(TIỂU LUẬN) bài tập lớn môn KINH tế CHÍNH TRỊ đề tài lý LUẬN về KINH tế HÀNG HOÁ của c mác ý NGHĨA đối với VIỆT NAM

Một trong những nguyên nhân cơ bản để dẫn đến được những thắng lợi này là do Đảng và nhà nước ta đã kiên quyết chuyển từ nền kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị tr

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ HÀNG HOÁ CỦA C. :

MÁC Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Họ và tên SV: Mai Thảo Phương Lớp tín chỉ: Tài chính doanh nghiệp CLC 63B_AEP(221)_CLC37

Mã SV: 11214780 GVDH: TS NGUYỄN VĂN HẬU

HÀ NỘI, NĂM 2022

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ

B GIẢI PHÁP

I LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ

1 Kinh tế hàng hoá

a Cách sản xuất hàng hoá ra đời và tồn tại

b Điểm riêng biệt và lợi thế của kinh tế hàng hoá

2 Kinh tế hàng hoá – Quy luật vận động và các nhân

tố tạo thành

a Các nhân tố quan trọng cấu thành nền kinh tế hàng hoá

b Quy luật vận động trong nền kinh tế hàng hoá:

quy luật cạnh tranh và quy luật giá trị

II Liên hệ thực tế ở Việt Nam

1 Tình hình kinh tế của Việt Nam buộc chúng ta phải

chuyển sang phát triển kinh tế hàng hoá như là một nhu cầu khách quan

2 Tiềm năng và hạn chế của hàng hoá Việt Nam

a Tiềm năng

b Hạn chế

3 Những thành tích kinh tế Việt Nam đạt được từ

những năm thời kỳ đổi mới đến ngày nay

4 Kinh tế hàng hoá Việt Nam – Điều kiện, giải pháp để

phát triển

C KẾT LUẬN

D PHỤ LỤC

Tư liệu tham khảo

3 4 4 4 5 5 6 6 8

8 9

10 10 10 10 12

13 13 13

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Đối với bất kỳ quốc gia hay vùng lãnh thổ nào, kinh tế thị trường cũng luôn đóng vai trò chủ đạo, có ảnh hưởng to lớn đến tổng thể hoạt động của nền kinh tế quốc dân Sau hơn 10 năm đổi mới toàn diện, vượt qua nhiều thử thách khó khăn, những tình huống phức tạp, nhưng Đảng và nhân dân Việt Nam không những không suy yếu, mà còn vươn lên đạt nhiều thành tích đáng nể Một trong những nguyên nhân cơ bản để dẫn đến được những thắng lợi này là do Đảng và nhà nước ta đã kiên quyết chuyển từ nền kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường gồm nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có

sự lãnh đạo của nhà nước và định hướng đúng đắn của xã hội chủ nghĩa Đây là một bước ngoặt quan trọng thể hiện những quyết định sáng suốt của Đảng và Nhà nước làm thay đổi mọi mặt của đời sống xã hội của đất nước Nếu nhìn lại những năm trong thời kỳ tái cơ cấu, chúng ta có thể dễ dàng thấy rằng một thời gian dài, các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó có nước ta chưa có nhận thức đầy đủ về vai trò của sản xuất hàng hoá hàng hoá và kinh tế thị trường Mặt tiêu cực của nền kinh tế hàng hoá, phủ nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa hàng hoá và tiền tệ, do đó chúng ta vô tình không tạo ra động lực, mở rộng sản xuất, vô tình hạn chế việc áp dụng tiến bộ công nghệ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, khiến năng suất tăng chậm, tình trạng lộn xộn, chia rẽ trong quá trình phân phối sản xuất kéo dài, khiến nền kinh tế dậm chân tại chỗ, mắc kẹt trong tình trạng đình trệ

Nhìn chung, thông qua việc học, nghiên cứu và được giảng dạy về lý luận Mác – Leenin về kinh tế chính trị, chúng ta phần nào có thể có được cái nhìn khái quát hơn về vai trò và giới hạn của nền sản xuất thị trường để làm sáng tỏ vấn đề cấp bách hiện nay của nước ta trong công cuộc tiếp tục không ngừng đổi mới và phát triển đất nước, tiếp bước trở thành đất nước xã hội chủ nghĩa Đây cũng chính là lý do to lớn để tôi quyết định chọn đề tài: “Lý luận của C.Mác về kinh tế hàng hoá và ý nghĩa đối với Việt Nam” Do không thể tránh khỏi những thiếu sót trong kiến thức cũng như lý luận còn hạn chế, em mong thầy cô cùng các bạn có cái nhìn thoải mái hơn và nhận xét, phê bình để bài luận có thể tốt hơn nữa

B GIẢI PHÁP

I LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ

1 Kinh tế hàng hoá

Kinh tế hàng hoá có thể được hiểu là nền kinh tế có “sự phân công lao động” và “trao đổi hàng hoá, dịch vụ” giữa người này với người khác Trái ngược hoàn toàn với nền kinh tế “tự cung tự cấp” trong đó người ta tự sản xuất sản phẩm

và tự tiêu dùng Nói một cách đơn giản, giả định một nền kinh tế chỉ có 2 người là

A và B, trong nền kinh tế này có sự phân công lao động, có thể dựa trên năng lực sản xuất giữa hai người, A chuyên sản xuất gạo và B chuyên sản xuất thịt Hai người sẽ đem trao đổi sản phẩm của mình với nhau, nhờ đó mỗi người đều có cả gạo lẫn thịt Khi sản phẩm được trao đổi, chúng trở thành hàng hóa Nền kinh tế hình thành từ quan hệ trao đổi hàng hóa này chính là kinh tế hàng hóa

Ở giai đoạn sơ khai, trao đổi hàng hóa mang hình thức trực tiếp, gọi là hàng đổi hàng Người sản xuất gạo và cần thịt có thể gặp người sản xuất thịt và cần gạo để đổi trực tiếp gạo lấy thịt Đây đã là kinh tế hàng hóa Tuy nhiên, nếu không gặp được người có thứ mình cần và cần thứ mình có, thì trao đổi không được thực hiện

Khi tiền ra đời, khi có nhiều hơn hai cá nhân, người ta có thể sử dụng tiền làm phương tiện trao đổi Người A bán gạo cho người B và nhận tiền để mua rượu từ người C Người C bán rượu cho người A và nhận tiền để mua thịt từ người

B Người B lại bán thịt cho người C và nhận tiền để mua gạo của người A Lúc này, nền kinh tế hàng hóa đồng thời là kinh tế tiền tệ.

Kinh tế hàng hóa là một hình thái của nền sản xuất xã hội nối tiếp và cao hơn nền sản xuất tự cung tự cấp, trong đó sản phẩm được sản xuất ra để trao đổi thông qua mua - bán trên thị trường; hình thái quan hệ kinh tế thống trị của các mối liên hệ kinh tế là quan hệ hàng hoá - tiền tệ Nó đối lập với kinh tế tự nhiên, trong đó hình thái thống trị là các quan hệ hiện vật Theo Mac K (K Marx), kinh tế hàng hoá là một giai đoạn phát triển nhất định trong lịch sử phát triển của xã hội theo tiến trình: kinh tế tự nhiên - kinh tế hàng hoá - kinh tế sản phẩm Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản về tổng thể là một nền kinh tế hàng hoá Điều kiện chung của tồn tại sản xuất hàng

hoá là phân công lao động xã hội và sự tách biệt (độc lập) kinh tế giữa những người sản xuất Đặc trưng chung của kinh tế hàng hoá trong bất kì chế độ xã hội nào là sự tồn tại hình thái giá trị và thị trường, trong đó giá trị của hàng hoá -lượng lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hoá đó, được đo bằng tiền tệ

và mang hình thái giá cả; quy luật đặc trưng của sản xuất hàng hoá là quy luật giá trị, và những quy luật liên quan như quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật hàng hoá được trao đổi theo nguyên tắc ngang giá

a Cách sản xuất hàng hoá ra đời và tồn tại

Kinh tế hàng hoá ra đời và tồn tại dưới nhiều hình thái kinh tế - xã hội gắn liền với hai tiền đề:

Thứ nhất, xã hội cần phải tồn tại sự phân công lao động Sự phân công này thuộc về việc chuyên môn hoá sản xuất, nhưng tuỳ theo nhu cầu của xã hội mỗi lúc một khác, nhu cầu của con người là vô hạn, đòi hỏi nhiều loại sản phẩm khác nhau, do đó người sản xuất này thường phải phụ thuộc người sản xuất khác

và tất cả các người sản xuất đều có quyền trao đổi các sản phẩm với nhau Ví dụ, một nông dân sản xuất gạo và một thợ dệt sản xuất vải Nông dân cũng cần vải và thợ dệt cần gạo Để đáp ứng nhu cầu của họ, họ phải hỗ trợ lẫn nhau, trao đổi sản phẩm với nhau Phân công lao động xã hội là biểu hiện của sự phát triển của lực lượng sản xuất, làm tăng năng suất lao động, trao đổi sản phẩm là tất yếu Tuy nhiên, theo Marx, đó mới là điều kiện cần chứ chưa phải điểu kiện đủ để xuất hiện

và tồn tại sản xuất hàng hoá

Điều kiện thứ hai: Chế độ tư hữu hoặc tư liệu sản xuất hàng hoá, sản phẩm khác nhau làm cho những người sản xuất hàng hoá độc lập với nhau và họ đều có thể trao đổi sản phẩm của mình với người khác Đây là điều kiện đủ để hàng hoá được sản xuất và tồn tại Vì vậy, công tác xã hội làm cho những người sản xuất lệ thuộc nhau và tư hữu phân chia họ, làm họ độc lập với nhau, đó là mâu thuẫn Tuy nhiên, sản xuất hàng hoá chỉ có thể phát sinh nếu có cả hai điều kiện trên, nếu thiếu một trong hai điều kiện này thì sẽ không có sản xuất hàng hoá và sản phẩm lao động không trở thành hàng hoá

b Điểm riêng biệt và lợi thế của kinh tế hàng hoá:

 Điểm riêng biệt:

- Để trao đổi và mua bán được, ta cần sản xuất hàng hoá.

- Công việc của nhà sản xuất vừa mang tính chất tư nhân, vừa mang tính xã hội

- Sản xuất hàng hoá đem lại giá trị, lợi nhuận

 Lợi thế:

Sản xuất hàng hoá tồn tại và tiếp tục phát triển ở nhiều xã hội là sản phẩm của quá trình phát triển lịch sử sản xuất của loài người Do đó, quá trình này

có nhiều ưu điểm và là một loại hình hoạt động kinh tế tiên tiến hơn rất nhiều So với sản xuất tự cung tự cấp, sản xuất theo chiều sâu, hợp tác chặt chẽ, các hình thức kinh tế, các mối quan hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau của những người sản xuất hình thành nên thị trường quốc gia và toàn cầu Quá trình này thúc đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, là cơ sở để thúc đẩy dân chủ hoá, bình đẳng và tiến bộ xã hội Nền kinh tế thị trường chỉ khác nhau về trình độ phát triển Kinh tế thị trường là hình thức phát triển nhất của kinh tế Nền kinh tế hàng hoá đang trên

đà thay đổi, đồng nghĩa với việc các chủng loại hàng hoá, tiền tệ và thị trường ngày càng phát triển và mở rộng Hàng hoá không chỉ bao gồm sp của sản xuất

mà còn bao gồm cả tư liệu sản xuất Dung lượng và cấu trúc thị trường đang được hoàn thiện và mở rộng Mọi mối quan hệ kinh tế trong xã hội đều được tiền tệ hoá Khi đó, nền kinh tế thương mại được gọi là nền kinh tế thị trường

