Nhằm mục đích nâng cao năng lực cảm thụ hội họa thông qua các tác phẩm vẽ về hoa Diên vĩ cho sinh viên SV ngành Giáo dục tiểu học, chúng tôi tiến hành tổ chức các hoạt động dạy học trên
Trang 1BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC CẢM THỤ CÁC TÁC PHẨM HỘI HỌA VỀ CHỦ ĐỀ
“HOA DIÊN VĨ” CỦA HỌA SĨ VICENT VAN GOGH CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC, TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG
Nguyễn Xuân Hòa - Trường Đại học Hải Phòng
Ngày nhận bài: 19/11/2019; ngày chỉnh sửa: 23/12/2019; ngày duyệt đăng: 28/12/2019
Abstract: In order to foster the sensitive competence of artworks on the topic of Irises - the most
impressive oil painting series of talented artist Vicent Van Gogh with the post-impressionist
painting in XIX century for students of Primary Education at Hai Phong University, the article
mentions teach how to organize Fine Arts teaching activities, finding, researching, aiming to enjoy,
feeling beauty, is the basis for educating aesthetic emotions, contributing to the development of
personality for learners, forming a worldview, a human life for young generation
Keywords: Sensitive competence, Fine arts, Irises, Vicent Van Gogh, student of Primary
Education
1 Mở đầu
Xã hội phát triển, con người càng có nhu cầu hướng
tới cuộc sống tinh thần sâu sắc, thưởng thức những tác
phẩm nghệ thuật, bởi mĩ thuật là một trong những nhu
cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của con người, là
tiếng nói tâm hồn để con người hiểu biết lẫn nhau Một
tác phẩm hội họa thực sự vừa là bản sắc văn hóa của mỗi
dân tộc vừa là tiếng nói chung của toàn nhân loại “Mĩ
thuật cũng như tiếng nói, là một phương tiện để biểu thị
tư tưởng, rất phong phú và cũng thiên hình vạn trạng, vì
nghệ thuật phục vụ theo nhu cầu con người nên mĩ thuật
mục đích cuối cùng chính là cách tạo ra cái đẹp để thực
hiện theo những nhu cầu thị hiếu đó” [1; tr 45] Mọi sự
vật, hiện tượng trong thiên nhiên, trong cuộc sống nếu
nhìn bằng con mắt vô tri nó mãi bình thường nhưng nếu
biết thay đổi đôi chút sẽ tạo ra một hiệu quả mới Người
nghệ sĩ thổi hồn vào sự vật và tái hiện qua nét bút biến
nó trở thành một tác phẩm tuyệt mĩ say đắm lòng người
Thưởng thức các tác phẩm mĩ thuật nói chung, hội họa
nói riêng góp phần nâng cao vốn hiểu biết cho con người,
giúp người học tiến tới tri thức nhân loại, tiếp cận với
những điều văn minh, hiện đại đang thay đổi từng ngày
Nhằm mục đích nâng cao năng lực cảm thụ hội họa
thông qua các tác phẩm vẽ về hoa Diên vĩ cho sinh viên
(SV) ngành Giáo dục tiểu học, chúng tôi tiến hành tổ
chức các hoạt động dạy học trên cơ sở sử dụng các
phương pháp dạy học Mĩ thuật giúp SV tìm tòi, nghiên
cứu, hướng đến thưởng thức, cảm nhận cái đẹp, là cơ sở
để giáo dục tình cảm thẩm mĩ, góp phần phát triển nhân
cách cho người học, hình thành thế giới quan, nhân sinh
quan ở thế hệ trẻ
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Vai trò của môn học Mĩ thuật trong đào tạo giáo
viên tiểu học
Theo Bộ GD-ĐT, Mĩ thuật là các môn học bắt buộc đối với HS cấp tiểu học và trung học cơ sở Môn Mĩ thuật
là một trong những môn học trong việc đào tạo GV tiểu học, một phần giúp cho SV hình thành được kĩ năng trong cách thể hiện mỗi bài vẽ ở các phân môn như: Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí ; bên cạnh đó, học phần Mĩ thuật
