Cụ thể, địa chính trịxem xét việc các yếu tố như vị trí địa lý, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, dân số hayđịa hình tác động như thế nào tới chính sách đối ngoại của một quốc gia và vị t
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI
KHOA SƯ PHẠM
-
-BÀI TẬP LỚN CUỐI KỲ HỌC PHẦN: ĐỊA CHÍNH TRỊ VIỆT NAM
Hà Nội - 2021
Trang 22 Xu hướng địa chính trị phân mảnh
3 Xu hướng địa chính trị tài nguyên
4 Xu hướng địa chính trị văn hóa
5 Xu hướng địa chính trị biển đảo
Câu 3: Anh (chị) hãy làm rõ những vấn đề cơ bản về địa chính trị trong thế kỉ XX và
dự báo xu thế địa chính trị thế kỉ XXI của một trong các châu lục dưới đây:
Trang 3BÀI LÀM
Câu 1
Napoléon Bonaparte đã từng nói “Chính trị của một quốc gia nằm ở trong địa lýcủa nó” Quả đúng là như vậy, khi biết được địa lý của một quốc gia, người ta đãbiết được tất cả về chính sách đối ngoại của nó Địa chính trị là yếu tố then chốt,sống còn vô cùng quan trọng đối với vận mệnh của mỗi quốc gia Khi nắm bắt càngnhiều về địa lý, mỗi quốc gia mới có thể hành động đúng, không bỏ lỡ thời cơ vàđược an toàn
Chính trị là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của đời sống xã hội, vìthế địa chính trị cũng có thể được coi là lĩnh vực thiết yếu của đường lối phát triểnquốc gia và đường lối quan hệ quốc tế Nó là một trong những lĩnh vực có vai tròchỉ đạo và chi phối mọi lĩnh vực khác Địa chính trị nghiên cứu về tác động của cácyếu tố địa lý tới hành vi của các quốc gia và quan hệ quốc tế Cụ thể, địa chính trịxem xét việc các yếu tố như vị trí địa lý, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, dân số hayđịa hình tác động như thế nào tới chính sách đối ngoại của một quốc gia và vị thếcủa quốc gia đó trong hệ thống quốc tế Trong lịch sử thế giới, sự ảnh hưởng củacác lý thuyết địa chính trị đến đường lối đối nội và đối ngoại của một quốc gia là rấtquan trọng Ví dụ, nhiều người cho rằng chính sách đối ngoại mang xu hướng biệtlập của Mỹ trước Chiến tranh thế giới lần thứ hai bắt nguồn từ vị trí địa lý cách biệtchâu Âu của Mỹ và việc nước này được Đại Tây Dương và Thái Bình Dương manglại một rào cản phòng thủ tự nhiên Đặc điểm địa lý này cũng lý giải tại sao nước
Mỹ lại coi trọng phát triển lực lượng hải quân Trong khi đó, với vị trí địa lý nằmbên lề châu Âu và không có các đường biên giới đảm bảo an ninh, nước Ngathường xuyên có một mối quan hệ căng thẳng và khó nhọc với các cường quốc châu
Âu Vì thế vấn đề địa chính trị có một ý nghĩa cần thiết về mặt lý luận và thực tiễnkhông thể phủ nhận
Với một cấu tạo từ ghép như vậy, khái niệm địa chính trị khó có thể được xếpriêng vào một ngành khoa học hay một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt Với cáchgọi như thế, hiển nhiên nó nằm giữa hai lĩnh vực chính trị và địa lý Tuy nhiên,người ta coi đây là một ngành khoa học xã hội mới xuất hiện, vì thế, quan niệm về
nó vẫn chưa nhận được một sự thống nhất trong cách hiểu Có người cho rằng khimới ra đời vào khoảng đầu thế kỷ XX, địa chính trị là một đứa con lai giữa khoahọc địa lý với một ngành khoa học chính trị còn chưa rõ hình hài Khi nói đến địachính trị, người ta nghĩ đến việc phải nghiên cứu quốc gia trong sự vận động của nóbằng cách nghiên cứu nó trong mối liên quan đến địa lý học Còn ngày nay, thực
Trang 4chất thì có vẻ như người ta dùng khái niệm địa chính trị để chỉ tất cả những gì cóquan hệ ít nhiều đến công tác đối ngoại.