2 Kinh tế hàng hoá – Quy luật vận động và các nhân tố tạo thành

a Các nhân tố quan trọng cấu thành nên kinh tế hàng hoá:

1) Hàng hoá:

Trong kinh tế chính trị Mác – Leenin, hàng hoá được định nghĩa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi, mua bán Hàng hoá có thể là hữu hình như sắt thép, sách vở hay ở dạng vô hình như sức lao động C.Mác khẳng định rằng, hàng hoá trước hết là đồ vật mang hình dạng có khả năng thoả mãn nhu cầu con người nhờ vào các tính chất của nó, để đồ vật trở thành hàng hoá chúng cần phải đáp ứng được các tiêu chí:

 Tính tiện dụng (tiện ích, tiện dụng) đối với người dùng

 Giá trị (kinh tế), nghĩa là được chi phí bởi lao động hay hao phí lao động để tạo ra một sản phẩm

 Sự hạn chế để đạt được nó, nghĩa là độ khan hiếm

Hàng hoá gồm có hai đặc trưng là giá trị sử dụng (sử dụng/ tiêu dùng)

và giá trị mua bán (mua bán/trao đổi)

Giá trị sử dụng là công dụng của một vật có thể thoả mãn những nhu cầu nhất định của con người, được thể hiện dưới hình thức sử dụng và tiêu dùng Giá trị sử dụng của một sản phẩm chủ yếu dựa trên thuộc tính tự nhiên của nó, sản phẩm đã xuất hiện trên thị trường chắc chắn phải còn giá trị sử dụng Trong nền kinh tế hàng hoá, giá trị sử dụng là phương tiện trao đổi của giá trị, theo C.Mác, muốn hiểu được giá trị của một loại hàng hoá thì chúng ta phải bắt đầu từ giá trị trao đổi Nếu giá trị thay đổi thì giá trị trao đổi cũng thay đổi, giá trị trao đổi là hình thức xuất hiện của giá trị hàng hoá Mâu thuẫn này xuất hiện ở chỗ:

 Khi là giá trị sử dụng thì hàng hoá khác nhau về chất, nhwung khi

là giá trị thì với tất cả hàng hoá đều giống nhau về chất

 Quá trình thực hiện giá trị và giá trị sử dụng khác nhau theo không – thời gian

Tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá: C.Mác là người đầu tiên

đã phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá Ta được biết chúng được chia ra làm hai loại là lao động cụ thể và lao động trừu tượng

Lao động trừu tượng là hàng hoá là biểu hiện của mâu thuẫn giữa tư nhân và lao động xã hội của những người sản xuất hàng hoá, là mâu thuẫn cơ bản trong sản xuất hàng hoá giản đơn.Lao động cụ thể là lao động sản xuất vật chất của con người, nó tồn tại dưới dạng một hoạt động nghề nghiệp cụ thể Lao động

cụ thể là một phạm trù vĩnh viễn, liên quan chặt chẽ tới lao động sản xuất vật chất của con người

2) Tiền tệ

 Nguồn gốc của tiền tệ và lịch sử ra đời:

Giá trị của hàng hoá rất trừu tượng, nó chỉ bốc lộ ra ngoài khi xuất hiện giá trị trao đổi, giá trị của hàng hoá được biểu thị qua tiền thì được gọi là giá

cả Tiền dường như được đúc kết từ cả một quá trình dài của sự trao đổi hàng hoá sản xuất, từ hình thái giản đơn hoặc ngẫu nhiên, đến hình thái giá trị toàn phần hoặc giá trị mở rộng, đến hình thái giá trị chung, và cuối cùng, tiền tệ được ra đời

Bản chất của tiền tệ chính là vật ngang giá chung, là hh đặc biệt để thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa những người cùng sản xuất hàng hoá

Chức năng của tiền tệ trong xã hội:

 Là thước đo giá trị

 Phương tiện trao đổi

 Phương tiện lưu trữ

 Phương tiện thanh toán

 Tiền tệ thế giới

b Quy luật vận động trong nền kinh tế hàng hoá: Quy luật cạnh tranh và quy luật giá trị:

Trao đổi hàng hoá phải luôn dựa vào giá trị, đây là nội dung chính của quy luật giá trị Quy luật giá trị hay còn được gọi là quy luật sản xuất hàng hoá

Nó thường được áp dụng ở nơi sản xuất ra hàng hoá, nó giúp điều tiết sản xuất và trao đổi trong nền kinh tế hàng hoá Nội dung của quy luật này được thể hiện rõ thông qua việc sản xuất là lưu hành sản phẩm Trong sản xuất, đối với thời gian hao phí cá biệt thì hầu hết các sản phẩm đều được sản xuất dưới sự tương đương với thời gian lao động cần thiết Đối với toàn xã hội thì tổng thời gian hao phí cá biệt bằng tổng thời gian lao động cần thiết của xã hội Trong lưu thông, giá cả hàng hoá có thể được điều chỉ lên xuống nhưng phải xoay quanh trục giá trị ( do ảnh hưởng từ quan hệ cung cầu) Đối với tổng lượng hàng hoá trên phạm vi toàn

xã hội, giá trị của hàng hoá được biểu hiện bằng: Tổng giá trị hàng hoá bằng tổng giá cả hàng hoá Từ nội dung của quy luật giá trị, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về tác động của nó đối với nền kinh tế hàng hoá

c Lợi nhuận là động cơ mạnh mẽ nhất của nền kinh tế hàng hoá: Trong nền kinh tế hàng hoá, các nhà đầu tư kinh doanh và các tổ chức kinh doanh luôn luôn coi lợi nhuận là động lực, mục tiêu lớn nhất của mình Làm cách nào để giảm thiểu các chi phí đầu vào cũng như trong sản xuất và tối đa hoá lợi nhuận luôn là bài toán hàng đầu của các cá nhân sản xuất và tổ chức kinh doanh Việc này yêu cầu nhiều kinh nghiệm, sắp xếp lại tổ chức quản lý Tổ chức lại các bộ phận quản lý và xây dựng mối quan hệ giữa các bộ phận để quá trình được diễn ra một cách liền mạch, trôi chảy, tránh tình trạng trì tệ trong một số khâu ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống quản lý Việc giảm bớt một số bộ phận rườm rà, không cần thiết cũng giúp các nhà kinh tế tối đa hoá lợi ích của mình Ngoài ra nó cũng giúp nâng cao trình độ kỹ thuật và tay nghề của người sản xuất

Nói tóm lại, lợi nhuận chính là động lực to lớn và cơ bản nhất thúc đẩy sự vận động phát triển của nền kinh tế hàng hoá

II LIÊN HỆ THỰC TẾ Ở VIỆT NAM

Theo quan điểm của C.Mác, kinh tế hàng hoá không phải là một phương thức sản xuất độc lập mà là một hình thức tổ chức kinh doanh Với phạm

vi và mức độ khác nhau, mặc dù đều có gốc từ nền kinh tế hàng hoá những ở mỗi bản chất của xã hội khác nhau chúng lại được quy định đặc điểm nền kinh tế hàng hoá khác nhau theo bản chất của xã hội đó Nhà nước ta là nhà nước xã hội chủ nghĩa nên vai trò chính của nhà nước là lãnh đạo, quản lý nền kinh tế hàng hoá theo chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

1 Tình hình kinh tế của Việt Nam buộc chúng ta phải chuyển sang phát triển kinh tế hàng hoá như là một nhu cầu khách quan.

Kể từ sau khi đất nước độc lập, nhà nước ta bắt đầu xây dựng mô hình

kế hoạch hoá tập trung theo hình thức công hữu về tư liệu sản xuất trên cơ sở kinh nghiệm sản xuất của các nước xã hội chủ nghĩa Với sự cố gắng của nhân dân ta

và sự giúp đỡ tận tình của các nước xã hội chủ nghĩa khác, mô hình kế hoạch hoá

đã và đang được phát huy hết tác dụng của mình Từ một đất nước nghèo, nền kinh tế lạc hậu, chậm phát triển, Việt Nam đã không ngừng thay đổi, vươn lên phát triển để ổn định kinh tế, sở hữu đất đai, tài sản, tiền bạc, sánh vai với bạn bè trong khu vực và quốc tế

Tình hình kinh tế - xã hội của nước ta, dựa trên nguyện vọng chính đnags của nhân dân ta, trên cơ sở vận dụng mô hình chủ nghĩa Mác – Leenin với nền kinh tế hàng hoá, phù hợp với tình hình phát triển của đất nước, theo quy luật kinh tế và xu thế thời đại Vì:

Thứ nhất, nếu vẫn giữ nguyên cơ chế kinh tế cũ mà không tiến hành, thay đổi thì không thể nào có đủ được hết các sản phẩm tiêu dùng trong nước, càng không thể nghĩ đến dư thừa sản phẩm để đầu cơ tích trữ mở rộng sản xuất, xuất khẩu ra nước ngoài

Thứ hai, do đặc thù nền kinh tế tập trung rất cứng nhắc, chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian ngắn và chỉ phát triển kinh tế theo chiều rộng Nền kinh tế chỉ huy ở nước ta đã quá lạc hậu Chính vì vậy, việc tiếp tục nền kinh

tế tập trung không những không tạo ra tác động nào đến phát triển sản xuất mà còn sản sinh ra nhiều tiêu cực làm giảm năng suất, chất lượng và hiệu quả

Thứ ba, xét về mặt đối ngoại, về quan hệ ngoại thương, chúng ta thấy rằng nền kinh tế nước ta đang trên đà hội nhập vào thị trường chung thế giới Nếu nước ta phát triển hoạt động ngoại thương và tham gia hợp tác với các nước trong khu vực cũng như thế giới thì nền kinh tế nước ta sẽ sớm được hội nhập, việc trao đổi hàng hoá, dịch vụ và đầu tư trực tiếp từ nước ngoài sẽ được gia tăng, tương quan giá cả của hàng hoá trong nước sẽ gần hơn với mối tương quan của giá cả hàng hoá quốc tế

Cuối cùng, nền kinh tế nước ta có nhiều cơ hội để tham gia vào xu hướng chung về phát triển kinh tế khu vực và phát triển kinh tế toàn cầu Do đó, hội nhập chính là vấn đề tiên quyết để phát triển kinh tế nước nhà

2 Tiềm năng và hạn chế của nền kinh tế hàng hoá ở Việt Nam:

a Tiềm năng:

- Có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng và vị trí địa

lý thuận lợi

- Lực lượng lao động của nước ta dồi dào, có trình độ văn hoá và chuyên môn ở mức trên trung bình so với nhiều nước đang phát triển

- Đảng và nhà nước có đường lối lãnh đạo, chỉ huy đúng đắn, kịp thời

b Hạn chế:

- Mặc dù là một nước nông nghiệp nhưng diện tích đất canh tác bình quân đầu người khá thấp

- Nền kinh tế kém phát triển thể hiện rõ tác động từ nền kinh tế cũ, còn nhiều ảnh hưởng của cơ chế kế hoạch hoá tập trung, thị trường chưa phát triển đồng bộ, thu nhập bình quân đầu người còn thấp, sức mua còn hạn chế

- Cơ sở hạ tầng còn kém phát triển, trình độ khoá học kỹ thuật chưa được áp dụng nhiều, hệ thống pháp luật còn nhiều chỗ lỏng lẻo, bất cập,… Đảng

và nhà nước ta đnag tích cực đưa ra những giải pháp và chính sách phù hợp để kịp thời khác phục các thiếu sót còn tồn tại

3 Những thành tích kinh tế Việt Nam đạt được từ những năm thời kỳ đổi mới đến ngày nay: