT học đối với đời SỐNG xã hội lựa CHỌN 1 tác PHẨM NGHỆ THUẬT và PHÂN TÍCH THẾ GIỚI QUAN của tác PHẨM đó dưới góc độ TRIẾT học

Triết học giải thích mọi sự vật, hiện tượng, quá trình và quan hệ của thế giới và triết học là hạt nhân của thế giới quan.Theo định nghĩa Giáo trình Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lên

VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO, POHE

BÀI TẬP LỚN Môn : Triết học Mác – Lênin

Đề bài PHÂN TÍCH VAI TRÒ TRIẾT HỌC ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG XÃ HỘI LỰA CHỌN 1 TÁC PHẨM NGHỆ THUẬT VÀ PHÂN TÍCH THẾ GIỚI QUAN CỦA TÁC PHẨM ĐÓ DƯỚI GÓC ĐỘ TRIẾT HỌC

Họ và tên: Phạm Quang Hữu

Mã sinh viên: 11210108

Lớp: Quản trị Marketing 63C

Lời mở đầu

nhưng chỉ triết học cho ta sự thông thái”

Will durant - nhà sử học, triết học nổi tiếng người Mỹ

TỔNG QUAN

Hàng vạn năm nay, triết học luôn luôn là một phần không thể thiếu đối với sựphát triển của nhân loại, nếu không có triết học, có lẽ chúng ta sẽ không đạt đượcngày hôm nay Nhắc đến triết học tức là nhắc đến sự trừu tượng, quả thật triếthọc là một lĩnh vực mông lung và mơ hồ, nhưng dù vậy, nó cũng có những vaitrò hết sức thực tế và hữu ích Vậy, những vai trò đó là gì?

GIỚI THIỆU

1 NGUỒN GỐC

Nguồn gốc của triết học được xuất phát từ nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc xãhội Thứ nhất là, nói về sự hình thành và phát triển của tư duy trừu tượng vànăng lực khái quát trong nhận thức của con người cũng chinh là đề cập đếnnguồn gốc hình thành của triết học Thứ hai, triết học cũng đồng thời được hìnhthành và phát triển khi xã hội loài người đạt đến một trình độ tương đối cao củasản xuất xã hội, một xã hội hiện diện tầng lớp trí thức, giáo dục và nhà trườngđược hình thành và phát triển Từ đó giúp các nhà thông thái có đủ năng lực tưduy để trừu tượng hóa, hệ thống hóa toàn bộ tri thức, hiện tượng xã hội để bồiđắp nên học thuyết lý luận của bộ môn triết học

2 ĐỊNH NGHĨA

Định nghĩa của Triết học ở các nền văn minh khác nhau trên thế giới đều mang

sự tương đồng nhất định, đều đi tìm về bản chất của đối tượng nhận thức

philosophia” của Hy Lạp, sự hiểu biết sâu sắc của con người với thế giới xungquanh ;哲” của Trung Quốc, là sự chiêm ngưỡng , trong thuật ngữ Darsana của

Ấn Độ và là giải thích vũ trụ, khát vọng tìm kiếm chân lý của thuật ngữ PhươngTây

Tất cả tựu chung lại Triết học chính là “đi tìm trí tuệ”, khả năng nhận thức vàđánh giá của con người, là một hoạt động tinh thần bậc cao với tính cách nhưmột hình thái ý thức xã hội Triết học giải thích mọi sự vật, hiện tượng, quá trình

và quan hệ của thế giới và triết học là hạt nhân của thế giới quan.Theo định nghĩa Giáo trình Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin đưa ra

thì “Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới;

về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy” Triết học ra đời do hoạt động

nhận thức của con người phục vụ nhu cầu sống của con người

Phần 1: Vai trò của triết học

Triết học được tạo ra với nguồn gốc và khái niệm gắn liền với đời sống xã hội,điều đó cũng phần nào chứng tỏ vai trò, chức năng của triết học đối với đời sống

xã hội cũng không hề nhỏ bé, tác động trực tiếp đến nhận thức của con ngườitrong quá trình nhận thức và tiếp thu trí tuệ

1 Triết học chính là con đường đi tìm trí tuệ và sự thông thái Vai trò củatriết học được thể hiện ở chức năng của triết học là Chức năng nhận thức,chức năng đánh giá, chức năng giáo dục… Nhưng quan trọng nhất làchức năng thế giới quan và chức năng phương pháp luận

2 Triết học đóng góp tới xã hội, đời sống qua vai trò là môn khoa học chungnhất có ý nghĩa quan trọng với các ngành khoa học cụ thể và tư duy lýluận

3 Để cụ thể hơn, em sẽ phân tích ý nghĩa của một số trường phái triết họcđối với sự phát triển của nhân loại từ xưa tới nay, để làm rõ hơn vai trò

I Chức năng thế giới quan và phương pháp luận của triết học trong cuộc sống

VAI TRÒ THẾ GIỚI QUAN CỦA TRIẾT HỌC

1 THẾ GIỚI QUAN LÀ GÌ - LĂNG KÍNH NHÌN NHẬN THẾ GIỚI CỦA CON NGƯỜI

Có thể thấy trong quá trình tồn tại và phát triển, con người luôn có một mối quan

hệ sâu sắc đối với thế giới xung quanh Nhưng khác với loài vật vốn chỉ biếtthích nghi một cách thụ động và chậm chạp thì con người vẫn luôn tìm cách biếnđổi thế giới đang sống để có thể phù hợp với các yêu cầu của bản thân

Đối với động vật, chúng thích nghi với môi trường một cách chậm chạp và hạnchế bằng cách thay đổi các chức năng sinh lý của cơ thể hoặc di cư đến nhữngnơi khác Trong khi con người luôn tìm cách để thay đổi mọi thứ, tự nhiên vàbản thân, để có thể tồn tại và phát triển Và trong suốt quá trình hình thành, biếnđổi, nhận thức và tiến hóa, con người luôn không ngừng tự đặt ra những câuhỏi:nguồn gốc con người là từ đâu? thế giới xung quanh là gì? Cái gì chi phối sựtồn tại và biến đổi của sự vật, hiện tượng trong thế giới xung quanh? Con người

và thế giới có mối quan hệ như thế nào?

Quá trình nảy sinh các nghi vấn về con người và thế giới khách quan đang tồntại xung quanh và tìm ra câu trả lời cho từng nghi vấn ấy đã hình thành nênnhững quan niệm nhất định về thế giới, trong đó những yếu tố thuộc về cảm xúc

và trí tuệ, tri thức và niềm tin đã hòa quyện vào nhau tạo thành một khối thốngnhất Đó chính là thế giới quan

Như vậy, Thế giới quan hiểu một cách ngắn gọn là hệ thống quan điểm của conngười vào thế giới Có thể định nghĩa chính xác: Thế giới quan là khái niệm triếthọc chỉ hệ thống các tri thức, quan điểm, tình cảm, niềm tin và lý tưởng xác định

về thế giới và về vị trí của con người (bao gồm cả cá nhân, xã hội và nhân loại)trong thế giới đó Thế giới quan là “Lăng kính” nhìn được tạo ra bởi những cảmxúc, trí tuệ, niềm tin Triết học có vai trò như hạt nhân lý luận của thế giới ấy, vàhoàn thiện cho ta một thế giới đúng đắn, tiến bộ nhất Thế giới quan quan chungnhất, phổ biến nhất, được sử dụng trong mọi ngành khoa học và trong toàn bộđời sống xã hội là thế giới quan triết học, là “lăng kính” đúng đắn để nhìn nhận

có sự thống nhất với nhau và thống nhất trong các hoạt động của con người, cảtrong hoạt động nhận thức lẫn hoạt động thực tiễn

Thế giới quan có thể kim chỉ nam giúp con người nhận thức đúng hoặc khôngđúng về sự vật Nếu được hướng dẫn bởi thế giới quan mang tính khoa học, con

người có thể xác định đúng mối quan hệ giữa con người và đối tượng, trên cơ sở

đó nhận thức đúng quy luật vận động của đối tượng, từ đó có thể xác định đúngphương hướng, mục tiêu và cách thức hoạt động của con người Ngược lại, nếuđược hướng dẫn bởi một thế giới quan không mang tính khoa học, con ngườikhông thể xác định đúng mối quan hệ giữa con người và đối tượng,không nhậnthức đúng quy luật của đối tượng, con người sẽ không xác định đúng mụctiêu,phương hướng và cách thức hoạt động, từ đó hoạt động không đạt kết quảnhư mong muốn Như vậy, thế giới quan đóng vai trò:

Thứ nhất, những vấn đề được triết học đặt ra và tìm lời giải đáp, trước hết lànhững vấn đề thuộc thế giới quan

Thứ hai, thế giới quan đúng đắn là tiền đề quan trọng để xác lập phương thức tưduy hợp lý và nhân sinh quan tích cực trong khám phá và chinh phục thế giớiThí dụ, nếu bản thân dựa trên thế giới quan tôn giáo, thừa nhận có lực lượng siêunhiên mà con người hoàn toàn phải phục tùng, sùng bái và tuân theo, quá tintưởng vào số mệnh và sự may mắn Bản thân là một học sinh sẽ đánh mất đi tinhthần học hỏi, chủ động sáng tạo vốn có mà chỉ đi khấn vái và không có động lựchọc tập, thậm chí bị lợi dụng bởi những hủ tục, lễ nghi cổ hủ Từ đó sa sút và tụthậu với xã hội Trong khi nếu quá cứng nhắc khăng khăng với thế giới quankhoa học, với cương vị là một người Việt Nam - vốn tôn trọng truyền thống và

tổ tiên, sẽ đánh mất chính bản sắc văn hóa và những giá trị cốt lõi như sự tônkính, biết ơn và quan tâm đến người xung quanh

TRIẾT HỌC - HẠT NHÂN CỦA THẾ GIỚI QUAN

a Triết học là trình độ tự giác của thế giới quan, đóng vai trò định hướngcho thế giới gian của con người

Trong thế giới quan có sự hoà nhập giữa tri thức và niềm tin Tri thức là cơ sởtrực tiếp cho sự hình thành thế giới quan, song nó chỉ gia nhập thế giới quan khi

nó đã trở thành niềm tin định hướng cho hoạt động của con người

Có nhiều cách tiếp cận để nghiên cứu về thế giới quan Nếu xét theo quá trìnhphát triển thì có thể chia thế giới quan thành ba loại hình cơ bản: Thế giới quanhuyền thoại, thế giới quan tôn giáo và thế giới quan triết học

Thế giới quan huyền thoại là phương thức cảm nhận thế giới của người nguyênthủy ở thời kỳ này, các yếu tố tri thức và cảm xúc, lý trí và tín ngưỡng, hiện thực

và tưởng tượng, cái thật và cái ảo, cái thần và cái người, v.v của con người hòaquyện vào nhau thể hiện quan niệm về thế giới Trong thế giới quan tôn giáo,niềm tin tôn giáo đóng vai trò chủ yếu; tín ngưỡng cao hơn lý trí, cái ảo lấn átcái thực, cái thần vượt trội cái người

Khác với huyền thoại và giáo lý của tôn giáo, triết học diễn tả quan niệm củacon người dưới dạng hệ thống các phạm trù, quy luật đóng vai trò như nhữngbậc thang trong quá trình nhận thức thế giới

Với ý nghĩa như vậy, triết học được coi như trình độ tự giác trong quá trình

hình thành và phát triển của thế giới quan Nếu thế giới quan được hình thành từ

toàn bộ tri thức và kinh nghiệm sống của con người; trong đó tri thức của cáckhoa học cụ thể là cơ sở trực tiếp cho sự hình thành những quan niệm nhất định

về từng mặt, từng bộ phận của thế giới, thì triết học, với phương thức tư duy đặcthù đã tạo nên hệ thống lý luận bao gồm những quan niệm chung nhất về thế

giới với tư cách là một chỉnh thể Như vậy, triết học là hạt nhân lý luận của thế

giới quan; triết học giữ vai trò định hướng cho quá trình củng cố và phát triển thế giới quan của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng trong lịch sử.

b Triết học đóng vai trò chi phối, quy định và là yếu tố cốt lõi cho các thếgiới quan

Triết học ra đời với tư cách là hạt nhân lý luận của thế giới quan, làm cho thếgiới quan phát triển như một quá trình tự giác dựa trên sự tổng kết kinh nghiệmthực tiễn và tri thức do các khoa học đưa lại Đó là chức năng thế giới quan củatriết học 4 yếu tố chứng minh triết học là hạt nhân của thế giới quan

Thứ nhất, Bản thân triết học chính là một thế giới quan

Thứ hai, trong các thế giới quan khác như thế giới quan của các ngành khoa học

cụ thể, thế giới quan dân tộc hay thế giới quan thời đại… triết học bao giờ cũng

c Triết học là cơ sở của thế giới quan

Triết học là cơ sở thế giới quan: Thế giới quan thống nhất trong mình vũ trụquan, ý thức hệ và nhân sinh quan của con người cụ thể Với tính cách là cơ sởthế giới quan, triết học vừa là cơ sở vũ trụ quan, vừa là cơ sở ý thức hệ, vừa là cơ

sở nhân sinh quan

Với vai trò là cơ sở vũ trụ quan, triết học góp phần truy tìm lời giải cho hệ vấn

đề về bản thể, về vũ trụ… để xây dựng mô hình vũ trụ hợp lý và tiến đến làm

sáng rõ vị trí, vai trò của con người trong vũ trụ đó.

ví dụ: Giải quyết những câu hỏi vật chất hay ý thức có trước, năng lượngthuộc về vật chất… dựa trên quan điểm Triết học hiện đại, thế giới quanduy vật biện chứng

Với tính cách là cơ sở ý thức hệ, triết học góp phần truy tìm lời giải cho hệ vấn

đề về xã hội, về các giai – tầng trong xã hội… Để xác định những lợi ích sốngcòn và những mục đích bất di bất dịch mà các giai – tầng, xã hội nào đó phảitheo đuổi

Ví dụ: Hệ tư tưởng cộng sản dựa trên quan điểm triết học Mác - Lênin củagiai cấp công nhân đứng lên đấu tranh giành quyền bình đẳng, vươn lên

để nắm quyền, giành lấy tự do từ 3 thế kỉ trước tại nhiều quốc gia

Với tính cách là cơ sở nhân sinh quan, triết học góp phần truy tìm lời giải cho hệvấn đề về đời người, về sự sống – cái chết, về hạnh phúc – khổ đau… của mỗicon người cá nhân trong thực tại cuộc sống (vũ trụ và cộng đồng xã hội)… Triếthọc góp phần hướng dẫn hành vi con người xuyên qua những xung đột nhâncách, những ràng buộc lợi ích để vươn lên trở thành con người chân chính trướcnhững cạm bẫy của đời thường

Ví dụ: Triết học, triết lý trong phật giáo hướng con người đến sự vô minh,lòng hướng thiện, giáo dục và bồi dưỡng con người

d Thế giới quan duy vật biện chứng - được xây dựng bởi hạt nhân là triếthọc hiện đại, toàn diện (như triết học mác - lênin…)

Thế giới quan duy vật biện chứng được coi là đỉnh cao của các loại thế giới quan

đã từng có trong lịch sử vì thế giới quan này đòi hỏi thế giới phải xem xét dựatrên nguyên lý về sự phát triển Từ đây thế giới và con người được nhận thức

theo quan điểm toàn diện, lịch sử cụ thể và phát triển Thế giới quan duy vậtbiện chứng bao gồm tri thức khoa học, niềm tin và lý tưởng cách mạng

Vai trò phương pháp luận của triết học

1 Phương pháp luận và vai trò của nó với đời sống

Trong hoạt động của con người (cả ý thức lẫn thực tiễn) con người sử dụng rấtnhiều phương pháp, quá trình lựa chọn sử dụng phương pháp có thể đúng hoặcsai Nếu đúng, nó dẫn ta đến thành công, nếu sai nó dẫn đến thất bại Vậy nên từ

đó đã xuất hiện nhu cầu phải nhận thức khoa học về phương pháp, phương pháp

Vậy phương pháp luận là gì? Phương pháp luận là hệ thống các nguyên lý, quanđiểm làm cơ sở cho việc xây dựng, lựa chọn, tìm tòi và vận dụng các phươngpháp trong nhận thức và thực tiễn nhằm đạt được mục đích để định sẵn Phươngpháp luận cũng có nghĩa là lý luận về hệ thống phương pháp

Như vậy ta có thể thấy vai trò của phương pháp luận là vô cùng to lớn: Ta có thểhiểu rằng phương pháp luận có chức năng định hướng, gợi mở cho hoạt độngnhận thức và thực tiễn, của phương pháp là cách thức, thao tác hoạt động cụ thể

mà chủ thể phải tuân thủ và thực hiện nhằm đạt được mục đích Là cơ sở của cácnguyên lý, quan điểm để xây dựng những phương pháp cụ thể hơn trong mọingành khoa học và cuộc sống

2 Triết học đối với phương pháp luận

Triết học xây dựng phương pháp luận hoàn thiện trong nhận thức và thực tiễn

Bêcơn đã ví phương pháp như ngọn đuốc soi đường cho người đi trong đêm tối;Hêghen ví phương pháp là linh hồn của đối tượng; Các nhà kinh điển của chủnghĩa Mác - Lênin đặc biệt coi trọng vai trò của phương pháp, nhất là trong hoạtđộng cách mạng

Triết học là cơ sở phương pháp luận phổ biến: đưa ra phương pháp luận phổ biếnthống nhất trong mình học thuyết về phương pháp phổ biến trong hoạt độngnhận thức thế giới và học thuyết về phương pháp phổ biến trong thực tiễn cải tạothế giới

Với vai trò là cơ sở phương pháp luận phổ biến trong hoạt động nhận thức,triết học xây dựng các nguyên tắc tổng quát chỉ đạo lý trí con người trong việckhám phá ra bản chất của các hiện tượng đa dạng xảy ra trong thế giới xungquanh, nâng cao trình độ tư duy lý luận cho con người, lý giải thế giới này

Với vai trò là cơ sở phương pháp luận phổ biến trong hoạt động thực tiễn, triếthọc xây dựng các nguyên tắc tổng quát hướng dẫn hoạt động cải tạo hiện thựccuộc sống vì lợi ích cao cả của giai – tầng nói riêng, của thời đại hay nhân loại

nói chung Triết học không chỉ lý giải thế giới mà nó còn góp phần vào việc cải

II Chức năng thế giới quan và phương pháp luận của triết học trong cuộc sống

1 TRIẾT HỌC ĐỐI VỚI KHOA HỌC CỤ THỂ

Sự hình thành và phát triển của triết học luôn gắn liền với khoa học cụ thể quakhái quát hóa các thành tựu và cập nhật những tiến bộ xã hội Tuy nhiên Triếthọc có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của các ngành khoa học cụ thể Thứ nhất, Triết học là thế giới quan và phương pháp cho các ngành khoa học cụthể Ví dụ với nền tảng triết học duy vật biện chứng, các ngành khoa học khôngcòn bị nghiên cứu riêng rẽ, bộ phân, manh mún Nó được đánh giá tổng quan vàđặt trong mối liên hệ đối với các ngành khoa học khác cũng như chính đời sống.Nhờ bằng phương pháp luận ấy đã tạo ra động lực cho những ngành khoa họcđặc biệt liên quan đến sự vận động, biến đổi: sự kết hợp đa ngành không cònphiến diện như giai đoạn trước

Thứ hai, triết học là cơ sở lý luận cho các ngành khoa học cụ thể trong việc đánhgiá thành tựu đã đạt được cũng như vạch ra phương pháp phát triển cho khoahọc

Ví dụ: Thời hiện đại, đặc biệt là khoa học tự nhiên đầu thế kỷ XIX đã có bướcphát triển mới, chuyển từ giai đoạn thực nghiệm sang giai đoạn khái quát lýluận Quan điểm siêu hình đã không còn thích hợp với sự phát triển của khoahọc tự nhiên, cản trở sự phát triển của khoa học tự nhiên Để khoa học tự nhiênthoát khỏi phương pháp tư duy siêu hình, tất yếu phải thay đổi quan niệm về thếgiới, cần phải khái quát những thành tựu mới của nó để xây dựng quan điểmbiện chứng duy vật trong nhận thức về tự nhiên, tức chuyển từ quan niệm siêuhình sang quan niệm biện chứng Điều này cho thấy sự ảnh hưởng của khoa học

tự nhiên đến việc thay đổi những quan niệm triết học Đây chính là cơ sở cho

chủ nghĩa duy vật biện chứng ra đời Sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa duyvật biện chứng luôn gắn liền với các thành tựu của khoa học hiện đại, vừa là sựkhái quát lại những thành tựu của khoa học hiện đại, vừa đóng vai trò to lớn đốivới sự phát triển của khoa học hiện đại.

2 TRIẾT HỌC ĐỐI VỚI TƯ DUY LÝ LUẬN

Ph.Ăngghen chỉ rõ rằng: “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận”

Tư duy lý luận có thể là khoa học nhưng cũng có thể không khoa học Chỉnhững tri thức lý luận nào phản ánh đúng bản chất, vạch ra được mối liên hệgiữa các sự vật, hiện tượng; chỉ ra được quy luật, xu hướng vận động, phát triểnv.v của hiện thực khách quan (của tự nhiên, xã hội) thì đó mới là tư duy lý luậnkhoa học

So với tư duy kinh nghiệm, tư duy lý luận đóng một vai trò hết sức to lớn trong nhậnthức và cải tạo thế giới Nhờ có tư duy lý luận khoa học mà con người mới phát hiện rađược các quy luật vận động và phát triển của hiện thực khách quan, hướng sự vận động

đó vào phục vụ lợi ích của con người

Triết học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy lý luận của conngười bởi

Thứ nhất, Nó cho ta một thế giới quan đúng đắn, những phương pháp luận hiệuquả để tư duy và nhìn nhận dưới 1 lăng kính khoa học cũng như toàn diện nhất Thứ hai, Triết học cũng góp phần như một kho tàng tri thức khổng lồ, đưa ta cơhội để hoàn thiện những lập luận, tư duy trong đầu

Một quan điểm triết học đúng đắn bao hàm rất nhiều quan điểm tiến bộ, kinhnghiệm quý giá, những phương pháp chung nhất và nguồn gốc cơ sở cho tư duy

lý luận Ví dụ như áp dụng triết học Mác Lênin để giải quyết những câu hỏimang tính giai cấp, lý luận tính đúng đắn của những cương lĩnh, lịch sử Đảng,các cơ chế kinh tế

III MỘT SỐ TRƯỜNG PHÁI TRIẾT HỌC VÀ SỰ ĐÓNG GÓP CỦA NÓ ĐỐI VỚI LỊCH SỬ NHÂN LOẠI

1 Triết học Hy Lạp - Triết học của sự thông thái

Là cái nôi của triết học - Philosophy tức “yêu mến sự thông thái”, tại đây triếthọc chính là khoa học của các ngành khoa học, là tri thức bao trùm hàng nghìnnăm gắn với sự phát triển của hàng loạt công trình khoa học vĩ đại ở buổi đầunhân loại - tất cả đều gồm có triết học

Thứ nhất, Triết học Hy Lạp cổ đại là ngọn cờ lý luận của giai cấp chủ nô, ngay

từ đầu đã mang tính giai cấp sâu sắc Về thực chất, là thế giới quan,ý thức hệ củagiai cấp chủ nô thống trị, là công cụ lý luận để duy trì và bảo vệ trật tự xã hộiđương thời, phục vụ cho giai cấp chủ nô

Thứ hai, Triết học Hy Lạp cổ đại gắn chặt với khoa học tự nhiên, lấy giới tự

nhiên làm đối tượng nghiên cứu Vì vậy, nó thuộc loại hình triết học tự nhiên,nhà triết học đồng thời là nhà khoa học tự nhiên; muốn hiểu biết sâu sắc nền triếthọc này cần phải có tri thức khoa học tự nhiên vững chắc

Thứ ba,Thế giới quan bao trùm triết học Hy Lạp cổ đại là duy vật và vô thần.

Triết học duy tâm và cuộc đấu tranh của họ chống lại triết học duy vật thườngdiễn ra, song chủ nghĩa duy vật và thế giới quan vô thần luôn chiếm ưu thế; nó là

vũ khí lý luận cần cho giai cấp chủ nô chống lại những thế lực chống đối, nhữngđiều mê tín, dị đoan và những điều vô lý trong thần thoại

Tiêu biểu, Phép biện chứng tự phát, ngây thơ ra đời và phát triển trong triết học

Hy lạp cổ đại cùng với chủ nghĩa duy vật mộc mạc, chất phác và thành tựu củakhoa học tự nhiên là đặc điểm nổi bật của lịch sử triết học Hy Lạp cổ đại Ngay

từ đầu, sự ra đời của triết học Hy Lạp đã gắn bó chặt chẽ với thực tiễn, xuất phát

từ nhu cầu phát triển của nhận thức khoa học và kỹ thuật, gắn liền với quá trình

ra đời và phát triển của chế độ chiếm hữu nô lệ ở Hy Lạp, chứa đựng mầm mốngcủa hầu hết các thế giới quan sau này

Thành tựu nổi bật của triết học Hy Lạp cổ đại thể hiện ở việc nó là “ mầm mống

và đang nảy nở hầu hết tất cả các loại thế giới quan sau này”, đáng kể nhất là sự

ra đời của chủ nghĩa duy vật mộc mạc, chất phác và phép biện chứng tự phát,ngây thơ- những hình thức đầu tiên của chủ nghĩa duy vật và phép biện chứngtrong lịch sử triết học nhân loại

Ví dụ

Hêraclit là nhà biện chứng nổi tiếng ở Hy Lạp cổ đại Khác với các nhà triết họcphái Milê, Hêraclit cho rằng không phải là nước, apeiron, không khí, mà chínhlửa là nguồn gốc sinh ra tất thảy mọi sự vật.“Mọi cái biến đổi thành lửa và lửathành mọi cái tựa như trao đổi vàng thành hàng hóa và hàng hóa thành vàng”.Lửa không chỉ là cơ sở của mọi vật mà còn là khởi nguyên sinh ra chúng “Cáichết của lửa – là sự ra đời của không khí, và cái chết của không khí là sự ra đờicủa nước, từ cái chết của nước sinh ra không khí, từ cái chết của không khí –lửa, và ngược lại” Bản thân vũ trụ không phải do chúa Trời hay một lực lượngsiêu nhiên thần bí nào tạo ra Nó “mãi mãi đã, đang và sẽ là ngọn lửa vĩnh viễn

đang không ngừng bùng cháy và tàn lụi”.Luận điểm bất hủ của Hêraclit:

“Chúng ta không thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông”.

Như vậy, Hêraclit đã cung cấp cho ta những ý tưởng cơ bản dành cho cơ chế vậnđộng của xã hội, các ngành khoa học cụ thể, đặt ra thế giới đúng đắn “Hãy sống

và cố gắng vì mỗi ngày bản thân và thế giới đều thay đổi” Luận điểm và quanniệm là tiền đề cho sự phát triển những phương pháp luận sau này: tiến bộ vàtoàn diện, cũng như tạo nên tiền đề sau này cho các Phương pháp luận biệnchứng sau này

2 Triết học Tây Âu cận đại- Triết học của sự Phục Hưng và đổi mới

Với sự mở đầu của các thành tựu khoa học thời kỳ mới, khôi phục di sản triếthọc Hy Lạp, Các nhà sử học gọi thời Phục hưng là thời phát hiện ra con người

trong thế giới và cả một thế giới trong con người Trong thời kỳ này xuất hiện

các học thuyết triết học về con người và lịch sử của nó, về chủ nghĩa nhân đạo,

về giải phóng con người khỏi các tín điều, khỏi đẳng cấp và tuyên bố quyền bình đẳng của con người - đây được coi là ý nghĩa vô cùng lớn lao của Triết học giai đoạn này với nhân loại, thức tỉnh nền văn hoá và quyền con người ra khỏi

“Đêm trường Trung Cổ”

Chủ nghĩa nhân đạo là cuộc vận động tư tưởng; đặc trưng cho tư - tưởng tư sản,

có quan hệ chặt chẽ với những quan điểm duy vật, chống chế độ phong kiếnthông qua cuộc đấu tranh chống lại các quan điểm thần học Những nội dungchính của chủ nghĩa nhân đạo là tự do cá nhân, con người có quyền hưởng lạc vàthỏa mãn những nhu cầu trần thế; phản đối chủ nghĩa khổ hạnh Đại diện chínhcủa chủ nghĩa này là Đơ Vanhxi, Brunô, Côpecnich, Sếchxpia v.v

Chủ nghĩa cá nhân trong thời hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đãđóng vai trò tích cực trong cuộc giải phóng cá nhân khỏi chủ nghĩa phong kiến

và Giáo hội Trong thời Phục hưng, chủ nghĩa cá nhân đã tham gia đấu tranh tưtưởng với chế độ đẳng cấp của xã hội, tổ chức cấp bậc của Nhà thờ Thiên Chúa