Sáng kiến kinh nghiệm THPT tích hợp kiến thức liên môn và tư tưởng đạo đức chủ tịch hồ chí minh vào giảng dạy phần lịch sử việt nam giai đoạn 1945 1954

Mục tiêu nghiên của đề tài là tìm hiểu việc vận dụng kiến thức các môn học như Địa lý, Văn học, Âm nhạc, Giáo dục quốc phòng, công dân, Tin học..vào giảng dạy một bài học cụ thể trong chương trình môn Lịch sử. Để từ đó biết được ý thức, thái độ và sự hiểu biết của học sinh đối với những sự kiện lịch sử của dân tộc, từ đó giúp các em có cách nhìn nhận đánh giá chân thực khách quan với lịch sử dân tộc. Đồng thời hình thành nhân cách cho học sinh biết tôn trọng, giữ gìn và phát huy những trang sử

Phần II - Nội dung

1 Cơ sở lí luận về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh 7

2 Cơ sở lí luận về dạy học tích hợp liên môn

2.1 Khái niệm dạy học tích hợp liên môn

2.2 Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn 8

1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm 32

4 Những kết quả đạt được sau khi tích hợp kiến thức liên môn và 34

tư tưởng đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào giảng dạy

Phần III - Kết luận

1 Ý nghĩa thực tiễn của việc tích hợp kiến thức liên môn và tư 37tưởng đạo đức Chủ tịch Hồ Chí Minh vào dạy học phần lịch sử

Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954

2 Một số vấn đề cần lưu ý khi tổ chức giờ dạy 38

Phụ lục minh chứng các hoạt động dạy và học

1 Giới thiệu một số giáo án tích hợp kiến thức liên môn và tư 39tưởng đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào giảng dạy

2 Một số hình ảnh về các hoạt động dạy và học: 54

Tài liệu tham khảo

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng, là truyền thống dân tộc vàtinh hoa đạo đức nhân loại, có tác dụng và ý nghĩa trong ngày nay và mãi mãisau này Đảng ta xác định: “Tư tưởng của Người đã và đang soi sáng cho nhândân ta giành thắng lợi, trở thành những giá trị bền vững của dân tộc Việt Nam vàlan tỏa ra thế giới” Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương đạo đứccủa một vĩ nhân, một lãnh tụ cách mạng vĩ đại, một người cộng sản, nhưngđồng thời cũng là tấm gương đạo đức của một con người rất đỗi bình dị màtrong mỗi chúng ta ai cũng có thể học tập để trở thành một người công dân tốt

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Hồ Chí Minh cao mà không xa, mới màkhông lạ, chói mà không rợp, mới gặp lần đầu đã thấy thân quen Người ra đi,nhưng Người đã để lại muôn vàn tình yêu thương cho cả dân tộc Việt Nam,muôn vàn bài học về đạo đức cách mạng cho thế hệ hôm nay và mai sau Nhữngbài học đạo đức cách mạng của Người đều được bắt nguồn từ văn hóa truyềnthống của dân tộc Việt Nam, được kế thừa từ những tinh hoa của chủ nghĩa Mác

- Lê Nin - đạo đức của người cộng sản chân chính Vì vậy, đạo đức tư tưởng

Hồ Chí Minh là một phần giá trị rất quan trọng trong nền văn hóa Việt Nam.Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, trước những âm mưu, thủ đoạn trong việcthực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, “bạo loạn lật đổ”, những luận điệuxuyên tạc bóp méo sự thật của kẻ thù về Bác Hồ, về Đảng cộng sản Việt Nam,phá hoại chủ trương, đương lối chính sách pháp luật của nhà nước

Trong thời gian qua, khi giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông,các thầy cô giáo đã có sự liên hệ từng sự kiện, hiện tượng, biến cố Lịch sử gắnliền với tên tuổi của Chủ tịch Hồ Chí Minh giúp học sinh hiểu rõ hơn thì giờ đâytrên cơ sở sự liên hệ đó chúng ta khắc họa sâu hơn cho học sinh Nhận thứcđược ý nghĩa và tầm quan trọng ấy, Bộ chính trị (khóa X) đã ban hành chỉ thị số06-CT/TƯ, ngày 07/11/2006 về tổ chức cuộc vận động “ Học tập và làm theotấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” ra đời và chỉ thị số 03-CT/TW ngày14/05/2011 của Bộ chính trị (khóa XI) về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làmtheo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã dấy lên một phong trào sâu rộng, lantỏa đến mọi nơi, mọi tầng lớp trong toàn xã hội Đặc biệt, khi chỉ thị số05-CT/TW ngày 15/05/2016 của Bộ chính trị được tuyên truyền rộng rãi thìphong trào thi đua học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh ngàycàng trở nên mạnh mẽ và có kết quả sâu rộng

Hưởng ứng cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh”, các cuộc thi viết về Bác, hát về Bác, kể chuyện về Bác được sự hưởng ứngđông đảo của các tầng lớp nhân dân, nhưng nay Đảng xác định cần đưa tư tưởng

đó vào thực tế trong cuộc sống để giáo dục thế hệ trẻ Vì vậy, nhiệm vụ này đượcđặt lên vai nghành giáo dục, đặc biệt là môn Lịch sử Bên cạnh đó, cùng với việcđổi mới nội dung, đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành một yêu cầu cấp thiết

để nâng cao chất lượng giáo dục Đây là một vấn đề

lớn, thu hút sự quan tâm của người giáo viên nói riêng và của toàn xã hội nóichung.Vì vậy,việc tích hợp liên môn trong giảng dạy là một trong những phươngpháp dạy học mới nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục hiện nay.

Bộ môn Lịch sử trong trường phổ thông không chỉ trang bị cho các em học sinhvốn kiến thức lịch sử của dân tộc và tìm hiểu lịch sử thế giới mà còn góp phần tolớn trong xây dựng niềm tin, lòng tự tôn dân tộc, giáo dục truyền thống, chủnghĩa yêu nước, hình thành nhân cách bản lĩnh con người Việt Vì vậy, muốnlàm sống dậy quá khứ một cách sinh động đòi hỏi giáo viên cần phải đổi mớiphương pháp dạy học nhằm phát huy năng lực người học

Đối với môn Lịch sử, một thực trạng đang được đặt ra là nội dung các bàigiảng trong sách giáo khoa rất dài, nội dung bài khô khan, nhiều sự kiện nêntrong quá trình giảng dạy giáo viên chưa tạo được hứng thú cho học sinh Họcsinh hiểu một cách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được mốiliên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội,về kiến thức liênmôn… Dạy học liên môn trong lịch sử là hình thức liên kết những kiến thứcgiao thoa môn Lịch Sử với môn Ngữ văn, Địa lý, Âm nhạc, Giáo dục côngdân Vì vậy, một trong những phương pháp giảng dạy bộ môn Lịch sử đạt kếtquả cao đó là vận dụng kiến thức liên môn trong quá trình giảng dạy.Việc vậndụng này bước đầu đã mang kết quả tốt hơn, các giờ học môn Lịch sử trở nênsinh động hơn với những ca khúc âm nhạc, những câu ca dao tục ngữ, nhữngcâu chuyện văn học, những bài thơ, và cả những bài học về đạo đức, về giá trịcủa cuộc sống…thông qua đó nhằm giúp các em cảm thụ bài học một cách nhẹnhàng hơn Các vấn đề lý thuyết trong bài học môn Lịch sử được cụ thể hóasinh động, trực quan với những bản đồ, biểu đồ, với những bức tranh sinh độnghoặc qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh…Qua đó, học sinh đãtiếp cận các kiến thức lịch sử ở nhiều khía cạnh, nhiều giác quan và các lĩnh vựckhác nhau Điều này đã thúc đẩy các em học tập tích cực hơn, có nhận thức rõràng để từ đó có thái độ đúng đắn, hành vi phù hợp với cuộc sống hàng ngày

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử tại trường, nơi đâyđời sống còn gặp nhiều khó khăn, nhưng người dân sống rất chất phác thậtthà.Tại đây, người dân luôn quan niệm môn Lịch sử là môn học phụ không cầnthiết, vì vậy người dân không quan tâm, chú trọng Còn đối với các em học sinh

sự hứng thú đối với môn học gần như không có, các kỉ năng sống còn rất nhiềuhạn chế Chính vì thế, để nâng cao chất lượng dạy học đối với môn Lịch sử bậcTrung học phổ thông, trong suốt quá trình dạy học tôi luôn tìm tòi và đổi mớiphương pháp nhằm giúp các em yêu thích môn học hơn và qua một số bài họcnhằm lồng ghép đạo đức tư tưởng đạo đức tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh

để nhằm giáo dục nhân cách cho học sinh, đồng thời phát động được phong tràohọc tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác trong học tập cũng như trongcuộc sống hàng ngày

Xuất phát từ những lí do trên tôi đã chọn đề tài “Tích hợp kiến thức liên môn

và tư tưởng đạo đức Chủ tịch Hồ Chí Minh vào giảng dạy phần lịch sử Việt

Nam giai đoạn 1945 - 1954” để làm sáng kiến kinh nghiệm trong năm học

- Từ đó giáo dục cho học sinh tấm gương đạo đức của chủ tịch Hồ Chí Minh - vịlãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam Suốt cả cuộc đời mình, Người đã luônđặt lợi ích của dân tộc của nhân dân lên trên hết, đưa cách mạng Việt Nam đi từthắng lợi này đến thắng lợi khác Đặc biệt trong con người Bác luôn đầy ắp tìnhyêu thương đối với dân tộc ta, từ cụ già cho đến em nhỏ, từ người lính, anh chị

em dân công và kể cả tù binh của Pháp với một tình cảm rất đỗi yêu thương,bình dị, ngọt ngào

- Thông qua bài học, ngoài việc giúp học sinh nắm được nội dung chính củaLịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954, tôi còn muốn hướng học sinh tới việcvận dụng những phẩm chất đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh với những hìnhảnh chân thực, bình dị đó đi vào cuộc sống, biết cách sống giản dị, tiết kiệm, biếtyêu thương bạn bè và những người xung quanh, biết sống vị tha bao dung nhằmxây dựng nhân cách của người học sinh trong nhà trường và ngoài xã hội

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của đề tài là học sinh lớp 12 Trường

THPT nơi tôi dạy, ngoài ra còn có sự tham gia của 1 số học sinh ở một sốtrường trên địa bàn phụ cận Huyện

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là hiệu quả thiết thực từ việc tích hợp

kiến thức liên môn và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy một 1 sốbài cụ thể (Bài 17: Nước Việt Nam dâ chủ cọng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đếntrước ngày 19/12/1946 ( Tiết 1) và Bài 18: Bước phát triển mới của cuộc khángchiến chống thực dân Pháp xâm lược 1946-1950 ( Tiết 3): Chiến dịch biên giớithu đông 1950, lịch sử lớp 12, mỗi tiết học thực hiện trong vòng 45 phút tại lớphọc) tại trường tôi

4. Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu các tài liệu liên quan làm cơ sở lí thuyết cho đề tài: Lý luận dạyhọc lịch sử, các tài liệu dạy học chủ đề, các tài liệu dạy học liên môn, tăngcường các hoạt động trải nghiệm

- Nghiên cứu chương trình SGK lớp 12, các tư liệu lịch sử Việt Nam liên quan ,các môn học như Văn học, Địa lý, Âm nhạc, Quốc phòng , các tài liệu khoahọc như báo chí, tranh ảnh, Intemet có liên quan đến đề tài

- Phương pháp so sánh, đối chứng, liên hệ thực tế: nhằm khảo sát tình hình, kết quả sau khi tổ chức dạy học qua phiếu câu hỏi giành cho học sinh khối 12

- Phương pháp phân tích, tổng hợp các tư liệu

5 Tính mới của đề tài

Tổ chức được tiết học tích hợp các môn Địa lý, Ngữ văn, Âm nhạc, Giáodục công dân giúp học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức, kĩ năng của nhiều lĩnhvực chuyên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong học tập và đời sống,qua đó giúp học sinh phát triển được những phẩm chất và năng lực mà chươngtrình giáo dục THPT đang hướng tới Việc dạy học tích hợp kiến thức liên môncòn giúp tránh được sự trùng lặp kiến thức nếu dạy ở nhiều môn học, nhờ đóphù hợp với thời gian học của học sinh trong trường THPT, góp phần giảm tải

so với chương trình hiện hành

Về việc lồng ghép tư tưởng đạo đức của chủ tịch Hồ Chí Minh mặc dù đãđược thực hiện ở nhiều bài trong chương trình, nhưng ở bài giai đoạn 1945-

1954 lại rất đặc biệt Ở giai đoạn này đã tổng hòa được hầu hết các cốt cách củacon người Bác thông qua những hình ảnh chân thực trong cuộc sống hàng ngày,đồng thời đã toát lên được cốt cách của một vị lãnh tụ thiên tài trong việc dùngngười, trong đối sách đối với kẻ thù và đưa ra được những quyết định vô cùngsáng suốt Từ đó, giúp học sinh có cách nhìn nhận con Người Bác một cách toàndiện, biết học tập và vận dụng nó vào cuộc sống

Đề tài nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn dạy học, nó có tính khả thi khôngchỉ đối với bản thân tôi và nhóm giáo viên môn Lịch sử của trường nhằm nângcao chất lượng dạy học bộ môn mà trên thực tế còn được nhân rộng ra cáctrường trên địa bàn của Huyện

PHẦN II: NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận

1 Tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta cũng nhưtrong sinh hoạt đời thường đã hình thành nên những nét văn hóa truyền thốngtốt đẹp Trong hàng loạt các nét văn hóa truyền thống ấy cha ông ta luôn coitrọng việc giữ gìn và phát huy các giá trị chuẩn mực đạo đức tốt đẹp là mộttrong những yếu tố quan trọng hàng đầu, bởi đó là những nét đẹp của con ngườiViệt Nam ta về tình yêu quê hương đất nước, tinh thần đoàn kết thủy chung,hiếu học, sự cần cù

Không chỉ trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ tổ quốc thìdân tộc ta mới quan tâm và phát huy những truyền thống cao đẹp ấy, mà hômnay trong công cuộc xây dựng xã hội mới, Đảng ta vẫn luôn chăm lo và phát huytruyền thống ấy Để đảm bảo thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước tiến mạnh trên con đường XHCN, hội nhập quốc tế thì nghành giáodục phải đảm bảo thực hiện mục tiêu đào tạo con người Việt Nam phát triểntoàn diện, có năng lực, có trí thức, được giáo dục theo quan điểm CN Mác- LêNin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó giáo dục đạo đức là khâu quan trọng nhất

Nội dung sách giáo khoa môn Lịch sử lớp 12 có nhiều sự kiện về Chủ tịch

Hồ Chí Minh, về cuộc đời hoạt động cách mạng của Người Tuy nhiên, qua nộidung bài học, phần lớn các em tiếp thu kiến thức nặng về cảm tính, thậm chí một

bộ phận học sinh không chịu tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Hồ ChíMinh, sự tiếp thu, lĩnh hội kiến thức còn mang tính đối phó, nên tác động về tưtương Hồ Chí Minh đến suy nghĩ và hành động của các em chưa mạnh mẽ,chưa có hiệu quả cao

Là giáo viên Lịch sử qua nhiều năm kinh nghiệm, tôi nhận thấy rằng việclồng ghép giáo dục đạo đức tư tưởng Hồ Chí Minh trong các bài giảng là vôcùng cần thiết nằm nâng cao tư tưởng đạo đức cách mạng cho học sinh Tuynhiên, việc lồng ghép đòi hỏi giáo viên cần có sự uyển chuyển, linh động trongcách tích hợp theo từng đối tượng học sinh, biến cái “ cao siêu” trong suy nghĩcủa các em thành những cái “ thật gần”, để các em dễ dàng tiếp nhận Từ đó,việc tích hợp đạo đức tư tưởng Hồ Chí Minh trong bài dạy thật sự có giá trị,góp phần hình thành nhân cách, lối sống, lối sinh hoạt theo đúng pháp luật, nộiquy của nhà trường nhằm hạn chế vấn đề học sinh vi phạm trong trường họccũng như ngoài xã hội

2 Dạy học tích hợp liên môn

- Khái niệm dạy học tích hợp liên môn

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quanđến hai hay nhiều môn học “ Tích hợp là nói đến phương pháp và mục tiêu củahoạt động dạy học, còn “liên môn” là đề cập tới nội dung dạy học Đã dạy học “

tích hợp” thì chắc chắn phải dạy kiến thức và ngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy học liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp.

Ở mức độ thấp thì dạy học mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục

có liên quan đến quá trình dạy học một môn học như: lồng ghép giáo dục đạođức, lối sống; giáo dục lối sống; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới biểnđảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường antoàn giao thông; mức độ tích hợp cao hơn là xử lí các nội dung kiến thức trongmối liên quan với nhau, bảo đảm cho học sinh tổng hợp được các kiến thức đómột cách hợp lý để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống, đồngthời tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở cácmôn học khác nhau

Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quanđến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng mộthiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ, kiến thức Sinh học, Hóahọc trong chế tạo thuốc; kiến thức Lịch sử, Địa lý trong chủ quyền biển đảo;kiến thức Ngữ văn, Giáo dục công dân trong giáo dục đạo đức, lối sống

- Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

Đối với học sinh, học tích hợp liên môn có tính thực tiễn, nên sinh động,hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tậpcho học sinh Học chủ đề tích hợp liên môn, học sinh được tăng cường vậndụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớkiến thức một cách máy móc; Đối với giáo viên, sẽ gặp khó khăn trong thời gianđầu vì một lúc phải tìm hiểu rất nhiều môn học ở những lĩnh vực khác nhau Tuynhiên, tình trạng đó sẽ dần được khắc phục bởi trong các giờ lên lớp, với mỗitiết học giáo viên cũng thường xuyên phải lồng ghép những kiến thức của cácmôn học học vào bài dạy của minh nên việc tiếp cận những kiến thức liên môn

đó không quá khó khăn Bên cạnh đó, với việc đổi mới giáo dục như hiện nayhọc sinh là chủ thể của hoạt động nhận thức, giáo viên chỉ là người địnhhướng , tổ chức, đánh giá về những hoạt động của học sinh trong các giờ lên lớpcũng như các hoạt động trải nghiệm

Như vậy, dạy học liên môn không những giảm tải cho giáo viên trongviệc dạy học các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tácdụng bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kỉ năng sư phạm cho giáo viên, góp phầnphát triển đội ngũ giáo viên hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạyhọc kiến thức liên môn, tích hợp

II Cơ sở thực tiễn

1 Thực trạng của vấn đề

Môn Lịch sử ở trường phổ thông có tác dụng to lớn đối với thế hệ trẻ vềlịch sử dân tộc, truyền thống dân tộc, hình thành nên thế giới quan khoahọc Song do đặc thù của bộ môn Lịch sử, do một số giáo viên còn chưa thực sựhiểu sâu về phương pháp dạy học và kiến thức còn phụ thuộc vào sách giáokhoa, tức là chưa làm chủ được kiến thức dẫn đến giờ học khô khan, nhàm chán

và nặng nề Tình trạng này đã làm mất đi tính hấp dẫn của môn học Hơn nữa,

tư tưởng coi môn Lịch sử là “môn không quan trọng”, học sinh “học gì thi đấy”nên nhiều học sinh quay lưng với môn Lịch sử

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực trong độclập nhận thức của học sinh hiện nay đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu Lịch

sử là một môn học chứa đựng một lường kiến thức lớn, bao gồm lịch sử thế giới,lịch sử dân tộc từ thời tiền sử cho đến ngày hôm nay Nó gắn liền với các sự kiện,các nhân vật lịch sử, các địa danh nên học sinh rất khó ghi nhớ trong quá trình học.Việc nắm bắt các kiến thức lịch sử một cách có hệ thống là một vấn đề hết sức khókhăn Vì vậy, chất lượng môn học còn rất thấp, đặc biệt là qua các kì thi tốt nghiệpTHPT quốc gia môn Lịch sử luôn xếp ở vị trí sau cùng Nguyên nhân của thựctrạng đó đang là mối trăn trở của nhiều giáo viên môn Lịch sử đang trực tiếp giảngdạy Vì vậy, phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả bài học, tăng thêm tínhhấp dẫn đối với học sinh được nhiều giáo viên đặc biệt quan tâm Nhiều phươngpháp dạy học đổi mới đã được thử nghiệm và góp phần mang lại hiệu quả trong bàihọc như phương pháp nêu và giải quyết tình huống, đàm thoại, sử dụng các đồdùng trực quan, tổ chức hoạt động ngoại khóa…Tuy nhiên, đổi mới phương phápdạy học bằng cách vận dụng kiến thức tích hợp liên môn trong môn lịch sử thì đangcòn là phương pháp còn nhiều mới mẻ, chưa thực sự phổ biến Đặc biệt từ việctích lũy kiến thức liên môn đó để lồng ghép nói về tấm gương đạo đức hồ ChíMinh trong một bài học thì thực sự đang là phương pháp mới mẻ đối với cả giáoviên và học sinh Sở dĩ như vậy là do đây là phương pháp dạy học đạt hiệu quảkiến thức môn lịch sử cao nhưng khó thực hiện đối với giáo viên, nhất là giáo viêncông tác ở những vùng xa xôi, điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn Xuấtphát từ yêu cầu của nguyên tắc vận dụng kiến thức liên môn là khá cao: người giáoviên vừa phải vững vàng kiến thức chuyên môn, vừa phải có kiến thức uyên thâm,vững chắc cùng với kỹ năng dạy học các môn học có liên quan đến môn Lịch sửnhư Địa lý, Ngữ văn, Âm nhạc, Giáo dục công dân…Vì vậy mà phương pháp dạyhọc môn Lịch sử phải đạt đến sự nhuần nhuyễn kiến thức các môn học liên quankhác

Nếu chỉ nhận thức dạy môn Lịch sử chỉ đơn thuần là cung cấp những sốliệu về nguyên nhân, diễn biến, kết quả,ý nghĩa các trận đánh hay các địa danh,các nhân vật lịch sử thì bài dạy sẽ rất khô khan, nhàm chán và vô hình chung bàigiảng sẽ trở thành liệt kê kiến thức đã có sẵn trong sách giáo khoa và người giáoviên sẽ khó chuyển thành những bài giảng sinh động, lôi cuốn học sinh và liênkết nhiều kiến thức khoa học tự nhiên, khoa học xã hội khác Việc vận dụng kiếnthức từ các môn học khác vào giảng dạy môn Lịch sử sẽ góp phần nâng cao hiệuquả bài học và phát huy tính tích cực trong độc lập nhận thức của học sinh

2 Thực trạng học sinh

Tại trường THPT nơi tôi dạy, trước năm 2019- khi chưa vận dụng kiếnthức liên môn vào giảng dạy một số bài cụ thể, sự tiếp thu bài học của học sinhrất khô khan, học sinh thiếu chủ động trong giờ học, chưa phát huy được sựhứng thú, tích cực chủ động trong học sinh, vì vậy hiệu quả giờ học không cao

Riêng bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945đến trước ngày 19/12/1946” (Tiết 1) và Bài 18 “Những năm đầu của cuộc khángchiến toàn quốc chống thực dân Pháp 1946-1950” (Tiết 3) (Lịch sử 12) trongnăm học 2017-2018 và 2018 - 2019 khi giáo viên chưa sử dụng phương phápvận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy, vì thế sau khi HS học xong chươngtrình ôn Lịch sử lớp 12, tôi đã yêu cầu HS trả lời một số nội dung đã học đểnhằm củng cố kiến thức, kết quả tổng hợp như sau:

Kết quả kiểm tra học sinhHiểu bài, nắm Hiểu sơ sài,

Năm học Lớp Sĩ số vững kiến thức kiến thức chưa Chưa hiểu bài

số học sinh chưa hiểu bài, thái độ học tập thụ động cũng chiếm tỉ lệ không nhỏ

Xuất phát từ những lí do và thực trạng trên, trong thời gian qua tôi đã tìm tòi,nghiên cứu và thử áp dụng phương pháp dạy học vận dụng kiến thức liên môn và

tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào trong một số bài học và đã thu được một sốkết quả khả quan Đối với bài 17: “Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946”, trong tiết 1 Với mục tiêu là nhằm giúp họcsinh hiểu được những khó khăn mà nhân dân ta phải đương đầu sau ngày cáchmạng tháng Tám thành công Qua bài học, giúp các em thấy được khả năng lãnhđạo tài tình sáng suốt của Đảng và đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh để đưa đấtnước vượt qua khó khăn, thử thách Từ đó hình thành cho các em tinh thần tươngthân, tương ái, tinh thần vượt khó để vươn lên trong học tập cũng như trong cuộcsống hàng ngày Đối với bài 18 “ Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp xâm lược 1946-1950, mục III- Chiến dịch Việt Bắc thu đông năm 1950”.Với mục tiêu là giúp HS nắm được bước phát

triển mới của cuộc kháng chiến, từ chỗ đánh bại hoàn toàn kế hoạch “ đánhnhanh thắng nhanh” của thực dân Pháp trong chiến dịch Việt Bắc năm 1947,quân dân ta đã giành được thế chủ động trên chiến trường chính Bắc Bộ Điềuđặc biệt là trong chiến dịch này có sự tham gia chỉ huy chiến dịch của chủ tịch

Hồ Chí Minh- đây cũng là chiến dịch duy nhất Bác trực tiếp ra trận.Trong chiếndịch này, ngoài sự chỉ huy sáng tạo đầy mưu lược của Đảng và đứng đầu là chủtịch Hồ Chí Minh, sự quyết tâm chiến đấu của toàn dân tộc, HS còn cảm nhậnđược một vị lãnh tụ kính yêu với những hình ảnh rất chân thực, bình dị, một tấmlòng nhân ái bao dung, tình thương yêu chiến sĩ đồng bào vô bờ bến Từ đó,giáo dục các em kĩ năng biết xử lí tình huống, biết yêu thương chia sẻ, sốngnhân ái và nhường nhịn mọi người, biết học tập và làm theo tấm gương đạo đứccủa Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong xu thế hiện nay, việc giáo dục đạo đức lốisống cho HS thực sự cần thiết hơn bao giờ hết Để đạt được mục tiêu của bàihọc cần sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học trong đó phương pháp tíchhợp kiến thức các bộ môn và liên hệ tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đóng vaitrò quan trọng nhằm làm rõ các nội dung mà bài học đề cập đến

III. Tích hợp kiến thức liên môn và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào dạy học phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954

1. Xác định bài giảng có thể tích hợp và lựa chọn nội dung tích hợp phù hợp với bài giảng và khả năng nhận thức của học sinh

Để xác định đúng các bài giảng có thể tích hợp kiến thức liên môn và tíchhợp tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với bài giảng, phù hợp với nhận thức củahọc sinh, yêu cầu GV phải căn cứ vào Chương trình giáo dục môn học của BộGD-ĐT, phân phối chương trình của Sở GD- ĐT, nội dung Sách giáo khoa, yêucầu về chuẩn kiến thức kỉ năng của từng bài học Nắm vững và hiểu biết sâu sắccác chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh đã được học tập và bồi dưỡng Hiểubiết về kiến thức các môn học có thể vận dụng vào bài học cho phù hợp

Để tiến hành tích hợp kiến thức liên môn và tích hợp tư tưởng đạo đức HồChí Minh GV thực hiện các bước sau:

- Bước 1: Xác định rõ kiến thức liên môn cần đưa vào bài học là những mônhọc nào, cần đưa vào những nội dung gì, tích hợp ở phần nào của bài Riêng tưtưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện trong những hoạt động nào củaNgười Từ đó sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, các bài hát, các tác phẩm văn học, bản

đồ, các bài viết, hình ảnh về Người, các bộ phim tư liệu viết về Người liênquan đến nội dung tích hợp

- Tiến hành soạn bài, chú ý xác định rõ các chuẩn kiến thức kỹ năng, mục tiêucủa bài dạy Xác định rõ nội dung tích hợp vào các đơn vị kiến thức cụ thể Xácđịnh rõ phương pháp tích hợp và các tư liệu liên quan phục vụ cho bài dạy Cần chú ý phần chuẩn bị tư liệu có cả của học sinh và giáo viên

Nội dung và các phương pháp tích hợp vào các đơn vị kiến thức cụ thể trong chương III (SGK Lịch sử 12 – Ban cơ bản) như sau:

Bài Nội dung tích hợp Phương thức tích hợpBài 17: Âm nhạc: Tổ chức cho HS hát kết hợp phátNước Việt Tích hợp ca khúc “ Đoàn vệ vấn (Phần khởi động bài học)Nam dân quốc quân”

chủ cộng

hòa từ sau Văn học: - HS sưu tầm trình bày sản

ngày Tích hợp 1 số bài thơ phẩm, GV nhận xét (Mục I: Tình2/9/1945 - Ngọn quốc kì (Xuân Diệu) hình nước ta sau Cách mạng

- Hồ Chí Minh (Tế Hanh)ngày

19/12/1946 - Nhiệt liệt hoan nghênh tổng

tuyển cử lần đầu (Tố Hữu)

Tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh:

+ Về giáo dục tinh thần yêu - Lồng ghép trong bài giảng củanước, vì nước vì dân, vượt qua GV(Mục II: Bước đầu xây dựngmọi khó khăn, thử thách để đạt chính quyền cách mạng, giảimục đích cách mạng quyết khó khăn về nạn đói, nạn+ Về đạo đức cách mạng cần , dốt và khó khăn về tài chính)kiệm, liêm, chính, chí công vô

+ Về tình yêu thương con

dụng bài tập tình huống, tổ chứcngười, lòng nhân ái bao dung cho HS giải quyết tình huống.

- HS nghiên cứu SGK trả lời câuhỏi

- Lồng ghép trong bài giảng củaGV( Mục II: Bước đầu xây dựngchính quyền cách mạng, giảiquyết nạn đói, nạn dốt và khókhăn về tài chính

2 Giải quyết nạn đói, nạn dốt vàkhó khăn về tài chính)

Bài 18: Địa Lý: - Gv sử dụng lược đồ trống, yêuNhững - Khai thác vị trí Việt Bắc cầu HS thảo luận ( Mục III:năm đầu -Tầm quan trọng của đường số Chiến dịch Việt Bắc thu – đông

4, vị trí Đông Khê

quốc

chống thực đông năm 1947)

2 Chiến dịch Biên giới thu đông

1950 cho HS đóng vai

“ phóng viên chiến trường” ; GVphát vấn

Âm nhạc: - Cho HS tập bài hát “ Trường ca

Ca khúc “ Trường ca sông Lô” sông Lô”, khai thác bài hát GV

phát vấn (Mục III: Chiến dịchViệt Bắc thu – đông năm 1947

và việc đẩy mạnh kháng chiếntoàn dân, toàn diện

1.Chiến dịch Việt Bắc thu –đông năm 1947)

Giáo dục công dân: - HS sưu tầm 1 số truyện kế, GV+ Chuyện kể về anh hùng La cho HS thi kể chuyện, cử BGK

chấm điểm ( sử dụng trong hoạtVăn Cầu

động tìm tòi và mở rộng)+ Các câu chuyện kể về Bác

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí + Trích dẫn lời kêu gọi “ Toàn

+ Về cần, kiệm, liêm, chính, chí Hồ Chí Minh HS tìm hiểu nội

dung, trả lời câu hỏi ( Mục I.công vô tư

Kháng chiến toàn quốc chốngthực dân Pháp bùng nổ

+ Về quốc phòng toàn dân, xây 2.Đường lối kháng chiến chốngdựng lực lượng vũ trang nhân Pháp của Đảng)

dân+ Về tình yêu thương con - HS đóng vai “Bác đi chiếnngười, lòng nhân ái bao dung

dịch” (chiếu video) Sau khi HSxem xong, Gv đặt câu hỏi giúpcác em thấy được tấm gương đạođức của Người

- Cho HS thi kể chuyện về BácHồ

(tiến hành trong các tiết tự chọnhoặc hoạt động ngoại khóa)Bài 19: Tư tưởng Hồ Chí Minh về sức - GV cho HS nghiên cứu “BáoBước phát mạnh nhân dân, của khối đoàn cáo chính trị của chủ tịch Hồ Chítriển mới kết dân tộc Minh” tại Đại hội lần thứ II

Âm nhạc: Ca khúc “ Hò Kéo - Gv chuẩn bị ô chữ, nêu câu hỏi

hát và khai thác nội dung( Mục II: Cuộc tiến công chiếnlược Đông – Xuân 1953-1954 vàchiến dịch Điện Biên Phủ năm1954

2 Chiến dịch lịch sử Điện BiênPhủ ( 1954)

Văn học: Các sáng tác viết về - HS sưu tẩm 1 số bài thơ tiêungười lính biểu trong kháng chiến chống+ Đồng chí (Chính Hữu) Pháp (1945-1954) viết về người

lính, Gv tổ chức cho HS trò chơi+ Đất nước (Nguyễn Đình Thi)

“ Đối mặt”

+ Tây Tiến (Quang Dũng)+ Tống Biệt Hành (Thâm Tâm)+ Hoan hô chiến sĩ Điện Biên

(Tố Hữu)…

Giáo dục công dân: Tìm hiểu

về anh hùng Tô Vĩnh Diện - GV cho HS xem bức tranh

“ Một cỗ pháo chèn lên mộtchiến sĩ ”, GV nêu câu hỏi nhậnthức (sử dụng trong phần đầumục 2: Chiến dịch lịch sử ĐiệnBiên Phủ 1954 )

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí - HS viết bài thuyết trình

Minh về sức mạnh nhân dân, (khoảng 200 từ) về sức mạnh của

của khối đoàn kết dân tộc nhân dân, của khối đoàn kết dân

tộc trong kháng chiến chốngPháp( Mục IV.Nguyên nhânthắng lợi, ý nghĩa lịch sử củacuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp ( 1945 – 1954)( sử dụng trong hoạt động tìm tòi

- Nội dung tích hợp: Việt Bắc là căn cứ địa cách mạng ra đời sớm nhất vàlớn nhất trong thời kì chuẩn bị cách mạng tháng Tám năm 1945, trong cuộckháng chiến chống Pháp (1946-1954) và can thiệp Mĩ (1954-1975) Quá trìnhcủng cố, phát triển của căn cứ địa Việt Bắc gắn liền với hoạt động cách mạngcủa chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng và Chính phủ Công việc lựachọn Việt Bắc làm an toàn khu (ATK) để quay lại hoạt động cách mạng đã được

Hồ Chí Minh suy nghĩ và chuẩn bị từ trước Trong điều kiện so sánh lực lượnggiữa ta với địch hết sức chênh lệch, chúng ta không thể đem toàn lực dốc vàomột vài trận để phân thắng bại mà phải tổ chức kháng chiến lâu dài Việt Bắc làmột vùng rừng núi hiểm trở gồm các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, HàGiang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, trong đó các huyện Sơn Dương, Định Hóa,Đại Từ, Chợ Đồn, Chợ Rã đã được chọn làm ATK Việt Bắc có đủ các điềukiện thuận lợi về địa lý, lịch sử, kinh tế, nhân dân để xây dựng căn cứ địa cáchmạng

Với chỉ đạo nhanh chóng rút lực lượng lên ATK của Chủ tịch Hồ Chí

lên Việt Bắc đã hoàn thành Ngoài ra khoảng 40.000 tấn máy móc, thiết bị,nguyên liệu cũng đã dùng để xây dựng được 57 cơ sở sản xuất quân giới phục

vụ kháng chiến Ta cũng đã di chuyển được các máy in báo, tiền, cơ sở vật chấtcủa bệnh viện, trường học, đài phát thanh lên chiến khu an toàn

- Về phương tiện: GV chuẩn bị lược đồ trống về chiến dịch Việt Bắc năm

1947 (PHỤ LỤC 8)

- Phương pháp: Khi mở đầu mục 1: Chiến dịch Việt Bắc thu đông năm

1947, GV treo bản đồ trống (PHỤ LỤC 9) lên bảng, yêu cầu HS xác định vị tríquan trọng và các mũi tấn công sau đó dán lên bản đồ, sau đó GV đặt câu hỏi

cho HS thảo luận: Theo em, vì sao Đảng ta lại tiếp tục chọn căn cứ địa Việt Bắc làm nơi đóng quân?

Sau khi HS trả lời, GV kết luận: Việt Bắc là căn cứ địa của cả nước đượcĐảng ta chủ trương xây dựng từ 1941- 1945 bao gồm các tỉnh: Cao Bằng, BắcCạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên Điều kiện cơ bản để tatiến hành kháng chiến lâu dài là phải bảo toàn và phát triển lực lượng, đồng thờixây dựng căn cứ địa vững chắc, không chỉ thuận lợi về địa hình mà phong trào

và cơ sở quần chúng phải mạnh Nhân dân các dân tộc Việt Bắc có lòng yêunước nồng nàn, đoàn kết, cần cù Trước cách mạng tháng Tám đã nghe theo lờikêu gọi của Đảng, của Bác Hồ Trong các lí do để lựa chọn Việt Bắc làm căn cứ,

có lẽ lí do quan trọng nhất chính là sự ủng hộ của lòng dân Việt Bắc Theo Bác,sống giữa đồng bào tức là được bảo vệ an toàn nhất

- Mục tiêu: nhằm giúp HS thấy được tầm quan trọng của Việt Bắc trong cuộckháng chiến chống Pháp xâm lược (1945-1954) và lí giải được mục đích củaĐảng ta khi lựa chọn căn cứ địa Việt Bắc

Khi dạy bài 18: Chiến dịch Biên giới thu đông năm 1950; Mục IV: Hoàn cảnh lịch sử mới và chiến dịch Biên giới thu – đông năm 1950

+ Nội dung: học sinh hiểu được tầm quan trọng của đường số 4, đặc biệt vị tríĐông Khê

+ Phương tiện: Lược đồ “ Chiến dịch Biên giới năm 1950”(PHỤ LỤC 10)+ Phương pháp: GV chiếu lược đồ “Chiến dịch biên giới thu đông năm 1950”,yêu cầu Hs quan sát cách bố trí quân của Pháp trong kế hoạch Rơve (đường số

4, hành lang Đông- Tây) Sau đó nêu câu hỏi để HS trả lời: Theo em, trong kế hoạch Rove, Pháp lại tăng cường hệ thống phòng ngự trên đường số 4?

GV chốt 1 số ý chính:

+ Vùng biên giới Việt- Trung có tầm chiến lược quan trọng, có đường huyếtmạch số 4 trải dài trên 300 km, chạy qua 3 tỉnh biên giới Cao Bằng, Lạng Sơn,Quảng Ninh, qua căn cứ địa Việt Bắc

+ Từ sau chiến dịch Việt Bắc- thu đông năm 1947, thực dân Pháp tập trung xâydựng hệ thống đồn binh trên đường số 4, với mưu đồ “cắm mũi dao sâu” vào giữacăn cứ địa Việt Bắc, đánh phá hậu phương kháng chiến của nhân dân ta đối ngănchặn sự chi viện từ các nước xã hội chủ nghĩa, cô lập cuộc kháng chiến của

ta với quốc tế, ngăn cản sự liên lạc giữa Việt Bắc với Liên khu III và Liên khu IV.

- Tiếp đó, khi dạy mục IV.2: Chiến dịch Biên giói thu – đông năm 1950, GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm:

Vấn đề thảo luận: Vị trí mở màn chiến dịch Biên giới?

GV yêu cầu các nhóm HS quan sát vị trí các cứ điểm trên đường số 4, thảo luận

để chọn vị trí mở màn chiến dịch Biên giới

Các nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác tranh biện về sự lựa chọn của các nhóm

+ GV kết luận, lí giải nguyên nhân Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng lại quyết định chọn Đông Khê làm điểm mở màn chiến dịch

+ GV gợi ý: Đông Khê là một cụm cứ điểm của địch nhưng không to, rộng vàcứng như Cao Bằng Địa hình bao quanh là rừng rậm, núi cao, giúp ta dẫn quântiến nhận trận địa dễ hơn, được xem là cái “yết hầu” đảm bảo cho Cao Bằng.Đánh vào Đông Khê buộc địch phải cứu viện, sẽ tạo thời cơ cho ta tiêu diệt bọncứu viện, tạo thời cơ ta tiêu diệt bọn viện binh Đánh địch lúc đang vận độngngoài công sự dễ hơn Bác đã chỉ rõ: Ta đánh vào Đông Khê tức là đánh vào nơiđịch tương đối yếu Nhưng đây là vị trí rất quan trọng của địch trên chiến tuyếnCao Bằng- Lạng Sơn Mất Đông Khê buộc địch cho quân đi ứng cứu ta có điềukiện tiêu diệt chúng trong vận động

+ Tác dụng: Từ chỗ nắm bắt được tầm quan trọng của căn cứ địa Việt Bắc và vịtrí Đông Khê trong chiến dịch nhằm giúp các em thấy được sự lãnh đạo tài tìnhcủa Đảng đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh, đã biết nắm bắt được địa hình địavật để có những quyết định sáng suốt, kịp thời đưa cuộc kháng chiến đi đếnthắng lợi

Khi dạy bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết

thúc ( 1953-1954)

Mục I: Âm mưu mới của Pháp- Mĩ ở Đông Dương: Kế hoạch Na va

Mục II: Cuộc tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953- 1954 và chiến dịch ĐiệnBiên Phủ năm 1954

Nội dung tích hợp: Tìm hiểu vị trí chiến lược của Điện Biên Phủ- Tây Bắc.Đối với Pháp, địa danh này là một vị trí chiến lược quan trọng chẳng những đốivới chiến trường Đông Dương, mà còn đối với khu vực Đông Nam Á, và là mộtbàn xoay có thể xoay đi bốn phía Việt Nam, Lào, Mianma, Trung Quốc, là chìakhóa để bảo vệ Thượng Lào

Được sự giúp đỡ của Mĩ, thực dân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành mộttập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương, thành trung tâm của kế hoạch Na va

Về phía ta, sau khi nhận định và đánh giá âm mưu, thủ đoạn mới của địch,cuối tháng 9/1953, tai khu ATK (An toàn khu) Định Hóa, Thái Nguyên, Bộ

Chính trị đã vạch ra những khó khăn mới của địch, vạch ra phương châm tác chiến của ta.

- Phương pháp tích hợp:

+ Bước 1: Sau khi dạy xong mục 1 : Cuộc tiến công chiến lược Đông – Xuân1953-1954, GV tổ sử dụng lược đồ trống, tổ chức cho học sinh dán lên lược đồtrống những vị trí tập trung của Pháp sau chiến cuộc Đông xuân 1953-1954.+ Bước 2: Thảo luận nhóm: GVchia lớp thành 4 nhóm, nội dung thảo luận:Trong 5 điểm tập trung quân của địch, Na va chọn vị trí nào để quyết chiến vớiquân đội Việt Nam? Vì sao?

Các nhóm thảo luận, ghi địa điểm và lí do chọn vị trí vào bảng nhóm Saukhi HS báo cáo, GV tổ chức cho các nhóm tranh biện về vị trí các nhóm đãchọn GV sử dụng bản đồ, tranh ảnh về vị trí của Điện Biên Phủ nhấn mạnhnguyên nhân Na va chọn Điện Biên Phủ

2.2 Môn Âm Nhạc

Để giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác dụng của âm nhạc trong cuộc khángchiến chống Pháp, GV hướng tới để HS hiểu được: Trong máu lửa, trong đauthương của cuộc kháng chiến chống Pháp, âm nhạc vẫn cất lên những ngọn lửathôi thúc tinh thần chiến đấu quật cường Hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ trở thànhnguồn sáng tác bất tận của các nhạc sĩ Một thời máu và hoa, một thời âm nhạc

và chiến tranh có mối quan hệ mật thiết, đó là mối quan hệ biện chứng, tác độngqua lại lẫn nhau “Tiếng hát át tiếng bom” Hơi thở, hình ảnh của những ngườilính chống pháp đã làm nên chất thép trong những ca khúc cách mạng giai đoạn1945-1954 Ngược lại, những bài hát, khi thì sục sôi tinh thần quyết chiến, khilại thủ thỉ, nhẹ nhàng như những bản tình ca về Đảng, về Tổ Quốc đã tiếp thêmsức mạnh để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân vượt qua nghìn trùng khó khăn đểđến bến bờ chiến thắng Hàng loạt các tác phẩm ra đời trong bối cảnh thiếu thốnbộn bề, lưu truyền bằng con đường chép tay và truyền miệng từ đơn vị này đếnđơn vị khác nay đã trở thành những ca khúc bất hủ vượt thời gian

- Bài 17: Nước Việt Nam Dân Chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946

của cả dân tộc: Ra đi ra đi bảo tồn sông núi Ra đi ra đi thà chết chớ lui…

+ Phương tiện: ca khúc “Đoàn vệ quốc quân”

+ Phương pháp: GV cho 1 số HS hát ca khúc “Đoàn vệ quốc quân” của Phan Huỳnh Điểu, yêu cầu cả lớp lắng nghe

Sau khi HS hát xong, GV đặt câu hỏi phát vấn: Tại sao cách mạng tháng Tám đã thành công, nước nhà đã giành độc lập, vậy mà sau cách mạng tháng Tám, ca khúc Đoàn vệ quốc quân lại hừng hực khí thế của đội quân ra trận? Vậy theo các em, dụng ý của tác giả là gì?

HS suy nghĩ trả lời, GV nhận xét và đưa ra 1 số gợi ý

GV khái quát nội dung, ý nghĩa của bài hát

+ Tác dụng: Qua bài hát tích hợp, GV giáo dục học sinh tinh thần yêu

nước, quyết tâm bảo vệ Tổ quốc, noi gương các anh hùng đi trước: Ngày xưa biết bao vị hùng anh/ Quyết vì non song ra tay bao lần / Ngày nay đoàn quân ta gắng làm sao/ Giành quyền tự do hạnh phúc cho dân Từ tinh thần đó xây dựng

cho các em tinh thần lạc quan, yêu đời, dù có khó khăn gian khổ nếu có quyếttâm ta sẽ vượt qua

Đối với bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thựcdân Pháp( 1946-1950), khi trình bày xong phần diến biến chiến dịch Việt Bắcthu đông năm 1947

+ Nội dung tích hợp: Ca khúc “ Trường ca sông Lô” thể hiện khí thế hào hùng của quân dân ta sau chiến thắng trên mặt trận sông Lô năm 1947

+ Phương tiện: “Trường ca sông Lô” do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác Trên dòng sông trở về đoàn người reo mừng vui trên sông nước biếc trôi đầy sông bao đám xác thù/Dân hân hoan nghe song réo vi vu, xa xa đường ngập người vang gió lá vi vu hiền hòa…

- Đông năm 1947 trong đó có chiến thắng Sông Lô làm nức lòng nhân dân cảnước, củng cố niềm tin tất thắng vào sự thắng lợi hoàn toàn của cuộc khángchiến chống thực dân Pháp xâm lược

Với bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc 1954), dạy phần công tác chuẩn bị của ta cho chiến dịch (mục II.2): Chiến dịchĐiện Biên Phủ (1954)

+ Ô chữ cần tìm: HÒ KÉO PHÁO và mở video cho HS nghe ca khúc này.

Bài hát được sáng tác trong chiến dịch Điện Biên Phủ, được chứng kiếnmọi diến biến của chiến dịch, thấy được những gian nan vất vả của bộ đội ngàyđêm phải đưa những cỗ pháo nặng hàng tấn vượt qua dốc núi chiếm lĩnh trậnđịa Những tấm gương hi sinh anh dũng như anh hùng Tô Vĩnh Diện, Phan

Đình Giót và đồng đội đã thôi thúc nhạc sĩ viết lên những lời ca cháy bỏng: “Hò

dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi/ Dốc núi cao cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi/ Vực sâu thăm thẳm vực nào sâu bằng chí căm thù/ Kéo pháo ta lên trận địa đây vùi xác quân thù…”

Bài hát Hò kéo pháo âm vang mãi cùng với chiến thắng lịch sử Điện BiênPhủ Nó như thúc giục cả dân tộc ta đứng lên cứu nước cứu nhà Cho học sinhthấy được những gian nan vất vả của cha ông ta trong cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp xâm lược.Từ đó hình thành trong các em ý chí quyết tâm sắt đávượt qua mọi khó khăn thử thách để giành thắng lợi cuối cùng

Hoặc khi dạy đến phần kết thúc chiến dịch, Gv hát cho HS nghe một đoạntong bài: “ Chiến thắng Điện Biên” được nhạc sĩ Đỗ Nhuận viết ngay trong đêm7/5/1954 bên bếp lửa nhà sàn Dưới ánh lửa bập bùng như tiếng reo ca trong tráitim hàng triệu người Việt Nam khi ấy, những nốt nhạc rộn rã, náo nức chảy tràn

đã dệt nên một ca khúc hùng tráng của dân tộc: Giải phóng Điện Biên bộ đội ta tiến quân trở về giữa mùa này hoa nở miền Tây Bắc tưng bừng vui/ Bản mường xưa nương lúa mới trồng/ Kìa đàn em bé giữa đồng nắm tay xòe hoa Ca khúc

đã khép lại cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đầy gian khổ của dân tộc ta.Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, “nên vànhhoa đỏ, nên thiên sử vàng”

2.3 Môn Văn học

Chương trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 ở sách giáo khoaLịch sử 12 đề cập đến nhiều nội dung, giai đoạn này gồm nhiều sự kiện quantrọng Vì vậy, cả GV và học sinh gặp rất nhiều vấn đề trong quá trình dạy vàhọc Nhiều kiến thức văn học có vai trò to lớn trong việc tạo biểu tượng Lịch sử,giúp học sinh hiểu sâu sắc về sự kiện, nhân vật, có tác động mạnh đến tư tưởng,tình cảm người học, góp phần làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn nâng caohứng thú học tập cho học sinh

- Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đếntrước ngày 19/12/146, mục I: Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám năm

1945 khi nói về những thuận lợi của nước ta sau ngày cách mạng tháng Tám thành công

+ Phương pháp: Cho HS trình bày sản phẩm của mình, Gv nhận xét và lựa chọn

1 vài tác phẩm tiêu biểu để minh họa Vui với duyên đầu cách mạng, bằng nhiệttình công dân hứng khởi Xuân Diệu tập trung cảm xúc, suy nghĩ, ngợi ca “Ngọnquốc kì” Lời bài thơ giàu chất tráng ca và hưng phấn cách mạng, lá cờ biểutrưng Tổ quốc - Đất nước - Dân tộc là hiện thực đường lối chính trị của Đảng

ta, chính đường lối ấy đã chèo lái con thuyền cách mạng đi đến thành công

Khi ca ngợi về Bác Hồ - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, Người đã chèolái con thuyền cách mạng với khí phách anh hùng mà vô cùng gần gũi, nhà thơ

Tế Hanh đã viết nên những dòng thơ tràn đầy cảm xúc: “Sáng láng, ôn tồn, thành tâm, quyết chí/ Sóng gió khinh, sấm sét chẳng kinh hoàng/ Hồ Chí Minh, chỉ là Người có thể/ Đưa con thuyền Tổ quốc đến vinh quang”

+ Ý nghĩa: Những vần thơ tràn đầy nhựa sống như một dân tộc đang bắt đầu hồisinh, đồng bào cả nước sẽ đồng sức, đồng lòng dưới sự lãnh đạo của Đảng vàChủ tịch Hồ Chí Minh đất nước ta sẽ vượt qua tình thế “ ngàn cân treo sợi tóc”

Từ nội dung bài học nhằm hướng các em tinh thần vượt khó biết vươn lêntrong học tập, trong cuộc sống, luôn lạc quan yêu đời

- Hoặc khi dạy mục mục III.1: Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở lạixâm lược Nam Bộ, để nói về sự ủng hộ của nhân dân cả nước đối với Nam Bộ,

nhà thơ Tố Hữu đã viết về đoàn quân “ Nam tiến”: Máu Việt Nam đang chảy/

Đỏ đồng ôi máu yêu/ Miền Nam đang bốc cháy/ Đồng bào ôi lửa thiêu/ Mau mau lên đứng dậy/ Gươm gươm đâu tuốt ra/ Giết quân thù xâm lược/ Mau xung phong xung phong Lời bài thơ như lời hiệu triệu, giục giã nhân dân cả nước lên

đường vào Nam chiến đấu Ở đây, nhằm giáo dục các em biết yêu thương đùm bọc, tinh thần tương thân tương ái giúp đỡ nhau khi gặp khó khăn.

- Đối với bài 18, mục I.2, Đường lối kháng chiến chống Pháp của Đảng

+ Nội dung tích hợp:

- HS hiểu được nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ của cuộc kháng chiến chống Pháp

- Thấy được những nỗ lực đấu tranh bằng giải pháp hòa bình của Hồ Chí Minh

- Thấy được quyết tâm của dân tộc khi bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp+ Phương tiện: Trích dẫn “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh

+ Phương pháp: GV chiếu lời trích dẫn lên màn hình, mời 1 HS đọc thật to và dõng dạc, yêu cầu cả lớp lắng nghe

+ GV nêu câu hỏi nhận thức: Bác Hồ ra lời kêu gọi “Toàn quốc kháng chiến” trong bối cảnh như thế nào?

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

ra đời, nhưng ở trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, thực dân Pháp đang có dãtâm quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa Chúng đã ra sức gây hấn, xâmlược nước ta Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã kiên trì đấu tranh bằng phương pháp hòa bình nhưng không có kết quả Nhậnthức rõ con đường đấu tranh bằng phương pháp hòa bình không còn phù hợpnữa, mọi sự nhân nhượng của chúng ta đến đây chấm dứt, ngày 19/12/1946 Bác

Hồ đã ra lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến Với ý chí “thà hi sinh tất cả chứnhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ” Lời kêu gọi “Toàn quốckháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh có tác dụng hiệu triệu, lôi cuốn, độngviên toàn Đảng, toàn quân, toàn dân phát huy truyền thống yêu nước, tinh thầnđoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, hi sinh gian khổ hoàn thành tốt nhiệm vụ cáchmạng Đặc biệt, trong những thời khắc cam go, ác liệt của dân tộc, lời kêu gọithi đua ái quốc của Hồ Chí Minh luôn thấm sâu vào các tầng lớp nhân dân, biếnthành sức mạnh đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi vẻ vang Từ nội dungbài học, GV hướng dẫn các em tiếp tục phát huy ý nghĩa, giá trị của “Lời kêugọi thi đua ái quốc” qua các phong trào thi đua trong học tập cũng như trongcuộc sống

-Khi dạy bài 20 - Mục II.2 : Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954.

+ Nội dung tích hợp:

- HS nhận thức được tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc của người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp

- Khắc sâu biểu tượng anh bộ đội cụ Hồ trong cuộc kháng chiến

+ Phương tiện: HS sưu tầm, tìm hiểu một số bài thơ về chiến dịch Điện Biênphủ năm 1954 hoặc trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp(1945-1954) viết vềngười lính

+ Phương pháp: GV tổ chức cho các em trò chơi “Đối

mặt” Thể lệ trò chơi: Chọn đội chơi (khoảng 5-6 người)

Hình thức: GV nêu chủ đề: Hãy tìm các bài thơ trong giai đoạn kháng chiếnchống Pháp giai đoạn 1945-1954 viết về người lính

Cách thức tiến hành: Các em đứng theo vòng tròn, thứ tự từng người một trả lời,nếu đến lượt mình không trả lời được sẽ bị loại khỏi cuộc chơi, người sau cùng

sẽ là người thắng cuộc

Ở nội dung này thông qua các tác phẩm văn học Đất nước (Nguyến ĐìnhThi); Đồng chí (Chính Hữu), Tây Tiến (Quan Dũng), Hoan hô chiến sĩ ĐiệnBiên” (Tố Hữu)…, nhằm khắc sâu cho các em hình ảnh của các chiến sĩ, nhữngngười lính Cụ Hồ, họ đã lên đường chiến đấu với ý chí quyết tâm, bỏ lại cuộc

sống yên bình: Người ra đi đầu không ngoảnh lại/Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy (Nguyễn Đình Thi); ngoài ra nhằm khắc họa hình ảnh người lính rất chất phác, giản dị đời thường qua hình ảnh “Ruộng nương anh gửi bạn thân cày/Gian nhà không mặc kệ gió lung lay” Và trong cuộc chiến đầy khốc liệt ấy họ đã phải chịu biết bao khó khăn, vất vả: Áo anh rách vai/ Quần tôi có vài mảnh vá…Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc/ Quân xanh màu lá giữ oai hùm… nhưng rất hùng tráng mỗi khi ra trận: Hoan hô chiến sĩ Điện Biên/ Chiến sĩ anh hùng/ Đầu nung lửa sắt/ Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi ngủ hầm/ Mưa dầm cơm vắt/ Máu trộn bùn non/ Gan không núng/ Chí không mòn… Nhiều nhà thơ đã thay mặt cho cả dân tộc khen ngợi các chiến sĩ Điện Biên, khẳng định sự chiến đấu

anh dũng tuyệt vời, sự hi sinh máu xương của những người tham gia chiến dịch

là không uổng phí, góp phần mang lại hòa bình cho đất nước, cuộc sống bìnhyên cho nhân dân Chính các tác phẩm văn học đã luôn bám sát hiện thực vàthực hiện nhiệm vụ phản ánh sinh động thực tiễn đấu tranh, kịp thời động viên

và cổ vũ toàn dân, toàn quân tham gia sản xuất và chiến đấu Qua đó, giúp các

em có cái nhìn chân thực, khách về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp củanhân dân ta, giáo dục tinh thần yêu nước, trân trọng những giá trị lịch sử

2.4 Môn Giáo dục công dân

Giáo dục công dân là một môn học có tầm quan trọng đặc biệt trong việcgiáo dục nhân cách cho học sinh Mục đích cuối cùng của tất cả các môn học làgiúp học sinh hiểu biết về tri thức và hoàn thiện về nhân cách, môn Lịch sử cũngkhông nằm ngoại lệ Đặc biệt, phần truyện kể là một trong những nguồn tư liệutrong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường phổ thông lại rất phù hợp và cóthể áp dụng trong giảng dạy môn Lịch sử Kể về một nhân vật lịch sử, kể về mộttrận đánh, kể về một giai đoạn lịch sử… thông qua cách dẫn dắt câu chuyện giáoviên sẽ tác động tình cảm vào học sinh, giúp các em chuyển tri thức thành niềmtin, làm phong phú đời sống tâm hồn, bồi dưỡng thái độ yêu ghét rõ ràng, đốivới cái xấu thì lên án, cái tốt phải biết nêu gương học tập

- Khi dạy bài 18, mục III.2: Chiến dịch Biên giới thu đông năm 1950

+ Nội dung tích hợp:

- HS nhận thức được tinh thần quyết tâm giành thắng lợi của quân dân ta trong kháng chiến chống Pháp

- Thấy được sự mưu trí, tinh thần xả thân quên mình vì độc lập dân tộc

+ Phương tiện: HS sưu tầm 1 số truyện kể về trận đánh ở Đông Khê, về anh hùng La Văn Cầu hay về Bác Hồ trong chiến dịch Biên giới

+ Phương pháp: GV tổ chức cho các em thi kể chuyện, cử ra 1 ban giám khảo.+ Yêu cầu: Nội dung câu chuyện ngắn gọn, súc tích có ý nghĩa giáo dục cao.+ Giáo viên nhận xét, đánh giá và cho điểm

GV trích dẫn 1 câu chuyện: về Anh hùng La Văn Cầu – tổ trưởng đơn vị bộcphá chỉ huy trong trận đánh Đông Khê, khi bị địch bắn trúng cánh tay phải và

má phải đã ôm trái bộc phá nặng 12 kg, gượng hết sức mình ném bộc phá vào lôcốt địch Tấm gương chiến đấu của anh hùng la Văn Cầu đã cổ vũ phong tràothi đua giết giặc lập công trong toàn quân, trở thành lá cờ đầu trong phong tràothi đua sử dụng bộc phá công đồn- một hình thức chiến thuật mới của quân đội

ta từ trong chiến dịch Biên giới thu đông năm 1950 Phẩm chất kiên cường, tựlực của ông đại diện cho phẩm chất của bao thế hệ bộ đội Cụ Hồ Trong cuộcsống, ông luôn lạc quan vượt qua mọi khó khăn Anh hùng lực lượng vũ trangnhân dân La Văn Cầu là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo

- Khi dạy bài 20: mục II.2.Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ

(1954) + Nội dung tích hợp:

- HS nhận thức được tinh thần quyết tâm giành thắng lợi quyết định cuối cùng của quân dân ta trong kháng chiến chống Pháp

- Tinh thần khắc phục khó khăn để chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ

+ Phương tiện: trong phần đầu chuẩn bị cho chiến dịch, GV cho HS xem 1 hìnhảnh “xe kéo pháo đè lên một chiến sĩ”

+ Phương pháp: Cho HS quan sát, GV đặt câu hỏi: Anh là ai? Đang làm nhiệm

vụ gì? Bức tranh gợi cho em nghĩ đến câu chuyện gì?

+ Sau khi HS trả lời, GV nhấn mạnh: Trong bức tranh là hình ảnh phác họa anhhùng Tô Vĩnh Diện, tiểu đội trưởng đội kéo pháo trong chiến dịch Điện Biên

Phủ Khi bộ đội ta kéo pháo qua những chặng đường khó khăn nguy hiểm, anhxung phong giữ càng lái để đảm bảo an toàn cho khẩu pháo Khi một trong 4dây kéo bị đứt, pháo càng lao nhanh, anh đã hô đồng đội: “Thà hi sinh, quyếtbảo vệ pháo” và bất chợt anh buông tay lái lao về phía trước, lấy thân mình chènbánh pháo, nhờ đó đồng đội kịp ghim giữ pháo dừng lại và anh đã hi sinh Tấmgương hi sinh vô cùng anh dũng của đồng chí Tô Vĩnh Diện đã cổ vũ mạnh mẽtoàn đơn vị vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Như vậy, thông qua những câu chuyện kể nhằm giúp các em biết tư duylogic, biết cách thuyết trình một nội dung Đồng thời, các chuyện kể lịch sử chứađựng tính nhân văn, mang tính giáo dục cao Tấm gương chiến đấu hi sinh của cácanh hùng sẽ in đậm trong quá trình hình thành nhân cách giúp các em biết yêuthương con người, biết hi sinh, chịu khó, vươn lên trong học tập

3 Tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh qua các bài giảng Lịch sử

3.1 Giáo dục tinh thần yêu nước, tinh thần vì nước vì dân, vượt qua mọi khó khăn thách thức để đạt được mục đích cách mạng.

- Khi dạy Bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946, dạy mục II: mục 1, 2,3.

+ Nội dung tích hợp: Ngay sau khi Hà Nội khởi nghĩa giành thắng lợi, từ chiếnkhu Việt Bắc Bác trở về Hà Nội, Bác rất đau lòng khi thấy nhân dân ta trải quanạn đói khủng khiếp do hậu quả của chính sách cai trị tàn bạo của bọn thực dân,phong kiến Vì vậy, ngay sau khi đọc Bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nướcViệt Nam dân chủ cộng hòa Người đã ra sắc lệnh diệt “Giặc đói”, giặc dốt Vớicương vị là người đứng đầu Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh xemđói nghèo cũng là một thứ giặc nguy hiểm như giặc dốt và giặc ngoại xâm.+ Hình thức tích hợp: Cho học sinh xem 1 đoạn video về diệt giặc đói, giặc dốt của Hồ chí Minh

+ Hỏi: Từ những hình ảnh đó giúp chúng ta cảm nhận được điều gì ở con ngườicủa Bác?

Từ đó, học sinh hiểu được đó là lòng yêu nước thương dân, cống hiến hếtmình cho sự nghiệp cách mạng

GV nêu câu hỏi:Tại sao Bác lại chủ trương diệt “giặc dốt”? Việc làm đó có ý nghĩa gì?

GV sử dụng một số tranh ảnh về các lớp bình dân học vụ để giúp học sinh hiểu

rõ hơn hoàn cảnh lịch sử của đất nước ta thời điểm đó

Cùng với nạn đói là nạn dốt, do chính sách ngu dân của thực dân, phongkiến nên sau ngày cách mạng tháng Tám thành công cả nước có hơn 90% dân số

mù chữ Bác viết: “Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọnthực dân dùng để cai trị chúng ta, hơn 90 % dân số mù chữ, nhưng chỉ cần 3tháng đủ để học đọc, học viết tiếng nước ta theo vần quốc ngữ Một dân tộc dốt

là một dân tộc yếu, vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ”.Chủ tịch Hồ Chí Minh kí sắc lệnh thành lập “Nha bình dân học vụ”, kêu gọinhân dân cả nước tham gia phong trào xóa nạn mù chữ

Song song với việc diệt giặc đói, giặc dốt là việc xây dựng chính quyềncách mạng, khi dạy mục 1: Xây dựng chính quyền cách mạng

-Nội dung tích hợp: Giúp học sinh hiểu rõ hơn hoàn cảnh đất nước đang trongtình thế lâm nguy, chính phủ Lâm thời không còn phù hợp, vì vậy Bác đã chủtrương phải bầu ra một Quốc hội - đó là cơ quan quyền lực tối cao của nhân dân

sẽ cử ra một chính phủ thực sự của toàn dân và ấn định cho nước Việt Nam mộthiến pháp dân chủ có đủ cơ sơ pháp lý để đấu tranh chống thù trong, giặc ngoài

- Hình thức tích hợp: GV nêu câu hỏi phát vấn, HS trả lời

GV nêu câu hỏi: Tại sao trong lúc nạn đói, nạn dốt đang hoành hành Người lại chủ trương tổng tuyển cử bầu Quốc hội?

GV cho HS thảo luận theo nhóm, cử đại diện trình bày quan điểm củamình

Qua đây giáo dục cho học sinh tinh thần vì dân vì nước của Bác Tưtưởng này xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động của Bác, thể hiện qua nhiều bàidạy Suốt cuộc đời của chủ tịch Hồ Chí Minh từ khi Người ra đi tìm đường cứunước cho đến khi vĩnh biệt chúng ta, Người chỉ có một “Ham muốn tột bậc làlàm sao cho nước nhà hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, đồng bào aicũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành…”

3.2 Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng bắt nguồn từ đạo đức củadân tộc Việt Nam, kế thừa đạo đức Phương Đông, những tinh hoa văn hóa đạođức của nhân loại Hồ Chủ Tịch coi đạo đức là nền tảng của cách mạng, như gốccủa cây Chính vì vậy, Người luôn quan tâm tới việc giáo dục đạo đức cho mọi

người Theo Người, đạo đức cách mạng là: “Trung với nước, hiếu với dân; Yêu thương con người; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư và tinh thần quốc tế trong sáng” Để xây dựng một nền đạo đức mới, Hồ Chí Minh đã nêu lên những nguyên tắc cơ bản để định hướng cho sự lãnh đạo của Đảng là: “Nói phải đi đôi với làm, xây phải đi đôi với chống, phải tu dưỡng đạo đức suốt đời”.

Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945đến trước ngày 19/12/1946

Mục II 2: Giải quyết nạn đói

-Nội dung tích hợp: Sau cách mạng thành công, đất nước ta phải đối đầu vớimột nạn đói nghiêm trọng chưa từng thấy, cảnh người chết đói đầy đường, thaphương cầu thực.Trong bối cảnh đó, Bác đã đưa ra những biện pháp thiết thực:lập hũ gạo cứu đói, ngày đồng tâm, thực hành tiết kiệm, tăng gia sản xuất Trong những lần kêu gọi đó, Bác luôn là người gương mẫu thực hiện trước vànhắc nhở các đồng chí cùng thực hiện

- Hình thức tích hợp: Yêu câu HS nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi, GV sử dụng hình thức phát vấn

GV: Cho HS quan sát 1 số hình ảnh về nạn đói

+ GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh rồi nêu câu hỏi: Từ những hình ảnh trên emcảm nhận được điều gì về tình cảnh nước ta sau ngày cách mạng? Trong bốicảnh đó, Bác đã có chủ trương gì?

+ Sau khi HS trả lời, GV chốt lại 1 số ý chính và kết luận: Chính những việc làmcủa Bác và Trung ương Đảng đã đưa đất nước ta bước đầu giải quyết được khókhăn về nạn đói

Từ đó hình thành cho học sinh tinh thần tương thân, tương ái, lá lành đùm lárách, biết giúp đỡ những người xung quanh

Với bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânPháp ( 1946-1954), Mục IV.2 Chiến dịch Biên Giới thu đông năm 1950

-Nội dung tích hợp: Việc Bác Hồ tham gia chiến dịch giúp học sinh hiểu đượchình ảnh vị lãnh tụ tối cao của Đảng, của dân tộc không ngại khó khăn, nguyhiểm (hình ảnh: trèo đèo, lội suối, giản dị trong ăn mặc, trong cách thể hiện tình

cảm đối với chiến sĩ đồng bào ) cùng Bộ chỉ huy ra mặt trận chỉ đạo chiến đấu

là nguồn động viên to lớn làm nức lòng cán bộ, chiến sĩ, dân công ra sức thi đua

“giết giặc lập công” đưa chiến dịch toàn thắng

- Hình thức tích hợp:+ Học sinh đóng vai “Bác đi chiến dịch”, quay video

+ Cho HS xem 1 số hình ảnh của Bác trên đường đi chiếndịch

- Sau khi HS xem vi deo, GVđặt câu hỏi phát vấn:

+ Tại sao, trong chiến dịch này Bác Hồ trực tiếp tham gia chỉ huy mặt trận?+ Sau khi HS trả lời, GV cung cấp them 1 số nội dung

Đây là chiến dịch vô cùng quan trọng nhằm tiêu hao một bộ phận sinh lựcđịch, giải phóng một phần vùng biên giới phía Bắc, mở rộng mối quan hệ vớicác nước XHCN

Thông qua bài học, giáo dục cho học sinh học tập đức tính giản dị của HồChủ tịch Bởi vì, thế hệ thanh thiếu niên hiện nay do bị tác động bởi nhiều yếu

tố, như phim ảnh, lối sống không lành mạnh đã suy thoái về đạo đức, lối sốngđến cách cư xử với mọi người Vì vậy, giáo dục học sinh học tập đức tính giản

dị của Bác là vô cùng cần thiết từ đó góp phần hình thành nhân cách cho họcsinh Bác Hồ của chúng ta vô cùng giản dị, dù ở cương vị nào lối sống củaNgười cũng giản dị, với một đôi dép cao su, bộ đồ ka ki đã ngã màu

Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đếntrước ngày 19/12/1946, mục III: Đấu tranh chống ngoại xâm, nội phản bảo vệchính quyền cách mạng.

Nội dung tích hợp: Trong bối cảnh sau cách mạng tháng Tám, nước ta phảiđương đầu với nhiều kẻ thù xâm lược, để tránh một lúc phải đối phó với nhiêu

kẻ thù, Trung ương Đảng đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí minh đã phân loại kẻ thù

để có phương pháp đấu tranh cho phù hợp với chủ trương: mềm mỏng trongsách lược, cứng rắn về nguyên tắc, kiên quyết giữ vững chủ quyền dân tộc Đặcbiệt, đối với thực dân Pháp, Người và Trung ương Đảng đã chủ trương nhânnhượng để tránh cho dân tộc ta một cuộc chiến tranh, nhưng càng nhân nhượngthực dân Pháp càng lấn tới bởi vì chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa.Người đã kêu gọi nhân dân chiến đấu đến giọt máu cuối cùng để bảo vệ nền độclập tự do của Tổ quốc

-Hình thức tích hợp: Lồng ghép vào bài giảng của GV

3.3 Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân

Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh được hình thành trên cơ sở lí luận và thựctiễn cách mạng, đó là di sản về nghệ thuật quân sự rất phong phú và quý báu củadân tộc Đó là tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê nin về bạo lực cách mạng, về khởinghĩa vũ trang, về chiến tranh được đề ra cho giai cấp vô sản và quần chúng laođộng trong cuộc đấu tranh giành chính quyền và bảo vệ nền độc lập Đó là tinh hoaquân sự cổ, kim của cả phương Đông và phương Tây Là kinh nghiệm chiến tranhcách mạng của nhiều nước nhất là Trung Quốc và Liên Xô

Khi dạy Bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chốngthực dân Pháp (1946-1950) Mục I.2: Đường lối kháng chiến của Đảng

- Nội dung tích hợp: Sau khi kí Hiệp định Sơ bộ( 6/3) và tạm ước( 14/9/1946),

về phía ta nghiêm chỉnh chấp hành nội dung của hiệp định và Tạm ước, còn vềphía Pháp liên tục có những hành động gây hấn tấn công nước ta Nghiêm trọnghơn, ngày 18/12/1946 Pháp đã gửi 2 bản tối hậu thư yêu cầu ta phải giải tán lựclượng tự vệ chiến đấu và giao quyền kiểm soát thủ đô cho chúng Trước nhữnghành động ngang ngược của kẻ thù, Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minhnhận định, mọi sự nhận nhượng của chúng ta đến đây kết thúc, ngay trong đêm19/12/1946, Bác Hồ đã ra “ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”

- Hình thức tích hợp: GV yêu cầu HS tìm hiểu nội dung đoạn trích trong: “Lời

kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh.: “…bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già người trẻ, không chia đảng phái, tôn giáo dân tộc Hễ

là người Việt Nam thì hãy đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có súng gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước…”

- GV nêu câu hỏi : Theo em, tính chất toàn dân được Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện như thế nào trong đoạn trích? Tư tưởng đó xuất phát từ đâu?

- Sau khi HS trả lời, GV đưa ra 1 số gợi ý:

+ Tính chất toàn dân của cuộc kháng chiến là xuất phát từ tư tưởng của Chủtịch Hồ Chí Minh về quốc phong toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhândân Cuộc kháng chiến này là của toàn dân tộc, không kể già trẻ, gái trai, giáolương, dân tộc, hễ là người Việt Nam hãy đứng lên cứu nước, cứu nhà

+Tư tưởng đó xuất phát từ tư tưởng của chủ nghĩa Mác- LêNin “ Cách mạng

là sự nghiệp của quần chúng”, kháng chiến toàn dân có nghĩa là “ Mỗi ngườidân là một chiến sỹ, mỗi làng xã là một pháo đài”

Giáo viên có thể liên hệ và mở rộng thêm: Tư tưởng đó của Người đã trở thànhmột nét đặc sắc trong nghệ thuật quân sự của Việt Nam Hiện nay đang ngồi trênghế nhà trường phổ thông nhưng các em đã được trang bị những kiến thức cơbản, khoa học về quốc phòng, an ninh, được luyện tập những kỷ năng chiến đấucủa một người lính trên chiến trường Đó chính là các em đang thực hiện tưtưởng của Người về quốc phòng toàn dân (Chiếu cho học sinh xem một số hìnhảnh về giờ học an ninh quốc phòng của học sinh nhà trường )

3.4 Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh của nhân dân, của khối đoàn kết dân tộc

Tư tưởng đại đoàn kết dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chiến lược quyết định

sự thành công của cách mạng, là mục tiêu, là nhiệm vụ hàng đầu của cách mạngViệt Nam Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc khôngchỉ dừng lại ở tư tưởng, ở những lời kêu gọi, mà phải trở thành một chiến lược

cách mạng, một khẩu hiệu hành động của toàn Đảng, toàn dân Nó phải biến sứcmạnh vật chất thành sức mạnh vật chất có tổ chức Tổ chức bao trùm nhất đóchính là Mặt trận dân tộc thống nhất Tư tưởng của Người về sức mạnh nhândân, về khối đại đoàn kết dân tộc chính là thực tiễn của cách mạng Việt Nam.

- Khi dạy bài 19: Bước phát triển của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thựcdân Pháp (1951-1953) mục II Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng(2/1951)

- Nội dung tích hợp: Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang đứng trước nhữngvận hội mới, đồng thời cũng có những thách thức mới Những vận hội và tháchthức đó tác động hàng ngày, hàng giờ đến khối Đại đoàn kết dân tộc Để tiến lên,chúng ta chỉ có con đường là phải kiên trì, vững vàng, quán triệt thực hiện tưtưởng Đại đoàn kết của Hồ Chí Minh, đồng thời, chúng ta cũng phải đổi mới, pháttriển những nội dung phương pháp Đại đoàn kết của Người cho phù hợp với sựvận động, biến đổi của đời sống kinh tế- xã hội trong nước và thế giới Kế thừa,phát triển tư tưởng Đại đoàn kết trong sự nghiệp đổi mới phải có sự nghiên cứusâu sắc toàn diện tất cả các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội và quốc tế

- Hình thức tích hợp: cho học sinh đọc Báo cáo chính trị của Chủ tịch Hồ ChíMinh tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (2/1951).“…Dân ta cómột lòng yêu nước nồng nàn, đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưađến nay, mỗi khi tổ quốc có xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thànhmột làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn,

nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước ”

- Phương pháp: GV nêu câu hỏi phát vấn

+ Hỏi: Đoạn trích trên muốn khẳng định điều gì?

+ Sau khi HS trả lời, GV khắc sâu về tư tưởng đoàn kết toàn dân và sức mạnhcủa khối đoàn kết là một trong những nguyên nhân quyết định cho sự thànhcông trong chiến đấu bảo vệ đất nước Trong giai đoạn hiện tại, chúng ta cầnvận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về Đại đoàn kết để đạt được kết quảcao nhất

- Hay khi giảng dạy bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Phápkết thúc ( 1953-154) mục IV.1 Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiếnchống Pháp

+ Nội dung tích hợp: Cho HS thấy được một trong những nguyên nhân quantrọng góp phần quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp giai đoạn1945-1954 đó chính là toàn quân toàn dân nhất trí đồng lòng, đoàn kết trongchiến đấu

+ Hình thức tích hợp: Tìm hiểu về sức mạnh nhân dân, tinh thần đoàn kết dân tộc trong kháng chiến chống Pháp

+ Phương pháp: HS phân tích được một trong những nguyên nhân quan trọngdẫn đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đó chính

là toàn Đảng, toàn quân ta đoàn kết một lòng, dũng cảm trong chiến đấu, cần cù trong lao động sản xuất.

+ GV ra bài tập về nhà, yêu cầu học sinh HS viết dưới dạng bài thuyết trình(khoảng 200 từ) về tinh thần đoàn kết của nhân dân ta trong chiến đấu cũng nhưtrong sản xuất ( Phần phụ lục)

+ Yêu cầu cần đạt: HS hiểu được hoàn cảnh lịch sử nước ta trong những ngàyđầu sau cách mạng tháng Tám 1945, nhân dân đã đoàn kết đồng lòng vượt quakhó khăn, thử thách, bước đầu giải quyết nạn đói, nạn dốt, khó khăn về tài chính

và tổng tuyển cử bầu Quốc hội thành công Dưới sự lãnh đạo của Đảng đứngđầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh chúng ta đã phân hóa, cô lập kẻ thù tập trung lựclượng đánh Pháp Khi nhân dân Nam Bộ kháng chiến, Đảng đã huy động sứcmạnh cả nước, từng đoàn quân “Nam tiến” tiến vào Miền Nam Trước dã tâmquyết tâm xâm lược nước ta một lần nữa của thực dân Pháp, con đường đấutranh bằng phương pháp hòa bình không thu được kết quả, thông qua Lời kêugọi “Toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, toàn thảy dân tộc ViệtNam đã nhất tề đứng lên, đoàn kết một lòng, đi từ thắng lợi này đến thắng lợikhác và kết thúc bằng chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954

Qua đó, giúp cho học sinh thấy rõ và hiểu một cách sâu sắc: tinh thần yêunước, truyền thống đoàn kết, chung sức chung lòng, sẵn sàng chiến đấu hi sinhcủa nhân dân ta là cội nguồn tạo nên sức mạnh đánh bại mọi kẻ thù dù to lớn

3.5 Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về tình yêu thương con người, lòng nhân ái bao dung

Tấm lòng nhân ái bao dung, yêu thương con người đã làm nên giá trị tinhthần lớn lao và sâu sắc của vị cha già kính yêu - Chủ tịch Hồ Chí Minh Quanđiểm vì con người của Bác đã trở thành một triết lý nhân sinh cao cả, kết tinh từnhững giá trị truyền thống, của dân tộc, của nhân dân và thời đại Suốt cuộc đời,

từ khi bôn ba ra nước ngoài tìm đường cứu nước đến khi vĩnh biệt thế giới Chủtịch Hồ Chí Minh đều một lòng vì nước, vì dân

- Khi dạy Bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946; Mục II.2, 3 Giải quyết nạn đói, giải quyết nạn dốt

- Nội dung tích hợp: Ngay từ ngày đầu cách mạng tháng Tám thành công, tạicuộc họp đầu tiên của Ủy ban nghiên cứu kế hoạch kiến quốc, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã nêu rõ mục tiêu của Nhà nước là: làm cho dân có ăn, làm cho dân cómặc, làm cho dân có chỗ ở, làm cho dân được học hành Để làm được điều đó,Người đề ra nhiệm vụ cấp bách là diệt giặc đói, giặc dốt, Bác là người gươngmẫu thực hiện đầu tiên

- Hình thức tích hợp: lồng ghép vào nội dung bài giảng

Từ đó, giáo dục các em tình yêu thương con người, tinh thần tương thân tương

ái, “lá lành đùm lá rách”, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.Lúc còn sống tình yêu thương con người của Bác được biểu hiện với tất cả mọingười, từ cụ già đến trẻ nhỏ, nhưng đặc biệt hơn là với các chiến sĩ

- Khi dạy Bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp ( 1946-1950); Mục IV.2: Chiến dịch biên giới thu đông năm 1950.+ Nội dung tích hợp: HS thấy được hình ảnh bình dị, tình yêu thương con người của chủ tịch Hồ Chí Minh.

+ Hình thức tích hợp: Thông qua một số câu chuyện kể về Bác Hồ

+ Phương pháp: Thi kể chuyện về Bác (có thể tiến hành trong tiết dạy tự chọnhoặc tiết ngoại khóa) HS có thể chọn một trong số các câu chuyện về Bác Hồ,

GV nhận xét,đánh giá, chấm điểm khích lệ thái độ học tập của học sinh

+ Hình ảnh của Bác rất đỗi bình dị, tràn đầy yêu thương đối với các chiến sĩ.Trên đường hành quân trong chiến dịch Biên giới, Bác không chịu một mìnhcưỡi ngựa, Bác bảo cả bảy người cùng đi bộ, để ngựa thồ hành lí cho anh em đỡmệt Tình yêu thương ấy đã được nhà thơ Minh Huệ khắc học trong bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” Bài thơ lột tả về một đêm Bác Hồ không ngủ vì: “

Bác thương đoàn dân công/ Đêm nay ngủ ngoài rừng/ Rải lá cây làm chiếu/ Manh áo phủ làm chăn/ Trời thì mưa lâm thâm/ Làm sao cho khỏi ướt ”

+ Tình yêu thương con người, lòng nhân ái bao dung không chỉ với chiến sĩđồng bào ta mà ngay cả với tù binh Pháp Ngay khi chiến dịch Biên giới đangtiếp diến, Bác đã chỉ thị phải cứu chữa tận tình cho thương binh địch, khôngđược để tù binh thiếu ăn trong lúc thuốc men, lương thực ta không hề dư dật.Bác chỉ thị cho chỉ huy chiến dịch thông báo cho phía Pháp rằng ta sẽ trao trả tất

cả tù binh tại Thất Khê Với lòng khoan dung, chúng ta sẽ nhanh chóng giác ngộcho tù hàng binh địch

+ Trong một lần khác, thấy cán bộ chiến sĩ ta cho lột giày và tất của tù binhđịch (phòng trường hợp trốn chạy) Bác đã nhắc nhở: Sao chú lại cho lột giày tùbinh rồi treo lên cổ họ? Đối với người phương Tây, không có giày dép họ đi lạirất khó khăn, khổ sở Nếu sợ tù binh chạy trốn thì chí ít các chú phải cho họ đitất chứ

Bác Hồ đã giành trọn cuộc đời mình để đấu tranh cho tự do, hạnh phúc, cho áo

ấm, cơm no của dân tộc Trước lúc vĩnh viễn đi xa Người còn căn dặn: “ Tôi đểlại muôn vàn tình yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho cáccháu thanh niên và nhi đồng Tôi cũng gửi lời chào thân ái đến các đồng chí, cácbạn bè và các cháu thanh niên, nhi đồng quốc tế”

Học tập Bác, chúng ta cần sống vì mọi Người, luôn nêu cao tinh thầntương thân tương ái “Lá lành đùm lá rách, lá rách ít đùm lá rách nhiều”, bằngnhững hành động việc làm cụ thể Hãy chung sức, chung lòng sưởi ấm nhữngngười nghèo xung quanh chúng ta là việc làm thiết thực nhất (chiếu cho họcsinh xem các hoạt động sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn, giúp đỡ học sinh

và trẻ em nghèo của nhà trường và học sinh vùng núi cao của tập thể giáo viên ,những hoạt động ấm áp động viên học sinh)