II còn giúp SV cảm nhận được cái đẹp thông qua các tác phẩm mĩ thuật (hội họa, kiến trúc…)
Là môn năng khiếu đặc thù nên với việc học Mĩ thuật,
SV còn phát huy được khả năng sáng tạo để ứng dụng trong thiết kế và làm đồ dùng trực quan phục vụ học tập
và giảng dạy Mặt khác, hiện nay còn một số địa phương
vì hạn chế về chỉ tiêu biên chế nên không tuyển GV đúng chuyên môn, chỉ tuyển giáo viên tiểu học dạy tất cả các môn, trong đó có môn Mĩ thuật, vì vậy, vai trò của môn
Mĩ thuật càng trở nên quan trọng đối với SV ngành Giáo dục tiểu học
Học phần Mĩ thuật II có thời lượng 2 tín chỉ, gồm
30 tiết; học trong 15 tuần, 2 tiết/tuần Nội dung của học phần đề cập có tính xuyên suốt từ sự ra đời và phát triển của Mĩ thuật qua các thời kì Học phần này dành cho SV năm thứ 4, sau khi các em đã có kiến thức cơ bản về Mĩ thuật từ những năm học trước Thông qua học phần, SV được tìm hiểu về tác giả, tác phẩm thông qua các tác phẩm Mĩ thuật nói chung và hội họa nói riêng Khi tìm hiểu các tác phẩm hội họa thời kì Hậu
Ấn tượng, Van Gogh được xem như một nhân vật điển hình từ cuộc đời sóng gió mà ông đã vượt lên, đến những tác phẩm để lại với một phong cách sáng tác hoàn toàn mới lạ, giàu tính trang trí, gần gũi với đời sống con người Từ phong cách sáng tác, đề tài cảm xúc và tình yêu nghệ thuật, Van Gogh mãi là bậc thầy trong hội họa Ấn tượng cho tới thời nay
Trang 22.2 Bồi dưỡng năng lực cảm thụ nghệ thuật hội họa
qua các tác phẩm về chủ đề Hoa Diên vĩ cho sinh viên
ngành Giáo dục tiểu học, Trường Đại học Hải Phòng
Trong những năm gần đây, việc tổ chức dạy học nâng
cao năng lực cảm thụ tác phẩm Mĩ thuật cho SV chuyên
ngành Giáo dục Tiểu học tại Trường Đại học Hải Phòng
vẫn chưa có một sự thống nhất về phương pháp dạy học
Hầu như SV học vẫn thụ động trong việc chiếm lĩnh tri
thức ở môn học này Cảm nhận về tác phẩm hội họa của
SV đều phụ thuộc vào sự phân tích của giảng viên, việc
vận dụng những hiểu biết về bộ môn thông qua truyền
thông còn hạn chế SV chưa có thói quen sưu tầm tư
liệu, tìm tòi, nghiên cứu về bộ môn Một phần do cách
thức tổ chức dạy học của các giảng viên, một phần SV
cho rằng đây là môn học tự chọn, có giảng viên chuyên
ngành dạy nên không quan tâm và ít có hứng thú trong
quá trình học tập Qua bài viết, chúng tôi đề xuất một số
cách thức tổ chức dạy học nhằm bồi dưỡng năng lực cảm
thụ nghệ thuật hội họa thông qua tác phẩm về chủ đề Hoa
Diên vĩ của họa sĩ Van Gogh cho SV chuyên ngành Giáo
dục Tiểu học tại Trường Đại học Hải Phòng
2.2.1 Tìm hiểu họa sĩ Van Gogh và phong cách sáng tác
của ông
Giảng viên hướng dẫn SV tìm hiểu và thuyết trình
những hiểu biết về hoàn cảnh đặc biệt của họa sĩ Vicent
Van Gogh ảnh hưởng tới sự nghiệp sáng tác của ông
bằng cách tìm kiếm, thu thập các thông tin về tác phẩm
và cuộc đời của họa sĩ Van Gogh qua các tư liệu trên
mạng Internet:
- Tập hợp những lá thư trao đổi giữa họa sĩ và các nghệ
sĩ đồng nghiệp, nhà buôn nổi tiếng và đáng chú ý nhất là
người anh em yêu quý của ông - Theodorus Van Gogh,
nhân vật quan trọng nhất trong cuộc đời Van Gogh, người
đã luôn lo lắng và hỗ trợ tài chính cho Van Gogh, có ảnh
hưởng lớn đến các sáng tác của ông Tình anh em giữa
Vincent và Theodorus Van Gogh đã được ghi lại qua rất
nhiều lá thư họ trao đổi kể từ tháng 8 năm 1872
(https://en.wikipedia.org/wiki/The_Letters_of_Vincent_v
an_Gogh)
- Tìm kiếm những thông tin về từng mốc cuộc đời
gắn với từng giai đoạn sáng tác của họa sĩ
(https://vi.wikipedia.org/wiki/Vincent_van_Gogh )
- Sử dụng máy chiếu kết nối Internet tổ chức cho SV
cùng xem bộ phim hoạt hình Vicent thương mến (Loving
Vincent) để các em hiểu rõ cuộc đời, tính cách và cảm
nhận được phong cách sáng tác người họa sĩ thiên tài Bộ
phim kể về những sự kiện vào cuối đời Van Gogh và là
một góc nhìn về cái chết bí ẩn của họa sĩ năm 1890 Các
câu chuyện trong kịch bản được dựa theo những lá thư
mà họa sĩ gửi cho em trai Theodorus Van Gogh của mình
những năm cuối đời Ấn tượng đầu tiên và lớn nhất của
Loving Vincent chính là phần hình ảnh độc đáo của bộ
phim Với mục đích tri ân và tôn vinh vị danh họa theo cách chân phương nhất, ê-kíp làm phim đã quyết định thực hiện một tác phẩm hoạt hình với mỗi khung hình trông giống như do chính Van Gogh vẽ nên Suốt bảy năm ròng rã, hơn 100 họa sĩ đã kiên trì thực hiện hơn 65.000 bức tranh sơn dầu trên vải toan, mô phỏng lại bút pháp và phong cách sáng tác của Van Gogh, từ tạo hình nhân vật cho đến bối cảnh xung quanh, tất cả đều dựa theo các tác phẩm còn lại của ông Sau đó, mỗi bức tranh
vẽ tay ấy trở thành một khung hình, tạo ra cuộc triển lãm
đồ sộ kể lại những ngày tháng cuối đời của Van Gogh Ngoài ra, 120 bức tranh kiệt tác của Van Gogh cũng được lồng ghép vào các cảnh phim, để bộ phim có tính hiện thực và sống động, tái hiện thiên nhiên và con người những nơi Van Gogh từng sống và sáng tác
Qua đó, SV cần nắm được những nét chính trong cuộc đời và nghệ thuật của ông:
Vincent Van Gogh là một họa sĩ có diện mạo đặc biệt,
một tính cách, một cuộc đời đầy bế tắc và nghịch cảnh Ông sinh ngày 30/3/1853 tại Hà Lan và mất ngày 29/7/1890 tại Pháp, là một trong những họa sĩ Hậu ấn tượng vĩ đại nhất, tạo nền móng cho sự ra đời của những
xu hướng hội họa mới
Thời thanh niên, Van Gogh làm việc trong một công
ty buôn bán tranh Tại đây, Van Gogh yêu đơn phương con gái chủ nhà nhưng đã bị từ chối, ông trở nên si tình, rơi vào trạng thái chán nản, sau đó ông đã theo học lớp làm mục sư ở Bỉ Được đi giảng đạo, ông hăng say đem hết những gì mình có cho dân nghèo, ăn mặc rách rưới, chống lại sự giàu sang, bóc lột Song, việc đó đã bị chính quyền tư sản nghi ngờ và đuổi khỏi ban giảng đạo Em trai ông đã khuyên Van Gogh nên đi theo hội họa, như người đi lạc trong đêm tối bỗng tìm được lối đi, Van Gogh rất mừng và cho đây là thiên chức của mình, ông
tự nguyện hiến mình cho hội họa Nhờ sự hỗ trợ của Theodorus, Van Gogh bắt đầu vào nghề hội họa năm
1880 lúc tròn 27 tuổi Mùa thu năm 1880, ông đến Bruxelles (Bỉ) để theo học họa sĩ Hà Lan nổi tiếng Willem Roelofs, người đã thuyết phục Van Gogh thi vào Trường Mĩ thuật Hoàng gia Tại đó, họa sĩ không chỉ được học về giải phẫu, mà còn biết thêm những quy tắc chuẩn trong việc dựng hình và phối cảnh
Thoạt đầu, Van Gogh chỉ sử dụng các gam màu tối, chỉ đến khi được tiếp xúc với trường phái ấn tượng
(Impressionism) và Tân ấn tượng (Neo-Impressionism) ở
Paris, ông mới bắt đầu thay đổi phong cách vẽ của mình Trong thời gian ở Arles miền Nam nước Pháp, Van Gogh kết hợp các màu sắc tươi sáng của hai chủ nghĩa này với phong cách vẽ của mình để tạo nên các bức tranh có
Trang 3phong cách rất riêng Chỉ trong 10 năm cuối đời, họa sĩ
đã sáng tác hơn 2000 tác phẩm, trong đó có khoảng 900
bức họa hoàn chỉnh và 1100 bức vẽ hoặc phác thảo Phần
lớn các tác phẩm nổi tiếng nhất của Van Gogh được sáng
tác vào hai năm cuối đời, thời gian ông lâm vào khủng
hoảng tinh thần tới mức tự cắt bên tai trái vì tình bạn tan
vỡ với họa sĩ Paul Gauguin Sau đó Van Gogh liên tục
phải chịu đựng các cơn suy nhược thần kinh
Năm 1888, ông đã đến Ac-lơ (Pháp) để sáng tác trong
thời gian chữa bệnh Trong vòng một năm, tài nghệ của
ông đã bừng nở một cách rực rỡ, nhưng căn bệnh tâm
thần bẩm sinh hành hạ khiến ông lúc điên, lúc tỉnh Ông
biết điều đó nên đã tự nhủ mình cần phải vẽ, vẽ là cách
để quên đi bệnh tật Thời gian này, ông đã vẽ rất nhiều,
70 ngày cuối đời ông đã vẽ 70 tranh, trong đó phải kể đến
những bức tranh nổi tiếng là vẽ về chủ đề Hoa Diên vĩ
Cả quãng thời gian làm nghệ thuật, Van Gogh đã
sống bằng tiền trợ cấp của người em là Theodorus, mặc
dù cuộc sống của người em trai còn nghèo khó Ông bị
mặc cảm vì thấy mình là một gánh nặng cho em trai
nhưng vẫn tin tưởng rằng một ngày kia mình sẽ trả được
món nợ này Điều này càng khiến ông hăng say học tập,
tìm tòi, luyện bút
Ngày 27/7/1890, trên một cánh đồng hoa hướng
dương, ông tự bắn vào ngực bằng một khẩu súng lục
Ông mất 2 ngày sau đó vì vết thương quá nặng
2.2.2 Phát huy năng lực cảm thụ các tác phẩm hội họa
về chủ đề Hoa Diên vĩ của Vincent Van Gogh cho sinh
viên ngành Giáo dục tiểu học Trường Đại học Hải
Phòng
Để giúp SV tìm hiểu về tác giả Vincent Van Gogh và
các tác phẩm nổi tiếng của ông, giảng viên có thể đặt các
câu hỏi gợi mở về nguồn gốc ra đời, ý nghĩa của các bức
tranh, đặc biệt là tranh về chủ đề Hoa Diên vĩ, phát hiện
được những cảm xúc và ẩn ý mà tác giả muốn truyền tải
trong tác phẩm nghệ thuật, từ đó nâng cao năng lực cảm
thụ các tác phẩm hội họa
Giảng viên giới thiệu bức “Hoa Diên vĩ” được Van
Gogh thực hiện năm 1889 trong dưỡng trí viện Saint
Paul-de-Mausole ở Saint-Rémy-de-Provence, France,
một năm trước khi ông qua đời Tại bệnh viện tâm thần
Paul-de-Mausole, những tác phẩm lẫy lừng ra đời như
phút dương quang bừng dậy của người hoạ sĩ tài danh
Thiên nhiên, cây cỏ, côn trùng và nhất là hoa rực sáng,
tươi nở trong tim ông “Hoa Diên vĩ” được ông vẽ trước
khi bị đột quỵ nên người ta có thể nhận ra sự tĩnh tâm
trong các tác phẩm Bức này có phong cách kĩ thuật tranh
in của Nhật Bản, cũng như các tác phẩm khác của ông
thiên về diễn tả theo phong cách trang trí, ước lệ hơn là
theo quy tắc của luật xa gần “Hoa Diên vĩ” là một trong
số những bức họa nổi tiếng nhất của Van Gogh về hội họa Hậu ấn tượng Rất dễ để tìm thấy một bông Diên vĩ trắng đứng bơ vơ như “một người tách biệt với đám đông”, có lẽ đấy là ẩn ý về cuộc đời và ông đã gọi đấy
là “Hoa Diên vĩ” chứ không phải loài hoa dại nào khác
Bố cục của bức tranh được tác giả sắp đặt một cách chặt chẽ giữa các mảng xa và gần, tạo nên chiều sâu cho bức tranh, tạo cho người xem cảm nhận một rừng hoa rực
rỡ mà nổi lên là những cành Diên vĩ Sự kết hợp hài hòa giữa bố cục và màu sắc làm cho bức tranh trở nên thanh thoát, nhẹ nhàng như những dải lụa bao phủ cánh đồng mùa thu
“Hoa Diên vĩ” (Irises) Tác giả Van Gogh, thời gian: 1889; chất liệu: Sơn dầu trên vải
Đối với Van Gogh, công việc này không khác gì một nghiên cứu đơn giản, một cách để chiếm lĩnh bản thân trong thời gian ở đây Không có bản vẽ hoặc bản phác thảo nào cho bức tranh này, có vẻ như Van Gogh đã trực tiếp vẽ nó lên bức tranh với sự chuẩn bị hoặc lên kế hoạch tối thiểu Nhiều người đã suy đoán rằng Van Gogh được lấy cảm hứng từ các bản in khắc gỗ của Nhật Bản về hoa
và các vật thể tự nhiên
Mặc dù Van Goth rất thích thú với tác phẩm của mình
và đến nay, bức Hoa Diên vĩ đã trở thành tác phẩm nổi tiếng gắn với tên tuổi họa sĩ, nhưng ở thời điểm đó, mặc
dù đã được em trai chọn gửi tác phẩm để trưng bày, nhưng giống hầu hết các tác phẩm của ông, nó đã không bán được Chỉ đến sau khi ông qua đời, bức tranh mới được bán cho Octave Mirbeau - nhà phê bình nghệ thuật người Pháp Chủ nhân đầu tiên của bức tranh đã phải ngỡ ngàng thán phục “bằng cách nào mà Van Gogh thấu hiểu
sự thanh tú tự nhiên của hoa cỏ tinh tế đến vậy!” Bức tranh được mua bán nhiều lần và đến năm 1987, “Hoa diên vĩ” trở thành bức tranh có giá cao nhất từng được bán lúc bấy giờ, sau đó nó được bán với giá 53.9 triệu đô
la Mỹ Năm 1990, bức tranh này được bán cho bảo tàng
Trang 4J Paul Getty Museum ở Los Angeles với một mức giá
được giữ kín và hiện lưu giữ ở đó cho tới nay
Qua việc tìm hiểu nguồn gốc ra đời các bức tranh vẽ
hoa Diên vĩ của nhà mĩ thuật lừng danh Van Gogh cũng
như tìm hiểu về bố cục, màu sắc, sự kết hợp hài hòa với
phong cách thể hiện, SV phần nào có được những cảm
nhận ban đầu và định hướng theo mạch cảm xúc của tác
giả truyền tải trong tranh Đây là cơ sở giúp SV phát triển
năng lực cảm thụ các tác phẩm nghệ thuật
- Quan sát kết hợp tư duy sáng tạo: Phương pháp
quan sát được thể hiện qua cách giảng viên hướng dẫn
cho SV cách nhìn, ngắm đối tượng với mục đích nhất
định để có những nhận xét, đánh giá chính xác về đối
tượng [2; tr 5] Với mỗi tác phẩm nghệ thuật, dù là hội
họa, kiến trúc hay hình ảnh, giảng viên cần hướng dẫn,
gợi mở để SV quan sát thật thận trọng từ đường nét,
hình khối, màu sắc, không gian để cảm nhận những
phẩm chất nghệ thuật bên trong Hơn nữa, chất liệu,
cách thức tạo ra tác phẩm cũng giúp người xem hiểu
sâu hơn về tác phẩm
Khi SV đã có định hướng cảm xúc ban đầu về tác
phẩm mĩ thuật, giảng viên cần đưa ra hình ảnh chính
xác về tác phẩm, đồng thời đưa ra những câu hỏi định
hướng nhằm giúp các em tiếp tục quan sát, cảm nhận
tác phẩm đó Về màu sắc: Nghệ sĩ đã sử dụng gam mầu
gì? Sự ảnh hưởng của gam màu tác động đến tâm lí con
người? Về bố cục sắp đặt trong tác phẩm? Về đường
nét: là đường cong, đường thẳng hay điểm? Sự kết hợp
giữa đường nét và các mảng màu tạo nên hiệu quả cho
tác phẩm? Về hình: hình trước, hình sau tạo nên mức
độ xa gần ra sao? Về thang đo: Không gian, những cảm
giác, ảo giác của không gian hoặc chiều sâu có hoặc
không có? Về chất liệu: Tác phẩm được làm từ chất liệu
gì? Chúng là chất liệu nghệ thuật truyền thống hay chất
liệu bình thường có giá trị thẩm mĩ? Cảm nghĩ của em
với tác phẩm thay đổi như thế nào nếu nghệ sĩ sử dụng
chất liệu khác? Những sự kết hợp hay ý nghĩa hàm ẩn
nào mà chất liệu đã mang tới?
Để trả lời các câu hỏi định hướng của giảng viên đưa
ra, SV phải quan sát kĩ kết hợp tư duy sáng tạo và phân
tích để nhìn nhận, đánh giá tác phẩm một cách chính xác
Qua khung cửa trải đầy màu vàng chín của cánh đồng lúa
mì và sắc xanh của cây ô-liu già, bức “Hoa Diên vĩ” với
sắc lam tím đã ra đời miêu tả trọn vẹn những cảm xúc
buồn bã, cô độc trong con người nghèo khó và cô đơn
Tác phẩm tác động mạnh tới thị giác của người xem với
những gam màu tuyệt đẹp Bố cục cận cảnh cho cảm giác
người xem như đang đứng trước một vườn hoa Diên vĩ
rực sắc màu sống động, mạnh khoẻ và bừng sáng Người
xem dường như “bước thật sâu” vào trong tác phẩm và
đang là một đoá hoa xanh lam tím Phía bên trái là một
đoá màu trắng dịu dàng nhưng trông rất thanh tao với nụ cười duyên dáng Phải chăng đó là hiện thân của Van
Gogh, hiện thân của một nhân tài? Những thân lá uốn cong mềm mại xen lẫn những sắc xanh man dại cho ảo giác mơ hồ trùng điệp trong rừng hoa, như vẻ vừa u buồn thoát ẩn, thoát hiện Nó như tâm hồn cô quạnh, của Van Gogh khi đã tìm được khoảnh khắc an bình và thanh thản Nếu không có được tình yêu thực sự với thiên nhiên thì sao có được cái vần vũ của rừng hoa trong gam màu sắc lạnh, nếu không có được tình yêu thực sự với cuộc sống con người thì sao có được sự nhiệt huyết vươn lên như những cành hoa Diên vĩ [3; tr 71]
Mỗi bức tranh vẽ hoa Diên vĩ là mỗi tâm trạng khác nhau về cảm xúc của tác giả Ông đã nghiên cứu một cách tỉ mỉ hình dáng, sự chuyển động của chúng từ bóng
đổ, bóng nghiêng, nét uốn lượn, hay gợn sóng Quan sát, tạo hình chúng như chính ông là hoa Diên vĩ vậy Đến nỗi Octave Mirbeau, một nhà phê bình nghệ thuật người
Pháp, chủ nhân đầu tiên của bức “Irises” phải thốt lên rằng “Bằng cách nào mà Vicent Van Gogh thấu hiểu sự thanh tú tự nhiên của hoa cỏ tinh tế đến vậy”
Cũng bằng quan sát kết hợp tư duy sáng tạo, tác phẩm
“Bình hoa Diên vĩ” là bức thứ hai được ông thực hiện
một năm sau (1890) lại là một phong cách khác
“Bình Hoa Diên vĩ” (Vase of Irises), tác giả Van Gogh, thời gian: 1890, chất liệu: Sơn dầu trên vải
Lối vẽ ít viền nét, mỏng màu không cho cảm giác dữ dội, mạnh mẽ Bằng những nét vẽ điêu luyện, cách phối màu nhẹ nhàng tạo một cảm giác man mác cho người thưởng thức Với gam màu lạnh như xanh lam, xanh lá, xanh nước biển đối chọi lại ánh sáng của nền và màu trắng của chiếc bình điểm vàng là cách sử dụng màu tương phản Cách kéo màu từ trên xuống dưới là sự lặp lại của màu xanh thân lá và màu xanh của mặt bàn, tất cả cho thấy nghệ thuật sắp xếp các mảng màu đã tạo cho bình hoa có một thế chắc chắn nhưng lại rất nhẹ nhàng và bay bổng Toàn
Trang 5bộ bức tranh được bố cục chặt chẽ với khoảng trống hài
hòa, cân đối, cách tạo dáng của những cành hoa như chứa
đựng cả một tâm hồn với ý chí vươn lên
- Cảm thụ từ góc độ tâm lí: Khi nhìn vào một tác
phẩm nghệ thuật, một chuỗi hiện tượng thú vị của thần
kinh, cảm nhận, thưởng thức xuất hiện thông qua việc
thưởng thức và hiểu tác phẩm nghệ thuật trong thời
gian ngắn Các nhà nghiên cứu thần kinh đã làm sáng
tỏ các chuỗi phản ứng hóa sinh thần kinh nhiều thành
phần, các tương tác có liên quan đến cảm giác về mặt
thị giác cũng như phát hiện ra một số quy luật cơ bản
của nhận thức Nếu như khoa học giúp chúng ta có
thêm kinh nghiệm hiểu về nghệ thuật thì nghệ thuật
cũng cung cấp cho chúng ta một quan điểm trí tuệ để
hiểu nét đặc trưng của nó Nghệ thuật với tất cả các
loại hình là một trong những sự biểu hiện cao quý nhất
của cuộc sống Nó soi sáng con tim, thể hiện niềm
hạnh phúc thân thuộc, kích thích suy nghĩ sâu sắc đồng
