Vận dụng Phương pháp dạy học hợp tác trong một số bài tin học 10 MỤC LỤC Tiêu đề Trang 2PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Lí do chọn đề tài 2 2 Mục đích nghiên cứu 2 3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2 4 Những Điểm m.
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 3
1 Lí do chọn đề tài 3
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3
4 Những Điểm mới của đề tài 4
PHẦN 2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4
Chương 1 4
Cơ sở lí luận 4
Chương 2 5
Thực trạng đề tài 5
2.1 Địa bàn thực hiện sáng kiến 5
2.2 Thực trạng vấn đề được nghiên cứu 5
2.2 Thực trạng vấn đề được nghiên cứu 5
2.3 Nguyên nhân 5
2.3 Nguyên nhân 5
Chương 3 6
Biện pháp, mục đích, phương pháp dạy học hợp tác 6
3.1 Biện pháp thực hiện 6
3.1 Biện pháp thực hiện 6
3.2 Mục đích của phương pháp 8
3.2 Mục đích của phương pháp 8
3.3 Các khâu trong quá trình tổ chức dạy học hợp tác 10
3.3 Các khâu trong quá trình tổ chức dạy học hợp tác 10
3.4 Áp dụng PPDH hợp tác trong bài “Những ứng dụng của Tin học” 10 3.4 Áp dụng PPDH hợp tác trong bài “Những ứng dụng của Tin học” .10
3.5 Thực nghiệm sư phạm 12
3.5 Thực nghiệm sư phạm 12
3.5.1 Nội dung thực nghiệm 12
3.5.2 Phương pháp đánh giá thực nghiệm 12
3.5.2.1 Chọn lớp thực nghiệm 12
3.5.2.2 Kết quả thực nghiệm 13
Trang 3a Đánh giá về mặt kiến thức 13
b Đánh giá về mặt giáo dục tinh thần đồng đội và rèn luyện các kĩ năng hợp tác 14
3.6 Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp dạy học hợp tác 14
3.6 Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp dạy học hợp tác 14
PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 15
3.1 Kết luận 15
3.2 Kiến nghị 15
PHẦN 4 PHỤ LỤC 16
Giáo án Bài 8: “Những ứng dụng của tin học” 16
PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài
Quá trình phát triển kinh tế trong thời kì hội nhập ở nước ta hiện nay đòi hỏi người lao động Việt Nam không chỉ cần có trình độ cao về mặt kiến thức và những kĩ năng chuyên môn mà họ còn phải là những người lao động biết hợp tác
và sở hữu những kĩ năng giao tiếp xã hội
Trong suy nghĩ của đại bộ phận Phụ huynh, học sinh coi môn Tin học là môn phụ nên chưa thực sự chú trọng đầu tư máy vi tính hoặc chưa có đủ điều kiện tự sắm máy tính để thực hành ở nhà, máy tính nhà trường thì còn thiếu nhiều, thường thì từ 2 - 3 học sinh chung một máy
Vậy phải có một phương pháp dạy học nào đó nhằm khắc phục những hạn chế trên, không làm ảnh hưởng đến sự tiếp thu kiến thức của học sinh? Do đó tôi
áp dụng đề tài: “Vận dụng Phương pháp dạy học hợp tác trong bài Một số ứng dụng của Tin học” để khắc phục những hạn chế đó.
Trong giảng dạy phổ thông ở nước ta phương pháp dạy học hợp tác đã được quan tâm nghiên cứu và ứng dụng những năm gần đây Nhìn chung giáo viên phổ thông đều biết đến dạy học hợp tác, tuy nhiên ít khi sử dụng cũng như chưa có sự vận dụng hợp lí phương pháp này trong quá trình giảng dạy
2 Mục đích nghiên cứu
Xét tính hiệu quả và khả thi của phương pháp dạy học hợp tác khi dạy học bài “Một số ứng dụng của Tin học” trong tin học lớp 10, trong điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường còn nhiều hạn chế, nhằm đổi mới phương pháp dạy học góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Học sinh khối 10 THPT đối với học sinh đại trà
- Phạm vi nghiên cứu: Bài 8: Những ứng dụng của Tin học
Trang 44 Những Điểm mới của đề tài
+ Giáo viên, học sinh sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học.
+ Học sinh phát huy tính tích cực của mình trong học tập
+ Góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy Tin học, nâng cao nhận thức và kĩnăng làm việc nhóm của học sinh
+ Một điểm nữa mà phương pháp này mang lại đó là sử dụng hoàn toàn khảnăng sáng tạo của học sinh, lấy học sinh làm chủ đạo, giáo viên chỉ là người thiết
kế, định hướng, quan sát, là cầu nối giữa kiến thức và học sinh
“Học thầy không tày học bạn ”
Học tập hợp tác là cơ hội tốt để “biến quá trình Giáo dục thành quá trình tựGiáo dục”
Học sinh THPT có độ tuổi từ 16 đến 19 tuổi Hơn hẳn với học sinh THCS,học sinh THPT đang thực sự trở thành người lớn Tuổi thanh niên là giai đoạnđịnh hình nhân cách Mỗi người luôn khao khát biết mình là người như thế nào?Giá trị của mình là gì? Khả năng của mình ra sao? Các em đã bắt đầu ý thức đượcphẩm chất của mình bằng cách đánh giá kết quả những việc mình đã đạt được, sosánh với những tiêu chí và với những người khác Học sinh có khả năng tự phântích, tự quan sát và tự xác định Sự giao lưu trong sự biệt lập chiếm vị trí lớntrong đời sống thanh niên Đối với lứa tuổi này, các em mong muốn được bạn bèchấp nhận, tự mình cảm thấy có trách nhiệm với mọi người và mong có uy tín
Trang 5trong bạn bè Đặc biệt, các em có nhu cầu mạnh mẽ là về tình bạn, chuẩn bị chonhững tình cảm gắn bó thân thiết khác, đặc biệt là cho tình yêu ở lứa tuổi này,các em đang tự xây dựng cho mình những quan điểm về thế giới, cuộc đời vàđang quyết định viễn cảnh và kế hoạch cho cuộc sống sắp tới Mỗi HS đã cónhững biểu hiện rõ nét xu hướng HĐ, nhận thức, thái độ phê phán đối với nhữngvấn đề thực tiễn và nguyện vọng lựa chọn ngành nghề Như vậy, các em đang tiếntới thực sự trở thành một chủ thể của các quan hệ xã hội và của lao động sáng tạo.
Do đó hình thức dạy học hợp tác sẽ phát huy được khả năng phân tích đánhgiá tổng hợp, năng lực tư duy và hạn chế được những nhược điểm về tư tưởng vàtính cách rất phù hợp với đặc điểm tâm lí của học sinh THPT
Chương 2 Thực trạng đề tài
2.1 Địa bàn thực hiện sáng kiến.
Trong quá trình giảng dạy môn tin học ở lớp 10A9, 10A10, 10A11 và 10A12trường THPT Lê Văn Hưu, việc vận dụng phương pháp mới tạo hứng thú hơn chohọc sinh Học sinh hứng thú hơn với môn học
2.2 Thực trạng vấn đề được nghiên cứu.
a) Mặt mạnh:
Trình độ Giáo viên môn Tin trong trường đều đạt Chuẩn và đặc biệt có 1Giáo viên trên chuẩn, các Thầy cô có sự nhiệt huyết, tận tâm trong công việc.Điểm chuẩn vào lớp 10 của nhà trường xếp vào nhóm điểm cao (27 điểm)của các trường THPT trên địa bàn Tỉnh nhà
b) Mặt yếu:
Hệ thống phòng máy tính thực hành môn Tin tuy có cải thiện hơn so với trướcnhưng vẫn còn thiếu về số lượng máy, số máy bị sự cố nhưng chưa sửa chữa kịpthời thì không ít
Điều kiện kinh tế của đa số gia đình học sinh chưa cao nên việc trang bị đồdùng học tập cho môn Tin học chưa đầy đủ
Trang 6Chương 3 Biện pháp, mục đích, phương pháp dạy học hợp tác
3.1 Biện pháp thực hiện
Để tổ chức dạy học hợp tác, mỗi nội dung dạy học cần phải được giáo viênthiết kế thành những tình huống học tập hợp tác Theo tôi, một tình huống dạyhọc hợp tác là tình huống dạy học trong đó xác định rõ mục tiêu học tập trongnhóm, phù hợp với nhận thức của học sinh và tạo nhu cầu hợp tác trong học tập.Thực chất đó là một dạng tình huống có vấn đề mà giáo viên đưa ra với dụng ýtạo ra hoạt động học tập hợp tác cho học sinh Đặc điểm khác biệt nhất của tìnhhuống dạy học hợp tác so với các tình huống dạy học khác là phải tạo được cơ hộicho học sinh thảo luận và từng bước đạt kết quả học tập Những nội dung kiếnthức có thể thiết kế khác nhau, khối lượng kiến thức cần giải quyết trong thời gianngắn Có ba kiểu tình huống dạy học hợp tác là:
Tôi quan niệm, nhiệm vụ cơ bản của xây dựng tình huống dạy học hợp tác
là phải tạo ra cơ hội để học sinh được suy nghĩ cá nhân, cùng thảo luận trong nhóm để khẳng định mình và rèn luyện tư duy hội thoại có phê phán.
Vấn đề đặt ra là: Người giáo viên cần phải thiết kế tiết học sao cho trongquá trình học tập, học sinh phải đương đầu với những thách thức theo từng cấp độphù hợp với trình độ và khả năng của họ, đồng thời biết liên kết với nhau đểchung sức giải quyết vấn đề đặt ra
Điều kiện của một tình huống có tác dụng tốt là: Tình huống phải có tácdụng gợi ra vấn đề; nhiệm vụ đề ra phải vừa sức đối với trình độ của học sinh, tức
là học sinh có khả năng giải quyết được tình huống đặt ra; để giải quyết vấn đềcủa tình huống đặt ra, học sinh thấy có nhu cầu hợp tác với nhau và hy vọng sựhợp tác đó sẽ có tác dụng tốt, tạo ra môi trường hợp tác để thể hiện mối quan hệmật thiết giữa vai trò cá nhân với vai trò tập thể
Tình huống học tập hợp tác có ba kiểu là:
+ Tình huống hành động: Thể hiện chức năng điều khiển hành động để thực hiệnnhững quyết định của cá nhân và tập thể
Trang 7+ Tình huống diễn đạt: Thể hiện chức năng tạo phương tiện giao lưu trao đổithông tin trong thảo luận nhóm học tập.
+ Tình huống xác nhận: Thể hiện chức năng tạo phương tiện kiểm chứng để xácnhận hay bác bỏ một kiến thức
Cùng một nội dung chúng ta có thể thiết kế nhiều tình huống học tập hợptác khác nhau Các tình huống hoạt động hợp tác phải đạt yêu cầu là không quákhó và không quá dễ, phù hợp với mục đích nội dung bài học Tình huống phảichính xác, đưa ra đúng lúc đúng chỗ nhằm thu hút sự chú ý của học sinh Tìnhhuống phải có tác dụng gợi động cơ và dẫn dắt học sinh hoạt động để phát triểnmột số kỹ năng trình bày, diễn đạt, kỹ năng tư duy hội thoại có phê phán Theo tôi
để tạo tình huống học tập hợp tác môn Tin, chúng ta có thể dựa vào một số hoạtđộng trí tuệ sau: Dự đoán kết quả nhờ nhận xét trực quan và thực nghiệm, lậtngược vấn đề, xem xét tương tự, khái quát hóa, giải bài tập mà học sinh chưa biếtthuật giải, tìm sai lầm trong lời giải, phát hiện nguyên nhân và sửa chữa sai lầmtrong bài toán, tìm nhiều cách giải cho một bài toán…
Thiết kế một tình huống học tập hợp tác tựa như việc viết kịch bản và đạodiễn cho các hoạt động, thể hiện rõ ý định của giáo viên trong việc định hướng, tổchức, hướng dẫn hoạt động học tập hợp tác của học sinh Trong thiết kế cần thểhiện rõ hoạt động dạy học diễn ra là hoạt động gì? Nó được thực hiện như thếnào? Thể hiện rõ ý định của giáo viên trong quá trình dạy học, đảm bảo điều kiệnxuất phát cần thiết, đề xuất vấn đề và phương hướng giải quyết vấn đề, củng cốkết quả học tập, định hướng nhiệm vụ tiếp theo Quá trình thiết kế tình huống họctập hợp tác thường diễn ra theo quy trình bốn bước như sau:
Bước 1: Xác định mục tiêu: Ngoài mục tiêu chiếm lĩnh kiến thức cụ thể
trong hoạt động học tập, cần chú trọng đến mục tiêu rèn luyện cách học và cáchgiao tiếp cho học sinh Trong dạy học hợp tác, mục tiêu đề ra là dạy cho học sinhphương pháp hợp tác và rèn luyện tư duy hội thoại có phê phán
Bước 2: Chọn nội dung: Không phải nội dung nào cũng có thể đưa ra để tổ
chức học tập hợp tác được, vì vậy phải chọn nội dung thích hợp Đó là những nộidung có tác dụng hình thành nhu cầu học tập hợp tác, những nội dung kích thích
sự tranh luận trong tập thể Chẳng hạn: những nhiệm vụ có khối lượng công việcnhiều mà cần hoàn thành trong một thời gian ngắn; những nội dung phức tạp cầnlập luận đầy đủ ở trình độ tổng hợp; nội dung có nhiều khía cạnh cần giải quyết,cần sử dụng nhiều cách suy nghĩ khác nhau
Trong dạy học môn Tin học, chúng ta nên chọn những bài có nội dungkhông quá khó: học sinh chỉ cần đọc sách là hiểu được vấn đề và có thể nắm đượcnhững nội dung cơ bản của bài học Đó là bài có ít đề mục, chỉ khoảng 2 đề mục
Trang 8là phù hợp Nếu ít quá thì chỉ có một nhóm trình bày, nếu nhiều quá thì không đủthời gian cho các nhóm trình bày và thời gian để thầy nhận xét, kết luận Hoặccùng lắm là bài có 3 đề mục nhưng nội dung dễ hiểu, học sinh chỉ cần đọc hoặcthao tác nhanh là có thể nắm được nội dung của bài Trong chương trình Tin học
10, ta có thể chọn những bài có nội dung như: tiếp cận những khái niệm mới, cácthao tác làm việc với máy tính, …
Bước 3: Thiết kế tình huống cụ thể: Bao gồm các công việc:
+ Đề ra nhiệm vụ cho học sinh: có thể thông qua phiếu học tập, sử dụngmáy chiếu để thiết kế tình huống như một đoạn phim, những câu chuyện dẫn đếnnghịch lý, …
+ Dự kiến các cách nghĩ khác nhau và phương hướng giải quyết
+ Dự kiến những mâu thuẫn trong thảo luận hợp tác nhóm và cách hướngdẫn học sinh thảo luận
+ Chuẩn bị những câu hỏi phụ gợi ý cho học sinh cách hợp tác, cách thảoluận và cách thống nhất ý kiến
+ Dự kiến cách xác nhận kiến thức và đánh giá học sinh
Bước 4: Tổ chức hoạt động học tập hợp tác: Giáo viên cần bố trí tổ chức
nhóm học tập hợp tác cho học sinh Quy mô nhóm tùy theo nội dung cụ thể mà cóthể chia nhóm : nhóm đôi, nhóm 5-6 học sinh, nhóm theo tổ học tập, nhóm có đầy
đủ các trình độ hay nhóm có cùng một loại trình độ,… Hình thức học: thi đuagiữa các nhóm; tranh luận giữa các nhóm; hợp tác giữa các nhóm Việc tổ chứchọc tập hợp tác phải thể hiện được sự đánh giá vai trò của cá nhân và tập thể
3.2 Mục đích của phương pháp
Tất cả mọi đối tượng học sinh THPT đều có thể tham gia vào quá trình dạyhọc hợp tác Vấn đề đặt ra là phải thiết kế tình huống học tập hợp tác sao cho phùhợp với trình độ xuất phát của học sinh và điều kiện học tập cụ thể, sao cho ngườihọc phải trở thành chủ thể học tập để tiếp thu cách học, cách tự học, có hứng thú
và niềm lạc quan, biết tự đánh giá kết quả hoạt động của mình Muốn vậy, trongphiếu học tập, giáo viên không đưa ra một nhiệm vụ duy nhất, mà chia nhỏ theohướng phân bậc thành nhiều nhiệm vụ cụ thể (từ đơn giản đến phức tạp, từ cụ thểđến trừu tượng, giải nhiều loại bài toán khác nhau, hoặc tìm nhiều thuật giải chomột bài toán,…) Khi đó mỗi học sinh trước hết sẽ tự chọn nhiệm vụ phù hợp vớikhả năng của mình, sau là cùng nhau chia sẻ những nhiệm vụ còn lại thông qua sựhợp tác
Quan tâm đến những HS đặc biệt như: HS lười, HS có tính tự ti, hay xa lánh bạn
bè, HS giỏi, HS yếu kém, HS phá rối, HS có tính hiếu thắng
a Học sinh lười
Trang 9Nhiều giáo viên lo lắng trong học hợp tác có “học sinh lười” phó thác chobạn mình làm mọi việc và chỉ quan tâm đến phần lợi cho mình Sự hợp tác sẽ làmtăng thêm sự cam kết và sự tham gia chống tình trạng ăn bám vào người khác.Trong trường hợp có học sinh lười, người GV cần làm một vài công việc như sau:Thứ nhất, có thể yêu cầu nhóm thảo luận về lý do HS đó không đóng góp chonhóm và tìm giải pháp để tăng cường sự đóng góp của bạn đó.
Thứ hai, có thể gặp riêng HS đó và hỏi về nguyên nhân để có sự chấn chỉnhtrong suy nghĩ và việc làm để cải thiện tình hình
Thứ ba, có thể để nhóm tự giải quyết vấn đề của nhóm mình theo thời gian vàcách thức của nhóm Đây là kinh nghiệm tốt, vì nếu quá nóng vội can thiệp trongnhững trường hợp như vậy có thể gây ảnh hưởng xấu tới giáo dục HS
Thứ tư, có thể trình bày một bài học kinh nghiệm khi giải quyết vấn đề tương
tự cho HS, để các em có các KN đối phó với HS lười một cách xây dựng
b Học sinh tự ti
Khi có một HS trong lớp dường như xa lánh và cách ly xã hội, một chiến lược
có thể giúp HS đó hòa nhập vào mối quan hệ đoàn kết với các HS khác là: Xâydựng sự phụ thuộc lẫn nhau dựa vào vai trò của mỗi người trong nhóm HS đó cóthể thực hiện thành công khi được phân công vai trò là người đọc, người ghichép, người quan sát, hay người khuyến khích, người lãnh đạo
mà sức học trung bình có thể là đối tượng phù hợp với các HS giỏi và những HSnày sẽ khuyến khích bạn giỏi hơn có cách nghĩ đa dạng và độc đáo
d Học sinh yếu kém
Hòa nhập các HS yếu kém vào nhóm học hợp tác có thể tăng thêm thành tíchcho các em Các HS yếu kém có khuynh hướng mong muốn đạt thành tích caohơn khi là thành viên trong nhóm hợp tác Những thành tích cao hơn này cầnđược nêu bật để nâng cao lòng tự trọng và động lực đạt được thành tích của họcsinh Sự khuyến khích từ các bạn học là nguồn động lực thúc đẩy các em đạtđược những thành tích cao hơn
e Học sinh phá rối
Trang 10Khi học sinh phá rối gây khó khăn, GV có thể can thiệp để giúp các thành viênnhóm tìm cách gây ảnh hưởng để HS phá rối cư xử đúng mực hơn Sự can thiệpnày có thể thông qua việc giúp nhóm xây dựng một kế hoạch hành động, nêu rõnhững hành vi mong đợi đối với tất cả các thành viên GV sử dụng các biện phápthích hợp nếu như HS phá rối đó vi phạm yêu cầu về hành vi mong đợi đó Cầnphải huấn luyện cho HS phá rối đó các kĩ năng hợp tác
Như vậy: Dạy học hợp tác có thể vận dụng phù hợp với mọi đối tượng họcsinh
3.3 Các khâu trong quá trình tổ chức dạy học hợp tác
Tôi đề ra 7 khâu trong quá trình tổ chức dạy học hợp tác là: thiết kế nhiệm
vụ học tập cho học sinh, tổ chức nhóm học tập, hướng dẫn kỹ năng hợp tác, rèn
kỹ năng tư duy hội thoại có phê phán, đề ra tiêu chí thi đua, điều hành lớp học vàtổng kết giờ học
Trong đó, thiết kế nhiệm vụ học tập và rèn kỹ năng tư duy hội thoại chohọc sinh là hai khâu then chốt Nhiệm vụ học tập phải ngầm chứa đựng những gợi
ý cho học sinh, giúp học sinh từng bước tìm ra kiến thức Người giáo viên cầndựa vào trình độ xuất phát của học sinh, năng lực của mỗi học sinh trong nhóm để
đề xuất nhiệm vụ học tập cho học sinh Để đáp ứng mọi trình độ học sinh trongnhóm, cần đưa ra nhiều nhiệm vụ từ đơn giản đến phức tạp trong một phiếu họctập cho một nội dung thảo luận nhóm
3.4 Áp dụng PPDH hợp tác trong bài “Những ứng dụng của Tin học”
a Nội dung bài dạy
Học sinh tìm hiểu về những ứng dụng của tin học
b Ý tưởng hợp tác
Giáo viên chia lớp thành từng nhóm, mỗi nhóm làm một công việc cụ thể, và làm
ở nhà Có nghĩa là ở trên lớp chỉ thực hiện việc báo cáo lại kết quả công việc củanhóm
c Quá trình điều hành
