Xử lý ra hoa trái vụ là biện pháp kỹ thuật rất quan trọng nhằm rải vụ, chủ động thời gian thu hoạch. Khi xử lý ra hoa trái vụ ta có thể sử dụng nhiều phương pháp và nhiều loại hoá chất khác nhau. Từ xưa tới nay, đối với cây dứa người ta vẫn dùng đất đèn (CaC¬2) để xử lý là chính. Hiện nay, nhiều nhà khoa học đã kết luận dùng Ethrel để xử lí cho dứa ra hoa trái vụ hiệu quả và an toàn hơn dùng đất đèn. Py.C. Guyot kết luận, cách sử dụng tốt nhất khi xử lí dứa bằng Ethrel là phun lên toàn bộ bộ lá. Lượng Ethrel là 4 kg/ha có tác dụng tương đương với xử lí bằng Axetylen, nếu tăng thêm lượng Ethrel sẽ rút ngắn thời gian ra hoa và hoa tự phân hoá tập trung hơn [4]. Trần Thế Tục, Vũ Mạnh Hải nhận xét dùng Ethrel liều cao (2-4 kg nguyên chất/ha) bằng cách phun toàn bộ tán lá trong khoảng thời gian từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 9 có kết quả rất tốt, tỷ lệ ra quả trái vụ đạt 80,2-94,5 % [3]. Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch (1993) cho biết liều lượng Ethrel để xử lí ra hoa trái vụ đối với dứa là 1,1-4,5 kg/ha [1]. Nguyễn Quang Thạch, Nguyễn Mạnh Khải, Trần Hạnh Phúc (1999) nhận xét dùng Ethrel xử lí cho dứa ra hoa trái vụ với nồng độ 0,1 %, lượng dùng là 10 ml/cây bằng cách nhỏ lên nõn cây và phun lên toàn bộ cây đều đạt tỉ lệ ra hoa 100 % sau 6 tuần xử lí [2]. Lin XinLai và Lin XL (2002) nhận xét nên sử dụng Ethrel với lượng 800-1000 mg/lit để xử lí dứa ra hoa trái vụ khi cây đạt 35-40 lá [6]… Như vậy có thể nói, hiện nay người ta đã hoàn toàn chủ động được việc điều khiển sự ra hoa của cây dứa. Tuy nhiên, đối với dứa Đài nông 4 là một giống dứa mới nhập vào Việt Nam nên chưa ai nghiên cứu về việc xử lý ra hoa trái vụ với nó. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu "Xử lý ra hoa trái vụ đối với dứa Đài nông 4 bằng Ethrel tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên". Bài viết này giới thiệu kết quả xác định nồng độ và phương pháp thích hợp để xử lí ra hoa trái vụ đối với giống dứa Đài nông 4 bằng Ethrel.
Trang 1Kết quả xử lý ra hoa trái vụ đối với dứa đàI nông 4 bằng ethrel
tại huyện đồng hỷ, tỉnh thái nguyên
Nguyễn Khắc Thái Sơn (*) , Nguyễn Minh Chung (**) Controlling fruiting time for Dainong-4 pineapple by Ethrel in Dong Hy district, Thai
Nguyen province
(Summary)
After monitoring the flowering and fruiting of Dainong-4 pineapple which was treated by different Ethrel concentration and application methods, we have some conclusion as follows:
1 Ethrel has been more effective than Cacbua canxi for treating Dainong-4 pineapple for flowering and fruiting Yield and yield component of Dainong-4 pineapple were not influenced
by Ethrel or Cacbua canxi
2 The ratio of flowering of Dainong-4 gained 100 percents in the range of treatment concentration from 1 to 6 kg effective Ethrel per ha (corresponding with 0.02 to 0.12 g per plant) Within this concentration rang, the increase of Ethrel concentration made flowering process faster and more concentrating and decreased the weight of top bud
3 The ratio of flowering of Dainong-4 gained 100 percents in the both treatment methods:
to spray on leaves and to pour into centre point of leaves canopy
4 The suitable Ethrel concentration for flowering and fruiting control for Dainong-4 was 1
to 2 kg effective Ethrel per ha (corresponding with 0.02 to 0.04 g per plant)
I Mở đầu
Xử lý ra hoa trỏi vụ là biện phỏp kỹ thuật rất quan trọng nhằm rải vụ, chủ động thời gian thu hoạch Khi xử lý ra hoa trỏi vụ ta cú thể sử dụng nhiều phương phỏp và nhiều loại hoỏ chất khỏc nhau Từ xưa tới nay, đối với cõy dứa người ta vẫn dựng đất đốn (CaC2) để xử lý là chớnh Hiện nay, nhiều nhà khoa học đó kết luận dựng Ethrel để xử lớ cho dứa ra hoa trỏi vụ hiệu quả và
an toàn hơn dựng đất đốn Py.C Guyot kết luận, cỏch sử dụng tốt nhất khi xử lớ dứa bằng Ethrel
là phun lờn toàn bộ bộ lỏ Lượng Ethrel là 4 kg/ha cú tỏc dụng tương đương với xử lớ bằng Axetylen, nếu tăng thờm lượng Ethrel sẽ rỳt ngắn thời gian ra hoa và hoa tự phõn hoỏ tập trung hơn [4] Trần Thế Tục, Vũ Mạnh Hải nhận xột dựng Ethrel liều cao (2-4 kg nguyờn chất/ha) bằng cỏch phun toàn bộ tỏn lỏ trong khoảng thời gian từ cuối thỏng 7 đến đầu thỏng 9 cú kết quả rất tốt, tỷ lệ ra quả trỏi vụ đạt 80,2-94,5 % [3] Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch (1993) cho biết liều lượng Ethrel để xử lớ ra hoa trỏi vụ đối với dứa là 1,1-4,5 kg/ha [1] Nguyễn Quang Thạch, Nguyễn Mạnh Khải, Trần Hạnh Phỳc (1999) nhận xột dựng Ethrel xử lớ cho dứa
ra hoa trỏi vụ với nồng độ 0,1 %, lượng dựng là 10 ml/cõy bằng cỏch nhỏ lờn nừn cõy và phun lờn toàn bộ cõy đều đạt tỉ lệ ra hoa 100 % sau 6 tuần xử lớ [2] Lin XinLai và Lin XL (2002) nhận xột nờn sử dụng Ethrel với lượng 800-1000 mg/lit để xử lớ dứa ra hoa trỏi vụ khi cõy đạt 35-40 lỏ [6]… Như vậy cú thể núi, hiện nay người ta đó hoàn toàn chủ động được việc điều khiển sự ra hoa của cõy dứa
Tuy nhiờn, đối với dứa Đài nụng 4 là một giống dứa mới nhập vào Việt Nam nờn chưa ai
nghiờn cứu về việc xử lý ra hoa trỏi vụ với nú Vỡ vậy, chỳng tụi tiến hành nghiờn cứu " Xử lý ra hoa trỏi vụ đối với dứa Đài nụng 4 bằng Ethrel tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thỏi Nguyờn" Bài
viết này giới thiệu kết quả xỏc định nồng độ và phương phỏp thớch hợp để xử lớ ra hoa trỏi vụ đối với giống dứa Đài nụng 4 bằng Ethrel
II Đối tợng, Nội dung và Phơng pháp nghiên cứu
* Đối tợng nghiên cứu: Thí nghiệm nghiên cứu đối với cây dứa Đài nông 4 nhân bằng
ph-ơng pháp nuôi cấy mô Cây giống trong nghiên cứu này đợc lấy từ Viện Sinh học Nông
* TS Trờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ** ThS TW Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
nghiệp (Trờng ĐH Nông nghiệp I) Có thể sơ lợc đặc điểm chính và nguồn gốc giống dứa Đài nông 4 nh sau: Đài nông 4 là giống dứa do Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Gia Nghĩa (Đài Loan) tạo ra, là con lai của tổ hợp Cayenne làm mẹ và Đài Loan (thuộc nhóm Queen) làm bố Nó có hình ngoại hình khá giống dứa Queen; lá nhiều gai, mặt trên có một lớp phấn dày che phủ, lòng máng lá sâu và có vệt nâu tím Quả Đài nông 4 khá giống Queen nhng mắt quả lớn và thịt quả khô hơn, thích hợp cho ăn tơi sống
* Nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu đợc tiến hành với 2 thí nghiệm.
Trang 2Thí nghiệm 1 nhằm xác định lợng Ethrel thích hợp, có 7 công thức (CT): CT1 (đối
chứng)-Xử lí bằng đất đèn lỏng với lợng 50 kg CaC2/ha (tơng ứng với 1 g/cây) CT2 đến CT7- Xử lí với l-ợng 1, 2, 3, 4, 5, 6 kg Ethrel hữu hiệu/ha (tơng ứng với 0,02; 0,04; 0,06; 0,08; 0,10; 0,12 g/cây) [1], [2], [3], [4], [5], [6]
Thí nghiệm 2 nhằm so sánh 2 phơng pháp sử dụng Ethrel, có 2 công thức: CT1- Phun Ethrel lên toàn bộ bộ lá CT2- Đổ Ethrel vào nõn cây [2], [3], [4]
* Phơng pháp nghiên cứu : Thí nghiệm đợc bố trí theo khối ngẫu nhiêu hoàn chỉnh, 3 lần
nhắc lại, mỗi ô thí nghiệm 30 cây Thí nghiệm đợc trồng vào tháng 9 năm 2003, trên đất đồi dốc khoảng 5o-7o tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên Xử lí bằng đất đèn đợc chia thành 2 lần, cách nhau một tuần, mỗi lần 0,5 g/cây, pha vào 50 ml nớc rồi đổ vào nõn và lúc chập tối Lợng Ethrel để xử lí cho một cây đợc pha vào nớc thành 50 ml dung dịch tơng ứng theo các nồng độ đã
định để phun lên bộ lá hoặc đổ vào nõn cây Theo dõi tỷ lệ ra hoa, các chỉ tiêu cấu thành năng suất và năng suất bằng các phơng pháp hiện hành Các số liệu thu đợc đợc tính toán trên máy tính bằng chơng trình Excel và xử lí thống kê theo phần mềm IRRISTAT
III Kết quả và thảo luận
1 ảnh hởng của nồng độ Ethrel khi xử lý đến sự ra hoa của dứa Đài nông 4
Bảng 1 ảnh hởng của nồng độ Ethrel khi xử lý đến khả năng ra hoa của dứa Đài nông 4
Tỷ lệ ra hoa (%)
Công thức xử lý
Sau xử lý
35 ngày 40 ngày 45 ngày 50 ngày 55 ngày 60 ngày
4 kg Ethrel HH/ha 25,00 100,00
5 kg Ethrel HH/ha 33,33 100,00
6 kg Ethrel HH/ha 50,00 100,00
HH (1) Hữu hiệu
Kết quả bảng 1 cho thấy sau khi xử lí 60 ngày, tất cả các công thức xử lí bằng Ethrel đều có
tỷ lệ ra hoa 100 %; trong khi đó ở đối chứng, xử lí bằng đất đèn chỉ đạt tỷ lệ ra hoa 86,67 % Trong 6 công thức xử lí bằng Ethrel, khi càng tăng nồng độ Ethrel thì thời gian ra hoa càng ngắn
và tỷ lệ ra hoa càng tập trung hơn Cụ thể, chỉ sau 35 ngày, xử lí bằng Ethrel liều lợng 6 kg hữu hiệu/ha đã có 50 % số cây ra hoa; công thức xử lí bằng Ethrel liều lợng 5 kg hữu hiệu/ha có 33,33
% số cây ra hoa; công thức xử lí bằng Ethrel liều lợng 4 kg hữu hiệu/ha có 25 % số cây ra hoa Trong khi đó, xử lí bằng 50 kg CaC2/ha và từ 1 đến 3 kg Ethrel hữu hiệu/ha cha có công thức nào
ra hoa [3], [4]
Sau xử lí 40 ngày, có 3 công thức đạt tỷ lệ ra hoa 100 % là các công thức xử lí bằng Ethrel liều lợng: 6 kg hữu hiệu/ha, 5 kg hữu hiệu/ha và 4 kg hữu hiệu/ha Công thức xử lí bằng Ethrel với liều lợng 3 kg hữu hiệu/ha, tỷ lệ ra hoa đạt 50 %; công thức xử lí bằng Ethrel với liều lợng 2
kg hữu hiệu/ha mới đạt tỷ lệ ra hoa 25 % Lúc này, ở đối chứng cũng mới đạt tỷ lệ ra hoa 50 % Riêng công thức xử lí bằng Ethrel với liều lợng 1 kg hữu hiệu/ha cha có cây nào ra hoa
Tiếp tục theo dõi đến 55 ngày thì cả 3 công thức xử lí bằng Ethrel còn lại đều có tỷ lệ ra hoa
đạt 100,00 % Dứa Đài nông 4 ra hoa 100,00 % sau khi xử lí 45, 50 và 55 ngày với các liều l ợng
xử lí tơng ứng là 3, 2 và 1 kg Ethrel hữu hiệu/ha Trong khi đó, chỉ có 86,67 % số cây ra hoa sau khi xử lí bằng đất đèn (đối chứng) 55 ngày Theo dõi đến 60 ngày, tỷ lệ ra hoa của dứa Đài nông
4 ở đối chứng không hơn nữa, vẫn chỉ đạt 86,67 %
Nh vậy, cả CaC2 và Ethrel đều có tác dụng làm cho dứa Đài nông 4 ra hoa, nhng so với CaC2 thì Ethrel làm cho dứa Đài nông 4 mẫn cảm hơn Đối với xử lí dứa Đài nông 4 ra hoa trái vụ bằng Ethrel, trong khoảng 1 đến 6 kg hữu hiệu/ha nếu càng tăng nồng độ thì thời gian ra hoa càng ngắn và tỷ lệ ra hoa càng tập trung
ảnh hởng của xử lí ra hoa trái vụ bằng các nồng độ Ethrel khác nhau đến các chỉ tiêu cấu thành năng suất và năng suất của dứa Đài nông 4 đựơc thể hiện trên bảng 2
Bảng 2 ảnh hởng của nồng độ Ethrel khi xử lý đến đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của dứa Đài nông 4
Trang 3Chỉ tiêu
Công thức xử lý
Tổng số mắt (mắt/
quả)
Chu vi quả
(cm)
Chiều cao quả
(cm)
Khối lợng quả (kg)
Khối lợng chồi (g)
Năng suất
lí thuyết (tấn/ha)
Kết quả xử lí thống kê ở bảng 2 cho thấy, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của dứa Đài nông 4 không bị ảnh hởng bởi các công thứa xử lí ra hoa Tổng số mắt quả dao động từ 75,50 đến 78,75 mắt/quả Chu vi quả dao động từ 26,67 đến 27,67 cm Chiều cao quả dao động
từ 10,2 đến 11,1 cm Khối lợng quả (không kể chồi) dao động từ 0,68 đến 0,73 kg; năng suất lí thuyết tơng ứng với 34 đến 36,5 tấn/ha
Tuy nhiên, riêng chỉ tiêu khối lợng chồi ngọn trên quả bị ảnh hởng của các công thức xử lí
Số liệu bảng 2 cho thấy, khối lợng chồi ngọn giảm dần khi tăng dần nồng độ Ethrel Cụ thể, khối lợng chồi ngọn giảm từ 130 g, với xử lí 1 kg Ethrel hữu hiệu/ha xuống còn 100,2 g, với xử lí 6 kg Ethrel hữu hiệu/ha
Kết quả xử lí thống kê cho thấy, trong khi ở công thức xử lí bằng CaC2 (đối chứng), dứa có khối lợng chồi ngọn là 105,5 g thì trong 6 công thức xử lí bằng Ethrel có tới 4 công thức có khối lợng chồi ngọn của dứa cao hơn đối chứng Cụ thể, ở 3 công thức xử lí bằng Ethrel với l ợng 1, 2
và 3 kg hữu hiệu/ha, dứa có khối lợng chồi ngọn đạt 124,75 đến 130 g, cao hơn đối chứng ở mức xác suất 99 % ở công thức xử lí bằng Ethrel với lợng 4 kg hữu hiệu/ha, dứa có khối lợng chồi ngọn là 117,67 g, cao hơn đối chứng ở mức xác suất 95 % ở công thức xử lí bằng Ethrel với l-ợng 5 và 6 kg hữu hiệu/ha, dứa có khối ll-ợng chồi ngọn tơng đơng so với đối chứng
Nh vậy, để thuận lợi cho việc sử dụng chồi ngọn làm thực liệu để nhân giống dứa Đài nông
4 thì nên chọn 3 công thức có khối lợng chồi ngọn từ 124,75 đến 130 g, tơng ứng với xử lí 1 đến
3 kg Ethrel hữu hiệu/ha Chọn các công thức này vừa đỡ tốn chi phí cho Ethrel, vừa có khối l ợng chồi ngọn lớn hơn đối chứng, vừa không ảnh hởng tới tỷ lệ ra hoa và năng suất quả
2 Kết quả của hai phơng pháp xử lí Ethrel khác nhau đối với sự ra hoa của dứa Đài nông 4
Bảng 3 Kết quả của hai phơng pháp xử lí Ethrel khác nhau đối với sự ra hoa của dứa Đài nông 4
Tỷ lệ ra hoa (%) Phơng pháp xử lý
Sau xử lý
35 ngày 40 ngày 45 ngày
Số liệu bảng 3 cho thấy, cho dù xử lí Ethrel bằng cách phun lên toàn bộ bộ lá hay đổ vào nõn cây đều không ảnh hởng đến sự ra hoa của dứa Đài nông 4 Với lợng 3 kg Ethrel hữu hiệu/ha (tơng ứng với 0,06 g/cây) thì cả 2 phơng pháp xử lí đều làm cho dứa Đài nông 4 ra hoa 100 % sau
45 ngày xử lí Nh vậy, dứa Đài nông 4 rất mẫn cảm với Ethrel ở cả 2 phơng pháp xử lí [2], [3], [4]
IV Kết luận
1 Ethrel hiệu quả hơn CaC2 đối với xử lí cho dứa Đài nông 4 ra hoa, kết quả Xử lí bằng Ethrel hay CaC2 đều không ảnh hởng đến các chỉ tiêu cấu thành năng suất và năng suất của dứa
Đài nông 4
2 Trong phạm vi xử lí từ 1 đến 6 kg Ethrel hữu hiệu/ha (tơng ứng với từ 0,02 đến 0,12 g/cây), dứa Đài nông 4 ra hoa 100 %; càng tăng lợng Ethrel thì chúng càng nhanh ra hoa với thời gian tập trung hơn và khối lợng chồi ngọn càng giảm
Trang 43 Tỷ lệ ra hoa của dứa Đài nông 4 đạt 100 % với cả 2 phơng pháp xử lí: phun lên bộ lá và
đổ vào nõn cây
4 Lợng Ethrel thích hợp để xử lí dứa Đài nông 4 ra hoa trái vụ là 1-2 kg hữu hiệu/ha (t ơng ứng với 0,02-0,04 g/cây)
tài liệu tham khảo
1 Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch (1993), Chất điều hoà sinh trởng đối với cây
trồng, Nxb Nông nghiệp, Tr 50-59.
2 Nguyễn Quang Thạch, Nguyễn Mạnh Khải, Trần Hạnh phúc (1999), Etylen và ứng
dụng của nó trong trồng trọt, Nxb Nông nghiệp Hà Nội, Tr 54-57.
3 Trần Thế Tục và Vũ Mạnh Hải (1997), “Khả năng phát triển cây dứa Cayenne ở một
số vùng phía Bắc”, Tạp chí Rau Hoa Quả, số 1, Viện Nghiên cứu Rau Quả.
4 Trần Thế Tục và Vũ Mạnh Hải (2002), Kỹ thuật trồng dứa, Nxb Nông nghiệp Hà Nội,
Tr 124-134
5 Chan YK, Lee HK, Subhadrabandhu S (ed), Chairidchai P (2000), Breeding for early“
fruiting in pineapple ,” AGRS
6 Lin XinLai, Lin XL, (2002), The contra “ – season growing technique for pineapple” season growing technique for pineapple”, AGRS
