MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI ĐỐI VỚI HÀNH VI XÂM PHẠM HÌNH ẢNH CÁ NHÂN

2511 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI ĐỐI VỚI HÀNH VI XÂM PHẠM HÌNH ẢNH CÁ NHÂN Phan Thị Anh Thư, Phạm Thùy Trinh, Đào Lê Trọng Hậu Khoa Luật, Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí M.

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

ĐỐI VỚI HÀNH VI XÂM PHẠM HÌNH ẢNH CÁ NHÂN

Phan Thị Anh Thư, Phạm Thùy Trinh, Đào Lê Trọng Hậu*

Khoa Luật, Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh

GVHD: ThS Lê Thị Minh Thư

TÓM TẮT

Trong xã hội phát triển hiện đại ngày nay chính sách mở rộng hội nhập của Đảng và nhà nước đã làm cho đời sống nhân dân dần được tốt hơn, từ đó nhu cầu con người ngày càng tăng lên, các trang mạng xã hội, và các trang web xuất hiện ngày một nhiều hành vi xâm phạm đến hình ảnh

cá nhân đang trở thành vấn đề có nhiều sự quan tâm từ các cá nhân trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Tại Việt Nam các quy định pháp luật về việc bảo vệ hình ảnh cá nhân ngày được cải thiện việc đó đã răng đe với một số đối tượng có mục đích và sử dụng hình ảnh của người khác Tuy nhiên còn một số vấn đề bất cập là những quy định này vẫn chưa đủ “mạnh” để buộc mọi người từ bỏ thói quen sử dụng hinhg ảnh của người khác mà không được sự cho phép của họ Trong phạm vi bài viết này nhóm tác giả đã phân tích những quy định của pháp luật về việc bồi thường do xâm phạm hình ảnh cá nhân và đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện về vấn đề xâm phạm này

Từ Khóa: Danh dự, uy tính, nhân phẩm, mạng xã hội, xâm phạm hình ảnh

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Mỗi cá nhân điều có quyền đối với hình ảnh của chính mình và hoàn toàn có quyền cho phép người khác

sử dụng hình ảnh trong một số trường hợp Ngoài ra việc sử dụng được trả thù lao đối với các mục đích thương mại Tuy nhiên hiện nay với mức độ lan truyền của các phương tiện truyền thông hiện đại, đặc biệt

là mạng xã hội thì không ít các trường hợp sử dụng hình ảnh cá nhân của người khác trái phép khi không

có sự đồng ý của họ Điều đó đã gây thiệt hại đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của chủ sở hữu hình ảnh

đó Vì vậy, Pháp luật Việt Nam hình thành một chế định lâu đời và quan trọng tại BLDS 2015 quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Đây là một căn cứ buộc những chủ thể có hành vi gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác phải có trách nhiệm bồi thường theo luật định Vậy hình ảnh cá nhân là gì? Thì “Hình ảnh cá nhân48”, còn được gọi là

“nhân hiệu", gắn với những đặc điểm của từng người, bao gồm cá tính, nghề nghiệp bản thân và những giá

48

https://www.vanlanguni.edu.vn/tin-tuc-size-bar/115-sinh-vien-voi-ky-nang-xay-dung-hinh-anh-ca-nhan#:~:text=”Hình%20ảnh%20cá%20nhân”%2C,học%20tập%20và%20làm%20việc

trị người đó mang lại cho cộng đồng Nhân hiệu tốt phân biệt cá nhân với người khác, tạo ưu thế trong các mối tương tác cộng đồng, trong quá trình học tập và làm việc

Hình ảnh cá nhân thể hiện qua những hành vi cụ thể, qua đó thể hiện được tính cách, nội tâm của con người Khi nhắc đến một bạn học, nếu người đó được mọi người nhớ đến bởi nụ cười tươi, hài hước, nổi trội trong các phong trào hoặc mọi người ấn tượng bởi sự năng động, hòa đồng, nghĩa là bạn ấy đang sở hữu một hình ảnh cá nhân đẹp1 Hành vi sử dụng hình ảnh của cá nhân trái phép trên mạng xã hội hiện nay với nhiều hình thức đa dạng, chỉ bằng một vài thao tác đơn giản là có thể sử dụng hình ảnh của người khác một cách

dễ dàng Việc sử dụng hình ảnh của người khác trên mạng xã hội chủ yếu dưới hai dạng nhằm mục đích thương mại và phi thương mại BLDS năm 2015 cũng đã liệt kê các trường hợp sử dụng hình ảnh không cần xin phép là hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, cụ thể là hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng, bao gồm hội nghị, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người

có hình ảnh thì không bị xem là vi phạm quyền của cá nhân đối với hình ảnh

2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI ĐỐI VỚI HÀNH VI XÂM PHẠM HÌNH ẢNH CÁ NHÂN

Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với hành vi xâm phạm hình ảnh cá nhân BLDS năm

2015 là cơ sở pháp lý dựa vào đó mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể xác trách nhiệm bồi thường thiệt hai đối với các hành vi xâm phạm đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm sẽ có căn cứ phát sinh trách

nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo khoản 1 điều 584 bộ luật sân sự 2015 “Người nào có hành

vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác” Như vậy lỗi là yếu tố bắt buộc để xác định những thiệt hại xảy ra do hành vi của người có lỗi

Tuy nhiên đối với trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm đến sức, danh dự, nhân phẩm, uy tính thì

có trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi không có lỗi Theo đó trách nhiệm bồi thường thiệt hại xảy ra khi

có các căn cứ sau đây:

Thứ nhất phải có thiệt hại xảy ra trên thực tế: Thiệt hại bao gồm thiệt hại về vật chất lẫn tin thần mục đích của trách nhiệm bồi thường thiệt hại là khôi phục lại tình trạng tài sản, bù đắp thiệt hại về tinh tình cho người bị thiệt hại phải gánh chịu Chính vì vậy, có thể nói thiệt hại xảy ra là tiền đề của trách nhiệm bồi thường thiệt hại Thiệt hại là những tổn thất được tính thành tiền, là căn cứ để xác định mức bồi thường Thứ hai, có hành vi trái pháp luật Theo hiến pháp 2013 quy định mỗi công dân đều có quyền được bảo

vệ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, tài sản mà mọi người đều phải tôn trọng, không được có bất kỳ hành vi nào xâm phạm đến các quyền đó Bên cạnh đó Điều 3 BLDS năm 2015 quy định: “Không được xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền, lợi ích của người khác” Mà quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh với chủ thể có hành vi xâm phạm đến tính mang, sức khỏe, danh

dự, nhân phẩm, uy tín, quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể khác Như vậy, có thể thấy hành vi xâm phạm

của chủ thể chính là hành vi trái pháp luật Do đó, chủ thể phải chịu trách nhiệm bồi thường phải có hành

vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho người khác Hành vi có thể được thể hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động

Thứ ba có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái pháp luật Thiệt hại xảy ra phải là kết

quả tất yếu của hành vi trái pháp luật và ngược lại hành vi trái pháp luật là nguyên nhân gây ra thiệt hại Mối quan hệ nhân quả là cơ sở để áp dụng các chế tài pháp lý đối với một chủ thể Bồi thường thiệt hại không chỉ nhằm mục đích khắc phục những tổn thất cho người bị hại mà còn nâng cao ý thức, trách nhiệm của chủ thể trong việc tôn trọng lợi ích của chủ thể khác

Thứ tư vai trò của yếu tố lỗi Lỗi là yếu tố cần phải xem xét khi xác định trách nhiệm pháp lý nói chung và trách nhiệm dân sự nói riêng Xét về hình thức lỗi là thái độ tâm lý của người thực hiện hành vi gây thiệt hại Lỗi được thể hiện dưới hai dạng là lỗi cố ý hoặc vô ý: Lỗi cố ý là trường hợp một người nhận thức rõ hành vi của mình sẽ gây thiệt hại cho người khác mà vẫn thực hiện và mong muốn hoặc tuy không mong muốn nhưng để mặc cho thiệt hại xảy ra Lỗi vô ý là trường hợp một người không thể thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, mặc dù phải biết trước hoặc có thể biết trước thiệt hại sẽ xảy ra hoặc thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, nhưng cho rằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được

Lỗi suy đoán là vấn đề mới của BLDS 2015 đây là thiệt hại có lỗi mà không cần phải chứng minh Người gây thiệt hại phải chứng minh rằng do bất khả kháng, do lỗi cố ý của người bị hại có nghĩa là họ không có lỗi cho nên không cần phải bồi thường49

Nguyên tắc bồi thường: quy định tại Điều 585 BLDS 2015, bao gồm:

Nguyên tắc 1: thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời Các bên có thể thỏa thuận về mức

bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác Cần phải tôn trọng thỏa thuận của các bên về mức bồi thường, hình thức bồi thường và phương thức bồi thường, nếu thỏa thuận đó không trái pháp luật, đạo đức xã hội

Nguyên tắc 2: người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không

có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình ( khoản 2 điều 585 BLDS 2015) Để giảm mức bồi thường thiệt hại cần có đủ các điều kiện

Người gây thiệt hại có lõi vô ý hoặc không có lỗi

Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có khó khăn hoặc không thể thực hiện được việc bồi thường

Nguyên tắc 3: Mức bồi thường thiệt hại đã được ấn định theo thoả thuận của các bên hoặc do Toà án quyết

định có thể sẽ không còn phù hợp sau một thời gian nhất định Nếu mức bồi thường đó không còn phù hợp

49 Bình luận khoa học Bộ luật dân sự năm 2015

với thực tế thì Toà án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác có thể thay đổi mức bồi thường khi có yêu cầu của một trong các bên đương sự

Nguyên tắc 4: khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại

do lỗi của mình gây ra

Nguyên tắc 5:bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp

dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình

Hình thức bồi thường thiệt hại đối với những hành vi xâm phạm đến hình ảnh của cá nhân về việc gây xâm phạm đến danh dự, tính mạng, nhân phẩm của người khác thường có ba hình thức là bồi thường bằng hiện vật, bằng một công việc, bồi thường bằng tiền Theo đó các bên có thể thỏa thuận với nhau về mức bồi thường theo được quy định theo Điều 585BLDS 2015

3 THỰC TRẠNG AP DỤNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI ĐỐI VỚI HÀNH VI XÂM PHẠM HÌNH ẢNH CÁ NHÂN

Hiện nay một số mạng xã hội lớn có số lượng người sử dụng đến hàng tỷ người như: Twitter, Facebook, Instagram , Youtube ,… Việc số lượng người sử dụng mạng xã hội ngày càng tăng nhanh trên toàn cầu cho thấy sự phổ biến cũng như tầm ảnh hưởng của nó đối với xã hội hiện nay Tại Việt Nam, nhu cầu việc sử dụng xã hội vẫn liên tục tăng dần qua các năm Trên thực tế thì hình ảnh của cá nhân thuộc về lĩnh vực riêng tư của mỗi người Tuy là không có gì bí mật, cần hạn chế sử dụng nhưng một khi muốn sử dụng những hình ảnh cá nhân của ai đó, đặc biệt là khai thác sử dụng vào mục đích kinh doanh như: in lịch, in bìa sách, in biển hiệu quảng cáo, Bất kỳ mọi cá nhân đều có quyền cho hay không cho người khác sử dụng hình ảnh của mình Nếu như chưa được sự đồng ý mà tự ý sử dụng thì đã là vi phạm quyền của cá nhân đối với hình ảnh Việc sử dụng mạng xã hội hiện nay đang khá phổ biến và phức tạp, Việt Nam cũng

đã có những quy định pháp luật Tuy nhiên, vẫn có những bất cập cần được điều chỉnh và bổ sung

Thứ nhất, về hình thức bồi thường thiệt hại Hành vi xâm phạm hình ảnh cá nhân của người khác gây ra

hậu quả nghiêm trọng không chỉ về danh dự, nhân phẩm, uy tín mà còn ảnh hưởng công việc, sức khỏe và cuộc sống thường ngày Việc pháp luật quy định hình thức bồi thường do các bên thỏa thuận, tuy nhiên trường hợp các bên không thỏa thuận được thì mức tối đa cho việc bồi thường là không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà Nước quy định, mức lương cơ sở năm 2021 là 1,49 triệu đồng/tháng theo Nghị quyết

số 128/2020/QH14 ngày 12/11/2020 về dự toán ngân sách Nhà nước năm 2021 chưa thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở nên giữ nguyên mức lương cơ sở năm 2020 là 1,49 triệu đồng/tháng

Thứ hai, về nguyên tắc bồi thường “toàn bộ và kịp thời” Mục đích của việc áp dụng trách nhiệm bồi

thường thiệt hại là khắc phục những tổn thất mà người bị thiệt hại phải gánh chịu khi có hành vi xâm phạm hình ảnh nhằm gây thiệt hại theo đó nguyên tắc bồi thường toàn bộ hầu như chỉ áp dụng được với trường hợp thiệt hại do tài sản bị xâm phạm Trong trường hợp đối tượng bị xâm phạm là các giá trị nhân thân như

sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín thì việc xác định thiệt hại sẽ rất khó, bởi các giá trị nhân

thân và tiền tệ không phải là các đại lượng ngang giá nên không thể dùng tiền để đo giá trị nhân thân bị tổn

hại.Khi cá nhân bị xâm phạm phát hiện và thông báo cho cơ quan chức năng biết về hành vi đó để ngăn

chặn, trong khoảng thời gian đó với tốc độ lan truyền của mạng xã hội thì hành vi xâm phạm hình ảnh cá nhân đã được phát tán và truyền bá một cách nhanh chóng Khi cơ quan điều tra chứng minh người xâm phạm hình ảnh cá nhân người bị thiệt hại gặp khó khăn trong phương thức thực hiện hành vi trên mang xã hội trong khi các tài khoản ảo ngày càng nhiều Như vậy với nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời khó

có thể thực hiện được đối với hành vi xâm phạm hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội Và Được quy định tại

Điều 605 của BLDS 2015 “ Nguyên tắc bồi thường thiệt hại”

Thứ ba,về xác định thiệt hại Đối với hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, utítins của người khác thông

qua việc sử dụng hình ảnh cá nhân không được sự đồng ý của bên bị hại Theo đó chứng minh những thiệt hại của của người bị hại phải đầy đủ và hợp lý, hiện nay pháp luật nước ta vẫn chưa có hương dẫn cụ thể nào đề cập tới nhứng vấn đề này và xã định các hành vi gây thiệt hại này dựa vào nguồn luật Chẳng hạn như ở các trang thông tin tuyền thông báo chí và đưa những tin tức gắn kèm theo những hình ảnh của cá nhân hay tổ chức khi chưa có sự đồng nhằm tung những tin đồn sai sự thật và gây ảnh hưởng đến người

khác

Ví dụ, theo bản án Bản án 76/2018/DS-PT ngày 05/04/2018 về tranh chấp bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm của Tòa án nhân dân Thành phố Tây Ninh Cho thấy trên thực tế, Tòa án

đã áp dụng một phần một phần kháng cáo của nguyên đơn chị Hồ Thị A1; sửa bản án sơ thẩm Đồng thời chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của chị Hồ Thị A1 đối với chị Hồ Ngọc A3 về “Tranh chấp Bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm”

Buộc chị A3 bồi thường thiệt hại cho chị A1 số tiền 5.000.000 đồng (năm triệu đồng)

Nhưng xét theo bản án thực tế, cũng cho thấy việc xác định tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín khi bị xâm phạm là rất khó, vì không có cơ sở định hướng được thiệt hại này Việc xác định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại rất là khó khăn Do đó, cần có quy định bồi thường thiệt hại rõ ràng hơn đối với

4 KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI ĐỐI VỚI HÀNH VI XÂM PHẠM HÌNH ẢNH CÁ NHÂN

Hiện nay, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân ngày càng phổ biến với nhiều hình thức khác nhau Theo đó

sử dụng hình ảnh của cá nhân được thực hiện trong việc quảng cáo và việc sử dụng này phải trả thù lao cho việc các Doanh Nghiệp sử dụng và lấy hình anh của người khác để nhầm quảng bá cho công ty của mình .Tuy nhiên trong thực tế việc xác định thiệt hại gặp rất khó khăn, vì trên môi trường mạng xã hội là dịch vụ kết nối nhiều người ở nhiều nơi khác nhau, thời gian truy cập khác nhau, và với thao tác đơn giản hiện đại

của mạng xã hội hiện nay thì việc gửi và đăng tải một hình ảnh sẽ được lan truyền rất nhanh chóng Dẫn

đến việc xác định thiệt hại để được bồi thường toàn bộ và kịp thời còn gặp nhiều khó khăn Vì vậy đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền giải quyết phải am hiểm cũng như cần nâng cao kỹ năng nghiệp vụ về an ninh mạng Tuyên truyền, vận động nâng cao ý thức cá nhân để xây dựng không gian mạng lành mạnh

So với quy định tại Điều 31 BLDS năm 2005, quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh trong Điều

32 BLDS năm 2015 có nhiều điểm mới Về các quy định của pháp luật về bảo vệ hình ảnh, thông tin cá nhân về cơ bản rất cụ thể, chặt chẽ, có tính răn đe đã tiếp tục được bổ sung, hoàn chỉnh Nhưng vẫn còn tình trạng cơ quan chức năng cũng như sự hợp tác chặt chẽ giữa các tổ chức, cá nhân, khiến các hành vi vi phạm có chiều hướng gia tăng, phức tạp Trước sự vi phạm luật bản quyền hình ảnh đang diễn ra phổ biến

và mất kiểm soát, chúng ta cần phải đưa ra những giải pháp thiết thực và mang tính chất răn đe hơn nữa tới mỗi cá nhân, tổ chức cụ thể chủ sở hữu hình ảnh đó có thể: Tiến hành ngăn ngừa và phát hiện sự vi phạm hình ảnh bằng việc áp dụng công nghệ50 Bất cập về bồi thường thiệt hại là trong trường hợp bồi thường thiệt hại đối với hành vi sử dụng mạng xã hội để xúc phạm uy tín, nhân phẩm của cá nhân mà người có hành vi vi phạm không đủ điều kiện để bồi thường thiệt hại Vì vậy cần làm rõ quy định pháp luật về trường hợp này Cụ thể, chủ thể có hình ảnh bị xâm phạm và người có hành vi vi phạm có thể thỏa thuận với nhau

về mức bồi thường thiệt hại mà cả hai bên đồng ý nhưng sự thỏa thuận này vẫn đảm bảo tuân thủ theo quy định của pháp luật Khi hai bên không thể thỏa thuận được với nhau thì Tòa án sẽ ra quyết định Điều này giúp cá nhân bị xâm phạm họ chủ động hơn trong việc thông báo hay yêu cầu giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền

5 KẾT LUẬN

Theo những quan điểm nêu trên có thể thấy hình ảnh có ý nghĩa rất lớn trong đời sống tinh thần của mỗi người Quyền đối với hình ảnh của cá nhân được hiểu là quyền nhân thân gắn liền với cá nhân được pháp luật ghi nhận và bảo vệ, theo đó, cá nhân được phép sử dụng và cho phép người khác sử dụng hình ảnh của mình Việc xâm phạm đến hình ảnh cá nhân khi không có sự đồng ý , nhằm thực hiện các mục đích khác nhau gây ảnh hưởng và xâm phạm đến danh dự và nhân phẩm của người khác, sẽ gây ra hậu quả rất nghiêm trọng, không chỉ là giá trị vật chất, tinh thần mà còn ảnh hưởng tới những người có liên quan của chủ sở hữu hình ảnh đó Khi cá nhân bị xâm phạm hình ảnh thì có thể yêu cầu với cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết, theo đó người đăng thông tin xâm phạm đến hình ảnh của cá nhân đó cũng phải chịu hậu quả từ việc làm của mình bằng cách bồi thường thiệt hại về hành vi của mình theo pháp luật quy định và bồi thường về tổn thất tin thần nhưng quy định của pháp luật vẫn chưa rõ ràng, mang tính răng đe như những hiện nay trên các trang mạng xuất hiện rất nhiều những hành vi lấy hình ảnh của cá nhân nhằm mục đích quảng cáo nhằm trục lợi, hoặc các bài báo sử dụng hình ảnh của người khác được đăng lên mạng xã hội ngày càng nhiều Thực tế có thể thấy những vụ việc liên quan đến việc xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm,

uy tín đã và đang xuất hiện ngày một nhiều mà pháp luật không thể kiểm soát hết và răng đe những hành

vi này./

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ luật Dân sự 2005

50 https://luatminhkhue.vn/amp/phap-luat-quy-dinh-ve-vi-pham-hinh-anh-ca-nhan

2 Bộ luật Dân sự 2015

3 Nguyễn Minh Tuấn (2016), Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự 2015, NXB Tư pháp

4 https://luatminhkhue.vn/amp/phap-luat-quy-dinh-ve-vi-pham-hinh-anh-ca-nhan