TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNKHOA GIÁO DỤC XÃ HỘI HỌC GIÁO DỤC BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG CƠ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN: MỘT TRỌNG TRÁCH CỦA CÁN BỘ QUẢN
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA GIÁO DỤC
XÃ HỘI HỌC GIÁO DỤC
BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG CƠ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN: MỘT TRỌNG TRÁCH CỦA CÁN BỘ QUẢN LÝ VÀ GIẢNG VIÊN
(KHẢO SÁT TẠI HỌC VIỆN THANH THIẾU NIÊN VIỆT NAM – PHÂN VIỆN MIỀN NAM)
GVGD: TS HOÀNG MAI KHANH HVTH: TIÊU MINH SƠN
Tp.Hồ Chí Minh, năm 2020
1
Trang 2MỤC LỤC Đặt vấn đề
1 Động cơ học tập, phân loại và điều kiện hình thành
1.1 Khái niệm động cơ học tập
1.2 Phân loại động cơ học tập
1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành động cơ học tập
1.4 Những điều kiện hình thành động cơ học tập
2 Vai trò trách nhiệm của Trưởng khoa/Trưởng Bộ môn và giảng viên trong việc hình thành và phát triển động cơ học tập của sinh viên Phân viện miền Nam
2.1 Giảng viên lực lượng chính yếu trong hình thành và phát triển động cơ
học tập của sinh viên
2.2 Vai trò của Trưởng khoa/Trưởng Bộ môn
2.3 Vai trò của Hiệu trưởng
3 Khuyến nghị
Tài liệu tham khảo
2
Trang 3TÓM TẮT
Từ nghiên cứu động cơ học tập, phân loại động cơ học tập, những yếu tố ảnh hưởng và điều kiện hình thành động cơ học tập Bài viết sẽ đi sâu nghiên cứu và tập trung về vai trò chính yếu vô cùng quan trọng của Nhà trường trong việc hình thành
và phát triển động cơ học tập của sinh viên.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đến trường học, hầu hết sinh viên đều có tâm thế và ước vọng được học rộng, hiểu sâu, để có năng lực làm việc, làm người hữu dụng, có ước mơ, hoài tâm, tâm trong - trí sáng,… Song, do tác động của việc làm, đời sống và những mặt tiêu cực của xã hội nên động cơ học tập của một bộ phận sinh viên bị triệt tiêu và các em không thực hiện được ước mơ, hoài bão của mình Từ đó, việc giúp sinh viên mà đặc biệt là tại Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam – Phân viện miền Nam Tp.Hồ Chí Minh hình thành và phát triển động cơ học tập có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động đào tạo của Nhà trường – điều mà ai cũng nhận thức được
Song, ai là người chịu trách nhiệm chính trong việc hình thành và phát triển động cơ học tập của sinh viên đang là vấn đề cần được làm rõ, dưới góc nhìn xã hội,
xã hội hóa cá nhân thì vai trò của Nhà trường đang được thực hiện đúng hay chưa trong việc rèn luyện và tạo động cơ cho sinh viên, Giải quyết được những vấn đề trên
sẽ là cứ liệu khoa học, có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với yêu cầu xây dựng đội ngũ giảng viên đáp ứng nhu cầu đổi mới – nâng cao chất lượng đào tạo hiện nay, giúp sinh viên Phân viện miền Nam có nhiều điều kiện, cơ hội việc làm sau khi ra trường
3
Trang 4NỘI DUNG
Trường Đoàn trung ương II, ra đời sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Trường có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng và tập huấn cán bộ Đoàn, Hội, Đội cho các tỉnh, thành Đoàn phía Nam từ Đà Nẵng đến Cà Mau Trước yêu cầu của công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Đoàn, Hội, Đội chung trong toàn quốc và thực hiện chủ trương của Ban Thường vụ Trung ương Đoàn khoá VII về tăng cường chỉ đạo và cũng cố công tác đào tạo, nghiên cứu của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong điều kiện mới, ngày 24/04/1999 Bí thư Trung ương Đoàn đã ban hành quyết định số 387QĐ/TWĐTN thành lập Phân viện Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam (gọi tắt là Phân viện miền Nam) trực thuộc Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam trên cơ sở tổ chức của Trường Đào tạo bồi dưỡng cán bộ Thanh thiếu niên Trung ương II và tăng cường thêm chức năng nghiên cứu và thông tin khoa học
Năm 2016 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã ký công văn số: 4483/BGDĐT-GDĐH cho phép Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam tuyển sinh, đào tạo trình độ đại học ngành Công tác Thanh thiếu niên tại Phân viện miền Nam Để thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo, Phân viện miền Nam đặc biệt quan tâm đến việc hình thành và phát triển động cơ học tập cho sinh viên Việc nghiên cứu động cơ học tập có ý nghĩa quan trọng giúp nhà trường và các bậc phụ huynh có được những định hướng, những tác động phù hợp giúp các em đạt được những thành tích học tâp tốt nhất, góp phần nâng cao chất lượng nhà trường và nguồn nhân lực cho xã hội, phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập.1
1 Động cơ học tập, phân loại và điều kiện hình thành
1.1 Khái niệm động cơ học tập
Từ điển Tiếng Việt đưa ra định nghĩa: “Động cơ là những gì thôi thúc con người có những ứng xử nhất định một cách vô thức hay hữu ý và thường gắn với
1 Trang website: https://pvmn.edu.vn
4
Trang 5những nhu cầu” Theo từ điển trực tuyến Wikipedia định nghĩa: “Động cơ là một chuỗi các lý do khiến chủ thể quyết định tham gia một hành vi cụ thể” 2
Ở góc độ Tâm lý học, “Động cơ học tập được hiểu là những hiện tượng, sự vật trở thành cái kích thích người học đạt được kết quả về nhận thức, hình thành và phát triển nhân cách” 3
Tóm lại, “Động cơ học tập là một động lực thúc đẩy sinh viên học tập, trên cơ
sở nhu cầu hoàn thiện tri thức, mong muốn nắm vững tiến tới làm chủ tri thức mà mình được học tập, làm chủ nghề nghiệp đang theo đuổi”.
Từ khái niệm động cơ và động cơ học tập vừa nêu trên, có thể thấy rằng, việc xác định động cơ học tập sẽ thôi thúc sinh viên học tập tích cực hơn, năng động hơn
để đạt được mục đích phấn đấu của mình
Động cơ học tập là tiền đề của hành động, là cơ sở của mục đích Động cơ xác đính hợp lí thì hành động mới chính xác và đạt được kết quả đặt ra Nếu không có động cơ học tập rõ ràng, chúng ta sẽ không thể nỗ lực hết mình để vượt qua được mọi khó khăn trong học tập
Động cơ học tập của sinh viên Phân viện miền Nam có ảnh hưởng đến kết quả học tập của các em, qua đó ảnh hương đến kết quả giáo dục, chất lượng giảng dạy của Nhà trường cũng như ảnh hưởng đến kết quả của ngành Giáo dục, xã hội
Giáo sư – Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu4, người gắn bó với giảng đường đại học hơn 40 năm cho rằng: “Chất lượng giảng dạy phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có
hau yếu tố quan trọng nhất, quyết định nhất Yếu tố thứ nhất là người học muốn học
và có động cơ học tập chân chính: học để hiểu biết, thành người có tài phục vụ cho xã hội và làm giàu cho bản thân Yếu tố thứ hai là người thầy Để học trò đạt được những
mơ ước chân chính cần phải có những người thầy hết sức tâm huyết, muốn giúp cho học trò của mình đạt được điều đó”
2 https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_(t%C3%A2m_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc)
3 Học viện Quản lý Giáo dục (2006), Tập bài giảng giáo dục đại học, Học viện Quản lý Giáo dục xuất bản, 2; Tr.71
4 Giáo sư Nguyễn Văn Hiệu: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Hi%E1%BB%87u
5
Trang 6Ghi lại ý kiến trên đây của GS.VS Nguyễn Văn Hiệu để thấy rằng động cơ học tập tốt luôn tỉ lệ thuận với kết quả học tập và luôn song hành với con đường các em tiến bước để đạt được mục tiêu học tập
1.2 Phân loại động cơ học tập
Dựa vào mục đích học tập, các nhà Tâm lý học chia động cơ học tập thành 5 loại:
Thứ nhất là động cơ nhận thức – khoa học: thể hiện ở thái độ đối với quá trình
nhận thức, với nội dung được học tập, nghiên cứu
Thứ hai là động cơ nghề nghiệp: thể hiện ở thái độ yêu mến, sự hứng thú, say
mê những nội dung học tập, nghiên cứu có liên quan đế nghề nghiệp tương lai
Thứ ba là động cơ xã hội: thể hiện nhu cầu, các lợi ích xã hội, về chuẩn mực và
mục đích xã hội
Thứ tư là động cơ tự khẳng định: là ý thức về những năng lực của mình và
mong muốn được thể hiện chúng
Thứ năm là động cơ vụ lợi 5
Xuất phát từ những yếu tố và điều kiện hình thành động cơ học tập mà thứ bậc các động cơ trên luôn thay đổi và tác động rất khác nhau trong quá trình học tập của mỗi sinh viên
1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành động cơ học tập của sinh viên
Quá trình hình thành động cơ học tập, sinh viên chịu nhiều sự tác động của những yếu tố cơ bản sau đây: ảnh hưởng gia đình, ảnh hưởng xã hội, từ chính bản thân
5 Học viện Quản lý Giáo dục (2006), Tập bài giảng giáo dục đại học, Học viện Quản lý Giáo dục xuất bản, 2; Tr.71
6
Trang 7và ảnh hưởng nhà trường như chương trình đào tạo, nội dung bài học, cách dạy của giảng viên, nhân cách người thầy, kết quả học tập, môi trường học tập,…và trong bài viết này, chúng tôi sẽ đi sâu vào phân tích ở góc độ Nhà trường là chủ yếu để chỉ ra được vấn đề cần giải quyết
1.4 Những điều kiện hình thành động cơ
Xét dưới góc độ Tâm lý học, việc hình thành động cơ học tập phụ thuộc vào những nhân tố chủ yếu sau: (1) ý thức về mục đích của việc học tập; (2) hiểu rõ ý nghĩa lý luận và thực tiễn các tri thức được lĩnh hội; (3) hình thức cảm xúc của các thông tin khoa học được trình bày; (4) sự mở rộng nội dung và cái mới của tài liệu; (5)
xu hướng nghề nghiệp của hoạt động học tập; (6) việc chọn được những bài tập phù hợp tạo ra những mâu thuẫn về nhận thức trong chính bản thân người học; (7) duy trì được tính ham hiểu biết và bầu không khí tâm ký trong nhóm học tập,… 6
2 Vai trò trách nhiệm của Trưởng khoa/Trưởng Bộ môn và Giảng viên trong việc hình thành và phát triển động cơ học tập của sinh viên Phân viện miền Nam
Từ những yếu tố và điều kiện hình thành động cơ học tập cho chúng ta thấy rằng quá trình hình thành động cơ học tập không thể tách rời sự vận động tự thân của người học với nhà trường và xã hội Song, bài viết này chúng tôi chỉa làm rõ vai trò, trách nhiệm của giảng viên, Trưởng Khoa/Trưởng Bộ môn và Hiệu trưởng trong việc hình thành và phát triển động cơ học tập của sinh viên Chúng tôi có làm một cuộc khảo sát trên 85.140 bạn sinh viên tại Phân viện miền Nam về vai trò của Nhà trường, ảnh hưởng đến bản thân sinh viên ra sao?
Câu 1: Tập thể lớp có ảnh hưởng
đến việc học của bạn?
6 Học viện Quản lý Giáo dục (2006), Tập bài giảng giáo dục đại học, Học viện Quản lý Giáo dục xuất bản, 2; Tr.72
7
Trang 8A Nhiều
B Bình thường
C Không nhiều
- 23,5% Nhiều
- 51,8% Bình thường
- 24,7% Không nhiều
Câu 2: Khi đăng ký học bạn có được học đúng với ngành nghề mình yêu thích hay không?
A Không
B Một phần
C Có
- 11,8% Không
- 43,5% Một phần
- 44,7% Có
Câu 3: Bạn nghĩ môi trường học tập hiện tại có tạo được niềm vui, thân thiện
và cơ sở vật chất đáp ứng đủ nhu cầu của bạn?
A Có
B Không
C Một phần
- 43,5% Có
- 14,1% Không
- 42,5% Một phần
8
Trang 9Câu 4: Có ý kiến cho rằng: “Sinh viên Phân viện miền Nam ra trường để đi làm Xã Đoàn, công tác về Đoàn, Hội, Đội – không có tương lai và bị “lỗi thời”” theo bạn thì sao?
A Đúng
B Đúng 1 phần
C Không
- 0,4% Đúng
- 37,6% Đúng một phần
- 60% Không
Số liệu trên có thể thấy được các em sinh viên chịu sự tác động của yếu tố Nhà trường khá nhiều và Nhà trường, bạn bè, thầy cô đang là tác động chủ yếu đến sự hình thành động cơ học tập của các em Nhà trường cần là nơi giáo dục đáng tin cậy, tạo dựng được niềm tin, nâng cao cơ sở vật chất và chất lượng giảng dạy để các em xác định đúng động cơ học tập và đồng thời là nơi tạo được sự hứng thú, kích thích và ước
mơ, hoài bão tương laic ho các em sau này
2.1 Giảng viên lực lượng chính yếu trong hình thành và phát triển động cơ học tập của sinh viên Phân viện miền Nam
Từ bảy nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành động cơ học tập như đã trình bày, có thể khẳng định rằng vai trò chính yếu trong việc hình thành và phát triển động
cơ học tập của sinh viên trước hết thuộc về giảng viên Bởi lẽ, những nhân tố trên phát sinh và phát triển gắn liền với hoạt động giảng dạy của mỗi giảng viên, là kết quả trực tiếp của hoạt động giảng dạy Và một điều chắc chắn rằng, giảng viên nào có hiểu biết, có quan tâm đến sự phát triển, phát huy các động cơ học tập, thì sẽ tổ chức tốt hoạt động của sinh viên và kết quả học tập sẽ rất tốt Mặt khác, phong cách, thái độ,
9
Trang 10đạo đức của người thầy có tác động tích cực hoặc tiêu cực, thậm chí triệt tiêu động lực học tập của sinh viên
Học tập là một hoạt động tự thân, tuy nhiên người giảng viên có vai trò rất lớn
và quan trọng trong việc phát huy tính chủ động, tích cực của sinh viên Trong đó, điều đặc biệt mà người thầy phải quan tâm tạo điều kiện, cơ hội nhằm tác động đến sự phát triển tự ý thức của sinh viên Theo đó, giảng viên giữ vai trò quan trọng và nặng
nề trong toàn bộ hoạt động của mình để hình thành và phát huy động cơ học tập của sinh viên như:
- Hình thành tình cảm nghề nghiệp cho sinh viên như đặt ra những câu hỏi
“Bạn sẽ trở thành một cán bộ Đoàn, Hội, Đội như thế nào?” “Điều gì giúp bạn vượt qua những khó khăn để hướng đến ước mơ, hoài bão của một cán bộ?”,… hay chia sẻ những buổi workshop, talkshow, diễn đàn để tạo tiếng nói nghề nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm, tình yêu nghề nghiệp,…
- Giúp sinh viên theo đuổi mục tiêu nghề nghiệp trong tương lai bằng việc hướng dẫn sinh viên tìm kiếm những thế mạnh, những năng khiếu để hoàn thiện thông qua những hoạt động
- Hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên nghiên cứu khoa học, nhằm tạo ra sự hứng thú, say mê trong học tập, tạo cơ hội để các em rèn luyện kỹ năng và tiếp cận nghề nghiệp như thực tập thực tế các đơn vị Đoàn, Hội, Đội trên địa bàn thành phố, cộng tác các Nhà thiếu nhi, Trung tâm Hoạt động Thanh thiếu niên, Quận Đoàn,… để tạo hứng thú nghề nghiệp
- Giảng viên còn là người hướng đạo cho sinh viên trong hoạt động xã hội, qua đó nâng cao tính tích cực xã hội, rèn luyện
- Nâng cao năng lực giao tiếp, năng lực làm việc nhóm,
10
Trang 11Như vậy, thông qua hoạt động dạy và học, giảng viên là người hình thành và phát huy động lực học tập cho sinh viên, nhằm giúp các em tạo lập được tri thức, đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng sống theo mục tiêu của từng học phần và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo
Hiện nay, trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, những
cơ hội và thách thức mới của thời đại, người giảng viên mang “sứ mệnh” lịch sử đặc biệt quan trọng Nhà giáo không ý thức được vị trí, vai trò của mình và không có đủ phẩm chất, năng lực thực hiện sứ mệnh vừa nêu thì nhất định sẽ bị đào thải và hãy là
“người thầy vĩ đại khi biết truyền cảm hứng” cho sinh viên
2.2 Vai trò của Trưởng khoa/Trưởng Bộ môn
Khoa/Bộ môn có vai trò to lớn, chủ đạo đối với sinh viên trong hình thành nhân cách, khả năng tư duy sáng tạo, khả năng khai thác tri thức và vận dụng tri thức vào thực tiễn một cách độc lập Tại Phân viện miền Nam, Khoa Công tác Thanh thiếu niên
là một Khoa như thế Khoa đào tạo cử nhân với chất lượng đào tạo được thực hiện bài bản, từ cơ bản đến nâng cao, từ lý luận đến thực hành, thực tế với nhiều cách dạy và học như: thường xuyên đẩy mạnh công tác thực hành nghề nghiệp, thực hành môn, thỉnh giảng viên bên ngoài nhà trường chuyên sâu lĩnh vực nghiên cứu để tạo sự mới
mẻ với sinh viên, thường xuyên tổ chức những buổi chuyên đề báo cáo, thực hành xã hội, Mục tiêu trên và mức độ đạt được sẽ thúc đẩy nhu cầu học tập và khi nhu cầu học tập được thỏa mãn sẽ tạo ra động cơ học tập tốt
Thật vậy, Trưởng Khoa tổ chức đổi mới chương trình, biên soạn đề cương chi tiết học phần, tài liệu giảng dạy, học tập, biên soạn ngân hàng câu hỏi thi kết thúc học phần; đổi mới cách dạy, thực hành, thực tập, cách kiểm tra/đánh giá,… Đây là nội dung quan trọng nhất mà các Trưởng Khoa phải thực hiện nhằm tạo cơ sở để đội ngũ giảng viên tạo ra bằng được những chuyển biến quan trọng trong cách dạy để từ đó
11
Trang 12hình thành động lực học tập tốt trong sinh viên Trưởng Khoa còn phải rất mực quan tâm giúp giảng viên nắm bắt trình độ, tâm lý của sinh viên để tạo động lực học tập theo tinh thần đổi mới; định hướng lựa chọn và triển khai phương pháp dạy hiệu quả; hình thành kỹ năng dạy học, giúp giảng viên biết xác định nội dung, phương pháp, kỹ thuật, mục đích đổi mới kiểm tra, đánh giá, xử lý tình huống, trả lời câu hỏi,…
Từ những điều đó, cho chúng ta thấy rằng vai trò thực tiễn của Trưởng Khoa là rất lớn Ngoài việc xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình đào tạo, còn rất nhiều hoạt động ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành học tập đều bắt nguồn từ Trưởng Khoa Trưởng Khoa phải có ý thức được trách nhiệm của mình, quyết tâm và nghị lực, biết tổ chức giảng dạy tốt và biết cách xác lập động cơ học tập cho sinh viên, thì sinh viên có động cơ học tập tốt, kết quả tốt thuộc Khoa quản lý đạt cao và ngược lại
2.3 Vai trò của Hiệu Trưởng (ở đây là Phó Giám đốc Phân viện miền Nam)
Tại Phân viện miền Nam, chức danh Phó Giám đốc là người có quyền hành cao nhất và dưới Giám đốc Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam Là người chịu trách nhiệm xây dựng đội ngũ giảng viên cán bộ quản lý đáp ứng yêu cầu đào tạo tại đơn vị Đây cũng là điều kiện tiên quyết đối với việc hình thành và phát huy động cơ học tập của sinh viên Phó Giám đốc Phân viện miền Nam chịu trách nhiệm về chất lượng chương trình đào tạo, chuẩn hóa các điều kiện đảm bảo chất lượng theo chuẩn đầu ra;
là người thiết kế và tổ chức thi công môi trường học tập thông qua thiết lập mối quan
hệ giữa nhà trường với gia đình và cộng đồng xã hội; giữa các đơn vị Phòng/Ban trực thuộc với Giảng viên và sinh viên Các mối quan hệ trên vừa thể hiện vai trò cụ thể ở chất lượng nguồn nhân lực có đáp ứng yêu cầu xã hội hay không Đó là sự kết hợp khéo léo giữa nội lực với ngoại lực trong xác lập và phát triển động cơ học tập
Suy cho cùng, người chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo cũng chính là người chịu trách nhiệm tạo ra động cơ học tập
12