Thu hoạch cao cấp lý luận môn triết chủ nghĩa mác lênin về quan hệ giữa kinh tế và chính trị

MỞ ĐẦU Quan hệ giữa kinh tế và chính trị là quan hệ cơ bản, tồn tại khách quan trong mọi xã hội có phân chia giai cấp và được tổ chức thành nhà nước; là mối quan hệ mật thiết giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng; quan hệ giữa cái khách quan và cái chủ quan; giữa cái tất yếu và cái có thể…Nhận thức đúng và giải quyết thành công quan hệ giữa kinh tế và chính trị là vấn đề có ý nghĩa quyết định chiều hướng, nội dung, nhịp độ, hiệu quả và mức độ bền vững của sự phát triển. Xuất phát từ nhận thức và tư duy đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã từng bước vận dụng đúng đắn và giải quyết sáng tạo mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong quá trình đổi mới, nhờ đó cách mạng nước ta đã thu được những thành tựu to lớn: đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển tri thức và hội nhập sâu, rộng vào đời sống quốc tế. Tuy nhiên, cho đến nay, chúng ta vẫn chưa nhận thức thấu đáo và có hệ thống những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ giữa kinh tế và chính trị, chưa làm rõ về mặt lý luận quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam. Thực tế ở nước ta hiện nay: kinh tế đổi mới nhanh hơn chính trị, các yếu tố của kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới trong khi đổi mới chính trị còn nhiều bất cập, đặc biệt là hệ thống pháp luật, những cải cách chính trị chưa theo kịp tốc độ phát triển của kinh tế thị trường... Vì vậy, việc nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, chỉ rõ những thành công, và cả những mâu thuẫn, cản trở để rút kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp hữu hiệu trong giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị ở nước ta hiện nay là vấn đề quan trọng và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

MỞ ĐẦU

Quan hệ giữa kinh tế và chính trị là quan hệ cơ bản, tồn tại khách quan trong mọi xã hội có phân chia giai cấp và được tổ chức thành nhà nước; là mối quan hệ mật thiết giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng; quan hệ giữa cái khách quan và cái chủ quan; giữa cái tất yếu và cái có thể…Nhận thức đúng và giải quyết thành công quan hệ giữa kinh tế và chính trị là vấn đề

có ý nghĩa quyết định chiều hướng, nội dung, nhịp độ, hiệu quả và mức độ bền vững của sự phát triển

Xuất phát từ nhận thức và tư duy đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã từng bước vận dụng đúng đắn và giải quyết sáng tạo mối quan hệ giữa kinh tế

và chính trị trong quá trình đổi mới, nhờ đó cách mạng nước ta đã thu được những thành tựu to lớn: đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế

-xã hội bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển tri thức và hội nhập sâu, rộng vào đời sống quốc tế Tuy nhiên, cho đến nay, chúng ta vẫn chưa nhận thức thấu đáo và có hệ thống những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ giữa kinh

tế và chính trị, chưa làm rõ về mặt lý luận quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam Thực tế ở nước ta hiện nay: kinh tế đổi mới nhanh hơn chính trị, các yếu tố của kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới trong khi đổi mới chính trị còn nhiều bất cập, đặc biệt là hệ thống pháp luật, những cải cách chính trị chưa theo kịp tốc độ phát triển của kinh tế thị trường Vì vậy, việc nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, chỉ rõ những thành công, và cả những mâu thuẫn, cản trở để rút kinh nghiệm

và đề xuất những giải pháp hữu hiệu trong giải quyết mối quan hệ giữa kinh

tế và chính trị ở nước ta hiện nay là vấn đề quan trọng và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

NỘI DUNG

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN

1 Khái niệm kinh tế

Kinh tế hay những quan hệ kinh tế là những cách thức và phương thức tiến hành sản xuất cũng như trao đổi sản phẩm giữa người và người trong việc duy trì đời sống vật chất xã hội và trên cơ sở đó quyết định mọi quan hệ xã hội

2 Khái niệm chính trị

Arixtôt cho rằng, chính trị là một cộng đồng xã hội - nhà nước thành bang được hình thành từ xã hội tự nhiên của cộng đồng các gia đình

Theo Lênin: chính trị là sự tham gia vào những công việc của nhà nước,

là sự vạch hướng đi cho nhà nước, là việc xây dựng hình thành nhiệm vụ, nội dung, hoạt động của nhà nước

Theo quan điểm triết học Mác - Lênin: chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, giữa các quốc gia có liên quan tới vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước, là biểu hiện tập trung của kinh tế, là hoạt động chính trị thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái, các nhà nước để hiện thực hóa lợi ích cơ bản của minh trong mối tương quan với các chủ thể chính trị khác

3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về quan hệ giữa kinh tế và chính trị

3.1 Vai trò quyết định của kinh tế đối với chính trị

Mác và Ănghen chỉ rõ: Trong mọi thời đại, những tư tưởng của giai cấp thống trị là những tư tưởng thống trị và những tư tưởng thống trị không phải

là cái gì khác mà chỉ là sự biểu hiện tinh thần của những quan hệ vật chất thống trị…

Cơ sở hạ tầng bao giờ cũng là nhân tố quyết định kiến trúc thượng tầng

Nhân tố quyết định trong lịch sử xét đến cùng là sự sản xuất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực và khi cơ sở kinh tế thay đổi thì tất cả cái kiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều, nhanh chóng

Từ việc nghiên cứu sâu sắc quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị, chủ nghĩa Mác-Lênin nêu lên hai luận điểm nền tảng là: Một là, chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế; hai là, chính trị không thể chiếm vị trí ưu tiên

so với kinh tế

3.2 Tính độc lập tương đối của chính trị so với kinh tế

Ănghen cho rằng: “Theo quan điểm duy vật lịch sử, nhân tố quyết định trong lịch sử, xét đến cùng là sự sản xuất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực

Cả Mác và tôi chưa bao giờ khẳng định gì hơn thế Do đó, nếu có ai xuyên tạc câu đó khiến cho nó có nghĩa là nhận thức kinh tế là yếu tố quyết định duy nhất thì như vậy là họ đã biến câu đó thành một câu trống rỗng, trừu tượng,

vô nghĩa”

Bản thân chính trị có logic khách quan của nó, không phụ thuộc vào những dự tính của cá nhân này hay cá nhân khác, của đảng này hay đảng khác Hơn nữa, chính trị với tư cách là biểu hiện tập trung của kinh tế, do vậy chính trị là “quyền lực nhà nước, cũng là một tiềm lực kinh tế’

3.3 Chính trị tác động trở lại kinh tế

Chính trị là nhân tố lãnh đạo kinh tế, vạch hướng đi cho kinh tế, tạo

những điều kiện chính trị, xã hội cho kinh tế phát triển Do đó: chính trị đóng

vai trò quyết định trong việc tạo ra những điều kiện cơ hội, hành lang pháp lý cho sự phát triển kinh tế Kinh tế muốn phát triển nhất định phải có một đường lối chính trị đúng đắn, vì vậy Lênin viết rằng: “Không có một trọng tâm chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nao đó không thể nào giữ được

sự thống trị của mình, do đó cũng không thể hoàn thành nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất” Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế, chính trị không thể không ưu tiên hơn với kinh tế

CHƯƠNG II: ĐẶC ĐIỂM MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH

TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Trước hết, mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị là mối quan hệ giữa khách quan với chủ quan vì mỗi hình thái kinh tế vận động phát triển dưới hình thức một phương thức sản xuất nhất định, bao gồm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tương ứng Lực lượng sản xuất trong kinh tế thị trường dựa trên nền tảng cơ sở kỹ thuật nhất định do đòi hỏi của cạnh tranh Ngày nay, sự phát triển của lực lượng sản xuất nhờ những tiến bộ và cách mạng khoa học

