(TIỂU LUẬN) anh (chị) hãy phân tích những đặc trưng cơ bản và các tính chất của ngôn ngữ báo chí ví dụ minh họa

Khi bản thân những cá nhân có niềm đam mê về viết lách, dám nói ra những sự thật thì với ngôn ngữ bám sát sự vận động của sự kiện để phản ánh, để lên tiếng đứng lên đại diện cho sự thật,

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

-

TIỂU LUẬN

Môn : NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

Sinh viên: NGUYỄN THỊ TƯỜNG VY Khoa: Phát Thanh – Truyền Hình

Mã số sinh viên: 2056090049

Lớp: BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ CLC K40

Hà n , tháng 11 n m 2021 ội ă

Anh (chị) hiểu như thế nào về chuẩn mực ngôn ngữ báo chí? Những lỗi thường

gặp về ngôn từ trên báo mạng điện tử hiện nay Phân tích ví dụ minh họa

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 4

PHẦN 2: NỘI DUNG 6

I NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN VÀ CÁC TÍNH CHẤT CỦA NGÔN NGỮ BÁO CHÍ 6

1 Ngôn ngữ Báo chí: 6

2 Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí: 6

2.1 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ sự kiện: 6

2.2 Ngôn ngữ báo chí là siêu ngôn ngữ: 7

2.3 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ của độ không xác định 8

2.4 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ định lượng 8

3 Các tính chất của ngôn ngữ Báo chí: 8

3.1 Tính chính xác, khách quan: 8

3.2 Tính ngắn gọn, hàm súc .12

3.3 Tính đại chúng: 12

3.4 Tính hấp dẫn: 13

3.5 Tính định hướng (chân-thiện mỹ)- .14

II CHUẨN MỰC NGÔN NGỮ BÁO CHÍ 15

2.1 Khái niệm chuẩn mực ngôn ngữ: 15

2.2 Chuẩn ngôn ngữ và biến thể: 16

III THỰC TRẠNG VỀ NHỮNG LỖI NGÔN TỪ TRONG BÁO MẠNG 17 3.1 Các lỗi thường gặp: 17

3.2 Một số giải pháp và trách nhiệm của người làm báo .21

DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

Trong vài thập niên gần đây ngôn ngữ báo chí mới được thừa nhận là một phong cách chức năng trong hệ thống phong cách chức năng tiếng Việt Do đó, những thành tựu nghiên cứu về lĩnh vực này là chưa nhiều Trong khi phải thấy rằng, hơn một thế kỷ nay, ở nước ta các phương tiện truyền thông đại chúng nói chung và báo chí nói riêng đang có bước phát triển rất nhanh về số lượng lẫn chất lượng Báo chí không chỉ là phương tiện thông tin như buổi đầu hình thành mà đến nay đã trở thành phương tiện hữu hiệu trong việc phổ biến các quan điểm, đường lối của một tổ chức chính trị, xã hội, trong việc góp phần nâng cao tri thức và tác động giáo dục đối với đông đảo công chúng Với mục đính giao tiếp như vậy, hướng đến một đối tượng đa dạng (không đồng nhất về trình độ, về tuổi tác, về giới tính, v.v), báo chí đã sử dụng đường kênh ngôn ngữ như một hệ đa chức năng: không chỉ để thông tin mà còn nhằm tác động đến mọi đối tượng, trong mọi lĩnh vực Để đạt được mục đích này, ngôn ngữ trên báo luôn chứa đựng những thông tin mới lạ, hấp dẫn, được tổ chức ngắn gọn, dễ hiểu, rõ ràng Mặt khác, báo chí là một phương thức giao tiếp khá đặc biệt Ở đó, người tạo ngôn tức tác giả và người thụ ngôn tức độc giả không đồng thời có mặt, không có các hành vi giao tiếp kèm lời (cử chỉ, nét mặt, v.v), cũng không có ngữ cảnh giao tiếp Mọi thông tin - hay nói khác là hoạt động giao tiếp chỉ thể hiện qua các văn bản trên báo Vì thế, ngôn ngữ báo - chí có những yêu cầu rất nghiêm ngặt, được xem như là một ngôn ngữ chuẩn mực (để người thụ ngôn hiểu và hiểu đúng thông tin) Tuy nhiên, trên hầu hết các báo hiện nay, người ta có thể tìm thấy khá nhiều những lỗi dùng từ, những lỗi viết câu, những cách diễn đạt có tính chất mơ hồ về nghĩa, v.v Thậm chí có những bài mà cách tổ chức văn bản không phù hợp với đặc điểm phong cách chức năng Điều

này làm ảnh hưởng không ít đến chất lượng thông tin và tất nhiên là ảnh hưởng đến nhận thức, thẫm mỹ và cả khả năng ngôn ngữ của người đọc Chính vì thế, với bài tập lớn kết thúc môn Ngôn Ngữ Báo Chí của sự giảng dạy rất tâm huyết bởi

TS,GV: Trần Thị Vân Anh, tôi sẽ trình bày và làm rõ hơn về những đặc điểm ưu

và khuyết của ngôn ngữ Báo chí trong tình hình hiện nay Qua đó, trong một chừng mực nhất định, tiểu luậ sẽ trình bày những đặc điểm của phong cách ngôn ngữ báo chí, góp thêm những ý kiến về việc chuẩn hóa ngôn ngữ trên các phương tiện thông tin đại chúng nói chung và báo chí nói riêng

Ngôn ngữ báo chí là toàn bộ những tín hiệu và quy tắc kết hợp chúng mà nhà báo dùng để truyền tải thông tin trong tác phẩm báo chí

Trong lĩnh vực báo chí, như chúng ta đã biết chức năng cơ bản, quan trọng hàng đầu của báo chí là thông tin và truyền tải thông tin Báo chí phản ánh hiện thực thông qua việc đề cập các sự kiện, không có sự kiện thì không có tin tức báo chí được đưa ra cho người đọc, do đó đặc trưng nhất của báo chí chính là tính sự kiện Nhà báo tiếp cận thực tiễn bằng cách khảo sát những cái chung, cái phổ biến của các nhóm người, thậm chí cả các giai tầng xã hội có liên quan rồi trên cơ sở ấy khám phá bản chất của sự vật, hiện tượng Chính vì thế, đặc trưng bao trùm của ngôn ngữ báo chí chính là tính sự kiện Sự kiện sẽ tạo nên những đặc điểm của ngôn ngữ báo chí

2 Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí:

2.1 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ sự kiện:

- Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ sự kiện là ngôn ngữ phản ánh nguyên dạng, trung thực những thực tế đang xảy ra, ngôn ngữ sự kiện là tấm gương phản chiếu những gì đang diễn ra

- Ngôn ngữ muốn phản ánh đúng sự kiện phải phản ánh đúng lát cắt của sự kiện và phải bám sát sự kiện hiện hữu ấy Ngôn ngữ phản ánh lát cắt của sự kiện được gọi là ngôn ngữ sự kiện trọng tâm, còn ngôn ngữ lý giải sự kiện trọng tâm bằng ngôn ngữ sự kiện vệ tinh Sự kiện hiện hữu là sự kiện “đang diễn ra trong cuộc sống hiện tại” (như chống tham nhũng,chống tệ nạn xã hội…), “đang là vấn đề thời sự” (quy chế tuyển sinh, ùn tắc giao thông…) là

“vấn đề được xã hội quan tâm” (chống đói nghèo,tôn trọng luật pháp…) Tóm lại, đấy là những câu chuyện của ngày hôm nay

- Ngôn ngữ sự kiện là ngôn ngữ bám sát sự vận động của sự kiện để phản ánh

là nội dung rất quan trọng của đặc điểm ngôn ngữ sự kiện Khi bản thân những cá nhân có niềm đam mê về viết lách, dám nói ra những sự thật thì với ngôn ngữ bám sát sự vận động của sự kiện để phản ánh, để lên tiếng đứng lên đại diện cho sự thật, chính nghĩa thì đó chính là ham muốn chính đáng nhưng lại là điều bất khả kháng không chỉ đối với người làm báo mà đối với cả nhân loại

2.2 Ngôn ngữ báo chí là siêu ngôn ngữ:

- Ngôn ngữ báo chí là siêu ngôn ngữ nghĩa là ngôn ngữ không phản ánh thẳng vào sự kiện mà bằng một cách gián tiếp nào đó nhà báo vẫn nói được điều mình cần nói

Nhà ngôn ngữ học Nguyễn Tri Niên đã từng nói:Siêu ngôn ngữ là cách diễn đạt phù hợp với từng hoàn cảnh, từng đối tượng Nó là phương thức diễn đạt thường trực của nhà báo Hay nói cách khác, ngôn ngữ trong tác phẩm báo chí là siêu ngôn ngữ Siêu ngôn ngữ giúp nhà báo phản ánh trung thực, chính xác và đảm bảo yêu cầu thông tin

Thật vậy, “siêu ngôn ngữ” của đội ngũ nhà báo chân chính, thực thụ luôn là niềm tự hào to lớn của đất nước Những lý do để có những “siêu ngôn ngữ”

ấy chính là họ luôn phải đối mặt với những ngưỡng quy định, điều kiện khách quan về chính trị, kinh tế, xã hội,… Đến khi bắt gặp ngưỡng ấy, nhà báo phải tôn trọng ngưỡng, mà vừa muốn tôn trọng ngưỡng vừa muốn phản ánh sự thật thì nhà báo buộc phải sử dụng siêu ngôn ngữ

2.3 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ của độ không xác định

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ của độ không xác định được thể hiện ở tính hấp dẫn, cô đọng, hàm súc Từ thời xa xưa đến nay, ông cha ta cũng đã có quan niệm “nói ít hiểu nhiều” là chính vì vậy Nhà báo có trách nhiệm phải phản ánh lên những sự thật, mà những sự thật đó phải luôn có độ chính xác

và độ dễ hiểu nhất định Bên cạnh đó, cách diễn đạt còn phải đảm bảo gợi được sự liên tưởng, hạn chế khả năng đoán trước những gì nhà báo cần phải phản ánh, trình bày với cấu trúc mở Như vậy, ngay những tít báo cũng cho

ta những tác động ở trên, cần phải rèn luyện khả năng diễn đạt, gây sự tò mò cho độc giả

2.4 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ định lượng

- Là sự phái sinh, cụ thể hóa của ngôn ngữ sư kiện Những đòi hỏi phản ánh

cụ thể, chính xác chính là ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ định lượng

3 Các tính chất của ngôn ngữ Báo chí:

3.1 Tính chính xác, khách quan:

- Điều đầu tiên của bản chất, tính chất của ngôn ngữ báo chí đó chính là phải đảm bảo được tính chính xác, chân thực những sự thật nguyên dạng, hiện hữu Báo chí chính là đưa nguồn thông tin đến cho người đọc, báo chí định

hướng dư luận xã hội Chính bởi vì thế những nguồn thông tin được nhà báo phản ánh, đưa lên phải là những thông tin có căn cứ thậm chí là bằng chứng, phải được kiểm tra rà soát thông tin trước khi đăng bài, bởi vì chỉ cần một sơ suất vô ý nhỏ nhất là ngôn từ cũng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho người đọc và cả đầu báo Đặc biệt là có thể hướng dư luận đi theo chiều hướng không đúng hướng của sự vật sự việc

Ví dụ như sự thiếu chính xác, cẩu thả trong việc sử dụng ngôn từ khi đưa tin; trong bài “Người tài đang khởi xướng xu hướng từ bỏ công sở” đăng tải trên tờ báo mạng VNExpress ngày 30-1-2018 đã viết: “Không ngạc nhiên với hiện tượng công chức giỏi rũ áo ra đi, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Đào cảnh báo, nhà nước cần xem lại chính sách tiền lương và môi trường làm việc Nhiều người tài nhưn không đủ can đảm đánh mất phẩm giá, “xin” chức vụ…”

Trong Từ điển tiếng Việt “can đảm” được định nghĩa là “mạnh bạo, không

sợ khó khăn, gian khổ” có nghĩa là dùng để chỉ sự khen ngợi ai đó Còn với trường hợp này cách dùng từ “can đảm” không phù hợp Ta có thể thay thế

nó bằng người tài không để/ không chịu/ không chấp nhận đánh mất phẩm giá, không thèm xin chức vụ!

Ví dụ như trong Tạp chí Du lịch số tháng 5-2007 trong bài “Regina, cà phê

Ý cùng du khách làm từ thiện” có câu: “Cà phê Regina không những tươi

mà còn nguyên chất, không pha thêm bất cứ nhiên liệu nào khác như rượu, bơ,…” Trong ví dụ này, cà phê tươi rất nhiều người đọc họ sẽ cảm thấy khó hiểu và không hiểu hết nghĩa, hơn nữa những nhiên liệu như rượu, bơ lại càng khó hiểu và thiếu tính chính xác

Chính vì thế, tính chính xác chân thực trong ngôn ngữ báo chí là điều tất yếu

mà mỗi nhà báo cần phải nắm rõ Mỗi nhà báo cần phải giỏi tiếng mẹ đẻ, cụ thể là nắm vững ngữ pháp, có hiểu biết về ngữ nghĩa của tiếng mẹ đẻ, vốn từ

rộng, có tầm hiểu biết về phong cách diễn biến của từng từ ngữ khi đặt vào câu và bối cảnh của câu để độc giả hiểu đúng ý, đúng nghĩa của nhà báo

- Bài báo phải đảm bảo được tính logic, phù hợp với hiện thực khách quan, những sự kiện nổi trội đang diễn ra hằng ngày, đang được công chúng quan tâm và được vận động phát triển một cách mạnh mẽ Bên cạnh đó, cần phải xác định đúng định lượng về danh tính, thời gian, không gian và số lượng của thông tin

- Tính chính xác của bài báo đồng nghĩa với việc tìm kiếm, chắt lọc và rà soát thông tin, nắm bắt định hướng trúng bản chất của sự kiện, hơn nữa những thông tin, sự kiện cần phải phù hợp với đặc trưng của thể loại mỗi bài báo

- Cuối cùng là mỗi người làm báo cần phải hạn chế tối đa những thiện kiến cá nhân để có thể đảm bảo tính chính xác trong mỗi bài viết một cách khách quan và tự chủ nhất

 Tính chính xác của Ngôn ngữ báo chí khác với Ngôn ngữ văn học:

- Ngôn ngữ văn học thực hiện chức năng thẩm mỹ (đích của tác phẩm văn học

là phản ánh sự thật một cách nghệ thuật)

- Ngôn ngữ báo chí thực hiện chức năng thông tin (đích của tác phẩm báo chí

là thông tin sự thật)

Với hai khẳng định này chúng ta có thể thấy ngay được những sự khác biệt

rõ rệt giữa ngôn ngữ báo chí và ngôn ngữ văn học

Nhà ngôn ngữ học Nguyễn Tri Niên cũng đã khẳng định là tất cả những nhà văn đều luôn có quyền, được phép tưởng tượng và tạo ra những gì mình mong muốn là vì văn học đã sử dụng ngôn ngữ hình tượng dựa trên phép hư cấu để có thể phản ánh Vì vậy nên mới có những điều thực tế để những nhà văn sáng tạo ra những cái hư cấu, không có thật

Còn với riêng nhà báo thì ngược lai, nhà báo luôn phải phản ánh những điều mắt thấy tai nghe trong ngôn ngữ của mình, không xuyên tạc, bịa đặt sự thật

không được phản ánh những gì mà không có bằng chứng, chứng cứ Bất kỳ

ai là nhà báo, mang tên mình trong nghề nhà báo thì không được phép,

không có quyền tự phép bịa đặt, xuyên tạc những điều không có thật, hư cấu Đồng thời, những sự thật mà mỗi nhà báo tận mắt chứng kiến, mắt thấy tai nghe để phản ánh cũng luôn luôn phải để nguyên dạng chứ không được thêm bớt hay tô vẽ vào nó những sự kiện xuyên tạc

 Tính chính xác của Ngôn ngữ báo chí và sự sáng tạo của Nhà báo:

- Mỗi người nhà báo không chỉ đảm bảo tính chính xác, chuẩn xác mà còn

phải đảm bảo và hài hòa được giữa chuẩn mực và phá cách Báo chí muốn góp phần xây dựng sự chuẩn mực trong xã hội nói chung và về chuẩn mực văn hóa ứng xử nói riêng thì bản thân báo chí, bản thân các nhà báo cũng phải chuẩn mực

Chuẩn mực trong việc đưa tin, bình luận, phân tích và định hướng dư luận xã hội Có một hiện tượng là báo chí bây giờ mải mê chạy theo “câu view”, những hiện tượng không tốt lại được làm “nóng” lên, thậm chí còn “nuôi dưỡng” những điều thiếu tích cực Đó là sự không chuẩn mực của báo chí Chúng ta đang xây dựng một nền báo chí vừa có tính chiến đấu, vừa có tính nhân văn

và đặc biệt là phải góp phần xây dựng nền tảng văn hóa, nền tảng đạo đức, tinh thần của xã hội Báo chí phải góp phần vào đó Trong đó, văn hóa ứng xử

là vấn đề thời sự, rất quan trọng trong đời sống xã hội hiện nay

Hơn nữa, mỗi nhà báo cũng cần phải có sự phá cách, phá cách trong tiêu

thêm những cách tiếp cận, truyền đạt thông tin đến với người đọc Phá cách không có nghĩa là thay đổi, biến chất thông tin chuẩn mực, chính xác Chính

vì thế mà chúng ta cần phải hài hòa được giữa chuẩn mực và phá cách

- Tương tác giữa thông tin sự thật và hiệu quả tiếp nhận

- Cân bằng chuyển hóa “cái tôi” nhà báo và “cái ta” công chúng”

3.2 Tính ngắn gọn, hàm súc

thông tin hiện nay, người ta không chấp nhận cách viết dài dòng trong những bài báo dài lê thê Chú ý đến khía cạnh này, chính là chúng ta đã chú ý đến

rất nhiều phương tiện truyền thông đại chúng để người đọc tìm kiếm thông tin, ta có thể nhắc đến: báo in, báo phát thanh, bao mạng điện tử, báo truyền hình, báo ảnh, đó là chưa kể đến những phương tiện giải trí như băng đĩa, phim ảnh, Với sự đầy ắp những phương tiện truyền thông ấy thì người đọc bắt buộc phải chọn ra những phương tiện phù hợp với bản thân Người ta chọn báo chí với mục đích cao nhất là tìm kiếm và cập nhật thông tin, và tất nhiên là thông tin chính thống Chính vì vậy, nếu báo chí chỉ chú trọng vào việc đưa tin mà không chú ý đến hình thức ngôn ngữ chuyển tải thông tin thì cũng sẽ không thu hút được sự chú ý của công chúng

tin, tập trung làm nổi bật được sự kiện cốt lõi, trung tâm để tạo được sức biểu đạt cao nhất

về dung lượng và thời lượng Tránh việc viết bài lan man, không tập trung làm rõ được trọng tâm trung tâm của sự kiện cốt lõi khi bài báo đã quá dài

3.3 Tính đại chúng:

mà để phục vụ nhân dân cho nên, phải có tính quần chúng” (Bài nói

chuyện của Bác tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam, ngày

17.4.1954) Khi viết báo cho dân đọc, dân xem, Bác sử dụng những từ ngữ

đời thường, rất dung dị, dễ hiểu Đặc biệt, Bác thường vận dụng tục ngữ, ca

ngôn ngữ đạt hiệu quả thông tin cao, ngôn từ báo chí phải có tính đại chúng

Có nghĩa là, ngôn ngữ sử dụng phải phù hợp với trình độ văn hoá, nhận thức

và phù hợp với tâm lý, vốn và thói quen sử dụng ngôn ngữ của đối tượng tiếp nhận Nhà báo phải sử dụng ngôn ngữ để tất cả mọi người dân, từ những trí thức đến người nông dân, công nhân ít học đều có thể đọc và lĩnh hội được Đó là thứ ngôn ngữ gần với lời ăn tiếng nói, tình cảm, suy nghĩ của người dân

chúng Cần sử dụng từ ngữ cụ thể , dễ hiểu, tránh những từ ngữ đao to búa lớn, những thuật ngữ khó hiểu, hạn chế tiếng lóng, biệt ngữ, những từ vay mượn,… với những thuật ngữ không thể không dùng, đặc biệt là thuật ngữ khoa học, nhà báo cần phải có sự giải thích để người đọc không thuộc về lĩnh vực đó cũng có thể hiểu được Không chỉ phải đảm bảo được sử dụng từ ngữ chuẩn mực mà còn phải đúng phong cách chức năng như là phải phù hợp với nội dung thông tin , phù hợp đối tượng và phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp, hơn nữa cần phải đảm bảo được tính quy phạm, khuôn mẫu

chúng ta tầm thường hóa ngôn ngữ, coi nó luôn là điều giản đơn, nghèo thông tin và triệt tiêu đi những sự sáng tạo phá cách của nhà báo Vấn đề của chúng ta đó là bản thân mỗi nhà báo cần phải có một sự nhạy cảm đặc biệt trong việc giải quyết mối quan hệ giữa tính cá nhân và tính đại chúng của ngôn ngữ sao cho không làm mất đi phng cách sáng tạo riêng, nhưng cũng không được xa rời tính đại chúng

3.4 Tính hấp dẫn: