LỜI NÓI ĐẦU Sau 35 năm tiến hành đổi mới, có thể nói Việt Nam đã đạt được rất nhiều thành tựu to lớn đưa đến nhưng thay đổi về chất trong thế và lực của đất nước. Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Tổng bí thư Nguyễn Phúc Trọng khẳng định: “Với tất cả sự khiêm tốn, chúng ta vẫn có thể nói rằng: Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Đó là tổng kết cô đọng nhất về thành quả phấn đấu bền bỉ, liên tục qua nhiều nhiệm kỳ của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, đồng thời là nguồn cổ vũ, động viên mạnh mẽ, góp phần tạo xung lực và khí thế mới để tạo mặt trận đối ngoại tiếp tục hơn nữa, hòa chung quyết tâm của hệ thống chính trị để ngày càng phát huy vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy nhiên, tình hình thế giới đang có những chuyển biến sâu sắc, tác động đến các khu vực trên thế giới. Các nước lớn liên tiếp điều chỉnh chiến lược phát triển để phù hợp với tình hình mới. Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, lợi ích quốc gia, xung đột sắc tộc, tôn giáo, khủng bố, các điểm nóng... vẫn diễn ra ở nhiều khu vực. Các thách thức an ninh phi truyền thống, an ninh mạng... trở thành vấn đề toàn cầu, đe dọa chủ quyền quốc gia - dân tộc. Chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa cường quyền nước lớn, chủ nghĩa thực dụng gia tăng mạnh mẽ trong quan hệ quốc tế. Kinh tế thế giới lâm vào khủng hoảng, suy thoái nghiêm trọng và có thể còn kéo dài do tác động của dịch bệnh COVID-19. Tiến trình toàn cầu hóa vẫn tiếp diễn nhưng đứng trước nhiều khó khăn, trở ngại, có nơi bị đảo ngược. Cuộc đối đầu chiến lược toàn diện Mỹ - Trung Quốc chưa có dấu hiệu kết thúc và đại dịch COVID-19 vẫn còn có nhiều diễn biến đáng lo ngại. Rõ ràng, vị thế của Việt Nam đang đứng trước cả “nguy” và “cơ” trong xu thế vận động, phát triển mới của thế giới. Trong quá trình học tập, thảo luận, trao đổi môn Quan hệ quốc tế với các thầy cô, học viên lớp CCLLCT K72-A07, em nhận thấy đây là môn học rất quan trọng và em rất quan tâm chủ đề: “Phân tích vị thế Việt Nam trong cục diện thế giới hiện nay”. Vì vậy, em xin chọn đây là đề tài viết bài thu hoạch, do điều kiện về thời gian và phương pháp nghiên cứu còn nhiều hạn chế vì thế bài thu hoạch không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong quý thầy cô đóng góp ý kiến để hoàn thiện nội dung nghiên cứu. Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 1MỤC LỤC
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 24
NHỮNG TỪ VIẾT TẮT 3
LỜI NÓI ĐẦU 1
NỘI DUNG 3
1 Khái niệm cục diện thế giới 3
2 Cục diện thế giới hiện nay 3
2.1 Các yếu tố chủ yếu tác động tới sự hình thành và vận động của cục diện thế giới hiện nay 3
2.3 Xu hướng vận động của cục diện thế giới trong những năm tới 10
3 Việt Nam trong cục diện thế giới hiện nay 11
3.1 Định vị Việt Nam trong cục diện thế giới 11
4 Liên hệ thực tiễn: Báo chí góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế 19
KẾT LUẬN 23
Trang 2NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
- CNH: Công nghiệp hóa
- HĐH: Hiện đại hóa
- XHCN: Xã hội chủ nghĩa
- KTTT: Kinh tế thị trường
- DNXH: Doanh nghiệp xã hội
- CCLLCT: Cao cấp lý luận chính trị
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Sau 35 năm tiến hành đổi mới, có thể nói Việt Nam đã đạt được rấtnhiều thành tựu to lớn đưa đến nhưng thay đổi về chất trong thế và lựccủa đất nước Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Tổng
bí thư Nguyễn Phúc Trọng khẳng định: “Với tất cả sự khiêm tốn, chúng
ta vẫn có thể nói rằng: Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực,
vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay” Đó là tổng kết cô đọng nhất về
thành quả phấn đấu bền bỉ, liên tục qua nhiều nhiệm kỳ của toàn Đảng,toàn dân và toàn quân ta, đồng thời là nguồn cổ vũ, động viên mạnh mẽ,góp phần tạo xung lực và khí thế mới để tạo mặt trận đối ngoại tiếp tụchơn nữa, hòa chung quyết tâm của hệ thống chính trị để ngày càng pháthuy vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế
Tuy nhiên, tình hình thế giới đang có những chuyển biến sâu sắc, tácđộng đến các khu vực trên thế giới Các nước lớn liên tiếp điều chỉnhchiến lược phát triển để phù hợp với tình hình mới Tranh chấp chủ quyềnlãnh thổ, lợi ích quốc gia, xung đột sắc tộc, tôn giáo, khủng bố, các điểmnóng vẫn diễn ra ở nhiều khu vực Các thách thức an ninh phi truyềnthống, an ninh mạng trở thành vấn đề toàn cầu, đe dọa chủ quyền quốcgia - dân tộc Chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa cường quyền nước lớn, chủnghĩa thực dụng gia tăng mạnh mẽ trong quan hệ quốc tế Kinh tế thế giớilâm vào khủng hoảng, suy thoái nghiêm trọng và có thể còn kéo dài do tácđộng của dịch bệnh COVID-19 Tiến trình toàn cầu hóa vẫn tiếp diễnnhưng đứng trước nhiều khó khăn, trở ngại, có nơi bị đảo ngược Cuộcđối đầu chiến lược toàn diện Mỹ - Trung Quốc chưa có dấu hiệu kết thúc
và đại dịch COVID-19 vẫn còn có nhiều diễn biến đáng lo ngại Rõ ràng,
vị thế của Việt Nam đang đứng trước cả “nguy” và “cơ” trong xu thế vậnđộng, phát triển mới của thế giới
Trong quá trình học tập, thảo luận, trao đổi môn Quan hệ quốc tế vớicác thầy cô, học viên lớp CCLLCT K72-A07, em nhận thấy đây là môn
Trang 4học rất quan trọng và em rất quan tâm chủ đề: “Phân tích vị thế Việt Nam trong cục diện thế giới hiện nay” Vì vậy, em xin chọn đây là đề tài viết
bài thu hoạch, do điều kiện về thời gian và phương pháp nghiên cứu cònnhiều hạn chế vì thế bài thu hoạch không tránh khỏi những thiếu sót, rấtmong quý thầy cô đóng góp ý kiến để hoàn thiện nội dung nghiên cứu
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 5NỘI DUNG
1 Khái niệm cục diện thế giới
Cục diện thế giới được hiểu là “trạng thái” của thế giới tại một thời điểmhay trong một khoảng thời gian nhất định (tương đối ngắn), phản ánh tươngquan lực lượng và mối quan hệ giữa các chủ thể quốc tế khác nhau, trước hết vàquan trọng nhất là giữa các cường quốc, các trung tâm quyền lực lớn của thế giới
Nó cũng bao gồm cả xu hướng vận động của tương quan lực lượng vàtrạng thái quan hệ giữa các chủ thể chính tại thời điểm đó Về nội hàm, cụcdiện thế giới bao quát diện mạo của thế giới trên tất cả các lĩnh vực từ chính trị,kinh tế, quân sự, văn hóa, tôn giáo
Nghiên cứu, phân tích về cục diện thế giới thường tập trung chủ yếu vào cáclĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng - an ninh
Tuy cục diện thế giới là bức tranh toàn cảnh về thế giới, nhưng trong phântích, dự báo cục diện thế giới thường dựa trên ba thành tố chủ yếu:
- Cấu trúc dựa trên sự so sánh tương quan sức mạnh và quyền lực giữa cácnước lớn, các trung tâm quyền lực lớn trên các bình diện chủ yếu, cả songphương và đa phương;
- Các đặc điểm lớn, các nhân tố tác động và các xu hướng vận động chủyếu của quan hệ quốc té đương đại;
- Vai trò và đặc điểm của hệ thống các thể chế, cơ chế hợp tác toàn cầu,liên khu vực và khu vực
2 Cục diện thế giới hiện nay
2.1 Các yếu tố chủ yếu tác động tới sự hình thành và vận động của cục diện thế giới hiện nay
Từ sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc cho tới nay, thế giới bước vào thời
kỳ chuyển tiếp giữa trật tự cũ và một trật tự mới mà tới này chưa hình thành rõ
Trang 6nét Trong thời kỳ này, diện mạo của cục diện thế giới cũng như xu hướng vậnđộng của nó chịu tác động của một số nhân tố chủ yếu:
Một là, cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại có những bước pháttriển nhảy vọt, làm thay đổi nhanh chóng và sâu sắc nền sản xuất của conngười cũng như mọi mặt của đời sống quốc tế, dẫn tới làm biến chuyển sựphân bổ sức mạnh và tương quan lực lượng trong cục diện thế giới, thúc đẩybiến đổi không gian địa- chính trị, địa-kinh tế, cấu trúc quyền lực quốc tế vàphương thức vận hành của chúng
Hai là, xu thế toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng đã và đang tác động mạnh
mẽ tới sự vận động của những vấn đề chính trị, kinh tế và an ninh toàn cầu
Ba là, các cuộc khủng hoảng lớn gần đây của thế giới đã tác động mạnh
mẽ tới xu thế vận động, phát triển của kinh tế thế giới, đồng thời góp phần thúcđẩy quá trình phân bổ lại cán cân sức mạnh, sự dịch chuyển quyền lực và địnhhình cục diện thế giới
Có thể kể đến Đại dịch Covid-19 từ đầu năm 2020 đến nay đã gây ra cuộckhủng hoảng y tế toàn cầu chưa từng có trong lịch sử, mà hệ quả của nó đã ảnhhưởng nghiêm trọng tới nền kinh tế các quốc gia và khiến nền kinh tế toàn cầusuy giảm tồi tệ nhất từ trước tới nay
Cuộc khủng hoảng này đã tác động làm thay đổi sâu sắc xu thế phát triển
và cơ cấu của nền kinh tế thế giới, thúc đẩy cấu trúc lại và đẩy nhanh quá trình
số hóa nền kinh tế các quốc gia và toàn cầu, làm đảo lộn các hoạt động thươngmại và dòng chảy đầu tư quốc tế Cùng với đó, đại dịch đang và sẽ tác độngsâu rộng, mạnh mẽ tới các mối quan hệ quốc tế, tới sự vận động của cục diện
và trật tự kinh tế, an ninh và chính trị thế giới trên một số khía cạnh sau:
- Đại dịch Covid-19 đã làm sứt mẻ lớn hơn lòng tin chiến lược giữa Mỹ vàphương Tây với Trung Quốc vốn đã bị xuống thấp trước đó, khiến quan hệ Mỹ
- Trung xấu hơn Việc “chính trị hóa” đại dịch phần nào cho thấy sự gia tăng
Trang 7nghi kỵ Mỹ - Trung và làm trầm trọng hóa thêm cuộc cạnh tranh cường quốctrên phạm vi toàn cầu.
- Cạnh tranh kinh tế, thương mại và khoa học - công nghệ, tái phân bổchuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là giữa các cường quốc sẽ tiếp tục và trở nên gaygắt hơn sau đại dịch Theo đó, ai thắng thế và đi đầu trong nền kinh tế số, trongbắt nhịp với Cách mạng công nghiệp 4.0 được đẩy nhanh hơn dưới tác độngcủa đại dịch sẽ chiếm lĩnh vị thế trên trường quốc tế
- Sau đại dịch, thế giới sẽ chứng kiến cuộc cạnh tranh địa-chính trị thế giớigiữa Mỹ và phương Tây với Trung Quốc tăng nhiệt, nhất là ở khu vực Ấn Độ -Thái Bình Dương
- Thế giới sẽ chứng kiến những chuyển biến quan trọng trong sự vận độngcủa hệ thống quốc tế, cục diện thế giới và trật tự toàn cầu cũng như trong tậphợp lực lượng quốc tế liên quan đến cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc sauđại dịch Theo đó, quốc gia nào kiểm soát tốt đại dịch, giảm thiểu thấp nhất tácđộng tiêu cực của nó đến kinh tế - xã hội, phục hồi nhanh chóng sau khủnghoảng sẽ có cơ hội vươn lên trong trật tự kinh tế và chính trị quốc tế
- Sự xuất hiện hàng loạt các vấn đề toàn cầu ngày càng nghiêm trọng, đòihỏi tất cả các quốc gia - dân tộc và các chủ thể quan hệ quốc tế khác phải hợptác giải quyết vì sự sinh tồn và phát triển của cả nhân loại Những vấn đề toàncầu cấp bách là những vấn đề có quan hệ trực tiếp đến hoạt động sống của conngười trên trái đất, chúng bao gồm hai nhóm là nhóm phản ánh mối quan hệgiữa người với người và nhóm phản ánh mối quan hệ giữa con người với tựnhiên Những vấn đề toàn là những vấn đề mà: (1) tác động tới mọi quốc gia vàtoàn nhân loại; (2) nếu không được ngăn chặn kịp thời thì tác động của chúng
sẽ rất khốc liệt, đe dọa sinh tồn của nhân loại; (3) giải quyết chúng rất khókhăn, phức tạp, lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp trên bình diện quốc tế Sự xuấthiện và tác động nghiêm trọng của các vấn đề toàn cầu đã tác động không nhỏtới môi trường quan hệ quốc tế
Trang 8- Thay vì yếu tố ý thức hệ và giá trị, lợi ích quốc gia trở thành nhân tố trưngtâm, chi phối và dẫn dắt chính sách đối ngoại của các quốc gia, mối quan hệhợp tác - cạnh tranh giữa các quốc gia cũng như sự liên minh, liên kết và tậphợp lực lượng quốc tế trong thế giới ngày nay Sự dẫn dắt của yếu tố lợi íchkhiến cho mối quan hệ giữa các quốc gia và sự tập hợp lực lượng quốc tế vậnđộng phức tạp, khó lường
- Chủ nghĩa đa phương và các tổ chức quốc tế, khu vực ngày càng đóng vaitrò quan trọng trong sự vận động của quan hệ quốc tế, quản trị khu vực, toàncầu và định hình cục diện thế giới Xu thế toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, sựxuất hiện các vấn đề toàn cầu cấp bách đã khiến nhiều vấn đề vượt khỏi nănglực quản trị điều hành của các chính phủ quốc gia riêng lẻ và đặt ra nhu cầuxây dựng các cơ chế quản lý hữu hiệu trên quy mô khu vực, toàn cầu Nhìnchung, trong cuộc cạnh tranh quyền lực quốc tế, cường quốc nào có thể địnhhình, dẫn dắt và chi phối được hệ thống thể chế đa phương khu vực, quốc tế đểphục vụ cho lợi ích của mình, cường quốc đó có cơ hội chiếm ưu thế trong trật
tự quốc tế mới
2.2 Những đặc điểm của cục diện thế giới hiện nay
Nếu lấy cột mốc từ khởi đầu thế kỷ XXI hoặc từ cuộc khủng hoảng năm
2008 đến nay, có thể khái quát một số đặc điểm nổi bật của cục diện thế giớihiện nay:
Một là, cục diện thế giới hiện nay và xu hướng vận động của nó là kết quả
của sự tương tác lẫn nhau giữa nhiều loại hình chủ thể quan hệ quốc tế, với vaitrò trung tâm của các nước lớn
Hai là, thế giới hiện nay vẫn thể hiện ngày càng rõ nét cục diện đa cực, đa
trung tâm, trong đó, tuy không là thế giới đơn cực do Mỹ chi phối bằng sứcmạnh vô song nhưng chắc chắn chưa phải là thế giới đa cực cân xứng khi chưa
Trang 9nước nào có sức mạnh tổng hợp có thể sánh ngang với Mỹ và sẵn sàng côngkhai đối đầu trực diện với Mỹ.
Trước hết, xu thế vận động theo hướng đa cực, đa trung tâm vẫn diễn ranhanh, trong đó Mỹ suy giảm sức mạnh tương đối trong khi các cường quốckhác, nhất là Trung Quốc đang nổi lên ngày một rõ hơn, cụ thể:
Về kinh tế: Mỹ đang mất dần vai trò và ưu thế tuyệt đối của đầu tầu kinh
tế của thế giới xét cả về quy mô kinh tế, tỷ lệ phần trăm trong GDP toàn cầu,đóng góp cho tăng trường toàn cầu, giá trị thương mại và đầu tư quốc tế Trongkhi đó, Trung Quốc vươn lên thần tốc sau hơn 30 năm cải cách, mở cửa và từnăm 2010 trờ thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới
Về quân sự: Tuy Mỹ hiện nay vẫn duy trì vị thế số 1 của mình, nhưng về
sức mạnh quân sự cũng đứng trước một số khó khăn nhất định Đó là ngânsách quốc phòng quá lớn, vượt sức chịu đựng của nền kinh tế, ảnh hưởng đếncác vấn đề an sinh xã hội Trong khi đó, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ là những đốithủ ngày càng mạnh, về mặt sức mạnh quân sự, xét ở khía cạnh vũ khí, khí tài
có những mặt Nga không thua kém Mỹ Trong khi Trung Quốc có ngân sáchquốc phòng thứ hai thế giới, lực lượng ngày càng được hiện đại với tham vọngtrở thành quân đội đẳng cấp thế giới vào giữa thế kỷ XXI
Về khoa học - công nghệ: Mỹ không còn chiếm vị trí độc tôn như trước,
các cường quốc mới nổi như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, thậm chí các nước vàvùng lãnh thổ công nghiệp mới (NECs) như Hàn Quốc cũng đã và đang tìmcách vươn lên cạnh tranh mạnh mẽ với Mỹ Trong đó, đáng chú ý là TrungQuốc đang tìm cách vượt Mỹ trong việc làm chủ các công nghệ của cuộc Cáchmạng công nghiệp 4.0, nhất là về trí tuệ nhân tạo, mạng 5G
Về chính trị - ngoại giao: Mỹ trở thành đối tượng bị nhiều đối thủ cạnh
tranh ảnh hường (ngay cả đồng minh thân cận) Uy tín và ảnh hưởng sức mạnhmềm của Mỹ bị suy giảm nhiều, nhất là bởi chính sách “America first” dưới
Trang 10thời Tổng thống D.Trump Mỹ giờ đây cũng không còn là mô hình hấp dẫn nổibật về nhiều khía cạnh, gồm cả chính trị, kinh tế, văn hóa.
Cùng với sự trỗi dậy và cạnh tranh của Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, vai trògia tăng của các thực thể và trung tâm quyền lực quốc tế như EU, BRICS, G20,ASEAN, Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) cũng khiến quyền lực và ảnhhưởng của Mỹ phần nào bị phân tán, suy giảm tương đối Tuy nhiên, xét vềtuyệt đối, Mỹ vẫn là siêu cường toàn điện số 1 thế giới, chưa có đối thủ nganghàng Ngân sách quân sự Mỹ vẫn chiếm một phần hai ngân sách quốc phòngtoàn cầu Mỹ có hệ thống căn cứ khắp toàn cầu và một quân đội chuyên nghiệphàng đầu Kinh tế Mỹ chiếm một phần tư GDP toàn cầu, vẫn chiếm nhiều đỉnhcao và mũi nhọn của thành tựu tri thức và khoa học “ công nghệ toàn cầu, chiphối hệ thống thông tin truyền thông toàn cầu Trong khi đó, Trung Quốc xéttrên khía cạnh so sánh tuyệt đối còn cách xa Mỹ, chưa thể đuổi kịp Mỹ trongmột sớm một chiều trên hầu khắp các lĩnh vực cũng như sức mạnh tổng thể,trong khi sự phát triển là không ổn định và gặp nhiều khó khăn cả nội bộ và đốingoại trong thời gian tới Nga chỉ đúng nghĩa là một cường quốc quân sự toàncầu EU đang gặp nhiều khó khăn cả về chính trị, gắn kết nội bộ và phát triển
để có thể là một trung tâm quyền lực đe dọa vị thế của Mỹ Các thực thể quốc
tế đa phương khác chưa thể trở thành những trung tâm quyền lực theo đúngnghĩa, chưa thể đối trọng được với các cực, các trung tâm quyền lực truyềnthống
Như vậy, cục diện thế giới hiện nay vẫn có sự bất cân xứng trong tươngquan và phân bổ sức mạnh giữa các cường quốc, các trung tâm quyền lực với
sự nghiêng về Mỹ, nhưng đang biến đổi và dịch chuyển nhanh chóng theohướng thu hẹp khoảng cách trong tương quan so sánh sức mạnh giữa các cực,trung tâm quyền lực trong cục diện thế giới hiện nay
Ba là, quan hệ Mỹ - Trung và sự cạnh tranh chiến lược và tập hợp lực
lượng xoay quanh mối quan hệ Mỹ - Trung ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình
Trang 11Dương giữ vai trò chủ đạo, chi phối, quyết định quá trình vận động và địnhhình cục diện thế giới hiện nay và trong những thập kỷ tới.
Bốn là, cục diện thế giới hiện nay chứng kiến sự trỗi dậy của các xu
hướng chính trị dân túy, dân tộc chủ nghĩa, thiên hữu và nó có tác động khôngnhỏ tới sự vận động của các mối quan hệ quốc tế và trạng thái của cục diệnchính trị, an ninh và kinh tế quốc tế Các xu hướng chính trị này được thể hiệntrong những hình thức đa dạng sau đây:
Thứ nhất, đó là những biểu hiện của chủ nghĩa sôvanh nước lớn, chủ
nghĩa bành trướng, bá quyền và chính trị cường quyền trong quan hệ quốc tếhiện nay Theo đó, nước lớn gia tăng xu hướng dung sức mạnh cưỡng ép, hămdọa và áp đặt nước nhỏ, bỏ qua hoặc tìm cách tước đoạt chủ quyền và các lợiích quốc gia cơ bản của nước nhỏ, bất chấp các chuẩn mực ứng xử trong quan
hệ giữa các quốc gia cũng như luật pháp quốc tế Xu hướng này có thể phá vỡtrật tự quốc tế và gây bất ổn cho an ninh quốc tể
Thứ hai, đó là sự xuất hiện và hồi sinh mạnh mẽ gần đây của các tư
tưởng, các đảng phái, các phong trào mang tính phân biệt, bài ngoại, cực hữuchống nhập cư, chống Hồi giáo ở châu Âu như Đảng Mặt trận quốc gia ở Phápcủa Marine Le Pen, Đảng Tự do Áo, Đảng Độc lập Anh, Đảng Liên đoànphương Bắc ở Italia, Đảng Nhân dân ở Đan Mạch, Phong trào Brexit ở Anh,Đảng Tự do Hà Lan, Đảng Con đường khác cho nước Đức, Đảng Dân chủ cựchữu Thụy Điển, Đảng cực hữu Golden Dawn ở Hy Lạp và phần nào đó có thể
kể đến tư tưởng “America first”, cùng những chính sách chống nhập cư và Hồigiáo của Tổng thống D.Trump
Thứ ba, đó là các hành vi của chủ nghĩa thực dụng, vụ lợi, theo đuổi, đề
cao lợi ích quốc gia mang tính tư lợi, vị kỷ, hẹp hòi trong quan hệ quốc tế, chỉbiết tập trung vào việc đạt được quyền lợi cho quốc gia - dân tộc minh màkhông quan tâm, không chịu nhân nhượng lẫn nhau, thậm chí làm tổn hại lợi
Trang 12ích chính đáng của các quốc gia bên thứ ba khác Trong hình thức này, chủnghĩa dân tộc cũng thờ ơ, lảng tránh trách nhiệm và nghĩa vụ đối với cộng đồngquốc tế nói chung, với việc giải quyết những vấn đề chung của toàn nhân loại,không gắn lợi ích dân tộc với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
Thứ tư, một biểu hiện khác của chủ nghĩa dân tộc hiện nay là chủ nghĩa
đơn phương, chối bỏ chủ nghĩa toàn cầu, chống toàn cầu hóa, theo đuổỉ chủnghĩa bảo hộ và các chính sách thương mại, đầu tư mang tính phân biệt đối xử
có lợi cho quốc gia mình Hình thức này được các nhà nghiên cứu gọi là chủnghĩa dân tộc kinh tế Những người theo đuổi chủ nghĩa dân tộc kinh tế khôngthừa nhận khía cạnh “đôi bên cùng có lợi, cùng thắng” trong việc hợp tác đaphương, thay vì vậy họ chỉ “tập trung vào một người chiến thắng duy nhấtứong các cuộc thương lượng quốc tế” Chính sách của Tổng thông MỹD.Trump là một biểu hiện rõ rệt của hình thức chủ nghĩa dân tộc kinh tế
Năm là, cục diện thế giới hiện nay và xu hướng vận động của nó chứng
kiến ảnh hưởng và sự tác động quan trọng của các thể chế đa phương toàn cầu,khu vực, các vấn đề an ninh phi truyền thống đang nổi lên Các cường quốcđều tìm cách gây ảnh hưởng tới các thể chế đa phương, tìm cách thiết lập cácsân chơi và luật chơi mới có lợi cho họ cùng với sự đua tranh, cạnh tranh quyếtliệt trên bình diện song phương Trong khi đó, các vấn đề an ninh phi truyềnthống cũng tác động trực tiếp, mạnh mẽ tới quá trình vận động của cục diện.Hơn nữa, phương châm, cách thức và hiệu quả xử lý các vấn đề an ninh phitruyền thống của các nước, nhất là các cường quốc cũng ảnh hưởng không nhỏtới sự chuyển biến cục diện và cán cân quyền lực quốc tế
2.3 Xu hướng vận động của cục diện thế giới trong những năm tới
Trên các bình diện cơ bản, Đại hội XIII của Đảng nhận định, cục diện thếgiới vận động theo những xu hướng chủ yếu sau đây:
Trang 13Thứ nhất, hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là
xu thế lớn
Thứ hai, tình hình chính trị-an ninh thế giới thay đổi nhanh chóng, diễn
biến rất phức tạp, khó lường
Thứ ba, cục diện thế giới trong những năm sắp tới tiếp tục vặn động
nhanh hơn theo xu hưởng đa cực, đa trung tâm, trong đó sự vận động của quan
hệ Mỹ - Trung và sự tập hợp lực lượng quốc tế xung quanh Mỹ - Trung đóngvai trò then chốt trong việc định hình cục diện thế giới thời gian tới
Thứ tư, dưới tác động ngày càng hiện hữu của Cách mạng công nghiệp
4.0 và nền kinh tế số, cuộc đua tranh kinh tế và khoa học - công nghệ trên thếgiới, nhất là giữa các cường quốc, các trung tâm kinh tế sẽ ngày càng quyếtliệt, diễn tiến nhanh chóng và tác động mang tính quyết định tới tương quan sosánh và phân bổ sức mạnh trên trường quốc tế
Thứ năm, khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương tiếp tục là trọng tâm của sự
vận động địa-chính trị và địa-kinh tế toàn cầu, là nơi diễn ra cuộc cạnh tranhchiến lược giữa các cường quốc, nhất là giữa Mỹ và Trung Quốc ngày cànggay gắt
3 Việt Nam trong cục diện thế giới hiện nay
3.1 Định vị Việt Nam trong cục diện thế giới
Việc xác định đúng vị trí của Việt Nam trong bàn cờ chính trị, kinh tế và
an ninh khu vực và thế giới là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việcvạch ra chiến lược phát triển quốc gia nói chung và định hương chiến lược chođối ngoại Việt Nam nói riêng Định vị đúng đắn vị thế Việt Nam trong cục diệnthế giới đòi hỏi cần thể hiện đúng giá trị và bản sắc Việt Nam trong quan hệquốc tế, hiểu đầy đủ sức mạnh và nguồn lực đất nước, phản ánh đúng thế vàlực của đất nước Trên cơ sở bối cảnh quốc tế như đã được phân tích, từ vị tríđịa-chính trị quốc gia, mục tiêu và định hướng phát triển đất nước trong ngắn