Mặc dù vẫn còn có nhiều định nghĩa khác nhau về địa chính trị, nhưng nhìnchung, dù quan niệm như thế nào thì địa chính trị cũng là một lĩnh vực khoa học lýthuyết và thực hành nghiên cứu về mối quan hệ giữa quyền lực và không gian, liênquan đến cả địa lý lẫn chính trị Tùy từng trường hợp, khi nghiên cứu lý thuyết thì
bộ môn này thiên về yếu tố địa lý, còn khi thực hành thì nó tập trung nhấn mạnhvào yếu tố chính trị
Trang 5Câu 2
Vào khoảng cuối thế kỷ XIX, địa chính trị đã hình thành nhiều quan điểm và lýthuyết theo nhiều hướng khác nhau Theo đó, có thể phân loại các lý thuyết vàđường lối thực hành ứng dụng theo nhiều tiêu chí khác nhau Với mỗi tiêu chí khácnhau, chúng ta lại có thể gọi các lý thuyết với những cái tên khác nhau Theo tiêuchí đối tượng tiếp cận, người ta phân chia các quan điểm và lý thuyết theo các xuhướng sau:
1 Xu hướng địa chính trị hợp nhất:
Địa chính trị hợp nhất là để chỉ xu hướng địa chính trị muốn mở rộng lãnh thổ
để thôn tính, sáp nhập hoặc gây ảnh hưởng đối với các lãnh thổ khác Đây là xuhướng thể hiện rõ nhất trong chính sách của các cường quốc và nó có nguồn gốctrong tư tưởng nước lớn truyền thống, đồng thời cũng là xu hướng phổ biến nhấttrong lịch sử địa chính trị thế giới
Xu hướng này có một số những lý thuyết rất quan trọng: Thứ nhất là lý thuyếtsức mạnh biển của Alfred Thayer Mahan Alfred Mahan là một Thiếu tướng hải
quân Hoa Kỳ, là người đã cho xuất bản cuốn sách “Ảnh hưởng của sức mạnh biển
đối với lịch sử, giai đoạn 1660-1783”, trong đó ông đề cao vai trò sức mạnh biển
của một quốc gia trong chiến lược phát triển và thực chất là bành trướng đất nước.Quan điểm đề cao tầm quan trọng của sức mạnh trên biển của Mahan đã ảnh hưởngđến chiến lược phòng vệ và bành trướng của Hoa Kỳ, Đức, Pháp và Nhật Bản saunày Tóm lại, theo Mahan, các điều kiện cơ bản tác động đến sức mạnh biển của cácquốc gia là vị trí địa lý; cấu tạo tự nhiên, kể cả các sản phẩm tự nhiên và khí hậu;quy mô lãnh thổ; dân số; tính cách dân tộc; tính cách của chính quyền, kể cả các tổchức quốc gia của nó
Thứ hai là lý thuyết địa chính trị về “không gian sinh tồn” Nhà địa lý học ngườiĐức Friedrich Ratzel – người có ảnh hưởng mạnh trong giới địa chính trị ở nửa cuốithế kỷ XIX đã xuất bản nhiều bài viết và tạo nền tảng cho ngành địa lý học nhân
văn Năm 1897, ông xuất bản cuốn sách “Địa lý học chính trị”, trong đó sử dụng
nhiều khái niệm mà sau này góp phần hình thành quan điểm của ông về “không giansinh tồn” và học thuyết Darwin xã hội Ông cho rằng quốc gia là một cơ thể hữu cơđang phát triển, vì thế biên giới của nó mang tính động chứ không phải tĩnh và sự
mở rộng bờ cõi của một quốc gia sẽ thể hiện “sức khỏe” của quốc gia đó Với quanniệm như vậy, ông đã đặt nền móng cho một xu hướng lý thuyết địa chính trị mangtính bành trướng đặc thù của người Đức, sau đó được gọi bằng tiếng Đức là
Geopolitik Đến năm 1900, trong cuốn sách “Nhập môn địa lý Thụy Điển”, nhà khoa
học chính trị người Thụy Điển Rudolf Kjellén lần đầu tiên đưa ra thuật ngữ “địa
