Biện pháp quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh đắk nông

Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thông qua giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nội trú cho học sinh 46 Bảng 2.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá việc tổ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

NGUYỄN THẾ HỘI

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH ĐẮK NÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Bình Định - Năm 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

NGUYỄN THẾ HỘI

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH ĐẮK NÔNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Người hướng dẫn: PGS.TS VÕ NGUYÊN DU

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Biện pháp quản lý giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông” là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi, được thực hiện dưới

sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Võ Nguyên Du và chưa được công bố

trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Học viên

Nguyễn Thế Hội

LỜI CẢM ƠN

Qua thời gian tham gia học tập, nghiên cứu tại Trường ĐH Quy Nhơn, tôi xin chân thành cảm om nhà trường đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi được học tập nghiên cứu trong suốt khóa học Tôi xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô đã truyền thụ vốn kiến thức vô cùng quý báu để tôi có thể hoàn thành tốt đề tài và làm giàu thêm hành trang kiến thức trên, con đường sự nghiệp của bản thân mình

Đặc biệt, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy PGS.TS

Võ Nguyên Du đã tận tình hương dẫn và giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các cán bộ, giáo viên và các bạn đồng nghiệp, các bậc phụ huynh tại các trường mầm non công lập trên địa bàn huyện Đắk R’Lấp, đã giúp đỡ, cung cấp các số liệu, cho ý kiến trong quá trình khảo sát thực tế, giúp tôi hoàn thành bản luận văn đúng hạn

Do điều kiện thời gian và năng lực, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tôi rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý kiến từ các thầy cô giáo, đồng nghiệp, phụ huynh và những người quan tâm tới các vấn đề đã trình bày trong luận văn

Trân trọng cảm ơn /

Bình Định, tháng 08 năm 2022

Học viên

Nguyễn Thế Hội

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

DANH MỤC CÁC TỪ VẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNGVĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ DÂN TỘC NỘI TRÚ 7

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu công tác quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc 7

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước 7

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 8

1.2 Một số khái niệm chính liên quan đến đề tài 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Quản lý giáo dục 11

1.2.3 Truyền thống văn hóa dân tộc 12

1.2.4 Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc 12

1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc 13 1.3 Công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học

cơ sở 14

1.3.1 Cơ sở pháp lý của việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 14

1.3.2 Mục tiêu của giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 16

1.3.3 Nội dung của công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 17

- Giáo dục học sinh về truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số và đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, giáo dục thái độ trân trọng di sản VHDT, từng bước hình thành ở HS lòng tự hào dân tộc, thái độ tự tin khi giới thiệu những giá trị văn hóa của dân tộc mình với các dân tộc khác, làm nên tiếng nói đa dạng, phong phú trong nền văn hóa thống nhất của dân tộc Việt Nam 18

1.3.4 Phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở 20

1.3.4.1 Phương pháp giáo dục 20

1.3.4.2 Hình thức tổ chức giáo dục 21

1.3.5 Lực lượng tham gia công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 23

1.3.6 Kiểm tra, đánh giá công tác công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở 24

1.4 Quản lý giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 25

1.4.1 Tổ chức nâng cao nhận thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 25

1.4.2 Quản lí mục tiêu giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 26

1.4.2.1 Xác định mục tiêu giáo dục 26

1.4.2.2 Triển khai thực hiện mục tiêu giáo dục 26

1.4.2.3 Hoàn thiện mục tiêu giáo dục 27

1.4.2.4 Đổi mới mục tiêu giáo dục 27

1.4.3 Quản lí nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 28

1.4.3.1 Xác định nội dung giáo dục 28

1.4.3.2 Triển khai nội dung giáo dục 29

1.4.3.3 Hoàn thiện nội dung giáo dục 29

1.4.3.4 Đổi mới nội dung giáo dục 30

1.4.4 Quản lí phương pháp và hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 31

1.4.4.1 Quản lí phương pháp giáo dục 31

1.4.4.2 Quản lí hình thức giáo dục 31

1.4.5 Quản lí các lực lượng tham gia công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 32

1.4.6 Quản lí công tác kiểm tra đánh giá giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 34

1.4.7 Quản lí các điều kiện hỗ trợ giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 35

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lí giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 36

1.5.1 Các yếu tố khách quan 36

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 38

Tiểu kết chương 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ DÂN TỘC NỘI TRÖ TỈNH ĐẮK NÔNG 40

2.1 Khái quát về quá trình nghiên cứu thực trạng 40

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 40

2.1.2 Đối tượng và địa bàn khảo sát 40

2.1.3 Nội dung khảo sát 40

2.1.4 Phương pháp khảo sát 40

2.2 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội, văn hoá - giáo dục tỉnh Đắk Nông

41

2.2.1 Về tình hình kinh tế - xã hội 41

2.2.2 Về văn hoá – giáo dục 41

2.2.3 Khái quát về các trường dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông 42

2.3 Thực trạng quản lý công tác giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông 43

2.3.1 Thực trạng quản lý nhận thức về giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 43

2.3.2 Thực trạng về quản lí mục tiêu giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 49

2.3.3 Thực trạng quản lý nội dung và kế hoạch giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 51

2.3.3.1 Về quản lý nội dung giáo dục truyền thống văn hoá 51

2.3.3.2.Về quản lý kế hoạch giáo dục truyền thống văn hoá 52

2.3.4 Thực trạng quản lý về phương pháp và hình thức giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 54

2.3.5 Thực trạng quản lý sự phối hợp các lực lượng tham gia giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường THCS dân tộc nội trú 60

2.3.6 Thực trạng quản lý kiểm tra đánh giá công tác giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường THCS dân tộc nội trú 62

2.3.7 Thực trạng về các điều kiện hỗ trợ công tác giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường THCS dân tộc nội trú 63

2.4 Đánh giá chung 65

2.4.1 Ưu điểm 65

2.4.2 Bất cập, hạn chế 66

2.4.3 Nguyên nhân 67

Tiểu kết chương 2 68

Chương 3 CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ DÂN TỘC NỘI TRÖ TỈNH ĐẮK NÔNG 70

3.1 Định hướng đề xuất công tác quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông 70 3.1.1 Quan điểm chủ trương của Sở, của Phòng và của nhà trường về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 70

3.1.2 Các nguyên tắc quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 71

3.1.2.1 Đảm bảo tính hệ thống 71

3.1.2.2 Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi 72

3.1.2.3 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 72

3.1.2.4 Đảm bảo tính hiệu quả và định hướng sử dụng 73

3.1.2.5 Đảm bảo tính đồng bộ 73

3.2 Các biện pháp quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông 74

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên, học sinh, lực lượng giáo dục về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc 74

3.2.2 Tăng cường quản lý mục tiêu, chỉ đạo xây dựng nội dung giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh 78

3.2.3 Xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 81

3.2.4 Tổ chức lồng ghép hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở dân tộc nội trú gắn liền với các ngày lễ hội, các sự kiện văn hóa truyền thống của các dân tộc 86

3.2.5 Tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên, cộng tác viên; phối hợp giữa các lực lượng trong giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc 89

3.2.5.1 Tổ chức bồi dưỡng giáo viên,cộng tác viên về chuyên môn và kĩ năng giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 89 3.2.5.2 Phối hợp giữa các lực lượng giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

91

3.2.6 Kiểm tra, đánh giá hiệu quả tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại trường THCS dân tộc nội trú 96

3.3 Khảo nghiệm tính hợp lý và tính khả thi của các công tác được đề xuất 98 3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 98

3.3.2 Nội dung khảo nghiệm 98

3.3.3 Khách thế khảo nghiệm 98

3.3.4 Phương pháp khảo nghiệm 99

3.3.5 Kết quả khảo nghiệm 99

Tiểu kết chương 3 105

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 107

1 Kết luận 107

2 Khuyến nghị 108

2.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Nông 108

2.2 Đối với Sở Văn hoá - Thông tin 108

2.3 Với Phòng Giáo dục và Đào tạo các huyện, thành phố, tỉnh Đắk Nông 108

2.4 Đối với Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 109

2.5 Đối với giáo viên các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 109

2.6 Đối với học sinh 110

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (Bản sao)

Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thông qua giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nội trú cho học sinh

46

Bảng 2.6

Thực trạng kiểm tra, đánh giá việc tổ chức các giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

53

Bảng 2.7

Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh về vị trí, vai trò của tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nội trú ở trường trung học cơ sở

57

Bảng 2.8

Nhận thức về vai trò của việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nội trú cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Đắk Nông

57

Bảng 2.9 Thực trạng quản lý mục tiêu giáo dục truyền thống văn hoá cho học sinh dân tộc nội trú 58 Bảng 2.10 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hoá

Bảng 2.11 Thực trạng quản lý nội dung công tác giáo dục truyền thống văn hoá ở các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú 62 Bảng 2.12

Thực trạng quản lý phối hợp các lực lượng về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nội trú cho học sinh trong các trường trung học cơ sở

65

Bảng 2.13 Thực trạng cách thức kiểm tra kết quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nội trú cho học sinh 68

DANH MỤC CÁC TỪ VẾT TẮT

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường coi trọng công tác gìn giữ bản sắc và phát triển văn hóa truyền thống của các dân tộc: “Phải triệt để tẩy trừ mọi di tích thuộc địa và ảnh hưởng nô dịch của văn hoá đế quốc, đồng thời phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hoá tiến bộ thế giới để xây dựng một nền văn hoá Việt Nam

có tính dân tộc, khoa học và đại chúng” [8, tr.173] Người cho rằng: “Càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin bao nhiêu thì càng phải coi trọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu” Người đòi hỏi phải biết giữ gìn vốn văn hoá quý báu của dân tộc, phát triển những yếu tố tích cực của văn hóa dân tộc, loại bỏ lạc hậu, hủ tục trong đời sống văn hóa của nhân dân

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, mỗi dân tộc đều có văn hóa đặc sắc của riêng mình Chính phủ đã thực hiện xây dựng chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2020 nêu rõ: “Văn hóa các dân tộc thiểu số là tài sản quý giá góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng mà thống nhất của văn hóa Việt Nam Văn hóa các dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chính trị - xã hội to lớn ở

kỷ nguyên toàn cầu hoá” Vì vậy, hoạt động giáo dục giá trị truyền thống văn hóa cho nhân dân các dân tộc ít người sẽ là bệ đỡ vững chắc để gìn giữ, phát triển văn hóa dân tộc với phương châm “hòa nhập mà không hòa tan” trong bối cảnh hiện nay là cần thiết

Trường phổ thông dân tộc nội trú là loại hình trường công lập, chuyên biệt trong hệ thống giáo dục quốc dân Trường dành cho thanh, thiếu niên các dân tộc thiểu số với mục tiêu tạo nguồn đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực có trình độ cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi Trường phổ thông dân tộc nội trú có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và củng cố

an ninh, quốc phòng ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi

Trải qua thời gian, cùng với sự phát triển cũng như biến động về kinh tế

- xã hội của đất nước, mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú bắt đầu bộc lộ những khó khăn, hạn chế cần khắc phục và đổi mới để phù hợp với yêu cầu mới, cụ thể là giai đoạn 2021-2030

Theo Vụ Giáo dục Dân tộc, quan điểm chung trong giai đoạn này là tiếp tục củng cố và hoàn thiện hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú theo hướng tinh gọn, hiệu quả, tránh lãng phí Tiến hành rà soát, quy hoạch hoàn thiện trường phổ thông dân tộc nội trú phù hợp với đặc điểm của: vùng, địa phương, điều kiện kinh tế - xã hội, điều kiện tự lý tự nhiên và dân tộc Trường phổ thông dân tộc nội trú phải được quản lý chặt chẽ đầu vào, đầu ra theo đúng mục tiêu, đảm bảo chất lượng và hiệu quả đào tạo

Trước yêu câu của xã hội và thực tế của ngành, các cấp quản lý giáo dục và các nhà giáo cần nhận thức đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình, khẩn trương đổi mới quản lý giáo dục, quá trình dạy học, tăng cường giáo dục đạo đức Định hướng phát triển nhân cách toàn diện, hiện đại cho học sinh trên nền tảng có giá trị truyền thống của dân tộc, tạo ra nguồn nhân lực mới có sức mạnh tổng hợp phục vụ đắc lực cho mục tiêu, chiến lược phát triển kinh

tế xã hội của đất nước và địa phương

Từ thực tiễn giảng dạy và quản lý nhà trường trung học cơ cở dân tộc nội trú chúng tôi nhận thấy ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở, việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thiểu số, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh Đặc biệt là giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thiểu số địa phương Hiện nay, các cấp quản lý giáo dục chưa quan tâm đúng mức với công tác này Mặc dù các trường đã tiến hành giáo dục nhưng còn sơ sài, chưa chú trọng đến nội dung giáo dục, chương trình giáo dục chưa cụ thể

Thực tiễn cho thấy, công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thiểu số ở các trường dân tộc nội trú cần phải cụ thể, phương pháp dạy học cụ thể, giáo viên và học sinh cùng tìm hiểu thì mới có tính hiệu quả

Đắk Nông là một tỉnh có nhiều dân tộc thiểu số, trong đó có cả dân tộc thiểu số bản địa và dân tộc thiểu số ở các tỉnh phía bắc vào định cư sinh sống

Vì thế, việc quản lý giáo dục cho học sinh các trường dân tộc nội trú có nhiều khó khăn cả về kiến thức cũng như phương pháp, trong việc làm cho học sinh hiểu được truyền thống văn hóa dân tộc mình cũng như các dân tộc khác Hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách quy mô về phương pháp quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh ở các trường dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông, xuất phát từ lý do trên chúng tôi chọn đề tài:

“Quản lý công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông” làm luận văn

thạc sỹ nhằm góp phần nâng cao nhận thức, giáo dục truyền thống cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

3 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường

trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông, nhằm hướng đến mục đích giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Trong những năm qua, quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc ở các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn những bất cập, hạn chế Nếu hệ thống hóa được lý luận và đánh giá đúng thực trạng về quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thì có thể đề xuất được công tác quản lý một cách hợp lý và khả thi, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung

học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú

5.2 Phân tích đánh giá thực trạng về quản lý trong công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu quản lý công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

Đề tài tập trung khảo sát thực trạng vấn đề trong giai đoạn 2015 - 2020

và đề xuất biện pháp quản lý cho giai đoạn 2020 - 2025

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Mục đích: Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu lý luận để hệ thống hóa cơ sở lý luận của đề tài

Các phương pháp cụ thể: Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp,

khái quát hóa lí luận để xây dựng hệ thống lí luận và căn cứ lí luận làm cơ

sở cho việc nghiên cứu thực tiễn hoạt động công tác giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú

tỉnh Đắk Nông

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Mục đích: Trưng cầu ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về

thực trạng công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các

trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông Đồng thời khảo sát tính cần thiết, khả thi của hệ thống Công tác đề xuất

Nội dung: Khảo sát thực trạng quản lý công tác giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh

Đắk Nông

Khảo sát tính cần thiết, khả thi của hệ thống biện pháp đề xuất

Công cụ khảo sát: Sử dụng 3 mẫu phiếu hỏi dành cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

7.2.2 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

Quan sát công tác quản lý của hiệu trưởng, giáo viên nơi đề tài được triển khai nghiên cứu

Nghiên cứu các quy định, văn bản hướng dẫn của nhà nước, Bộ Giáo dục

và Đào tạo, sở Giáo dục và Đào tạo về công tác giáo dục truyền thống văn hóa

dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

Thu thập thông tin qua việc trò chuyện, trao đổi và xin ý kiến trực tiếp của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về hoạt động giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh

Đắk Nông nhằm thu thập những thông tin cần thiết cho nội dung nghiên cứu của đề tài đồng thời làm rõ hơn những vấn đề từ phiếu điều tra

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Bằng một số thuật toán của toán học thống kế áp dụng trong nghiên cứu giáo dục, phương pháp này được sử dụng thông qua các phần mềm máy tính với mục đích xử lý định lượng kết quả điều tra và số liệu thu được, đồng thời đánh giá mức độ tin cậy của phương pháp điều tra nghiên cứu ở các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục các tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân

tộc cho học sinh trung học cơ sở các trường dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

Chương 2 Thực trạng quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

Chương 3 Các biện pháp quản lý công tác giáo dục truyền thống văn

hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ cở dân tộc nội trú tỉnh Đắk Nông

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNGVĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ DÂN TỘC NỘI TRÚ

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu công tác quản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước

Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Xuân Kính, việc nghiên cứu văn hóa các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên Việt Nam của các học giả nước ngoài được tiến hành từ những năm đầu thế kỉ XX Những người đầu tiên sưu tầm, biên dịch và công bố sử thi các dân tộc thiểu số Tây Nguyên

chính là người Pháp Năm 1927, Sử thi Đam San được Lê o Pôn xa ba chiê

(Léo pold Sabatier) sưu tập chú thích dịch từ tiếng Ê đê ra tiếng Pháp Do toàn quyền P patxkie (P pasquier) và nhà văn Rô lăng Đooc giơ lét viết lời tựa xuất bản tại Pari Sách được in trang trọng với nhiều tranh vẽ khá đặc sắc [13, tr.326-327]

Năm 1933, L Xa ba chiê công bố lần thứ hai tác phẩm Đam San in ở

Viện Viễn đông bác cổ Trong lần công bố này có in tiếng Ê đê, dịch từng từ, dịch toàn bộ chú thích và giới thiệu [13, tr.327]

Năm 1955, trên tạp chí của viện viễn đông bác cổ, sử thi Đam Di do

Đô minich Awngto macki ( Dominiqu An to mi nas ) công bố và viết giới

thiệu G Công đô mi nát dùng từ Anh hùng ca – Sử thi để định danh thể loại cho Đam San và Đam Di Như vậy, với những việc sưu tầm và công bố sử

thi của người Pháp, người ta biết rằng nhiều dân tộc Tây Nguyên có sử thi [13, tr.328]

Hội nghị khoa học “Đẩy mạnh giá trị nhân văn, đạo đức, văn hóa quốc tế” tổ chức ở Tokyo vào tháng 2 năm 1994 với sự tham gia của 12 nước trong

khu vực đã tổng kết kinh nghiệm và đã thống nhất đưa ra mô hình giáo dục giá trị nhân văn, đạo đức, văn hóa quốc tế gồm 8 nhóm giá trị:

1/ Nhóm giá trị liên quan đến quyền con người;

2/ Nhóm giá trị liên quan đến dân chủ;

3/ Nhóm giá trị liên quan đến hợp tác và hòa bình;

4/ Nhóm các giá trị liên quan đến bảo vệ môi trường;

5/ Nhóm giá trị liên quan đến bảo vệ di sản văn hóa;

6/ Nhóm các giá trị liên quan đến bản thân và những người khác;

7/ Nhóm các giá trị liên quan đến tính dân tộc

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Vấn đề giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nói chung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thiểu số cho học sinh cho thế hệ trẻ nói riêng đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm với các công trình nghiên cứu ở những góc độ khác nhau Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, bối cảnh thế giới và Việt Nam có nhiều thay đổi, nhiều định hướng giá trị và thang giá trị đạo đức truyền thống có sự chuyển dịch nên vấn đề tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ càng thu hút được sự quan tâm của nhiều người Qua các nguồn tài liệu cho thấy, văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu

số hiện nay đang có những biểu hiện mai một, việc giáo dục văn hóa truyền thống chưa được quan tâm đúng mức Do đó, việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc là vấn đề thời sự và cấp thiết Nhiều đề tài khoa học, nghiên cứu, hội thảo khoa học về lĩnh vực văn hóa đã công bố liên quan đến đề tài với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau

Một số chuyên khảo tiêu biểu đi sâu nghiên cứu nhằm xác định các giá trị văn hóa dân tộc làm cơ sở cho việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần và con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt là thế hệ thanh niên Trong phạm vi nghiên cứu có thể đề cập đến một số nghiên cứu sau:

Tác phẩm “Đam San”, Đào Từ Chi dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Việt,

Hà Nội, năm 1957, công bố trên Tạp chí Văn nghệ với tên gọi Bài ca Chàng

Đam San

Những nghiên cứu về văn hoá dân tộc và tổ chức giáo dục truyền thống văn hoá

dân tộc thiểu số có học giả Trần Văn Giàu (1980) với "Giá trị tinh thần truyền

thống của dân tộc Việt Nam"; Phan Huy Lê - Vũ Minh Giang (1996) với "Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay", Trần Ngọc Thêm

(2001) với tác phẩm: "Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam" và “Cơ sở văn hóa

Việt Nam” đã cung cấp những khái niệm cơ sở, nền tảng cho ngành Văn hóa

học Tác phẩm "Bản sắc văn hóa Việt Nam" của Phan Ngọc (2002) hay Hồ Bá

Thâm (2003) nghiên cứu “Bản sắc văn hóa dân tộc” Trần Mạnh Thường

(2010) có tác phẩm "Việt Nam văn hóa và giáo dục”

Dưới quan điểm dân tộc học về văn hóa, Phan Hữu Dật (2004) có tác

phẩm "Góp phần nghiên cứu dân tộc học Việt Nam" Tác giả Nguyễn Hồng

Hà (2001) có tác phẩm "Văn hóa truyền thống dân tộc với giáo dục thế hệ

trẻ" hay Tác giả Nguyễn Trung Hoà (Trung tâm nghiên cứu phát triển các dân

tộc thiểu số và miền núi) với tham luận: “Tri thức bản địa bảo tồn và phát

triển chữ, tiếng Thái vùng Tây Bắc”

Năm 2014, “Dự án Phát triển giáo dục trung học phổ thông giai đoạn II” biên soạn Tài liệu bồi dưỡng án bộ quản lí và giáo viên trung học phổ thông về giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc VHDT thiểu số (sử dụng nội bộ)

Nghiên cứu thực tiễn về giáo dục văn hoá dân tộc truyền thống đã được

Phạm Quang Tể (2012) thực hiện đề tài: “Nhà trường với vai trò bảo tồn,

phát huy giá trị văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên”

Kết quả nghiên cứu khẳng định: “giáo dục có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hoá và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên trong các cơ sở giáo dục bảo đảm phù hợp với từng cấp học, độ tuổi và thực tế của địa phương tỉnh Điện Biên”

Hoạt động giáo dục văn hóa truyền thống đã có nhiều nghiên cứu, tìm

hiểu và đề xuất nhiều biện pháp quản lí khoa học và khả thi như luận văn thạc

sĩ của tác giả Phạm Đức Long (2009) "Biện pháp quản lí phát triển các hoạt

động giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc ở trung tâm học tập cộng đồng huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La”

Những kết quả nghiên cứu trên giúp chúng tôi xác định các nội dung nghiên cứu nhằm kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình đi trước, tránh trùng lặp, phù hợp với tình hình địa phương

1.2 Một số khái niệm chính liên quan đến đề tài

1.2.1 Quản lý

Quản lý là khái niệm rất rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực quản lý và có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm quản lý Dưới đây, chúng tôi xin trình bày một số quan niệm thuộc lĩnh vực quản lý xã hội mà chủ yếu trong lĩnh vực quản lý giáo dục

Từ điển tiếng Việt định nghĩa “ Quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt

động của một số đơn vị, một cơ quan Còn có nghĩa khác là trông coi, giữ gìn

và theo dõi việc gì ” [23, tr.1363]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định [19, tr.130]

Các tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “ Quản

lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức ” “ Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng), kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra [4]

Theo các tác giả Trần Kiểm và Nguyễn Xuân Thức: “Quản lý là nhằm phối hợp nổ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng người biến thành những thành tựu của xã hội” [12, tr.15 ]

Các quan niệm về quản lý nêu trên tuy có khác nhau, song cùng có

những nét chủ yếu sau: Quản lý là những tác động có tính hướng đích; được

tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội; là những tác động phối hợp nổ lực của các cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức

Như vậy, quản lý là những tác động có mục đích của chủ thể quản lý

đến khách thể quản lý trong một tổ chức, làm cho tổ chức đó vận hành nhằm đạt mục tiêu của tổ chức với hiệu quả cao nhất

1.2.2 Quản lý giáo dục

Theo tác giả Hồ Văn Liên: “ Quản lý giáo dục là sự tác động liên tục có

tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý hay tổ chức quản

lý ) lên đối tượng giáo dục và khách thể quản lý giáo dục về các mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế,…bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp, các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng” [14, tr 3]

Tác giả Trần Kiểm quan niệm quản lý giáo dục có nhiều cấp độ, ít nhất

có hai cấp độ chủ yếu: cấp vĩ mô tương ứng với quản lý một nền/ hệ thống giáo dục và cấp vĩ mô tương ứng với quản lý một nhà trường

Đối với cấp vĩ mô, quản lý giáo dục là những tác động tự giác (có ý thức,

có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp qui luật ) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống ( từ cấp cao nhất đến cơ sở giáo dục là nhà trường ) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành Giáo dục [12, tr.36 - 37 ] Đối với cấp vĩ mô, quản lý giáo dục là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp qui luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên (GV), công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường [12, tr.37 - 38]

Như vậy, có thể nói quản lý giáo dục là quá trình chủ thể quản lý vận

dụng các chức năng quản lý tác động đến khách thể quản lý nhằm đạt đến mục tiêu giáo dục của hệ thống giáo dục; nói cách khác là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt được kết quả cao nhất của mục đích giáo dục đã đề ra

1.2.3 Truyền thống văn hóa dân tộc

Truyền thống văn hóa dân tộc là những cái giá trị gốc, căn bản, cốt lõi, những giá trị hạt nhân của mỗi một dân tộc Nnhững hạt nhân giá trị tức là không phải mỗi tất cả mọi giá trị mà chỉ nói những giá trị văn hóa tiêu biểu nhất, bản chất thật, chúng mang tính dân tộc sâu sắc đến nỗi chúng biểu hiện trong mọi lĩnh vực của dân tộc trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, sân khấu, hội họa, điêu khắc, kiến trúc, trong sinh hoạt, giao tiếp ứng xử hàng ngày của người dân tộc đó Những truyền thống văn hóa đó được tạo thành và được khẳng định trong quá trình phát triển của mỗi dân tộc, những truyền thống đó không phải không thay đổi trong quá trình lịch sử, những truyền thống lỗi thời bị xóa bỏ, những truyền thống mới, tiến bộ được bổ sung

1.2.4 Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc ở nhà trường là “cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về vốn truyền thống văn hóa của các dân tộc trên quê hương mình như kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm

thực, tín ngưỡng, tôn giáo, sử thi,…” [Luật Giáo dục, số 38/2005-QH11, ngày

cộng đồng và quê hương, hình thành ở học sinh phẩm chất tâm hồn tình cảm trong sáng, cao đẹp, yêu thương gắn bó với cộng đồng

dục đặc thù trong trường THCS DTNT Góp phần giáo dục cho học sinh nhân cách con người mới có tri thức và văn hóa, đáp ứng công cuộc phát triển kinh

tế - xã hội ở các vùng dân tộc và miền núi [17]

1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

Bao gồm quản lý nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc trong nhà trường và quản lý các điều kiện thực hiện giáo dục văn hóa dân tộc trong nhà trường

Giáo dục học sinh về truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số và đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, giáo dục thái độ trân trọng di sản văn hóa dân tộc, từng bước hình thành ở HS lòng tự hào dân tộc, thái độ tự tin khi giới thiệu những giá trị văn hóa của dân tộc mình với các dân tộc khác, làm nên tiếng nói đa dạng, phong phú trong nền văn hóa thống nhất của dân tộc Việt Nam

Mỗi học sinh là đại diện văn hóa của một vùng quê, một dân tộc Trường PTDTNT tạo điều kiện để HS được thể nghiệm các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình và tiếp xúc với các giá trị văn hóa của dân tộc khác để dòng chảy văn hóa không ngừng được nuôi dưỡng và lớn mạnh Trường PTDTNT tổ chức các hoạt động tìm hiểu, thể hiện, giao lưu văn hóa

để học sinh được trao đổi học tập và cùng tham gia vào việc bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa dân tộc Nhờ được tiếp xúc thường xuyên với các hoạt động văn hóa và thông qua hoạt động văn hóa mà học sinh trường PTDTNT luôn hiểu biết, gìn giữ được bản sắc văn hóa của dân tộc mình, đồng thời còn là người hiểu biết và tôn trọng bản sắc văn hóa của các dân tộc anh em

Để hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc trong nhà trường

đi đi vào chiều sâu, hiệu quả, cần thực hiện tính đến các điều kiện như:

- Điều kiện pháp lý: Điều 5 Luật Giáo dục 2005 quy định: “ Nội dung giáo

dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện thiết thực, hiện đại và có hệ thống, coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp bản sắc truyền thống văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học ”

- Điều kiện cơ sở vật chất: gồm trường học, nhà ở cho học sinh, nhà ăn, nhà sinh hoạt, cơ sở thiết bị (phòng thí nghiệm, phòng máy tính, phòng đọc sách, phòng trưng bày tài liệu văn học truyền thống dân tộc…) Cơ sở vật chất của nhà trường có sách giáo khoa, sách hướng dẫn, tài liệu tham khảo về TTVHDT Tất cả những cơ sở vật chất trên phải đảm bảo chất lượng thì mới phục vụ tốt cho công việc giảng dạy và học tập của học sinh trong nội dung giáo dục TTVHDT ở địa phương

- Điều kiện nhân lực

Lực lượng trong nhà trường: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Bí thư chi đoàn, Tổng phụ trách đội, giáo viên chủ nhiệm các lớp và giáo viên bộ môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân

Lực lượng ngoài nhà trường: Một số thành viên trong ban đại diện cha

mẹ học sinh và một số người có tâm huyết như cán bộ tuyên giáo, cán bộ thông tin bảo tàng, già làng, nghệ nhân cồng chiêng

1.3 Công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở

1.3.1 Cơ sở pháp lý của việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

Theo Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về Đổi mới căn bản toàn diện GD&ĐT Việt Nam, Hội nghị Trung Ương đảng lần thứ VIII: “Bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc là chiến lược phát

triển bền vững quốc gia, là nhiệm vụ chung của toàn xã hội trong đó giáo dục giữ vai trò quan trọng nhất, bằng con đường giáo dục và thông qua giáo dục, các giá trị về vật chất và tinh thần, các kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm ứng xử, lối sống, ngôn ngữ, phong tục, tập quán… của các dân tộc được lưu truyền, tồn tích, vận hành nối liền các thế hệ Giáo dục giúp cho học sinh hiểu biết về truyền thống văn hóa dân tộc, tôn trọng, giữ gìn và phát huy văn hóa truyền thống văn hóa của dân tộc mình, tôn trọng bản sắc văn hóa của các dân tộc anh em” [7]

Điều 5 Luật Giáo dục năm 2005 quy định: “Nội dung giáo dục phải bảo

đảm tính cơ bản, toàn diện thiết thực, hiện đại và có hệ thống, coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp bản sắc truyền thống văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học ” [15]

Chính phủ đã quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của

Luật Giáo dục Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trong

trường nhằm mục đích cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về vốn văn hoá truyền thống của các dân tộc trên quê hương mình; Hình thành và phát triển ở HS các kỹ năng tiếp cận, khai thác tri thức và vốn văn hoá truyền thống của địa phương để tiếp thu, học hỏi, vận dụng trong hoạt động hiện tại cũng như sau này; Giáo dục truyền thống văn hoá, bồi dưỡng ý thức dân tộc, nâng cao thái độ trân trọng di sản văn hoá dân tộc và trách nhiệm đối với sự phát triển của cộng đồng và quê hương, hình thành ở HS tình cảm trong sáng, cao đẹp, yêu thương, gắn bó với cộng đồng; Làm phong phú nội dung giáo dục đặc thù trong nhà trường, góp phần giáo dục cho học sinh nhân cách con người mới có tri thức và văn hoá, đáp ứng yêu cầu phát

triển kinh tế - xã hội ở các vùng dân tộc và miền núi

Bản sắc dân tộc về văn hóa là sự thống nhất trong tính đa dạng và phong phú của văn hóa các dân tộc, tôn giáo, vùng miền; là những phẩm chất

được xây dựng, sáng tạo, chắt lọc, kế thừa, phát huy từ đời này sang đời khác, tạo nên sức sống mãnh liệt và bất diệt của dân tộc

Theo Hồ Sĩ Vịnh, trong Văn hoá Việt Nam trong tiến trình đổi mới,

nêu: Khi xác định đặc trưng và bản sắc văn hóa Việt Nam, dù có những điểm nhìn khác nhau, thì nhiều người, nhiều giới đều dễ gặp nhau ở những điểm

chung nhất Đó là các phẩm chất yêu nước, thương nòi, đoàn kết, tôn kính tổ

tiên, dũng cảm, tài trí, hiếu học, cần cù, ngay thẳng, tình nghĩa, hòa hiếu, khoan dung… Từ ngày có Đảng, nhất là từ khi đất nước ta thoát khỏi ách nô

dịch của chế độ phong kiến, thực dân, xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân theo định hướng xã hội chủ nghĩa, văn hóa Việt Nam cùng với các yếu tố

đậm đà bản sắc dân tộc đã có, còn được bổ sung và phát triển thêm các phẩm chất mới mang tính tiên tiến” [22]

1.3.2 Mục tiêu của giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

Theo Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Huyên, trong Giá trị truyền

thống trước những thách thức của toàn cầu hoá, giáo dục truyền thống văn

hóa dân tộc cho học sinh có mục tiêu:

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về vốn truyền thống văn hóa của dân tộc trên quê hương mình

- Hình thành và phát triển ở HS các kỷ năng tiếp cận, khai thác tri thức

và vốn truyền thống văn hóa của địa phương để tiếp thu, học hỏi, vận dụng trong hoạt động hiện tại cũng như sau này

- Giáo dục truyền thống văn hóa, bồi dưỡng ý thức dân tộc, nâng cao thái độ trân trọng di sản văn hóa dân tộc và trách nhiệm đối với sự phát triển của cộng đồng và quê hương, hình thành cho học sinh phẩm chất, tâm hồn, tình cảm trong sáng, cao đẹp, yêu thương, gắn bó với cộng đồng.[5]

Trong nhà trường THCS DTNT, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc góp phần phát triển ở học sinh nhân cách con người mới có tri thức và văn hóa, đáp ứng công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng dân tộc miền núi

Mục tiêu của giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc trường THCS DTNT còn phải phù hợp với từng khối lớp ở trong trường như sau:

trong khu nội trú nên cần phải biết vâng lời thầy cô giáo, biết tham gia các phong trào do nhà trường tổ chức Thực hiện tốt nội qui, qui chế của trường

đề ra

+ Đối với học sinh lớp 7: Học sinh biết kính trọng ông, bà, cha, mẹ Kính trọng thầy cô giáo, yêu mến bạn bè trong lớp, trong trường từng bước tham gia vào các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc trên địa phương mình

+ Đối với học sinh khối 8: Biết giữ gìn và phát huy truyền thống tôn sư trọng đạo, truyền thống hiếu học, truyền thống văn hóa dân tộc Rèn luyện hành vi ứng xử có văn hóa trong giao tiếp Tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc (lưu ý tôn trọng ngôn ngữ, chữ viết và những truyền thống văn hóa dân tộc)

+ Đối với khối 9: Biết giữ gìn và phát huy truyền thống tôn sư trọng đạo, truyền thống hiếu học của dân tộc Cương quyết đấu tranh với những biểu hiện của văn hóa ngoại lai Hiểu được một số bản sắc văn hóa của dân tộc và trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước

Mục tiêu của giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc nói riêng cũng như giáo dục nói chung là ảnh hưởng đến nâng cao nhận thức các giá trị truyền thống của dân tộc để từ đó nâng cao nhận thức toàn diện cho học sinh

1.3.3 Nội dung của công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

Nguyễn Dục Quang trong bài “Giáo dục giá trị văn hóa truyền thống

cho học sinh trong nhà trường”, đã nêu nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc trường THCS DTNT gồm những vấn đề sau:

- Giáo dục học sinh truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số và đường lối chính sách dân tộc của Đảng và nhà nước

- Tổ chức đời sống nội trú văn minh, tiến bộ với truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam

- Tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về truyền thống văn hóa của các dân tộc trên quê hương mình

- Tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục, thể thao, các hoạt động theo chủ đề, chủ điểm, tham gia du lịch, lễ hội, tết dân tộc, giao lưu văn hóa và các hoạt động xã hội khác nhằm bảo tồn và khuyến khích học sinh tự hiểu, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình, xóa bỏ các tập tục lạc hậu, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh [18, tr 213-224.]

Tác giả Phạm Minh Hạc (2002), trong Giáo dục Việt Nam trước

ngưỡng cửa thế kỉ XXI, đã nêu: Giáo dục học sinh về truyền thống tốt đẹp của

cộng đồng các dân tộc Việt Nam, bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số và đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, giáo dục thái độ trân trọng di sản văn hóa dân tộc, từng bước hình thành ở học sinh lòng tự hào dân tộc, thái độ tự tin khi giới thiệu những giá trị văn hóa của dân tộc mình với các dân tộc khác, làm nên tiếng nói đa dạng, phong phú trong nền văn hóa thống nhất của dân tộc Việt Nam [10]

Tác giả Bùi Thị Kiều Thơ, trong bài báo “Hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc trong các trường Phổ thông dân tộc nội trú với vai trò bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số” đã nêu các nhiệm vụ giáo dục văn hóa trong nhà trường PTDTNT:

- Giáo dục học sinh về truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc

Việt Nam, bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số và đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, giáo dục thái độ trân trọng di sản VHDT, từng bước hình thành ở HS lòng tự hào dân tộc, thái độ tự tin khi giới thiệu những giá trị văn hóa của dân tộc mình với các dân tộc khác, làm nên tiếng nói đa dạng, phong phú trong nền văn hóa thống nhất của dân tộc Việt Nam

- Giáo dục lối ứng xử văn hóa trong môi trường học tập và sinh hoạt (hòa hợp, thân thiện) cho học sinh

- Tạo dựng môi trường học tập và sinh hoạt đậm đà bản sắc dân tộc Tổ chức đời sống nội trú văn minh, tiến bộ phù hợp với truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam

- Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dân tộc

- Giáo dục văn hóa dân tộc để thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát triển văn hóa và truyền thống dân tộc [21]

Trong công tác giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh, nhà trường vận dụng nét văn hóa kiến trúc trong xây dựng cơ sở vật chất nhà trường, cách bài trí, sắp xếp các chỗ ăn, ở, ngủ, nghỉ của các dân tộc thiểu số vào cách bài trí sắp xếp chỗ ở của học sinh tạo nên sự thân thiện và gần gũi Sử dụng một

số vật liệu, vật phẩm văn hóa dân tộc để trang trí, trưng bày, phối cảnh hình thành nét đẹp thẩm mỹ và đậm đà bản sắc với môi trường xung quanh

Các thành tựu thuộc văn minh vật chất: Các kiểu kiến trúc, trang phục, nhạc cụ, công cụ sản xuất, hàng thổ cẩm, đồ gốm sứ của các dân tộc thiểu số; ngăn chặn việc thất thoát, hư hại các di vật, cổ vật quý của các dân tộc còn đang tiềm ẩn trong cộng đồng Các thành tựu văn hoá của nhận thức, bao gồm:

Các loại hình văn học, nghệ thuật dân gian của các dân tộc

Các luật tục, quy ước của dân tộc thiểu số và quy định của pháp luật về giữ gìn văn hóa dân tộc truyền thống

Các thành tựu của văn hoá ứng xử, bao gồm:

+ Các phong tục, tập quán và thói quen sinh hoạt lành mạnh của dân tộc

+ Các thang giá trị trong ứng xử với thiên nhiên và ứng xử với môi trường xã hội

Văn hóa tổ chức đời sống, bao gồm:

+ Lễ hội truyền thống của dân tộc

+ Văn hóa ẩm thực của dân tộc

+ Hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và các trò chơi dân gian

Tiếng nói, chữ viết và nghề thủ công truyền thống của dân tộc

1.3.4 Phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở

- Phương pháp giáo dục văn hóa dân tộc trong hoạt động ngoài giờ lên lớp

Để giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc ở trường THCS DTNT đạt kết quả tốt ở tỉnh Đắk Nông, nhà trường cần kiến nghị với Sở giáo dục và Đào tạo nên mời các chuyên gia, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian ở Tỉnh đặc biệt là về văn hóa người M’Nông, Hoa Biên soạn các bài giảng và chuyển giao cho các giáo viên chuyên trách

- Mời các chuyên gia, nghệ nhân hoặc các nhà văn hóa am hiểu về văn hóa dân tộc của người M’Nông, Hoa về nói chuyện trong các giờ sinh hoạt ngoại khóa

- Phương pháp thực hành: truyền dạy đánh cồng chiêng, cho học sinh sưu tầm biên soạn bài giới thiệu về lễ hội cồng chiêng của dân tộc mình, của buôn làng mình sinh sống

Cho học sinh thăm quan bảo tàng văn hóa dân tộc tỉnh và tham dự các

lễ hội dân gian của địa phương, của buôn làng gần địa điểm trường

Tổ chức cho học sinh tập những điệu múa đơn giản, liên quan đến lễ hội của dân tộc M’Nông, Hoa

1.3.4.2 Hình thức tổ chức giáo dục

Để tổ chức tốt giáo dục TTVHDT, ngoài việc phải nắm vững các nội dung đã nêu trên còn cần nắm được và đề xuất cách thức thực hiện giáo dục TTVHDT trong nhà trường Hiện nay có một số cách thực hiện đã được nhiều trường THCS DTNT vận dụng đem lại hiệu quả trong việc giáo dục TTVHDT và giáo dục toàn diện cho học sinh là: Lồng ghép, tích hợp giáo dục văn hóa dân tộc vào một số môn học phù hợp và hoạt động ngoài giờ lên lớp;

tổ chức các cuộc thi, tham gia hội thi văn hóa thể thao các dân tộc, hội thi văn hóa, thể thao các trường THCS DTNT ( Hoạt động ngoại khóa); giáo dục văn

hóa dân tộc gắn liền với phong trào trường học thân thiện, học sinh tích cực (

tổ chức tìm hiểu và chơi các trò chơi dân gian, sử dụng nhạc cụ dân tộc, học hát dân ca và các điệu múa dân tộc,…); xã hội hóa trong giáo dục TTVHDT thông qua việc mời các nghệ nhân hoặc trường Văn hóa nghệ thuật tổ chức dạy các bài hát dân ca, các điệu múa dân tộc và xây dựng các tiết mục văn nghệ điển hình

Để làm tốt công việc này, ngành giáo dục, thông qua nhà trường, có vai trò quan trọng trong việc giáo dục ý thức cho học sinh về việc bảo tồn phát huy giá trị văn hóa dân tộc nói chung và dân tộc thiểu số nói riêng, với các con đường và hình thức cơ bản khác nhau, đó là:

Giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc cho học sinh trong các trường trung học cơ sở được thực hiện thông qua việc tích hợp trong các môn học Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân

Giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc thông qua tích hợp trong các chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa

Tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan, khảo sát tìm hiểu thực

tế tại các bản làng;

Khai thác kinh nghiệm thực tế, truyền thống văn hóa vốn có của học sinh;

Tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như sưu tầm ca dao, dân ca các dân tộc thiểu số, tìm hiểu về các loại nhạc cụ dân tộc, học cách sử dụng một số loại nhạc cụ dân tộc, tìm hiểu văn hóa ẩm thực của các dân tộc,

Tổ chức tết dân tộc, lễ hội, tổ chức các câu lạc bộ (câu lạc bộ múa, câu lạc bộ ca dao dân ca, câu lạc bộ cồng chiêng ),

Tổ chức hội thi bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, hội diễn văn nghệ, thi trình diễn trang phục dân tộc,

Trưng bày bản sắc văn hóa của các dân tộc,

Tổ chức giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trong trường học, thực hành các nghề thủ công truyền thống, liên hoan văn nghệ và trò chơi dân gian, mời nghệ nhân trên địa bàn đến truyền dạy văn hóa cho học sinh

Để nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc ở các trường trung học cơ sở ngoài việc thực hiện các giải pháp như tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh về vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc; đổi mới nội dung phương pháp hình thức tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc và đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất, tài chính cho hoạt động này thì mỗi nhà trường cần phải chú trọng xây dựng truyền thống nhà trường

và phát huy sự tham gia của các lực lượng xã hội trong giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc cụ thể như sau:

Xây dựng tập thể sư phạm có truyền thống văn hóa, có trách nhiệm với việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc, có trách nhiệm với việc giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh

Liên kết, phối hợp với cơ quan chuyên môn như Sở Văn hóa Thể thao

và Du lịch, Ban dân tộc của Tỉnh, Phòng Văn hóa và Thông tin của huyện, các tổ chức, cá nhân để phối hợp tổ chức các hoạt động giáo dục văn

hóa dân tộc cho học sinh

Thực hiện tốt việc huy động sự tham gia của cộng đồng đối với hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc thông qua việc mời các trí thức địa phương, nghệ nhân, già làng, người có uy tín trong cộng đồng tham gia hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc, truyền dạy văn hóa truyền thống cho học sinh của nhà trường

Xây dựng nếp sống văn hóa trong trường trung học sơ sở theo nét đẹp phong tục tập quán của các dân tộc (trang phục, giao tiếp, ứng xử…)

Xây dựng phòng truyền thống nhà trường, thư viện văn hóa để trưng bày, lưu giữ, quảng bá các sản phẩm văn hóa dân tộc do học sinh sưu tầm, hoặc sáng tạo đáp ứng nhu cầu sử dụng lâu dài và kịp thời của các hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc

Giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh là nhiệm vụ đặc thù, quan trọng trong các trường trung học cơ sở Thực hiện có hiệu quả hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc sẽ góp phần quan trọng trong việc giáo dục học sinh phát triển toàn diện Vì vậy các nhà trường cần quan tâm đổi mới công tác quản

lý, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt độngk này nhằm tạo sức hấp dẫn, thu hút học sinh tham gia

1.3.5 Lực lượng tham gia công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT ngày 22/11/2011 hướng dẫn thực hiện

Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, nêu lực lượng tham gia công tác giáo

dục gồm:

Lực lượng trong nhà trường: Ban giám hiệu báo cáo kế hoạch trước Chi

bộ và thông qua liên tịch bàn bạc dân chủ và thống nhất trong hội đồng giáo dục Tiến hành thành lập ban chỉ đạo chung cho giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc gồm: Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, Bí thư chi đoàn, Tổng phụ trách đội, giáo viên chủ nhiệm các lớp và giáo viên bộ môn Ngữ văn, lịch sử,

địa lý, giáo dục công dân

Lực lượng ngoài nhà trường: Một số thành viên trong ban đại diện cha

mẹ học sinh và một số người có tâm huyết như cán bộ tuyên giáo, cán bộ thông tin bảo tàng, già làng, nghệ nhân cồng chiêng [2]

1.3.6 Kiểm tra, đánh giá công tác công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở

Kiểm tra, đánh giá công tác công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trung học cơ sở là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá việc thực hiện những nhiệm vụ giáo dục, việc hoàn thành các chỉ tiêu, mục tiêu đã

đề ra Mục đích của kiểm tra, đánh giá nhằm xem xét những việc thực hiện tốt, những vấn đề còn tồn tại và những nguyên nhân để kịp thời điều chỉnh quyết định quản lý cho phù hợp với tình hình thực tế diễn ra

Kiểm tra, đánh giá kết quả là khâu cuối cùng trong chu trình giáo dục, đồng thời mở ra một chu trình giáo dục mới Kiểm tra gắn liền với đánh giá kết quả đạt được của mục tiêu và phân tích được nguyên nhân thành công, hạn chế để rút ra bài học kinh nghiệm Bên cạnh đó, kiểm tra còn có chức năng khuyến khích, động viên những người làm tốt công tác giáo dục văn hóa dân tộc truyền thống, phát hiện những cách làm hay, các giá trị văn hóa dân tộc truyền thống tiêu biểu có ảnh hưởng tốt trong cộng đồng để nhân rộng hoặc loại bỏ những phong tục, tập quán lạc hậu vẫn tồn tại trong cuộc sống của nhân dân

Để công tác kiềm tra, đánh giá hiệu quả, Hiệu trưởng phải có được những thông tin chính xác, thông qua sự quan sát, tiếp nhận báo cáo từ các cá nhân, bộ phận, trao đổi trực tiếp hoặc tự mình tiến hành kiểm tra Từ kết quả kiểm tra Hiệu trưởng có sự nhìn nhận, đánh giá về thực trạng, năng lực của các cá nhân, bộ phận tham gia vào, đồng thời, Hiệu trưởng cũng đánh giá được mức độ khả thi của việc hoàn thành các mục tiêu giáo dục đã đề ra trong

kế hoạch Từ đó, có sự điều chỉnh kể hoạch, tư vấn, thúc đẩy các tổ chức, bộ

phận trong nhà trường hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

1.4 Quản lý giáo dục truyền thống văn hoá dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

1.4.1 Tổ chức nâng cao nhận thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

Việc giáo dục hệ giá trị truyền thống dân tộc giúp con người nhận thấy

rõ giá trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân văn, nhân ái, nhân bản sâu sắc, những giá trị đó nhân đạo hóa con người và hoàn cảnh sống của con người hiện tại Trên cơ sở đó, con người lựa chọn hệ giá trị và hình thành niềm tin,

lý tưởng đạo đức, định hướng cho mọi suy nghĩ và hành động của mình, củng

cố và phát triển những giá trị nhân cách tốt đẹp Cùng với việc nâng cao nhận thức hệ giá trị truyền thống dân tộc, cần phải khắc phục những quan điểm lạc hậu, lệch chuẩn, đấu tranh loại bỏ các biểu hiện suy thoái, biến chất và xây dựng những chuẩn mực, phẩm chất đạo đức mới phù hợp với hoàn cảnh lịch

sử mới Hình thành quan niệm sống tích cực và tạo cơ chế phòng ngừa các phản giá trị, văn hóa, lối sống, thức tỉnh trong con người Việt Nam những cảm xúc, tình cảm đạo đức trong sáng, tốt đẹp

Việc giáo dục hệ giá trị truyền thống dân tộc cũng góp phần hình thành

ý thức thẩm mỹ tiên tiến trong nhân cách con người Việt Nam Đặc biệt, đất nước ta đang trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế ngày càng sâu rộng Bên cạnh những yếu tố tích cực, mặt trái của kinh tế thị trường cùng lối sống phương Tây được du nhập vào nước ta đã tác động mạnh mẽ đến các tầng lớp nhân dân Những quy tắc, chuẩn mực đạo đức trở thành tiêu chí định hướng nhân cách và chỉ đạo hoạt động của con người, qua

đó xây dựng nếp sống lành mạnh, khiêm tốn, đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau, khắc phục và chống lại chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, tuyệt đối hóa đồng tiền, giúp con người nhận thức được giá trị chân - thiện - mỹ, có

quan niệm đúng đắn về cái đẹp, có khát vọng và nhu cầu hướng tới cái đẹp để sống và sáng tạo theo quy luật của cái đẹp Do đó, giáo dục hệ giá trị truyền thống dân tộc cho con người Việt Nam thời kỳ hội nhập phải được quán triệt trong cả ba môi trường: gia đình, nhà trường và xã hội, trong đó giáo dục trong gia đình và nhà trường chiếm vị trí đặc biệt quan trọng

1.4.2 Quản lí mục tiêu giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở dân tộc nội trú

1.4.2.1 Xác định mục tiêu giáo dục

Với học sinh trung học cơ sở đang hình thành và phát triển nhân cách văn hóa, các em chưa phải phạm lỗi đánh mất truyền thống, dẫm đạp truyền thống, vọng ngoại hay bài ngoại văn hóa một cách mù quáng Nếu có, chẳng qua đó chỉ là do học đòi theo những người lớn không gương mẫu, không hiểu hay không thấm nhuần giá trị văn hóa truyền thống Lỗi ở người lớn chúng ta chưa chú trọng giáo dục đến nơi đến chốn những giá trị truyền thống văn hóa quý báu của dân tộc cho thế hệ trẻ Giải trình như vậy, để có ý nói rằng, mục đích giáo dục giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam cho học sinh trung học cơ sở ở nhà trường là rất khác với giáo dục cho người lớn Các em không phải là đối tượng phải giáo dục lại Cần phải giáo dục mới cho các

em thấu hiểu sâu và đúng đắn những mặt tích cực của giá trị truyền thống văn hóa Cũng phải phân tích cho các em thấy được những mặt hạn chế, không phù hợp điều kiện xã hội mới ở nước ta hiện nay Đồng thời còn phải giáo dục cho các em cả về phương pháp lựa chọn, định hướng giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam phù hợp, tiếp nối trong điều kiện xã hội nước ta công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.4.2.2 Triển khai thực hiện mục tiêu giáo dục

CBQL và GV cần nắm được các cách thức thực hiện đã được hướng dẫn để vận dụng tiến hành giáo dục Mỗi nội dung giáo dục TTVHDT có thể

có những cách thức thực hiện mà xét theo đặc điểm của hoạt động trong điều kiện của nhà trường là phù hợp và thuận lợi

Ví dụ: để tổ chức hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc trong trường THCS DTNT thông qua việc thực hiện kế hoạch giáo dục theo mục tiêu, chương trình của các khối học tương ứng có bổ sung kiến thức về Lịch sử, Địa lý, Ngôn ngữ, văn hóa dân tộc thiểu số và địa phương địa phương có hai phương thức sau:

Tích hợp đối với môn học

Tổ chức giáo dục văn hóa dân tộc trong hoạt động ngoài giờ lên lớp

1.4.2.3 Hoàn thiện mục tiêu giáo dục

- Nâng cao hiểu biết về các giá trị TTVHDT ở địa phương cho học sinh, học sinh biết tiếp thu những giá trị tốt đẹp của dân tộc Củng cố và mỡ rộng tiếp kiến thức đã được học trên lớp, có ý thức trách nhiệm, bản thân, gia đình và xã hội

- Củng cố vững chắc các kỷ năng cơ bản đã được rèn luyện từ bậc tiểu học cơ sở trên cơ sở đó tiếp tục phát triển các năng lực chủ yếu, như năng lực

tự hoàn thiện, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực thích ứng, năng lực hoạt động, năng lực tổ chức quản lý, năng lực hợp tác và cạnh tranh lành mạnh

- Bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan khoa học để học sinh có thái

độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành

vi của bản thân, đấu tranh tích cực về những biểu hiện sai trái của người khác, biết cảm thụ đánh giá cái đẹp trong cuộc sống

1.4.2.4 Đổi mới mục tiêu giáo dục

Giáo dục giá trị truyền thống văn hóa cho các em không phải nhằm mục đích sưu tầm đồ cổ, cũng không phải để các em về nguồn hay đi tìm cội nguồn, mà chủ yếu phải là để cho thế hệ tiếp sau người lớn hôm nay tránh khỏi đứt đoạn truyền thống văn hóa và cũng tránh khỏi cả việc bảo thủ cố chấp những giá trị văn hóa truyền thống không còn hợp thời Để cho giá trị