BÀI BÁO CÁO CUỐI KỲ Môn Tâm lý học Hành vi

Hành vi tình dục BDSM trong bối cảnh phim 50 sắc thái dưới góc nhìn tâm lý học hành vi với lý thuyết kích thích tạo động lực và hành vi tạo tác.. Nghiên cứu về các mô hình hoạt động của

BỘ MÔN TÂM LÝ HỌC

BÀI BÁO CÁO CUỐI KỲ

Lớp: PSY208DV01 Môn: Tâm lý học Hành vi Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Minh Thành

Thành viên nhóm

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 24 tháng 06 năm 2022

Hành vi tình dục BDSM trong bối cảnh phim 50 sắc thái dưới góc nhìn tâm lý học hành vi với lý thuyết kích thích tạo động lực và hành vi tạo tác

Từ khóa: behavior psychology, BDSM, sadomasochism, operant behavior, fifty shades of Grey

Tóm tắt: Trong những năm trở lại đây việc quan hệ tình dục mang xu hướng BDSM dần trở nên

phổ biến Thậm chí trở thành trào lưu của một số bộ phận giới trẻ Nguyên nhân dẫn đến hành vi tình dục này có nhiều luồng ý kiến khác nhau và chưa tìm được thống nhất chung Bài viết này dựa trên phương pháp nghiên cứu thu thập các tài liệu để nêu lên một số nguyên nhân nổi bật Qua cách lý giải dưới góc nhìn tâm lý học hành vi, cụ thể là lý thuyết kích thích tạo động lực và hành vi tạo tác Đồng thời bài nghiên cứu cũng phân tích đánh giá hành vi tình dục BDSM trong

phim Năm mươi sắc thái (Fifty shades of Grey) theo lý thuyết của tâm lý học hành vi Ở phần

bàn luận chúng tôi sẽ thảo luận việc có nên chấp nhận BDSM như một hành vi tình dục bình thường không

1 Giới thiệu chung

1.1 Lý do chọn đề tài:

Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu tiếp cận BDSM chuyển từ hành vi bệnh hoạn sang hành vi thân mật bình thường Tuy nhiên, BDSM vẫn là một chủ đề rất nhạy cảm tại Việt nam, Cho đến hiện tại, các nghiên cứu về hành vi BDSM tại Việt Nam chưa xuất hiện nhiều, và BDSM tại Việt Nam vẫn bị coi là hành vi lệch lạc Điều này làm chúng tôi băn khoăn liệu hành vi này có thực sự lệch lạc hay chỉ là một sở thích tình dục bình

thường Vì vậy nhóm nghiên cứu mong muốn tìm hiểu cơ chế nào đứng đằng sau việc mọi người thực hiện hành vi tình dục theo kiểu BDSM và từ đó chia sẻ cho mọi người những kiến thức về BDSM và cộng đồng những người thực hành BDSM Chúng tôi chọn bộ phim này vi đây là một series phim đề cập đến BDSM và khá nổi tiếng

1.2 Khái niệm về BDSM

BDSM là một loại thực hành tình dục (có khả năng không xảy hành vi giao hợp) nhằm tìm kiếm khoái cảm thông qua: sự đàn áp, khống chế, nhập vai, trao đổi quyền lực và thậm chí quản

lý (điều tiết) các trải nghiệm đau đớn (Alison et al.,2001; Sandnabba et al., 2002) BDSM là viết tắt của Bondage (nô lệ, trói buộc), Discipline (kỷ luật), Dominance (thống trị)-Submission (Quy phục), Masochism (khổ dâm) và Sadism (bạo dâm) Đối với những người thực hành BDSM sẽ có những cấp độ hứng thú đa dạng: một số người tham gia chỉ bị thu hút bởi những hoạt động sơ cấp (như hành động trói buộc) trong khi đó, những người khác sẽ thích những hoạt động linh hoạt cao hơn (Richters et al., 2008) (như đánh đập) Các cách thực hành BDSM đều đáp ứng nguyên tắc

cơ bản: an toàn, lành mạnh và có sự đồng thuận, đây là nền tảng được chấp nhận rộng rãi của cộng đồng những người thực hành BDSM (Nielsen, 2010)

1.3 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu về BDSM

Freud (1905) nghiên cứu về BDSM dựa trên các ca lâm sàng nhằm tìm kiếm các nguyên nhân dẫn đến rối loạn tình dục (bao gồm cả BDSM) Ông cho rằng BDSM là bất thường và lệch lạc, ông mong muốn tìm kiếm giải thích về nguyên nhân thống dâm và khổ dâm, từ đó thiết lập các phương pháp chữa trị Nghiên cứu của Richters et al (2008) lại chỉ ra các điểm củng cố cho giả thiết BDSM chỉ đơn giản là sở thích tình dục Cụ thể họ nghiên cứu trên 19307 khách thể tại

Úc, trong 1,8% người hoạt động tình dục (2,2% nam giới, 1,3% phụ nữ) cho biết họ đã tham gia BDSM trong năm trước Tuy nhiên, họ không bị ép buộc hoạt động tình dục, và không có biểu hiện không vui hay lo lắng, thực sự, những người đàn ông đã tham gia BDSM đạt điểm thấp hơn đáng kể về quy mô đau khổ tâm lý so với những người đàn ông khác Tham gia vào BDSM không liên quan đáng kể đến bất kỳ khó khăn tình dục nào

Trong nghiên cứu của Jozifkova et al (2012), họ đặt ra giả thuyết BDSM xuất hiện như một hành vi thích nghi được củng cố dựa trên các mô hình sinh sản tự nhiên, chứ không phải là

bệnh lý Về mặt sinh học, có bằng chứng nổi lên về sự tương tác giữa một số hệ thống sinh học liên quan đến BDSM: có bằng chứng về sự thay đổi cortisol trong những người khổ dâm là kết quả của tương tác BDSM, cho thấy có sự tham gia của hệ thống căng thẳng sinh lý Ở những kẻ thống trị, niềm vui được đo lường về mặt sinh học này dường như phụ thuộc vào trò chơi quyền lực hơn là trò chơi đau đớn Testosterone và oxytocin cũng liên quan đến BDSM, mặc dù vai trò của chúng ít rõ ràng hơn Nghiên cứu về các mô hình hoạt động của vùng não liên quan đến sở thích BDSM cho thấy vai trò của thể vân đỉnh và thể vân bụng trong bối cảnh của hệ thống khoái cảm và khen thưởng, vỏ não cảm âm sơ cấp và thứ cấp trong bối cảnh cảm nhận đau, các mạch liên quan đến sự đồng cảm như thùy trước (AI), vỏ não giữa (ACC) và vỏ não cảm giác và vỏ não trước bên trái trong bối cảnh tương tác xã hội và tình dục Ngưỡng đau được chứng minh là cao hơn ở những người phục tùng và tương tác BDSM cũng có thể khiến ngưỡng đau tăng ở những người phục tùng (Wuyts & Morrens, 2022)

1.4 Tóm tắt nội dung bộ phim

Bộ phim Năm mươi sắc thái (Fifty Shades of Grey (2015)) lấy bối cảnh tại Hoa Kỳ, một đất

nước đề cao sự tự do và quyền con người Sự tự do và tôn trọng giữa cá nhân với cá nhân trong bối cảnh xã hội Hoa Kỳ góp phần hình thành nên sự đa dạng về hành vi của con người, cụ thể bộ phim đề cập đến hành vi tình dục BDSM của hai nhân vật chính Anastasia Steele và Christian Grey

Nhân vật Christian Grey – một tỷ phú trẻ tuổi, lịch lãm, điển trai, nhưng Grey là người luôn thích kiểm soát mọi việc và có một đời sống tình dục theo hướng BDSM do tuổi thơ của anh luôn

bị ám ảnh bởi tình dục

Nhân vật Anastasia Steele – một nữ sinh viên bình thường năm cuối ngành văn học Anh của trường một trường đại học tại Mỹ Cô là một người hòa đồng, thật thà, và ngây thơ nhưng cũng

có chính kiến của bản thân Mẹ cô thuộc kiểu người người lãng mạn và có những ảo mộng về tình yêu lãng mạn Bà đã trải qua nhiều cuộc hôn nhân

2 Lý thuyết nền tảng

2.1 Hành vi tạo tác của B.F Skinner:

Điều kiện hóa tạo tác của Skinner dựa trên công trình nghiên cứu việc học tập ở động vật của Thorndike năm 1905, Thorndike đề xuất lý thuyết được gọi là “Law of effect”, tuy nhiên Skinner đã đưa ra một thuật ngữ mới vào “Law of effect” đó chính là Reinforcement- tức là củng

cố (Skinner, 1948) Điều kiện hóa tạo tác là một hành vi được theo sau bởi một kích thích củng

cố dẫn đến tăng xác suất hành vi đó xảy ra trong tương lai (Skinner, 1938) Hành vi tạo tác là hành vi được hình thành từ một hành vi trước đó của chủ thể, do tác động vào môi trường và được củng cố, đóng vai trò là tác nhân kích thích Hành vi tạo tác sẽ được lựa chọn bởi kết quả

mà hành vi tạo tác sẽ mang lại Sinh vật sẽ có quyền tự quyết một phần nào đó Trong hệ thống của skinner, hành vi có một đặc điểm mới và một tên gọi mới là “tạo tác”, có ba dạng đó là: hành

vi không điều kiện, có điều kiện và hành vi tạo tác, ba loại này có ba cơ sở tương ứng là: bẩm sinh, phản xạ có điều kiện và quá trình điều kiện tạo tác (Skinner, 1938) Và một trong số đó bao gồm hành vi tạo tác, là yếu tố mà nhóm muốn đưa vào để phân tích về BDSM

Bốn loại hệ quả của hành vi tạo tác: Củng cố tích cực - là một sự kiện mà sinh vật được củng cố bằng phần thưởng dẫn đến sự lặp lại hoặc gia tăng hành vi mong muốn Phần thưởng hoạt động như một kích thích củng cố Củng cố tiêu cực - là việc lấy đi một sự kiện nhằm gây ra trạng thái khó chịu cho sinh vật nhằm gia tăng phản hồi ,điều này được gọi là củng cố tiêu cực bởi và nó giúp triệt tiêu hành vi trong tương lai.Trừng phạt tích cực - trái ngược với củng cố, trừng phạt tích cực là sự kiện được tạo ra nhằm làm suy yếu hoặc loại bỏ mức độ mà hành vi tạo tác khác được diễn ra giúp giảm hành vi xảy ra ngay sau đó Trừng phạt tiêu cực - là khi một kích thích được lấy đi, và việc này làm suy giảm mức độ mà hành vi tạo tác khác được diễn ra

2.2 Kích thích tạo động lực (MO)

Kích thích tạo động lực đề cập đến bất kỳ sự kiện nào làm thay đổi tính hiệu quả củng cố và thay đổi tần suất hành vi được duy trì bởi những các kết quả đó (Laraway et al., 2003)

Kích thích tạo động lực đóng vai trò quan trọng trong hành vi của con người và các nghiên cứu tâm lý đa dạng đã liên quan đến khái niệm này (Kennedy & Meyer, 1998) Kích thích tạo động lực đại diện cho sự kết hợp của động lực vào phân tích thực nghiệm và ứng dụng về hành vi (Laraway et al., 2003; Michael, 1982, 1993) Và một trong số đó chính là hành vi BDSM Kích thích tạo động lực cũng đề cập đến các điều kiện làm thay đổi hiệu quả nhất thời của sự kiện khác như là củng cố và trừng phạt (Laraway et al., 2003; Michael, 1982, 1993)

Kích thích tạo động lực được phân chia thành hai loại: Unconditioned Motivating

Operations (UMO) tức là không được học, có sẵn khi sinh vật được sinh ra và liên quan tới sinh học bao gồm tình dục, cơn đói, cơn đau và nhiệt độ Conditioned Motivating Operations (CMO)

đề cập tới ba yếu tố đó chính là thay thế, phản xạ và bắc cầu

3 Phương pháp nghiên cứu:

Nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát hiện trạng kiến thức về chủ đề hành vi tình dục BDSM dựa trên Lý thuyết kích thích tạo động lực và hành vi tạo tác của Skinner, nhóm tiến hành đặt giả thuyết nghiên cứu sau đó đặt câu hỏi nghiên cứu Từ đó phân tích tổng hợp các và nghiên cứu bằng chứng liên quan, hỗ trợ cho giả thuyết, tuy nhiên vẫn mang tính khách quan, cân bằng Và

áp dụng những kiến thức thức đó phân tích hành vi tình dục BDSM trong phim Năm mươi sắc

thái

Công cụ tìm kiếm: Google scholar, giáo trình môn học tâm lý học hành vi

Từ khoá tìm kiếm: BDSM, kích thích tạo động lực, hành vi tạo tác, điều kiện hóa tạo tác,

năm mươi sắc thái

4 Kết quả

Ngay trong buổi gặp đầu tiên, bối cảnh nơi làm việc liên quan tới Grey (thông tin về chức vụ, tập đoạn Grey, văn phòng làm việc của Grey ) đã thể hiện rõ địa vị xã hội, quyền lực, góp phần tạo nên tính thống trị của Grey Vai trò trong BDSM cũng có sự tương đồng với tính cách cá nhân

và thậm trí công việc của người đó cũng phản ánh vai trò trong BDSM (Hébert & Weaver, 2015,

p 49) Khi Steele tiếp nhận những thông tin về phía Grey trước buổi phỏng vấn thay bạn mình,

cô rơi vào thế bị động, luôn cảm thấy hồi hộp, lo lắng Tới buổi phỏng vấn, cô bị té ngã (trong tư thế quỳ gối xuống sàn) khi mở cửa phòng làm việc của Grey, điều này cũng thể hiện tâm thế bị động của Steele trước Grey Xuyên suốt buổi phỏng vấn, Grey luôn trả lời các câu hỏi Steele nêu

ra một cách chủ động, trong khi đó Steele luôn đưa ra các câu hỏi một cách lúng túng, dè dặt và

có phần ngây thơ trước anh Grey đã chủ động đáp lời rằng“Tôi luôn tập cách kiểm soát mọi thứ,

cô Steele” khi được Steele đặt câu hỏi về tính kiểm soát của anh trong công việc Grey nhận ra sự

lúng túng, bị động của Steele trong buổi phỏng vấn, anh bắt đầu có hứng thú với điều này Đặc

biệt hành động cắn bút và trả lời “Tò mò” của Steele sau khi Grey đặt câu hỏi ngược lại, đã kích

thích tính thống trị bên trong và sự hứng thú của anh với Steele

Sau buổi phỏng vấn chính Steele cũng đã thổ lộ với bạn cùng phòng rằng Grey là người có khí chất áp đảo Sau buổi phỏng vấn, Grey và Steele có thiện cảm và hứng thú về nhau Trong những lần gặp nhau tiếp theo của hai người, Grey luôn là người chủ động tìm gặp Steele, điều hướng cuộc trò chuyện theo ý của mình, và tránh trả lời các câu hỏi cá nhân mà Steele đưa ra,

trong khi Steele luôn khá lúng túng và e dè Tuy nhiên, sau các cuộc gặp, Grey đã nói “Tôi không

dành cho cô”, điều này khiến Steele trải qua cảm giác tước đoạt (về mặt tình cảm) và dập tắt hy

vọng tình cảm của cô dành cho Grey Sau đó vài ngày, Grey lại chủ động tặng những cuốn sách quý về văn học cho Steele, hành động này của Grey như một củng cố tích cực, làm gia tăng giá trị của những cuốn sách, đồng thời làm gia tăng giá trị về sự quan tâm của Grey (có tình cảm đặc

biệt) tới cô là thật theo suy nghĩ của Steele lúc đó Hành động củng cố này của Grey cũng góp phần tạo nên hành vi khôi phục phản hồi của Steel - quyết định gọi điện cho Grey đã xảy ra khi đến quán bar giải trí cùng bạn, với mục đích xác thực suy nghĩ của cô rằng Grey có quan tâm (tình cảm đặc biệt) tới mình Buổi sáng hôm sau, Steele thức dậy trên giường trong khách sạn của Grey, hai người đã có những hành động thân mật (ăn cùng một chiếc bánh, Grey cởi áo trước mặt, ) sau buổi đêm cùng ngủ chung trên một chiếc giường Cũng tại đây, Grey đã giải thích cho Steele về việc tặng sách như một lời xin lỗi với cô về lời nói trước đó, và gợi mở cho Steele rằng anh có sở thích đặc biệt Hành động giải thích này của Grey như một củng cố tích làm gia tăng

tính tò mò của cô về anh, Steele đã nói “Hãy khai sáng cho tôi đi” Ngay sau đó, Grey đã vuốt ve

gương mặt và cảm nhận đôi môi cô qua đôi tay của mình, hành động này đã khiến Steele chìm đắm và tự cắn môi của mình ngay khi Grey kết thúc hành động này Trước khi ra về, Grey đã

dùng tay chạm thêm một lần nữa vào đôi môi của Steele và nói “Tôi rất muốn cắn đôi môi này”,

dù Steele ngỏ ý đồng ý nhưng Grey đã đáp lại rằng chỉ khi nào Steele đồng ý bằng văn bản nếu không Grey sẽ không chạm vào cô Tuy nhiên, khi hai người vào thang máy, Steele lại tiếp tục hành vi cắn môi, ngay khi Grey nhìn thấy hành vi này, anh đã tiến tới, ghì chặt Steele và hôn cô ngay tức khắc Khi hành động thân mật (hôn) của hai người dừng lại, cả hai đều có cảm giác thích thú

Một khoảng thời gian ngắn sau đó, Grey tự lái trực thăng đưa Steele về nhà của mình Tại nơi đây, Grey lần đầu tiên đưa ra bản “thỏa thuận bí mật” (về hành vi tình dục BDSM) với Steele,

và tiết lộ một vài điều về sở thích tình dục của bản thân Anh đưa cô tới trước căn phòng đỏ của mình, và nói cô có thể quyết định ra về ngay lúc này Lời nói vào thời điểm lúc này của

Grey khiến Steele trải qua cảm giác tước đoạt (về việc biết sở thích đặc biệt của Grey), từ đó làm gia tăng giá trị mở cửa căn phòng, vì Steele biết giá trị căn phòng tương đương với giá trị về sở thích đặc biệt của Grey Trong căn phòng, Steele hoàn toàn choáng ngợp trước những dụng cụ tình dục, và được biết rằng Grey muốn đóng vai người áp đặt (the dominant), và mong muốn cô

vào vai người phục tùng (the submissive) Và Steele cần tuân theo những luật chơi mà Grey đặt

ra, nếu cô thực hiện đúng, cô sẽ được thưởng nếu, không cô sẽ bị trừng phạt

Tuy nhiên, khi Grey biết Steele chưa từng trải qua chuyện tình dục, điều này như một củng

cố tích cực cho mong muốn sở hữu người phục tùng của người áp đặt Grey ngay lập tức đưa Steele trải nghiệm những khoái cảm tình dục khi quan hệ lần đầu Chính trải nghiệm quan hệ lần đầu của Steele với Grey, càng là một củng cố tích cực làm gia tăng hành vi muốn sở hữu người phục tùng của người áp đặt Ngày hôm sau, tần suất xảy ra những hành động thân mật đụng chạm thể xác (tắm cùng nhau buổi sáng, hôn, ) và quan hệ tình dục ở hai người càng tăng lên

Grey bắt đầu tập Steele thích nghi dần với hành vi tình dục BDSM, bắt đầu từ hành động dùng cà vạt trói tay trên chiếc giường hai người lần đầu quan hệ Trong lúc này, Grey cũng bắt đầu ra những mệnh lệnh đơn giản, nhẹ nhàng với Steele và yêu cầu cô phục tùng theo như là yêu cầu Steele không cử động tay bị trói bằng cà vạt Trong bối cảnh thân mật lần đầu, Grey đã thêm vào những hành vi tình BDSM với cường độ nhẹ (trói tay bằng cà vạt, mệnh lệnh…) như một củng cố tích cực với mong muốn Steele thích nghi và gia tăng hành vi BDSM trong vai trò người phục tùng để thỏa mãn anh Trong vai trò người phục tùng ở mức độ này, Steele cũng cảm nhận được kích thích và mê đắm khoái cảm tình dục BDSM ở mức độ nhẹ Tính thống trị của người áp đặt còn được thể hiện qua những hành vi đời thường trong giao tiếp của hai người rằng Grey luôn đưa ra những tiêu chuẩn buộc Steele tuân theo Nhưng khi Steele đưa ra mong muốn của cô như

đi ăn tối, xem phim, những yêu cầu cơ bản về một mối quan hệ tình cảm lãng mạn thì Grey đã từ chối Điều này củng cố rằng hành vi tình dục BDSM cũng làm cải thiện mối quan hệ lãng mạn (Hébert & Weaver, 2015, p 56)

Sau khi về nhà, Grey và Steele luôn nhắn tin trò chuyện mỗi ngày qua email, Grey luôn không ngừng nhắc Steele về “bản thỏa thuận bí mật” giữa hai người Tại nhà của Grey, khi hai người xảy ra hành vi tình dục không theo BDSM và cả hướng BDSM, anh đã luôn nhắc nhở cô

về bản thỏa thuận (bữa sáng, khi đưa cô về, ), từ đó bản hợp đồng đã trở thành một kích thích

phân biệt gợi cô liên tưởng cảnh quan hệ tình dục với Grey khi đọc nó Đồng thời, việc đọc bản thỏa thuận này cũng là một củng cố tích cực làm gia tăng hành vi mong muốn tình dục và trải nghiệm lại hành vi tình dục BDSM đã từng cùng Grey Lần xảy ra hành vi tình dục BDSM tiếp theo là tại nhà của Steele, cô đã chủ động đưa tay ra để Grey lặp lại hành vi trói tay bằng dây, Grey cũng thêm vào hành vi tình dục BDSM mới là bịt mắt bằng áo cô đang mặc Đồng thời Grey cũng mớm rượu vang đỏ cho Steele, anh thêm ngậm một viên đá lạnh và lướt trên lưng cô khi vẫn đang bị bịt mắt Vì khi một giác quan yếu đi thì sự nhạy cảm về tri giác và các giác quan khác nhạy cảm hơn, điều này góp phần làm gia tăng khoái cảm của Steele khi những hành vi tình dục BDSM trên xảy ra Như vậy, bịt mắt đã trở thành một kích thích phân biệt báo hiệu sắp xảy

ra những hành vi kích thích để đạt được khoái cảm tình dục, đồng thời bịt mắt cũng được gắn liền những cảm giác dễ chịu và thích thú về khoái lạc của tình dục BDSM Sau đó, Steel đã đồng

ý ký bản thỏa thuận trở thành người phục tùng cùng Grey – người áp đặt Ngay trong địa điểm ký hợp đồng, dưới không gian tối với ánh đèn đỏ, cùng bản hợp đồng, rượu vang, đều là củng cố tích cực gia tăng mong muốn xảy ra hành vi tình dục BDSM của hai nhân vật tại đây, và cả hai người đều có biểu hiện mong muốn như là da của Steele đỏ lên, khép chặt hai chân vào nhau, Grey thừa nhận muốn quan hệ với cô, … Trong lần này, Steele cũng đã chủ động tạo ra các kích thích tình dục với Gree thông qua hành động như vuốt tóc một cách gợi cảm, hỏi Grey sẽ làm gì nếu cô ở lại, đặt tay lên bàn và hỏi rằng Grey sẽ quan hệ tình dục với cô ngay trên chiếc bàn đang ký hợp đồng, cuối cùng cô thực hiện hành vi cắn môi Mỗi lần thêm một kích thích, Steele đều nhận được hành vi phản hồi như mong muốn từ Grey Hành vi cắn môi sau buổi ký hợp đồng đã trở thành hành vi tạo tác Steele học được để kích thích hành vi tình dục ở Grey Tuy nhiên, cuối cùng Steele quyết định ra về thay vì ở lại, hành vi này của Steele làm gia tăng giá trị về quan hệ tình dục BDSM với cô đối với Grey Hành vi này cũng rút lại củng cố về sự đồng ý quan hệ tình dục với Grey, mỗi khi anh tạo ra các kích thích tình dục, và chuẩn bị cho sự bùng nổ hậu dập tắt của hành vi quan hệ tình BDSM tại nhà của Steele tiếp theo