Trang 6chính trị” Là học trò của Ratzel, Kjellén cũng quan niệm quốc gia như là một cơthể sinh học và nhấn mạnh đến yếu tố không gian, chính sách tự cấp, tự túc của một
quốc gia Quan niệm về không gian sinh tồn của Ratzel cộng với quan niệm động
vật hóa quốc gia của Kjellén đã xuất hiện như là một cơ sở lý thuyết khoa học có
khả năng biện minh cho mọi hành động bành trướng lãnh thổ của một quốc gia Với
tư cách giống như một cơ thể sinh học, việc một quốc gia bành trướng lãnh thổ, theohọc thuyết của Kjellén là hoàn toàn tự nhiên
Tiếp theo chính là lý thuyết địa chính trị “miền đất trái tim” (trung tâm của lục địa
Á – Âu) của Mackinder Mackinder xác định chính hạt nhân Bắc - Trung của lục địa
Á - Âu là “khu vực trục” hay “quốc gia trục” của nền chính trị thế giới Nó chính là
“miền đất trái tim” hay trục của “hòn đảo thế giới” Á - Âu Nó được che chắn xungquanh, ngăn cách với biển cả, có khả năng tự cung, tự cấp Con đường bộ duy nhất cókhả năng tiếp cận với nó là khu vực Đông Âu để từ đó có thể tiến tới làm chủ thế giới
Và ông lập luận như sau: Ai cai trị được Đông Âu thì sẽ khống chế được “miền đất
trái tim”; Ai cai trị được “miền đất trái tim” thì sẽ khống chế được hòn đảo thế giới (tức lục địa Á – Âu); Ai cai trị được hòn đảo thế giới thì sẽ khống chế được cả thế giới Như vậy, trong quan điểm của Mackinder, Đông Âu có vai trò chìa khóa để mở
đường cho việc làm chủ toàn thế giới
Cuối cùng là tư tưởng địa chính trị Đức với sự nổi lên của nước Đức Quốc xã Nóiđến tư tưởng địa chính trị Đức là nói đến các lý thuyết địa chính trị đặc thù củanước Đức ở nửa đầu thế kỷ XX, liên quan chặt chẽ đến chủ nghĩa bành trướng của
đế chế Đức thời bấy giờ, đặc biệt là đế chế Đức Quốc xã Vì thế, trong các ngôn ngữchâu Âu, người ta thích dùng nguyên văn thuật ngữ này bằng tiếng Đức
“Geopolitik” để giữ nguyên những đặc điểm riêng của nó Quan niệm về không giansinh tồn của một quốc gia đã trở thành quan niệm chủ chốt của nhiều đế quốc từ sauChiến tranh thế giới thứ nhất, nhất là đế quốc Đức Sở dĩ quan niệm về không giansinh tồn tìm thấy sự ảnh hưởng mạnh đối với nước Đức là vì nước này từ trước đếnlúc đó vẫn coi mình là nước đông dân và không có khả năng tự cấp, tự túc Đúng lúc
đó quan niệm về không gian sinh tồn của Ratzel và quan niệm động vật hóa quốc
gia của Kjellén đã xuất hiện như là một cơ sở lý thuyết khoa học có khả năng biện
minh cho mọi hành động bành trướng lãnh thổ của một quốc gia Quan niệm trênđây, cộng với quan niệm về “miền đất trái tim” của Mackinder, đã ảnh hưởng rấtmạnh đến các học giả châu Âu ở nửa đầu thế kỷ XX, trong đó phải kể đến hai vịtướng người Đức là Karl Haushofer và Friedrich von Bernhardi Đặc biệt,Haushofer nhấn mạnh đến yếu tố vùng đệm và chính sách tự cấp, tự túc của mộtquốc gia, nhất là đối với một nước có mật độ dân cư cao như nước Đức Quan điểmnày đã ảnh hưởng trực tiếp đến đường lối chính trị bành trướng của nước Đức Quốc
Trang 7xã sau đó và Haushofer trở thành linh hồn của tư tưởng địa chính trị Đức thời Quốcxã.
Xu hướng này khá quen thuộc đối với nước ta, dựa vào lịch sử một nghìn nămBắc thuộc và trong hai cuộc kháng chiến chống đế quốc Pháp, Mỹ, ta thấy ViệtNam là nạn nhân của xu hướng địa chính trị này Từ những năm đầu sơ khai, chúng
ta đã bị ba lần Bắc thuộc Bắc thuộc lần thứ nhất bởi nhà Triệu, nhà Hán Bắc thuộclần thứ hai (43- 541) bởi nhà Đông Hán, Đông Ngô, Tào Ngụy, nhà Tề, nhà Lương
Và lần Bắc thuộc thứ ba ( 602- 905 ) bởi nhà Tùy, nhà Đường Sau đó gần một thế
kỷ sau, đất nước ta tiếp tục đối mặt với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ.Điểm chúng của dễ nhận thấy ở nước ta trong xu hướng địa chính trị này là đều bịbiến thành thuộc địa, bị vơ vét tài nguyên thiên nhiên, bị áp đặt áp bức khiến đờisống nhân dân khổ cực, nền chính trị bị điều khiển, điển hình như chính quyền bùnhìn Ngô Đình Diệm Lí do bởi nước ta có nguồn thiên nhiên dồi dào phong phú, có
bờ biển rộng thích hợp phát triển kinh tế, có vị trí chiến lược quan trọng trong quân
sự, vì thế khiến cho nhiều cường quốc để ý tới và nhăm nhe xâm lược Và cho đếnngày nay, nguy cơ này vẫn hiện hữu, nhưng cách thức thì tinh vi hơn nhiều Cùngvới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, nhân dân Việt Nam cũng cần phải phảiđoàn kết chống lại mọi cuộc chiến, đây là thứ vũ khí mạnh mẽ nhất để chống lại xuhướng địa chính trị này
2 Xu hướng địa chính trị phân mảnh:
Xu hướng địa chính trị hợp nhất mà thực chất là thôn tính nói trên dứt khoát sẽdẫn đến phản ứng và xung đột Thực tế lịch sử đã chứng minh điều đó với các cuộcchiến tranh và xung đột không bao giờ chấm dứt trên khắp địa cầu Trong bối cảnh
đó, xuất hiện một xu hướng đối lập của các nước nhỏ, đó là xu hướng phân mảnh,
ly khai, dẫn đến làm tan rã các đế quốc và giành độc lập cho các quốc gia - dân tộcquy mô nhỏ Tuy nhiên, xu hướng này nhiều lúc đi tới chỗ cực đoan, thể hiện ở việcmột khu vực nào đó trong một quốc gia, vì có một chút lợi thế địa chính trị hay địakinh tế, liền chủ trương ly khai, đòi độc lập Như vậy, xu hướng phân mảnh này vẫnmang tính chất địa chính trị rõ ràng, vì thế ta có thể nói đây là một xu hướng lấy địachính trị chống lại địa chính trị
Xu hướng địa chính trị phân mảnh không có nhiều lý thuyết làm cơ sở Ở thời hiệnđại, cơ sở lý thuyết và pháp lý duy nhất của nó là các tuyên bố của Liên hợp quốc vềquyền tự quyết của các dân tộc Dựa trên căn cứ này, nhiều tộc người đang muốn đòicho mình được quyền thành lập một nhà nước riêng Tuy nhiên, nói một cách chính xácthì xu hướng địa chính trị phân mảnh không đợi đến khi có tuyên bố của Liên hợp quốc
về quyền tự quyết của các dân tộc thì mới được hình thành Đây là kết quả tất yếu của
sự phản ứng chống lại xu hướng địa chính trị hợp nhất mỗi khi
Trang 8nó xuất hiện Trong lịch sử, loài người đã nhiều lần chứng kiến sự bành trướng củacác đế quốc; và cũng chứng kiến sự tan rã tất yếu của các đế quốc để dẫn đến sự rađời của các quốc gia độc lập.
Người ta cũng nói rằng một trong những cơ sở lý thuyết của xu hướng địa chínhtrị phân mảnh là chủ nghĩa dân tộc (hay còn gọi là chủ nghĩa quốc gia), thậm chíđây còn được coi là một cơ sở lý thuyết quan trọng nhất Tuy nhiên, chủ nghĩa dântộc cũng có hai loại tác động: tác động tích cực và tác động tiêu cực Có thể nói chủnghĩa dân tộc đã phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết vào nửa cuối thế kỷ XX Ởgiai đoạn này, chủ nghĩa dân tộc đã có ý nghĩa tích cực trong việc làm sụp đổ chủnghĩa đế quốc thực dân, dẫn đến việc các nước đế quốc phương Tây lần lượt phảitrao trả độc lập cho các nước thuộc địa Sự sụp đổ của các nước đế quốc ở kỷnguyên hiện đại cũng đồng nghĩa với sự thắng thế chưa từng có của chủ nghĩa dântộc Tuy vậy thì việc khẳng định vị thế quốc gia của các dân tộc không phải lúc nàocũng là kết quả của phong trào chủ nghĩa dân tộc
Như vậy, chủ nghĩa dân tộc là một nhân tố rất quan trọng dẫn đến tình trạngphân mảnh trên bản đồ địa chính trị thế giới Rõ ràng, chủ nghĩa dân tộc đang trởthành một mối quan ngại của nền chính trị thế giới Đây là vấn đề đã được nhiềunhà nghiên cứu quan tâm Có thể thấy rằng, vị trí địa lý và chủ nghĩa dân tộc củamột khu vực có vai trò không nhỏ trong xu hướng địa chính trị phân mảnh của thờiđại ngày nay Và chúng ta cũng thấy là xu hướng địa chính trị phân mảnh luôn lànhân tố làm cho thế giới trở nên phức tạp Song, có một thực tế là hiện tượng phânmảnh luôn có sự hậu thuẫn của các cường quốc, hay nói chính xác hơn là nhữngquốc gia phân mảnh đều phải núp dưới bóng của một xu hướng địa chính trị hợpnhất nào đó Ở đây, sự ảnh hưởng của các cường quốc tỏ ra có vai trò to lớn Xuhướng hợp nhất vẫn có sức chi phối không thể xem nhẹ Đó là điều chúng ta cầnnắm rõ để có đối sách hợp lý trong các vấn đề dân tộc và quốc tế
Tại Việt Nam, dựa vào bề dày lịch sử, chúng ta cũng đã trải qua một ngàn nămBắc thuộc và hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ Do sự áp bức bóc lột màchúng gây ra cho chúng ta thì nhân dân đã cùng nhau đứng lên để đẩy lùi giặc ngoạixâm và khẳng định chủ quyền lãnh thổ riêng Sự đoàn kết và ý chí quật cường củanhân dân ta chính là chìa khóa để đẩy lùi bọn chúng Tuy nhiên, chúng ta cũng phảiđối mặt với xu hướng này ngay trong nội bộ quốc gia, đó là sự kiện đòi ly khai củanhững đối tượng phản động trong dân tộc Mông, đòi thành lập “nhà nước Mông” tựtrị Sau năm 2011, mặc dù chính quyền ta đã tập trung trấn áp, bóc dỡ, xử lý, tuynhiên vấn đề tuyên truyền, hoạt động hình thành “nhà nước Mông” gần đây có xuhướng phức tạp trở lại Vấn đề tuyên truyền, thành lập “nhà nước Mông” trên địabàn các tỉnh vùng cao, đặc biệt tại huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên manh nha
Trang 9xuất hiện từ những năm 2003, 2004, sau đó nhanh chóng lan rộng ra toàn huyện Tưtưởng ly khai, tự trị được các đối tượng phản động trong dân tộc Mông ở nướcngoài tuyên truyền vào địa bàn thông qua một số đối tượng cốt cán để tuyên truyền,vận động, tập hợp lực lượng, hành động trong người Mông Một số đối tượng cựcđoan, quá khích đã bắt giữ 16 cán bộ quân đội và cấp ủy, chính quyền cơ sở khi đếncông tác tại bản Các đối tượng trên địa bàn rất manh động, liều lĩnh, nguy hiểm:Chuẩn bị vũ trang, tập võ, tập bắn, mua vũ khí, đồng thời móc nối với các đối tượng
ở nước ngoài thông báo tình hình, tìm hiểu về hoạt động lập “vương quốc Mông”,
đề nghị tài trợ, cử người hướng dẫn hoạt động; lén lút nhóm họp và chuẩn bị các điềukiện, phương tiện phục vụ cho việc lập “vương quốc Mông” Trước tình hình trên, lựclượng Công an đã phối hợp với các đơn vị chức năng tiến hành giải tỏa sự việc, đồngthời đấu tranh, bóc gỡ, xử lý nhiều đối tượng cầm đầu, tích cực gặp gỡ, giáo dục, vậnđộng, củng cố địa bàn nên cơ bản đã giải quyết được Đảng và nhà nước ta cần hết sứcquan tâm đến những bà con dân tộc thiểu số, tạo điều kiện cho họ tiếp xúc với mặtchữ, ra những chính sách hỗ trợ kinh tế, tích cực tuyên truyền biện pháp phòng tránhnhững âm mưu phản động từ nước ngoài nhắm vào vùng dân tộc thiểu số để bà conkhông bị kích động và làm những điều xấu
3 Xu hướng địa chính trị tài nguyên:
Trong những năm gần đây các nhà lý luận địa chính trị quan tâm đặc biệt đếnvai trò của các nguồn tài nguyên thiên nhiên đối với chiến lược đối nội và đối ngoạicủa các nước Thậm chí có những người còn phản đối quan điểm chính trị văn hóacủa Huntington về sự đụng độ giữa các nền văn minh bằng cách đưa ra quan điểm
về chính trị tài nguyên, như chính trị dầu mỏ, chính trị nguồn nước, Giáo sư xãhội học người Mỹ Michael T Klare đã định nghĩa về địa chính trị như sau: địachính trị là “sự tranh giành giữa các đại cường quốc và giữa những đại cường quốc
có tham vọng đối với việc kiểm soát lãnh thổ, kiểm soát các nguồn tài nguyên vànhững vị trí địa lý quan trọng như hải cảng, kênh đào, hệ thống sông ngòi, ốc đảo,cùng các nguồn của cải và nguồn ảnh hưởng khác” Quả thực, Klare trước sau luôntin rằng tài nguyên chính là nhân tố sai khiến địa chính trị của các cường quốc.Các tài nguyên đó trước hết là đất trồng trọt, là nước ngọt, rồi đến khoáng sản,trong đó đặc biệt phải kể đến dầu mỏ - một nguyên liệu được gọi là “vàng đen” từthế kỉ XIX đến nay Lịch sử loài người cho thấy các tộc người và các quốc gia luôntranh giành nhau những miền đất trồng trọt màu mỡ, những con sông dẫn nước tướitiêu cho các vùng đất nông nghiệp, những mỏ khoáng sản trên đất liền và sau này làngoài biển khơi Thậm chí Klare còn cho rằng xu hướng quan tâm đến các khu vựcdầu mỏ đang làm cho địa chính trị ngày nay mang một đặc điểm làm xuất hiện mộtloại địa chính trị mới: địa chính trị dầu mỏ
Trang 10Điều nói trên cho chúng ta một lý do để có thể nói đến một xu hướng đặc biệttrong địa chính trị, đó là xu hướng địa chính trị tài nguyên Và chính Klare đã vẽ ramột tấm bản đồ địa chính trị tiềm ẩn xung đột trên thế giới như sau:
Thứ nhất là khu vực mỏ dầu và khí thiên nhiên, bao gồm các khu vực: biển ĐôngTrung Quốc và biển Đông Việt Nam, Inđônêxia, biển Timor, khu tự trị Tân Cương,lòng chảo biển Caspi, Iran, Irắc, vịnh Ba Tư, biển Đỏ, Arập Xêút, Angiêri, Ănggôla,Sát, vịnh Ghinê, Nigiêria, Xuđăng, Côlômbia, Vênêxuêla, Bắc Xibiri, lòng chảo ĐạiTây Dương
Thứ hai là hệ thống nước ngọt và các tầng ngậm nước ngọt, bao gồm các khu vực:các con sông Jordan, Nile, Tigris và Euphrates, Amu Daria và Indus; tầng ngậmnước trên núi nằm ở dưới lòng đất bờ Tây sông Jordan và trên đất Ixraen
Tiếp theo là khu vực chứa ngọc quý, quặng và rừng cây, bao gồm các khu vực:Campuchia, Phigi, Inđônêxia, Malaixia, Papua Niu Ghinê, Philippin, Ănggôla,Cộng hòa dân chủ Cônggô, Libêria, Xiêra Lêôn, Braxin, Côlômbia, Mêhicô
Đó là những khu vực đã và có nguy cơ xảy ra xung đột giữa các quốc gia Tấtnhiên, tấm bản đồ này có thể vẫn chưa mô tả hết các điểm nóng trên thế giới, nhưngđây là những khu vực mà ở đó tập trung chủ yếu tiềm năng tài nguyên thiên nhiêncủa cả hành tinh, trong đó nổi bật lên là dầu mỏ và khí thiên nhiên Quả thực, trong
số các tài nguyên của trái đất thì dầu mỏ được coi là một nguồn tài nguyên quantrọng nhất, có liên quan đến sự sống nhiều ngành công nghiệp của một quốc gia Vìthế, nó cũng trở thành một nguồn gây xung đột quan trọng nhất trong quan hệ quốc
tế và chính nó cũng trở thành một trong những nguyên nhân của hai cuộc đại chiếnthế giới là Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai Mặc dù cáckhu vực dầu mỏ không phải là trung tâm quyền lực chính trị của thế giới nhưngchúng lại có ý nghĩa như là khu vực chiến lược quan trọng phục vụ cho các khu vựcđầu não địa chính trị Chính vì thế, dầu mỏ đã không ít lần trở thành nguồn gốc củacác cuộc xung đột
Có thể nói, dầu mỏ đã trở thành một con bài quan trọng trong nền ngoại giaoquốc tế kể từ khi ngành công nghiệp dầu mỏ nổi lên ở khu vực Trung Đông từ đầuthế kỷ XX Ngay từ đầu, trên thế giới đã xuất hiện sự cạnh tranh giành giật đối vớinguồn nguyên - nhiên liệu quý giá này Và từ đó cả những nước sản xuất lẫn nhữngnước tiêu thụ dầu mỏ đều phải quan tâm đến chính sách dầu mỏ và khía cạnh chínhtrị của dầu mỏ, làm xuất hiện một lĩnh vực được gọi là chính trị dầu mỏ Hiểu rõ vaitrò của địa chính trị dầu mỏ, các quốc gia sản xuất dầu mỏ hiện nay đã biết đoàn kếtlại để tạo ra sức mạnh tổng hợp nhằm tạo đối trọng với các cường quốc trong thếcân bằng quyền lực Cụ thể là đến thập niên 1970, các nước này đã cho ra đời Tổchức Các nước xuất khẩu dầu mỏ, tổ chức này nhanh chóng trở thành nhân tố quan
Trang 11trọng nhất trong việc điều tiết khai thác và tiêu thụ dầu mỏ, chấm dứt sự độc quyền
và khống chế của các đại công ty dầu mỏ phương Tây Có thể nói, cho đến nay, dầu
mỏ vẫn được coi là nguồn tài nguyên thiên nhiên có vai trò quan trọng nhất trongviệc điều tiết nền chính trị đối nội và đối ngoại của những quốc gia sản xuất và tiêuthụ dầu mỏ
Có ý kiến cho rằng loài người cần phải tiết kiệm khai thác các nguồn tài nguyênquý hiếm, đặc biệt là dầu mỏ, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững và lâu dài.Tuy nhiên cũng có ý kiến cho rằng, với tốc độ phát triển tăng vọt như hiện nay, rất
có thể trong tương lai, con người sẽ tìm ra các phương thức và nguồn tài nguyênthay thế dầu mỏ trong nhiều lĩnh vực sử dụng Vì thế, các quốc gia cần phải tranhthủ khai thác nguồn tài nguyên vẫn được coi là đắt hàng nhất này trước khi nó bịđẩy xuống hàng thứ yếu Nhưng, cho dù thế nào thì bánh xe phát triển của lịch sửcũng không thể dừng lại Con người vẫn sẽ phải đáp ứng nguyên liệu để phát triển
mà không thể tiết chế được các nhu cầu về nguồn lực cho bản thân Vì thế, dầu mỏvẫn được coi là quân át chủ bài trong địa chính trị tài nguyên của nhiều quốc gia.Song, địa chính trị tài nguyên không chỉ có dầu mỏ Trái đất của chúng ta còn
có nhiều nguồn tài nguyên khác nữa, từ nguồn tài nguyên thiết yếu nhất và sơ đẳngnhất như đất trồng trọt đến tài nguyên cao cấp nhất phục vụ cho điện hạt nhân làuranium
Quả thực, hầu như bất cứ một nguồn tài nguyên quý giá nào cũng đều có thể trởthành nguyên nhân dẫn đến các cuộc xung đột quốc tế Nước - một nguồn tàinguyên tưởng chừng như vô tận lại đang trở thành đối tượng tranh chấp của nhiềuquốc gia liền kề nhau Bây giờ người ta mới thấy nguy cơ của tình trạng khan hiếmnước ngọt có thể xảy ra bất cứ lúc nào Nguy cơ này càng trở nên cấp bách khi dân
số thế giới đang có xu hướng gia tăng, tình trạng hạn hán trở nên phổ biến do hiệntượng trái đất nóng lên đang diễn ra trầm trọng Vấn đề thường trở nên phức tạp vìcác nguồn cung cấp nước ngọt lại không tuân theo biên giới chính trị của các quốcgia Vì vậy, rất nhiều nước phải cùng nhau chia sẻ một số lượng hạn chế các nguồnnước chủ yếu Và vì thế, nguy cơ xung đột vì tranh giành nguồn nước chung sẽkhông tránh khỏi gia tăng Tóm lại, với cách khai thác nước ngọt theo kiểu giànhgiật là chính, thậm chí nó còn được dùng làm vũ khí để gây sức ép giữa các quốcgia, thì nước ngọt là lĩnh vực thể hiện tinh thần hợp tác kém nhất giữa các quốc gia
và hiện tại nó đang trở thành một trong những vấn đề nóng bỏng nhất trong các vấn
đề toàn cầu
Khác với dầu mỏ, nước không thể gây ra xung đột toàn cầu, nó chỉ giới hạn trongphạm vi khu vực, bởi lẽ nước không thể trở thành mặt hàng xuất khẩu như dầu mỏ, màcác quốc gia liền kề trong một khu vực có phần nào phải thụ động trong sử
