Quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú liên quan đến con trâu đực có thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự không?...3 2.2.. Căn cứ pháp lý tại Điều 1 BLDS 2005 và Điều 1 BLDS 2015 về
Trang 1BÀI TẬP THÁNG THỨ NHẤT
Bộ môn: Những quy định chung về Luật dân sự
Giảng viên: ThS Nguyễn Tấn Hoàng Hải
Nhóm: 02
Thành viên
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 3 năm 2020
Trang 2ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ 1
1.1 Những quan hệ nào thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự? 1 1.2 Quan hệ giữa A và B trên có thuộc phạm vi điều chỉnh của BLDS 2005 và BLDS 2015 không? Vì sao? 2
VẤN ĐỀ 2: QUAN HỆ DÂN SỰ VÀ QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ 3
2.1 Quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú liên quan đến con trâu đực có thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự không? 3 2.2 Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự có những đặc điểm gì? 3 2.3 Cho biết những thành phần của một quan hệ pháp luật dân sự Những thành phần này được thể hiện như thế nào trong quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú về con trâu cái? 3 2.4 Cho biết quan hệ pháp luật dân sự có những đặc điểm nào? 5 2.5 Cho biết những căn cứ làm phát sinh quan hệ pháp luật dân sự Quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú về con trâu cái được phát sinh trên căn cứ nào? 6
VẤN ĐỀ 3: TUYÊN BỐ CÁ NHÂN ĐÃ CHẾT 7
Tóm tắt Quyết định số 272/2018/QĐST-DS ngày 27/4/2018 của Tòa án nhân dân Quận 9 TP Hồ Chí Minh 7 Tóm tắt Quyết định số 04/2018/QĐST-DS ngày 19/11/2018 của Tòa án nhân dân huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa 7 3.1 Những điểm giống và khác nhau giữa tuyên bố một người mất tích và tuyên
bố một người là đã chết 7 3.2 Một người biệt tích và không có tin tức xác thực là còn sống trong thời hạn bao lâu thì có thể bị Tòa án tuyên bố là đã chết? 9 3.3 Trong các vụ việc trên, cá nhân bị tuyên bố chết biệt tích từ thời điểm nào?
Vì sao? 10 3.4 Tòa án xác định ngày chết của các cá nhân bị tuyên bố chết là ngày nào? Đoạn nào của hai Quyết định trên cho câu trả lời? 11
Trang 3VẤN ĐỀ 4: TỔ HỢP TÁC 13
4.1 Những điểm mới của BLDS 2015 so với BLDS 2005 về tổ hợp tác và suy nghĩ của anh/ chị về những điêm mới này 13
Trang 4VẤN ĐỀ 1:
ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ
1.1 Những quan hệ nào thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự?
Căn cứ pháp lý tại Điều 1 BLDS 2005 và Điều 1 BLDS 2015 về phạm vi điều chỉnh của pháp luật dân sự quy định:
Điều 1 BLDS 2005: “Bộ luật dân sự quy định địa vị pháp lý,
chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác; quyền, nghĩa vụ của các chủ thể về nhân thân và tài sản trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động (sau đây gọi chung là quan hệ dân sự)”.
Điều 1 BLDS 2015 quy định: “Bộ luật này quy định địa vị pháp lý,
chuẩn mực pháp lý về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về nhân thân và tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan
hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản
và tự chịu trách nhiệm (sau đây gọi chung là quan hệ dân sự)”.
Từ quy định này, chúng ta thấy quan hệ tài sản và quan hệ nhân thân thuộc đối
tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự Nhưng có ý kiến cho rằng: “Tuy nhiên, phải
thừa nhận rằng không phải quan hệ nào cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật dân sự Thực tế, “BLDS không điều chỉnh mọi quan hệ tài sản cũng như không điều chỉnh mọi quan hệ nhân thân” như không điều chỉnh quan hệ tình bạn, tình yêu, tình thương”.1
Quan hệ tài sản: là quan hệ giữa các chủ thể gắn liền với tài sản, tức là
quan hệ giữa các chủ thể gắn liền với “vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tại sản” (khoản 1 Điều 105 BLDS 2015).2
Các quan hệ tài sản chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự:
+ Quan hệ về quyền đối với tài sản;
+ Quan hệ về dịch chuyển tài sản của người chết sang chủ thể khác;
+ Quan hệ nghĩa vụ ngoài hợp đồng
1 Đỗ Văn Đại, Giáo trình Những vấn đề chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP Hồ Chí Minh, Nxb Hồng
Đức 2018, Chương I, tr.6.
2 Đỗ Văn Đại, Giáo trình Những vấn đề chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP Hồ Chí Minh, Nxb Hồng
Đức 2018, Chương I, tr.6.
Trang 5Quan hệ nhân thân: là quan hệ giữa các chủ thể gắn liền với yếu tố nhân
thân của chủ thể.3
Quan hệ nhân thân bao gồm:
+ Quan hệ nhân thân không liên quan tới tài sản;
+ Quan hệ nhân thân liên quan tới tài sản
1.2 Quan hệ giữa A và B trên có thuộc phạm vi điều chỉnh của BLDS
2005 và BLDS 2015 không? Vì sao?
Quan hệ giữa A và B trên thuộc phạm vi điều chỉnh của BLDS 2005 và BLDS
2015 Vì việc A đe dọa để ép B xác lập một quan hệ dân sự đã vi phạm cả quan hệ tài sản Mà quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự nên quan hệ giữa A và B cần được can thiệp bởi pháp luật dân sự
VẤN ĐỀ 2:
3 Đỗ Văn Đại, Giáo trình Những vấn đề chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP Hồ Chí Minh, Nxb Hồng
Đức 2018, Chương I, tr.7.
Trang 6QUAN HỆ DÂN SỰ VÀ QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ
2.1 Quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú liên quan đến con trâu đực có thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự không?
Quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú liên quan đến con trâu đực thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự
Vì giữa anh Giáp và anh Phú tồn tại một quan hệ sở hữu về tài sản và tài sản này là con trâu đực
2.2 Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự có những đặc điểm gì?
Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật dân sự có các đặc điểm:
- Đa dạng, phong phú về các yếu tố cấu thành: chủ thể tham gia, khách thể được tác động và nội dung của các quan hệ đó
- Quan hệ tài sản có thể phát sinh trong mọi lĩnh vực
- Quan hệ tài sản trong pháp luật dân sự mang tính ý chí, điều này thể hiện qua
ý chí của các chủ thể trong việc xác lập, thay đổi hay chấm dứt về mối quan hệ này Bên cạnh đó, quan hệ tài sản còn bị chi phối bởi ý chí của nhà nước, thể hiện qua sự điều chỉnh của các quy định trong pháp luật về dân sự
- Quan hệ tài sản mang tính giá trị và có thể xác định bằng tiền Theo đó, giá trị của tài sản được xác định thông qua sự trao đổi và phụ thuộc vào ý chí của nhà nước thông qua những quy định riêng với những loại tài sản đặc thù (như quyền sử dụng đất, )
2.3 Cho biết những thành phần của một quan hệ pháp luật dân sự 4 Những thành phần này được thể hiện như thế nào trong quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú về con trâu cái?
Quan hệ pháp luật dân sự là một dạng của quan hệ pháp luật nên cũng được cấu thành bởi các yếu tố nhất định, bao gồm chủ thể, khách thể và nội dung.
Chủ thể quan hệ pháp luật dân sự, là những người tham gia vào quan hệ
pháp luật dân sự, có các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự
mà họ tham gia
4 Tham khảo trong Chế Mỹ Phương Đài, Giáo trình Những vấn đề chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP Hồ
Chí Minh, Nxb Hồng Đức 2018, Chương II, tr.47 đến tr.68.
Trang 7Khách thể quan hệ pháp luật dân sự, là một trong những yếu tố cấu thành
quan hệ pháp luật nói chung và quan hệ pháp luật dân sự nói riêng Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm khách thế của quan hệ pháp luật dân sự
+ Có ý kiến cho rằng khách thể của quan hệ pháp luật dân sự là: “cái” mà vì
nó mà quan hệ pháp luật dân sự được hình thành Theo quan điểm này, chính nguyên nhân dẫn đến sự phát sinh quan hệ pháp luật dân sự được xác định là khách thể của quan
hệ pháp luật dân sự
+ Có ý kiến khác cho rằng, khách thể quan hệ pháp luật dân sự là “cái” mà các chủ thể hướng tới, tác động vào, mong muốn đạt được khi tham gia vào
quan hệ đó
Vì sự đa dạng của khách thể quan hệ pháp luật dân sự, do đó, khách thể sẽ được xác định tương ứng đối với từng loại quan hệ pháp luật dân sự Khách thể quan hệ pháp luật dân sự bao gồm:
- Tài sản là khách thể trong quan hệ pháp luật về quyền sở hữu
- Hành vi của các chủ thể là khách thể trong quan hệ nghĩa vụ và hợp đồng
- Các giá trị nhân thân là khách thể trong quan hệ nhân thân
- Kết quả của quá trình hoạt động sáng tạo ra sản phẩm trí tuệ là khách thể của quan hệ pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ
Nội dung quan hệ pháp luật dân sự, là tổng hợp các quyền dân sự và nghĩa
vụ dân sự của các chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự cụ thể
Những thành phần được thể hiện trong quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú về con trâu cái:
- Về chủ thể tham gia vào quan hệ: chủ thể là anh Giáp và anh Phú
- Về khách thể: nguyên nhân gây ra phát sinh quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú là quyền sở hữu con trâu cái
- Về nội dung: vì con trâu cái là của anh Phú đi lạc và anh Giáp là người nuôi giữ nó cho đến khi anh Phúc tìm thấy (trong vòng 10 ngày) nên trong quan hệ này đã phát sinh một quyền và nghĩa vụ như sau, căn cứ vào Điều 242 BLDS 2005:
Quyền và nghĩa vụ của anh Giáp:
+ Anh Giáp có nghĩa vụ nuôi dưỡng và báo cho UBND xã, phường, thị trấn nơi cư trú để thông báo công khai cho chủ sở hữu biết mà nhận lại Khi chủ nhân của nó đến nhận lại thì có nghĩa vụ giao trả
Trang 8+ Anh Giáp có quyền sở hữu con trâu cái nếu sau 1 năm chủ nhân của nó không đến nhận (vì đây là gia súc thả rông) Nếu con trâu cái này có sinh con thì anh Giáp có quyền hưởng một nửa số gia súc sinh ra
Quyền và nghĩa vụ của anh Phú:
+ Anh Phú có quyền nhận lại con trâu cái trong thời hạn là 1 năm kể từ khi anh Giáp nuôi dưỡng và có thông báo công khai Nếu có tranh chấp, anh có quyền yêu cầu Tòa án buộc anh Giáp trả lại con trâu
+ Anh Phú có nghĩa vụ chi tra lại tiền công nuôi dưỡng và các chi phí khác cho anh Giáp
2.4 Cho biết quan hệ pháp luật dân sự có những đặc điểm nào? 5
Quan hệ pháp luật dân sự nổi bật với những đặc điểm sau đây:
- Thứ nhất, quan hệ pháp luật dân sự tồn tại ngay cả trong trường hợp chưa có
quy phạm pháp luật nào trực tiếp điều chỉnh
Đây là đặc điểm nổi trội của quan hệ pháp luật dân sự, giúp phân biệt quan hệ pháp luật dân sự với các quan hệ pháp luật khác Về phương diện lý luận, quan hệ pháp luật là quan hệ xã hội được quy phạm pháp luật điều chỉnh Tuy nhiên, đời sống dân sự hết sức đa dạng, phức tạp, thay đổi không ngừng nên có những trường hợp quan hệ dân sự phát sinh liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể nhưng lại chưa có quy phạm pháp luật dân sự nào trực tiếp điều chỉnh Để giải quyết vấn đề này, Điều 5 và Điều 6 BLDS 2015 cho phép áp dụng tập quán, áp dụng phép tương tự thậm chí có thể áp dụng cả án lệ hoặc lẽ công bằng là những quy định vô cùng đặc biệt của ngành luật dân sự so với các ngành luật khác
- Thứ hai, địa vị pháp lý của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật dân sự
đều bình đẳng
Pháp luật dân sự quy định mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lý do nào để phân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về khả năng được hưởng các quyền nhân thân và tài sản Đây là đặc điểm quan trọng nhất của quan hệ pháp luật dân sự khi so sánh với các quan hệ pháp luật của các ngành
“luật công”
5 Tham khảo trong Chế Mỹ Phương Đài, Giáo trình Những vấn đề chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP Hồ
Chí Minh, Nxb Hồng Đức 2018, Chương II, tr.42 đến tr.47.
Trang 9- Thứ ba, quan hệ pháp luật dân sự rất đa dạng về chủ thể, khách thể, biện
pháp và phương pháp bảo vệ
+ Sự đa dạng về chủ thể tham gia quan hệ dân sự
+ Sự đa dạng về khách thể quan hệ pháp luật dân sự
+ Sự đa dạng về biện pháp và phương pháp bảo vệ các quyền dân sự
2.5 Cho biết những căn cứ làm phát sinh quan hệ pháp luật dân sự Quan
hệ giữa anh Giáp và anh Phú về con trâu cái được phát sinh trên căn cứ nào?
Những căn cứ làm phát sinh quan hệ pháp luật dân sự đó là quy phạm pháp luật, chủ thể và sự kiện pháp lý
Quan hệ giữa anh Giáp và anh Phú về con trâu cái phát sinh trên các căn cứ:
- Về chủ thể: là anh Giáp và anh Phú, anh Phú là chủ sở hữu con trâu cái, anh Giáp là người đã nuôi dưỡng con trâu cái trong thời gian nó bị lạc đàn
- Sự kiện pháp lý: anh Phú thả 9 con trâu trong rừng, 07/05/2004 anh kiểm tra thấy mất 2 con và sau đó anh tìm thấy trâu của mình trong trang trại nhà anh Giáp Tuy nhiên, anh Giáp chỉ trả lại con trâu đực còn con trâu cái thì không Từ đó làm phát sinh quan hệ giữa anh Phú và anh Giap liên quan đến con trâu cái đó là “Tranh chấp quyền sở hữu con trâu cái”
- Quy phạm pháp luật được áp dụng: Điều 242 BLDS 2005 xác lập quyền sở hữu đối với gia súc bị thất lạc
VẤN ĐỀ 3:
Trang 10TUYÊN BỐ CÁ NHÂN ĐÃ CHẾT
Tóm tắt Quyết định số 272/2018/QĐST-DS ngày 27/4/2018 của Tòa án nhân dân Quận 9 TP Hồ Chí Minh.
Người yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự là bà Bùi Thị T, bà yêu cầu Tòa án tuyên bố ông Trần Văn C là đã chết
Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có liên quan, Tòa án nhận thấy từ năm 1985, ông C đã bỏ nhà đi biệt tích và đã xóa hộ khẩu quản lý tại địa phương Đến ngày 23/8/2017, mặc dù Tòa án đã ban hành Thông báo tìm kiếm trên các phương tiện nhưng vẫn không có tin tức Nên Tòa án đã chấp nhận yêu cầu cảu bà
T là tuyên bố ông C là đã chết
Do không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng của ông C Do đó ngày chết của ông C được tính là ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng
Tóm tắt Quyết định số 04/2018/QĐST-DS ngày 19/11/2018 của Tòa án nhân dân huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa.
Người yêu cầu giải quyết việc dân sự: anh Quản Bá Đ, nay yêu cầu Tòa án tuyên bố chị Quản Thị K (chị gái anh Đ) là đã chết
Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có liên quan, Tòa án nhận thấy chị
K đã bỏ nhà đi khỏi địa phương từ năm 1992 và không có tin tức gì Mặc dù gia đình anh Đ đã tìm kiếm và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng nhiều lần nhưng cũng không có tin tức Đồng thời, sau khi Tòa án thụ lý, cũng đã quyết định thông báo tìm kiếm trên nhiều phương tiện nhưng vẫn ko có tin tức Nên Tòa án đã chấp nhận yêu cầu của anh Đ về việc tuyên bố chị K là đã chết
Tòa án lấy ngày mà quyết định của Tòa án tuyên bố người đó là đã chết có hiệu lực pháp luật là ngày chị K chết
Trang 113.1 Những điểm giống và khác nhau giữa tuyên bố một người mất tích và tuyên bố một người là đã chết 6
Căn cứ pháp lý: Điều 68 và Điều 71 BLDS 2015
Giống nhau:
- Đối tượng có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất tích hoặc tuyên
bố một người là đã chết: là người có quyền, lợi ích liên quan
- Đối tượng có quyền tuyên bố một người mất tích hoặc tuyên bố một người là
đã chết: Tòa án
- Về mặt thủ tục: Người yêu cầu tuyên bố một người mất tích hoặc tuyên bố một người là đã chết phải thông báo tìm kiếm công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng theo đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự
Khác nhau:
- Điều kiện về mặt thời gian:
+ Về tuyên bố một người mất tích : Được quy định tại Điều 68 BLDS 2015
Đó là trường hợp cá nhân biệt tích hai năm liền trở lên không có tin tức xác thực là còn sống hay đã chết Thời gian hai năm được tính từ ngày viết được tin tức cuối cùng của người đó Nếu không xác định được ngày biết tin cuối cùng thì thời hạn hai năm được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng biết tin tức cuối cùng Nếu không xác định được được ngày tháng có tin tức cuối cùng thì thời hạn hai năm được tính từ ngày đầu tiên của tháng đầu tiên của năm tiếp theo năm biết tin tức cuối cùng
+ Về tuyên bố một người là đã chết : Được quy định tại Điều 71 BLDS 2015,
cụ thể người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố một người là đã chết trong các trường hợp sau đây:
Sau ba năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống
Biệt tích trong chiến tranh sau năm năm, kể từ khi chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống
Bị tai nạn hoặc thảm họa thiên tai mà sau một năm kể từ ngày tai nạn hoặc thảm họa thiên tai chấm dứt vẫn không có tin tức là còn sống
Trường hợp cuối cùng có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố cá nhân chết là cá nhân biệt tích năm năm liền trở lên, không có tin tức xác thực là còn sống Việc tính
6 Tham khảo trong Nguyễn Xuân Quang, Giáo trình Những quy định chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP
Hồ Chí Minh, Nxb Hồng Đức 2018, Chương III, tr.121 đến tr.129.