BỘ NỘI VỤ TRƢỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI VŨ NGỌC HOA CƠ SỞ KHOA HỌC XÂY DỰNG CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƢỢNG CAO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI Mã số ĐTCT 2020 113 Hà Nội, 2020 2 BỘ N.
Trang 1BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
VŨ NGỌC HOA
CƠ SỞ KHOA HỌC XÂY DỰNG
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
Mã số: ĐTCT.2020.113
Hà Nội, 2020
Trang 22
BỘ NỘI VỤ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
VŨ NGỌC HOA
CƠ SỞ KHOA HỌC XÂY DỰNG
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
Mã số: ĐTCT.2020.113
Hà Nội, 2020
Trang 3DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 44
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài ……….6
2.Tình hình nghiên cứu 7
3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu……… 10
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 11
5 Phương pháp nghiên cứu 11
6 Giả thuyết khoa học 12
7 Đóng góp của đề tài 12
8 Bố cục của đề tài 12
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN, PHÁP LÍ VỀ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO VÀ XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC 13
1.1 Một số khái niệm cơ bản 13
1.2 Đặc điểm của chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học 14
1.3 Tiêu chí của chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học ……… 17
1.4 Mô hình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học……… ………26
1.5 Quy trình xây dựng chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học………27
Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC CỦA VIỆT NAM……….……42
2.1 Chương trình đào tạo chất lượng cao ở một số trường đại học Việt Nam …… … 42
2.2 Tiềm lực đào tạo chất lượng cao trình độ đại học của Trường Đại học Nội vụ Hà Nội 58
2.3 Nhu cầu của xã hội đối với chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học ……74
Chương 3 XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI……… 79
3.1 Nguyên tắc xây dựng chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội……… 79
3.2 Xây dựng nội dung chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học………… 83
3.3 Lộ trình xây dựng chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội giai đoạn 2020-2030 ……….…93
3.4 Giải pháp phát triển các điều kiện để triển khai chương trình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội………96
Trang 53.5 Mô hình đào tạo chất lượng cao trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ
Hà Nội 103
KẾT LUẬN …….115
TÀI LIỆU THAM KHẢO 117
PHỤ LỤC……… 120
Trang 66
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Xây dựng và phát triển các chương trình đào tạo chất lượng cao (CTĐT CLC) được xem là xu hướng tất yếu trong đào tạo đại học hiện nay ở Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động, đồng thời tạo cơ sở vững chắc để các trường đại học có thể tự chủ trong bối cảnh mới Trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa quốc tế, nguồn nhân lực chất lượng cao có vai trò quyết định, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là gia tăng giá trị cho con người cả về vật chất, tinh thần, trí tuệ,
kỹ năng, để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội mà Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng đã đặt ra “Thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội”
Từ năm 2012, Trường Đại học Nội vụ Hà Nội bắt đầu đào tạo trình độ đại học nhằm cung cấp nguồn nhân lực cho ngành Nội vụ, nền công vụ và xã hội Bên cạnh CTĐT đại trà, Trường Đại học Nội vụ Hà Nội hướng đến đào tạo CLC một số ngành nhằm nhằm đào tạo nguồn nhân lực có tính cạnh tranh cao đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong thời kỳ hội nhập kinh tế khu vực
và thế giới Việc đào tạo CLC trình độ đại học là cần thiết đối với sự phát triển bền vững của Trường Đại học Nội vụ Hà Nội Trong đào tạo trình độ đại học nói chung và đào tạo CLC nói riêng, chương trình là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên chất lượng của sản phẩm đào tạo Song, làm thế nào để có được các CTĐT thực sự có chất lượng cao, có sự khác biệt so với CTĐT đại trà? Chuẩn đầu ra của CTĐT CLC cần phải đạt được chuẩn mực như thế nào? Cấu trúc, nội dung kiến thức của CTĐT cũng như những kỹ năng cần được trang bị cho sinh viên trong suốt quá trình đào tạo là gì? Làm thế nào để lựa chọn đúng học phần cũng như phương pháp giảng dạy để sinh viên đạt chuẩn đầu ra của CTĐT ? là những câu hỏi mà các cơ sở giáo dục đại học phải trả lời để có thể xây dựng được các CTĐT CLC theo đúng nghĩa
Trang 7Để có thể tổ chức xây dựng CTĐT CLC trình độ đại học, rất cần có một
cơ sở khoa học vững chắc, phù hợp với quy định của pháp luật, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế của Trường Đại học Nội vụ Hà Nội, cần thiết phải nghiên cứu cơ sở lí luận, pháp lí về CTĐT CLC; nghiên cứu tiềm lực đào tạo CLC của Trường, trên cơ sở đó đề xuất nguyên tắc, quy trình, lộ trình xây dựng CTĐT CLC; mô hình đào tạo CLC, giải pháp phát triển các điều kiện để triển khai CTĐT CLC trong giai đoạn 2020-2030 tại Trường Do đó, rất cần thiết phải nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng CTĐT CLC trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
2 Tình hình nghiên cứu
Có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển CTĐT Tuy nhiên, do đề tài tập trung hướng đến việc xây dựng CTĐT theo cách tiếp cận năng lực theo tinh thần của Kế hoạch hành động của ngành giáo dục năm 2017 [9]: “… các cơ sở giáo dục đại học đổi mới mục tiêu, CTĐT, đổi mới phương pháp giảng dạy từ cung cấp kiến thức sang hỗ trợ phát triển năng lực và phẩm chất, kỹ năng của người học; đổi mới cách tiếp cận xây dựng CTĐT đại học dựa trên kinh nghiệm của các CTĐT tiên tiến (POHE, CDIO)” và với Chiến lược phát triển Trường Đại học Nội vụ Hà Nội xác định sứ mệnh của trường là mở ra cơ hội học tập cho mọi người với nhiều hình thức đào tạo, đa ngành, đa trình độ theo định hướng ứng dụng, đáp ứng yêu cầu của nguồn nhân lực của ngành nội vụ, nền công vụ trong công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước và hội nhập quốc tế [20] nên trong đề tài này, chúng tôi khái quát một số công trình về phát triển CTĐT đặc biệt là các công trình nghiên cứu về phát triển chương trình theo cách tiếp cận năng lực trong đào tạo theo định hướng ứng dụng
Yvonne Osborne đã phân tích sự cần thiết của chương trình giảng dạy phải dựa trên năng lực: Chương trình giảng dạy dựa trên năng lực đưa ra phương pháp tiếp cận lấy người học làm trung tâm cho sự phát triển và đánh giá việc dạy và học mà trong đó các học viên phải đối mặt với tình huống làm
Trang 88
hành Các chiến lược dạy và học thể hiện phương pháp học tập có liên quan đến tình huống làm việc nhằm hỗ trợ cho học viên có thể đáp ứng các yêu cầu chuyên môn về hành nghề của họ Do đó, các học viên sau khi tốt nghiệp sẽ phát triển năng lực của mình để có thể đáp ứng lại và dự đoán khả năng phát triển công việc của họ trong tương lai Tác giả cũng chỉ ra những thách thức của việc phát triển chương trình giảng dạy dựa trên năng lực như: Việc kiểm soát học tập dựa vào người thiết kế chương trình giảng dạy, những người này
có thể là các đại diện đến từ các trường đại học, hệ thống chăm sóc y tế, cơ quan quản lý và các chuyên gia điều dưỡng Thách thức chủ yếu cho những người xây dựng chương trình giảng dạy là đồng ý thay đổi từ một chương trình giảng dạy cơ bản, tập trung vào nội dung theo truyền thống thành chương trình giảng dạy dựa trên năng lực tập trung vào việc học tập và kết quả học tập của học viên Những người thiết kế chương trình giảng dạy sẽ được yêu cầu thay đổi từ cách giảng dạy hướng theo nội dung thành phát triển các quá trình học tập, theo đó việc suy nghĩ và hành động có thể được đo lường và phản ánh được các tiêu chuẩn chuyên môn thông qua sự tương tác tích cực giữa người dạy và người học [23, tr.8]
Trần Khánh Đức trong Chuẩn đầu ra và phát triển CTĐT theo năng lực
ở bậc đại học [4] trình bày định hướng phát triển CTĐT theo năng lực: Phát
triển CTĐT cần xuất phát từ thực tế nghề nghiệp và các yếu tố liên quan đến hoạt động nghề nghiệp; phát triển CTĐT theo định hướng các mục tiêu học tập
cụ thể để hình thành các năng lực chuyên môn; phát triển các CTĐT mở, tạo điều kiện thường xuyên cập nhật tri thức, kĩ năng mới; chú trọng yêu cầu phát triển năng lực hành nghề, giảm bớt các tri thức hàn lâm, tăng cường năng lực hành động và thích ứng nhanh với những biến đổi của thị trường lao động
Trần Hữu Hoan trong Phát triển chương trình giáo dục đề cập đến cơ sở khoa học và thực tiễn của việc xây dựng chương trình giáo dục bao gồm: Cơ sở triết học, cơ sở về lịch sử, cơ sở tâm lý học, cơ sở lý luận dạy học hiện đại và
cơ sở xã hội Theo tác giả cơ sở triết học được cho là kiến thức trọng tâm cho
Trang 9việc thiết kế xây dựng chương trình giáo dục vì cơ sở triết học phản ánh ý tưởng, trường phái riêng của các nhà thiết kế chương trình giáo dục và ảnh hưởng trực tiếp đến mục đích, mục tiêu cụ thể và nội dung cũng như cách thức
tổ chức các hoạt động của chương trình giáo dục [6, tr.20] Triết lý giáo dục giúp các nhà xây dựng chương trình xác định rõ mục đích trong giáo dục; mục tiêu giảng dạy và các hoạt động trong nhà trường; vai trò của cá nhân trong trường trong hoạt động giáo dục, mối quan hệ giữa cá nhân với hoạt động tổ chức và triển khai chương trình; việc lựa chọn các chiến lược, phương pháp dạy học trong nhà trường và trong lớp học [6, tr 24]
Cơ sở xã hội của việc xây dựng chương trình giáo dục là chương trình đáp ứng các nhu cầu của cá nhân người học, và nhu cầu xã hội Các nhu cầu cá nhân người học gồm nhu cầu về thể chất, nhu cầu tâm lý xã hội, nhu cầu được giáo dục và nhu cầu phát triển Còn các nhu cầu xã hội có ý nghĩa và ảnh hưởng đến chương trình như chính trị, kinh tế, giáo dục, môi trường, văn hóa [6, tr 34]
Cơ sở tâm lý học của xây dựng chương trình giáo dục là chương trình phải luôn đảm bảo được phần thực hành phù hợp với nhu cầu người học, tránh
lý thuyết, lý luận thuần túy Việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức mới của người học phải dựa trên nền của những cái đã có trong đầu của người học [6, tr 35]
Nguyễn Vũ Bích Hiền [5] trong bài báo “Các xu hướng phát triển CTĐT theo quan điểm lấy người học làm trung tâm” nghiên cứu các xu hướng phát triển CTĐT theo quan điểm lấy người học làm trung tâm Trên cơ sở làm rõ khái niệm phát triển CTĐT và quan điểm lấy người học làm trung tâm, nghiên cứu nêu lên ba xu hướng phát triển chương trình là: thiết kế chương trình theo chuẩn đầu ra và đào tạo theo năng lực thực hiện, kêu gọi sự tham gia của nhiều bên liên quan (những người có mối quan tâm và được hưởng lợi ích trực tiếp hay gián tiếp từ chương trình) trong phát triển chương trình nhằm đáp ứng được nhu cầu đa dạng của người học, đào tạo theo học chế tín chỉ được coi là
Trang 1010
lấy người học làm trung tâm Đó là cách phát triển chương trình giúp người học được chủ động và được quyền quyết định nhiều hơn cho hoạt động học tập của chính mình
Phát triển CTĐT đại học định hướng nghề nghiệp ứng dụng (POHE) - Tài liệu cơ bản của Dự án phát triển giáo dục đại học theo định hướng nghề nghiệp ứng dụng ở Việt Nam giai đoạn 2 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì đã trình bày các đặc trưng cơ bản của đào tạo theo cách tiếp cận POHE là CTĐT
mở và dựa vào năng lực, xác định phẩm chất nghề nghiệp của sinh viên rõ ràng,
có sự tham gia của thị trường lao động vào quá trình đào tạo POHE, đánh giá kết quả người học dựa vào năng lực [1, tr.58-64] Bên cạnh đó tài liệu này cũng trình bày chi tiết chu trình phát triển CTĐT POHE với các bước: Phân tích nhu cầu của thị trường lao động; xác đinh mục tiêu đào tạo, xây dựng hồ sơ nghề nghiệp, hồ sơ năng lực, chuẩn đầu ra; phân tích hiện trạng của Trường; xây dựng nội dung học tập, chủ đề học tập, sắp xếp hệ thống modun/học phần trong CTĐT; lựa chọn phương pháp giáo dục; tổ chức quá trình dạy học; phát triển
hỗ trợ học tập; xây dựng quy tắc đánh giá kết quả học tập; thực hiện và cải tiến CTĐT; phát triển chiến lược đánh giá CTĐT thích hợp [1, tr.71]
Những công trình nghiên cứu về xây dựng, phát triển chương trình đã bàn về cơ sở xây dựng CTĐT, xu hướng, sự cần thiết xây dựng chương trình theo cách tiếp cận năng lực; quy trình xây dựng CTĐT Trong đề tài này, chúng tôi kế thừa kết quả nghiên cứu của những công trình trên để đi sâu nghiên cứu
về cơ sở khoa học xây dựng CTĐT CLC trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài Cơ sở khoa học xây dựng CTĐT CLC
trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội nhằm xác lập cơ sở lí
luận, pháp lí và thực tiễn của việc xây dựng CTĐT CLC trình độ đại học tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội; từ đó đề xuất quy trình, giải pháp xây dựng CTĐT CLC tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội