Bài luận sau đây của nhóm sẽ phân tích, đánh giá tính cấp thiết của việc thiết lập cơ quan nhân quyền quốc gia trong công tác thúc đẩy và bảo vệ quyền con người tại Việt Nam, dựa trên gó
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP NHÓM
Môn: LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM
-* -Chủ đề 01:
Để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, có ý kiến cho rằng cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam Với kiến thức về Luật hiến pháp, hãy lập luận để ủng hộ/phản đối
ý kiến trên.
Nhóm: 01 (Quan điểm ủng hộ)
Hà Nội - 2021
Trang 2PHIẾU CHẤM ĐIỂM TRANH BIỆN – KHÓA 46 VB1CQ
Nhóm: 01
Lớp: 4616
Chủ đề tranh biện: Để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, có ý kiến cho rằng cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam Với kiến thức về Luật hiến pháp, hãy lập luận để ủng hộ/phản đối ý kiến trên.
Giảng viên chấm:
(Ghi rõ họ tên và ký)
Tiêu chí đánh giá Điểm tối
đa
Điểm đánh giá của giảng viên
Ghi chú
Nội dung
bài tranh
biện
Nắm rõ chủ đề tranh biện, thể hiện rõ ràng quan điểm ủng hộ/phản đối
3
Các lập luận có liên quan đến luận điểm chính; logic và chặt chẽ
Thông tin đưa ra rõ ràng và chính xác
Có sử dụng số liệu, ví dụ minh hoạ cho luận điểm, có độ tin cậy cao
Hình thức
trình bày
Bố cục hợp lý, rõ ràng, dễ theo dõi… 1
Lỗi chính tả và văn phạm Hình ảnh, clip, biểu đồ hấp dẫn và thu hút
Có trích dẫn nguồn tài liệu tham khảo
Buổi tranh
biện
Phong cách thuyết trình tự tin, linh hoạt, năng động, cuốn hút
4
Nhóm tranh biện có sự phối hợp trong thời gian thuyết trình và trả lời tranh biện
Nhóm tranh biện nắm vững nội dung trình bày nội dung một cách thuyết phục
Trang 3Tranh luận đúng chừng mực và kiểm soát được cảm xúc trong tranh biện
Đúng thời gian Các lập luận phản bác chính xác, phù hợp và mạnh mẽ
Trả lời được các câu hỏi của các nhóm quan sát
Theo dõi và
nhận xét các
cặp tranh
biện khác
Đặt câu hỏi có liên quan đến chủ đề tranh biện
2
Nhận xét về tính thuyết phục và kỹ thuật tranh biện cuốn hút
Trang 4MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 7
NỘI DUNG 8
-I.Một số vấn đề chung về quyền con người và cơ quan nhân quyền quốc gia- 81 Quyền con người 8
2 Cơ quan nhân quyền quốc gia 9
2.1 Định nghĩa 9
2.2 Đặc điểm 9
-II Hệ thống lập luận: 10
-Luận điểm 1: Sự cần thiết phải thành lập CQNQQG tại Việt Nam: 10
Luận điểm 2: Cơ sở để thành lập CQNQQG tại Việt Nam: 11
Luận điểm 3: Lợi ích của việc thành lập CQNQQG 12
-Luận điểm 4: Thành lập cơ quan nhân quyền tại Việt Nam để bắt kịp xu hướng quốc tế 13
-III Chính sách: 15
KẾT LUẬN 15
Trang 5-Bảng chữ cái viết tắt:
Cơ quan Nhân quyền Quốc gia: CQNQQG
(Tiếng Anh: National Human Rights Institutions - NHRIs, hoặc National Institutions for Protection and Promotion of Human Rights )
Cơ chế Nhân Quyền ASEAN: CCNQ ASEAN
(UB Liên chính phủ Asean về nhân quyền - AICHR, ACWC-UB Asean về thúc đẩy và bảo vệ các quyền của phụ nữ và trẻ em)
Ủy ban Nhân quyền: UBNQ
Trang 6LỜI MỞ ĐẦU
Mỗi một con người đều là một hạt nhân quan trọng của thế giới này chính vì lẽ
đó quyền con người là quyền vô cùng thiêng liêng, cần được tôn trọng và không thể xâm phạm Tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người là nghĩa vụ, trách nhiệm của mọi cá nhân và tổ chức trong xã hội, mà đầu tiên là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Chỉ khi quyền con người được bảo đảm tốt và hiệu quả, thì thể chế và an ninh của mỗi của quốc gia mới bền vững và tồn tại được Tại Việt Nam, sau hơn 30 năm đổi mới, việc bảo đảm nhân quyền đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật song vẫn còn đứng trên nhiều thách thức Việt Nam đang trong quá trình hội nhập quốc tế trong tất cả các lĩnh vực, trong đó có việc bảo vệ, thúc đẩy quyền con người Vì vậy cũng đặt ra những yêu cầu ở mức độ cao hơn, đòi hỏi một
cơ quan chuyên trách được lập ra để thực hiện những điều đó Thế nhưng tại Việt
Nam hiện vẫn chưa có một CQNQQG chuyên biệt, độc lập Bài luận sau đây của nhóm sẽ phân tích, đánh giá tính cấp thiết của việc thiết lập cơ quan nhân quyền quốc gia trong công tác thúc đẩy và bảo vệ quyền con người tại Việt Nam, dựa trên góc độ khoa học pháp lý của luật hiến pháp Từ đó, chúng tôi đưa ra chính
sách cụ thể về việc xây dựng một CQNQQG phù hợp với tình hình xã hội và kinh
tế Việt Nam hiện nay
NỘI DUNG
I Một số vấn đề chung về quyền con người và cơ quan nhân quyền quốc gia.
1 Quyền con người
Có thể định nghĩa quyền con người theo nhiều cách khác nhau xuất phát từ các góc tiếp cận khác nhau, bởi đây là một phạm trù đa diện Theo PGS TS Vũ Công Giao, quyền con người là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc
tế1 Như vậy, quyền con người cũng được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận và tuân thủ Nhờ có những chuẩn mực này, mọi thành
1 PGS TS Vũ Công Giao, Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người, NXB Chính trị quốc gia, 2011, trang 38.
Trang 7viên trong gia đình nhân loại mới được bảo vệ nhân phẩm và có điều kiện phát triển đầy đủ các năng lực của cá nhân với tư cách là một con người
Ở cấp độ Quốc gia, có hai cách thức chính để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người.đó là:thiết lập các hành lang pháp lý, xây dựng các bộ luật để quy định các biện pháp bảo vệ và thúc đẩy quyền con người và xây dựng một cơ quan chuyên trách, có sự độc lập tương đối với các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp khác; trao quyền hạn đủ để thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ và thúc đẩy quyền con người
Cơ quan chuyên trách này thường được gọi là Cơ quan Nhân quyền quốc gia (viết tắt là CQNQQG)
2 Cơ quan nhân quyền quốc gia
2.1 Định nghĩa
Cơ quan nhân quyền quốc gia là những cơ quan do nhà nước thành lập, được trao thẩm quyền trong Hiến pháp hoặc một đạo luật cụ thể để bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người Cơ quan này là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước và được ngân sách nhà nước chi trả
Theo PGS TS Vũ Công Giao, hiện không có một kiểu mẫu thống nhất về mô hình cơ quan nhân quyền cho các quốc gia, tuy nhiên trong thực tế có ba dạng chủ yếu đó là: Ủy ban nhân quyền quốc gia (National Human Rights Committee); Cơ quan thanh tra Quốc hội (Ombudsman); Cơ quan chuyên trách về một vấn đề nhân quyền cụ thể (Specialized Institutions) 2
2.2 Đặc điểm
+ Về bản chất: là một cơ quan nhà nước độc lập, thuộc bộ máy nhà nước và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình dưới danh nghĩa quyền lực nhà nước Tuy nhiên CQNQQG không thuộc cơ cấu tổ chức của bất kì cơ quan truyền thống nào
và cũng không phải là tổ chức phi chính phủ Đó là cơ quan thực hiện quyền lực chính thức của nhà nước với sứ mệnh bảo vệ quyền con người 3
2 Nguyễn Thị Thuý Chung, Các mô hình cơ quan nhân quyền trên thế giới, Tạp chí Xây dựng Đảng, ngày
19/10/2021
http://www.xaydungdang.org.vn/Home/nhan_quyen/2021/15891/Cac-mo-hinh-co-quan-nhan-quyen-tren-the-gioi.aspx
3 Xem thêm tại Phụ lục 1
Trang 8+ Về chức năng, quyền hạn: CQNQQG được giao quyền hạn, chức năng càng rộng rãi càng tốt, từ tư vấn, giám sát, giáo dục cho đến tiếp nhận, xử lý các khiếu nại về những vi phạm nhân quyền…
+ Về cơ cấu nhân sự: CQNQQG có sự đa dạng về thành phần, gồm nhiều tầng lớp và nhóm lợi ích trong xã hội nhằm tạo điều kiện cho mọi cá nhân, tổ chức có
cơ hội tham gia vào việc thúc đẩy và bảo vệ các quyền con người
II Hệ thống lập luận:
Luận điểm 1: Sự cần thiết phải thành lập CQNQQG tại Việt Nam:
Cơ sở lập luận: Theo điều 16 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm
2013 “Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội”.
Phân tích lập luận:
Thứ nhất, Việt Nam đã có một số cơ quan, tổ chức bảo đảm vấn đề nhân quyền
như Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam,… Tuy nhiên, các cơ quan này hoạt động không đồng đều, mỗi cơ quan lại có cách vận hành khác nhau, dẫn đến việc không đồng nhất giữa các cơ quan hay các nhóm đối tượng được bảo vệ nhân quyền Nhân quyền là vấn đề mà tất cả mọi người đều được đảm bảo, những cơ quan này mới chỉ bảo vệ nhân quyền được cho nhóm dễ
bị tổn thương, còn nhiều đối tượng cũng cần được đảm bảo nhân quyền thế nhưng lại chưa có các cơ quan riêng đứng ra bảo đảm Do vậy cần có một cơ quan chuyên trách về vấn đề nhân quyền cho tất cả mọi đối tượng, đòi hỏi phải sớm hoàn thiện
cơ chế, bộ máy hiện có về bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền
Thứ hai, ở Việt Nam hiện nay, Nhà nước đóng vai trò kép – vừa là chủ thể có
nghĩa vụ chính trong việc bảo vệ, thúc đẩy nhân quyền, vừa là thủ phạm chính của các vi phạm nhân quyền Bởi vì khi quyền lực càng lớn thì khả năng lạm quyền, lộng quyền cũng như lợi dụng quyền lực lại càng cao, có thể dẫn tới việc quyền của người dân không được đảm bảo Chính vì vậy, CQNQQG là một cơ quan độc lập trong bộ máy nhà nước, sẽ là một cư quan có khả năng thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền một cách cao nhất Thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam sẽ
Trang 9làm tăng tính hiệu quả trong việc bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền, phù hợp với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Thứ ba, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, vấn đề nhân quyền đã và đang, sẽ tiếp tục trở thành vấn đề nhạy cảm để các thế lực thù địch lợi dụng chống phá Đảng và Nhà nước Trên thực tế cho thấy, Việt Nam đã và đang thực hiện tốt vấn đề bảo đảm nhân quyền, thành tựu về vấn đề nhân quyền của Đảng và Nhà nước là không thể chối cãi nhưng việc thiếu đi một thiết chế chuyên trách về vấn
đề nhân quyền sẽ là một kẽ hở, một “miếng mồi chính trị” béo bở để các thế lực4
chống phá Đảng và nhà nước có thể lợi dụng CQNQQG sẽ là “cầu nối” thiết chế trung gian, làm giảm thiếu căng thẳng,, bất đồng cá nhân, tổ chức với Nhà nước sẽ xảy ra về quyền con người Đây cũng là một biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn các thế lực chống phá Đảng và Nhà nước
Luận điểm 2: Cơ sở để thành lập CQNQQG tại Việt Nam:
Cơ sở lập luận:
Điều 14 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013 quy định: “Ở nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân theo Hiến pháp năm 2013; gắn quyền công dân với nghĩa vụ và trách nhiệm công dân đối với xã hội” Nghị quyết Đại hội XIII cũng nhấn mạnh: “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, lấy hạnh phúc,
ấm no của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu”
Phân tích lập luận:
Thứ nhất, xuất phát từ nhu cầu của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, về việc hoàn thiện các cơ chế, thủ tục bảo vệ quyền Nhận thức của người dân về
4 Ths Nguyễn Quang Thành, khoa Nhà nước và Pháp luật , Từ một số mô hình cơ quan Nhân quyền quốc gia và gợi
mở cho Việt Nam, 2020
https://dongthap.gov.vn/chi-tiet-bai-viet/-/asset_publisher/1mOzUrGkrdAE/content/id/2944573?plidlayout=2324
Trang 10CQNQQG cũng như về các quyền con người, các cơ chế bảo vệ quyền trong nước
và quốc tế ngày càng tốt hơn; cùng với sự phát triển của nghiên cứu và giáo dục nhân quyền, đã bước đầu hình thành đội ngũ chuyên gia có kiến thức chuyên môn Thứ hai, do sự phù hợp với chính sách, đường lối mà nhà nước đã công bố, phù hợp với sự quan tâm bảo vệ quyền con người thể hiện trong Hiến pháp 2013
Thứ ba, Việt Nam đã có một số nghiên cứu cơ bản về CQNQQG do một số cơ quan nhà nước (Viện Khoa học pháp lý hoặc cơ quan nghiên cứu (Viện Nghiên5
cứu quyền con người , Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam ) thực hiện 6
Thứ tư, Việt Nam đã có kinh nghiệm nhất định từ một hệ thống cơ quan Hiến định độc lập là Kiểm toán nhà nước: Kể từ năm 2006, Kiểm toán nhà nước trực thuộc Quốc hội và Tổng Kiểm toán do Quốc hội bầu Kiểm toán nhà nước là “cơ quan do Quốc hội thành lập” và hoạt động theo nguyên tắc “độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” 7
Thứ năm, sự sẵn sàng hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, các tổ chức quốc tế và một
số quốc gia, bằng nhiều phương thức (chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ,)
Bởi vậy CQNQQG không còn là một khái niệm xa lạ với Việt Nam Việc thành lập CQNQQG không phải thách thức lớn đối với Việt Nam Không chỉ vậy, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp và Bộ8
Ngoạigiao đẩy nhanh tiến trình thành lập CQNQQG tại Việt Nam (theo các khuyến nghị quốc tế) càng cho thấy Việt Nam rất sẵn sàng cho việc thành lập CQNQQG
Luận điểm 3: Lợi ích của việc thành lập CQNQQG
Thứ nhất, với vị thế đặc biệt của mình, CQNQQG sẽ là cơ quan hữu ích giúp
cho nhà nước thúc đẩy quyền con người thông qua việc cung cấp những tư vấn và trợ giúp độc lập, khách quan, có tính xây dựng cho nhà nước, cũng như giúp nhà nước giám sát, xử lý các hành vi vi phạm nhân quyền Hơn nữa, đây sẽ là cơ quan trung gian giúp hòa giải những bất đồng giữa chính phủ với xã hội dân sự, hay
5 thuộc Bộ Tư Pháp Điều kiện và tiền đề thành lập cơ quan Nhân quyền Quốc gia tại Việt Nam
6 Thuộc Học viện Chính trị Hồ Chí Minh
7 Theo Hiến Pháp 2013 nước CHXHCN Việt Nam (điều 118) và Luật Kiểm toán nhà nước Việt Nam 2015 (điều 1)
8 Theo Quyết định số 1975/QĐ-TTg, ngày 31/12/2019
Trang 11giữa chính những người dân trong vấn đề quyền con người một cách thực sự hiệu quả
Thứ hai, CQNQQG có vai trò trung gian, kết nối hai chiều, hay còn được gọi là
“cầu nối” CQNQQG là “cầu nối” giữa xã hội dân sự và nhà nước: thông qua các9
hoạt động hợp tác với các tổ chức phi chính phủ, tổ chức cộng đồng, giới học thuật
và các tổ chức xã hội khác Các cơ quan này có thể tập hợp được nhiều thông tin
về tình hình nhân quyền, những việc cần làm để cải thiện hiện trạng; sau đó, theo thẩm quyền của mình, CQNQQG lại mang các thông tin đó, với các khuyến nghị cần thiết, đến với các cơ quan nhà nước (Chính phủ, Quốc hội…) Bên cạnh đó, CQNQQG cũng là “cầu nối” giữa các tổ chức, diễn đàn của quốc gia với các diễn đàn quốc tế: các cơ quan này áp dụng các chuẩn mực nhân quyền quốc tế, nhưng chúng cũng là một cơ quan nhà nước nên có hiểu biết đầy đủ về hoàn cảnh quốc gia; chúng thực hiện việc báo cáo, trao đổi, chia sẻ thông tin với các cơ chế, tổ chức khu vực và quốc tế về hiện trạng nhân quyền của quốc gia
Thứ ba, CQNQQG có tính độc lập sẽ đảm bảo nhân quyền cho tất cả mọi10
người một cách khách quan CQNQQG không chịu sự can thiệp từ bất kỳ cơ quan bên ngoài nào, bởi vậy CQNQQG sẽ đóng vai trò “trọng tài”, xem xét và giải quyết vấn đề ở góc độ công bằng, minh bạch, và khách quan nhất
Luận điểm 4: Thành lập CQNQQG tại Việt Nam để bắt kịp xu hướng quốc tế.
Cơ sở lập luận:
Tính đến năm 2016, đã có hơn 100 CQNQQG trên toàn thế giới Tại khu vực ASEAN, (nếu tính cả Timor Leste) thì đã có 06/11 quốc gia có CQNQQG11 và hầu hết các NHRIs dưới dạngUBNQ (Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Myanmar) Mạng lưới CQNQQG ASEAN đã hoạt động tương đối ổn định.Bên cạnh đó, các CCNQ ASEAN ngày càng hoạt động tích cực hơn và có nhu cầu tương tác với CQNQQG các nước Điều này chứng tỏ CQNQQG đã mang tính phổ biến quốc tế và là xu hướng chung của toàn thế giới Thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền là một yêu cầu khách quan trong bảo đảm sự tồn tại của các chính thể trên
9 Lã Khánh Tùng, Cơ quan nhân quyền quốc gia, NXB Hồng Đức, 2017, trang 4.
10 Xem thêm tại phần Phụ lục 2
11 Lã Khánh Tùng, Cơ quan nhân quyền quốc gia, NXB Hồng Đức, 2017, trang 45.