thời khơi dậy niềm cảm xúc mãnh liệt
Bức tĩnh vật “Bình hoa Diên Vĩ dựa trên nền vàng”
(Vase with Irises Against a Yellow Background) hiện
thuộc sở hữu của Van Gogh Museum tại Amsterdam,
The Netherlands, Europe, được thực hiện năm 1890 có
lẽ là bức vẽ hoa Diên Vĩ cuối của đời ông
“Bình hoa Diên vĩ trên nền vàng” (Vase with Irises
Against a Yellow Background), tác giả Van Gogh,
1890, chất liệu: Sơn dầu
Ông đã phân tích bức hoạ của khi viết thư cho người
em là Theodorus Van Gogh: “Bó hoa tím được đặt trên nền vàng chanh sáng cùng sắc vàng tương phản của chiếc độc bình, mang lại ấn tượng lớp màu này chồng lên lớp kia Tuy nhiên sự tương phản khiến mỗi màu sắc nổi bật nét riêng của mình”
Từ góc độ tâm lí, sau khi quan sát kết hợp tư duy sáng tạo, SV có thể hiểu tác phẩm trên: mỗi cành hoa
là một tiếng nói từ tâm hồn tác giả, dường như Van Gogh muốn ví bản thân mình như những nhành hoa
Diên vĩ Ở bức “Bình hoa Diên vĩ trên nền vàng”, một
cành hoa đã gục xuống bên những cành hoa khác đang gắng sức vươn lên, góc phải của bức tranh là một đóa hoa có gam màu khác lạ, đang tàn úa giống như sự u uất bao trùm lên cả không gian tượng trưng tâm trạng con người hoang mang và hỗn loạn, đang quyết định cho mình một chọn lựa dứt khoát, chia li hay một lời vĩnh biệt Có thể cảm nhận đây có lẽ là một sự hi vọng nhỏ nhoi trong muôn vàn tuyệt vọng Cách diễn tả làm cho tác phẩm không dừng lại là một bức tranh tĩnh vật
mà đó là tiếng nói sâu sắc của tác giả để mỗi người xem tranh của ông cảm nhận được nghệ thuật, trong
đó con người và số phận đan xen, bền chặt, bi thảm như cuộc đời của người của họa sĩ Van Gogh được nhớ đến như là một họa sĩ tài hoa mà bạc mệnh, với một tâm hồn bị giằng xé, tiêu biểu cho lí tưởng lãng mạn về người nghệ sĩ bị giày vò
3 Kết luận
Vincent Van Gogh đã để lại cho thế giới một kho tàng, một bộ sưu tập mĩ thuật sáng tạo vô giá gồm những cái đẹp của một vũ trụ hỗn mang, chao đảo Cho tới ngày nay, tên tuổi, phong cách, các tác phẩm hội họa của ông, đặc biệt những bức tranh về hoa Diên vĩ vẫn lưu dấu ấn mạnh mẽ trong lòng người yêu nghệ thuật hội họa Từ những tác phẩm vẽ về hoa Diên vĩ, giảng viên sử dụng các phương pháp cảm thụ mĩ thuật đặc thù giúp nâng cao năng lực cảm thụ tác phẩm cho SV ngành Giáo dục tiểu học, giúp các em hiểu sâu sắc hơn về những giá trị nghệ thuật mà tác giả muốn truyền tải, qua đó, nâng cao hiểu biết về mĩ thuật thế giới và trở thành những người truyền tải các giá trị nghệ thuật, nhân văn tới thế hệ học sinh tương lai
Sau khi áp dụng các biện pháp đề xuất trong bài, SV hứng thú hơn trong khi học môn Mĩ thuật, hiểu biết hơn
về tác phẩm hội họa, từ chất liệu đến cách diễn tả Nhờ
đó, chất lượng học tập, ý thức tự học, tự nghiên cứu tài liệu của SV được nâng lên rõ rệt, SV được rèn luyện cách làm việc nghiêm túc, tích cực chủ động hơn trong quá trình học tập
(Xem tiếp trang 297)
Trang 6không can thiệp sâu vào các hoạt động cá nhân hay hoạt
động nhóm khi tiến hành dạy học trên lớp mà để cho SV
có thể thoải mái trình bày ý tưởng cũng như những cách
thức giải quyết vấn đề Cuối cùng, GV chỉ định hướng,
tháo gỡ nút thắt và đứng ra làm trọng tài phân xử khi có
tranh luận không hồi kết bởi vì chính trị là lĩnh vực có
nhiều vấn đề nhạy cảm, khó giải quyết một cách thấu đáo
đến tận cùng
- GV phải khuyến khích, động viên SV sáng tạo, đột phá
trong việc tìm ra những phương án giải quyết vấn đề mới và
sẵn sàng tranh luận để bảo vệ phương án mà cá nhân hay
nhóm đưa ra Tuy nhiên, do tính chất phức tạp và nhạy cảm
của chính trị nên không phải bất cứ vấn đề nào cũng có thể
luận giải được một cách kín kẽ Chính vì vậy, GV cần linh
hoạt trong hoạt động dẫn dắt và tổ chức hoạt động của SV
để kết quả của buổi học đạt hiệu quả cao nhất
- Khi đánh giá kết quả học tập giải quyết vấn đề, GV
cần ghi nhận sự tích cực, chủ động sáng tạo của SV khi
tham gia vào các hoạt động học tập, tiếp tục gợi những
vấn đề mới cần giải quyết, khen ngợi thích đáng đối với
cá nhân hoặc đội nhóm làm việc tích cực chủ động hăng
hái tham gia
3 Kết luận
Trên đây là một số vấn đề cần lưu ý khi thực hiện
DHGQVĐ môn Chính trị học ở trường đại học Dạy học
là một nghệ thuật, vì vậy, trong quá trình dạy học, tùy
theo đối tượng và điều kiện dạy học cụ thể của từng
trường, lớp mà GV bộ môn có thể thực hiện một cách
uyển chuyển, sinh động, làm phong phú thêm lí luận dạy
học môn học cũng như góp phần thực hiện DHGQVĐ
trong môn Chính trị học ở các trường đại học ngày càng
đạt hiệu quả cao
Tài liệu tham khảo
[1] Nguyễn Văn Vĩnh (chủ biên, 2012) Giáo trình
Chính trị học đại cương NXB Giáo dục Việt Nam
[2] C Mác và Ph Ăngghen (1995) Toàn tập (tập 21)
NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật
[3] Đoàn Xuân Thuỷ (2016) Thực trạng và những yêu
cầu đối với nghiên cứu và giảng dạy các môn Lí luận
chính trị ở Việt Nam trong giai đoạn mới NXB Lí
luận chính trị
[4] V.I Lênin (1977) Toàn tập (tập 42) NXB Tiến bộ,
Matxcơva
[5] Lưu Hải Hòa (2018) Phát triển năng lực hợp tác cho
sinh viên cao đẳng trong dạy học môn Chính trị học
Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 6, tr 275-278
[6] Bộ GD-ĐT - Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lí cơ sở
giáo dục (2013) Tài liệu bồi dưỡng phát triển năng
lực giáo viên NXB Giáo dục Việt Nam
[7] Bern Meier - Nguyễn Văn Cường (2009) Lí luận
dạy học hiện đại - Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học NXB Đại học Sư phạm
[8] Vũ Thị Phương Lê (2016) Đổi mới phương thức
kiểm tra, đánh giá các học phần ngành Chính trị học theo hướng phát triển năng lực ở Trường Đại học Vinh hiện nay Tạp chí Giáo dục, số 392, tr 35-37
[9] Trần Huy Ngọc (2018) Đổi mới phương pháp giáo
dục lí luận chính trị cho sinh viên các trường đại học khu vực trung du, miền núi phía Bắc nước ta hiện nay Luận án tiến sĩ Chính trị học, Học viện Báo chí
và Tuyên truyền
BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC CẢM THỤ…
(Tiếp theo trang 230)
Tài liệu tham khảo
[1] Nguyễn Phi Hoanh (1998) Mĩ thuật và nghệ sĩ
NXB Mĩ thuật
[2] Dự án Phát triển giáo viên tiểu học (2007) Mĩ thuật
và phương pháp dạy học mĩ thuật - phần 2 (Tuấn
Nguyên Bình - Võ Quốc Thạch - Nguyễn Thị Ngọc Bích biên soạn)
[3] Đặng Thị Bích Ngân (2000) Danh họa, cuộc đời và
tác phẩm NXB Văn hóa - Thông tin
[4] Nguyễn Văn Dân (2001) Thần thoại Hy Lạp NXB
Giáo dục
[5] Lê Thanh Đức (1996) Những danh hoạ nổi tiếng
NXB Mĩ thuật
[6] Phạm Cao Hoàn (1998) Hội họa Phục hưng NXB
Mĩ thuật
[7] Nguyễn Thị Chỉnh (1998) Lịch sử Mĩ thuật thế giới
NXB Giáo dục
[8] Nguyễn Quốc Toản - Bùi Đỗ Thuật (2001) Mĩ thuật
4, 5, 6, 7, 8, 9 (sách giáo khoa và sách giáo viên)
NXB Giáo dục
[9] Nguyễn Quân (2006) Ngôn ngữ của hình và màu
sắc NXB Văn hóa - Thông tin
[10] Hulsker, Jan (1990) Vincent and Theo Van Gogh: A Dual Biography Fuller Publications ISBN
978-0-940537-05-7
[11] Blumer - Dietrich (2002) The Illness of Vincent Van
Gogh American Journal of Psychiatry 159 (4):
519-526
[12] Rewald, John (1978) Post-Impressionism: From Van Gogh to Gauguin Secker & Warburg ISBN
978-0-436-41151-9
[13] Irving Stone (1934) Lust for life : The story of Vincent Van Gogh Washington Square Press
enriched classics