và công nghệ, nhờ sự phù hợp của thể chế kinh tế và quản lý C.Mác coi đó là

"quá trình lịch sử - tự nhiên" Những thời kỳ phồn vinh hay suy thoái kinh tế đều có chung nguồn gốc từ mối quan hệ giữa yêu cầu của lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất và thể chế quản lý Đó là mối quan hệ giữa khách quan (kinh tế) với chủ quan (chính trị) thể hiện trong suốt tiến trình đổi mới vừa qua Nguyên lý đó chỉ ra rằng: đường lối chính sách phải phản ánh được nhu cầu và quy luật kinh tế Chỉ trong điều kiện đó, chính trị mới lãnh đạo, quản

lý kinh tế có hiệu quả, mới giữ được vai trò chính trị Thực tiễn những thời kỳ sau này đó xác nhận tính đúng đắn của nguyên lý ấy biểu hiện ở những thất bại của các đảng cầm quyền rơi vào chủ quan duy ý chí trong lãnh đạo và quản lý kinh tế - xã hội

Hai là, Mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị cũng là mối quan hệ giữa xã hội với chính trị vì: Quá trình phát triển kinh tế thị trường tác động đến phát triển xã hội từ hai mặt: Một là,sự phát triển phân công lao động xã hội dần dần làm thay đổi cơ cấu xã hội dân cư Xãhội Việt Nam sau hơn 20 năm chuyển sang kinh tế thị trường đó khác xã hội trước đổi mới về phân tầng xã hội và cơ cấu xã hội dân cư Sự biến đổi này sẽ dẫn đến những thay đổi về yêu cầu việc làm và hưởng thụ, về nhân sinh quan, thế giới quan của xã hội, trước hết là thế hệ trẻ; Hai là,sự phát triển kinh tế sẽ dần dần làm thay đổi

nhu cầu của dân cư về cơ cấu và chất lượng sản phẩm Do đó làm thay đổi mức sống và lối sống của dân cư, sự phát triển xó hội và cá nhân Như vậy, sự phát triển kinh tế thị trường nảy sinh những đòi hỏi mới về mặt xã hội

mà chính trị phải giải quyết

Do phân công lao động phát triển, nên xã hội dần dần được tổ chức thành các Hội nghề nghiệp, đại biểu cho lợi ích và nguyện vọng của hội viên

Đó là xã hội dân sự, đóng góp ngày càng tăng cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội ở các nước phát triển kinh tế thị trường, mối quan hệ giữa chính trị và xã hội thể hiện ở mối quan hệ giữa Nhà nước pháp quyền và xã hội dân

sự Đó là một trong ba trụ cột của nền dân chủ Như vậy, mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị còn bao gồm cả mối quan hệ xã hội với chính trị Nếu chỉ quan tõm chạy theo tăng trưởng kinh tế một chiều, không đồng hành với phát triển xã hội thì chính trị sẽ kìm hãm phát triển kinh tế và tạo ra nguy cơ mất

ổn định xã hội

Ba là, Mối quan hệ giữa văn hoá với chính trị - một khía cạnh ở chiều sâu của mối quan hệ kinh tế với chính trị: Kinh tế thị trường phát triển theo một quá trình xã hội hóa từ thấp lên cao Vì vậy, sự phát triển kinh tế thị trường luôn gắn liền với sự hình thành và phát triển nền văn hoá mới Kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa ở giai đoạn đầu gắn liền với thời kỳ Văn hoá Phục hưng Quá trình phát triển sau này của kinh tế gắn liền với các cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, phát triển giáo dục, văn học nghệ thuật ở đâu không có những thành tựu về phát triển văn hoá thì ở đó chỉ là những thị trường hoang dại, đầy rẫy lừa đảo và tham nhũng, quan liêu

Sự phát triển văn hoá trong kinh tế thị trường hiện đại còn thể hiện

ở hệ thống tiêu chí chất lượng trong cạnh tranh thị trường, làm cơ sở cho thể chế minh bạch, công khai và kiềm kê, kiểm soát các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể, giữa nhà nước với doanh nghiệp và người dân

Bước vào thế kỷ XXI, văn hoá ngày càng có ảnh hưởng nổi trội đối với phát triển và chính trị, thể hiện ngày càng nhiều trong các tiêu chí quy định sức cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia Nét mới của tác động văn hoá không chỉ ở trình độ phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, văn học và nghệ thuật mà còn ở sự phát triển hài hoà "mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên" Chỉ khi "mối quan hệ kép" đó phát triển đồng thời, thì bộ mặt Người của xã hội và cá nhân mới hiện lên đầy đủ Với những bước phát triển kinh tế tri thức, xu hướng tác động của văn hoá nói trên ngày càng hiện thực thông qua sự phát triển cạnh tranh kinh

tế và đấu tranh chính trị Chỉ sự phát triển đó mới có tính chất bền vững Sự phát triển như vậy bắt đầu từ mỗi cá nhân trong xã hội Chính phát hiện xu hướng này mà C.Mác đã dự báo xã hội tương lai là "xã hội mà sự phát triển tự

do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển của mọi người"

Xu hướng văn hoá ấy đang trở thành một sức ép lớn và ngày càng tăng trong cạnh tranh kinh tế (phải hướng tới nền "kinh tế xanh" (green economy) và trong chính trị (hướng tới một nền chính trị nhân văn) Sức mạnh văn hoá này đang là một đòi hỏi công bằng có tính chất toàn cầu do những tệ nạn về xã hội và tàn phá môi trường đến mức độ nguy hiểm cho cả loài người

Sự phát triển của Việt Nam hiện nay cũng không thể ra ngoài xu hướng chủ đạo nói trên về kinh tế và chính trị Sau hai thập kỷ cần thiết phải coi trọng tăng trưởng về số lượng, nay đó đến lúc phải thay đổi định hướng cụ thể với mô hình phát triển bền vững Trước thập kỷ thứ hai của thế kỷ XXI, cái cần nhất cho Việt Nam là một môi trường văn hoá nhân văn trong quan hệ kinh tế và chính trị, trong mỗi người dân và người lãnh đạo để sử dụng vốn đầu tư và nguồn nhân lực theo hướng phát triển bền vững Đó là hiện thực hoá định hướng xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG III: NHỮNG VẤN ĐỀ CHỦ YẾU VÀ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT NÂNG CAO MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Hiện nay kinh tế nước ta đang đứng trước bước ngoặt với những thách thức và cần các giải pháp sau đây:

1) Phải chuyển từ quá trình phát triển về lượng (chỉ lo tăng trưởng) lên quá trình phát triển về chất (thể hiện ở trình độ công nghệ cao trong các doanh

nghiệp, chất lượng sản phẩm với thương hiệu Việt Nam, hình thành lực lượng lao động và lực lượng quản lý chuyên nghiệp trình độ cao v.v.)

2) Sớm chuyển từ hướng phát triển phiến diện hiện nay (nhiều vấn đề

xã hội và môi trường nặng nề) lên định hướng phát triển đồng thuận giữa kinh

tế với xã hội và môi trường, gọi là phát triển bền vững vì sự phát triển con

người và cộng đồng

3) Thúc đẩy hình thành tổ chức và thể chế Nhà nước pháp quyền của

dân, do dân, vì dân trong các cấp Nên lưu ý rằng: chỉ khi đi vào hướng kinh

tế phát triển bền vững và Nhà nước pháp quyền có hiệu quả thì mới có nội

hàm "định hướng xã hội chủ nghĩa" trên thực tế

4) Phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, các Hội trong thực hiện

chiến lược phát triển, nhằm thực hiện mục tiêu "nhân dân làm chủ" của Đảng

đã đề ra

5) Tiền đề của việc thực hiện các giải pháp trên là một bước đổi mới tư

duy kinh tế chính trị dựa trên vận dụng phép biện chứng giữa kinh tế với

chính trị Đồng thời đổi mới phương pháp lãnh đạo, quản lý theo phương

pháp hệ thống, khắc phục tình trạng cục bộ, địa phương Yêu cầu này phải bắt

đầu từ quá trình đào tạo cán bộ cao cấp và từ công tác tổ chức - cán bộ

Là một tổ chức chính trị - xã hội, nhiều năm qua Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hà Nội đã có nhiều hoạt động tích cực trong việc góp phần xây dựng nền KTTT định hướng XHCN và đảm bảo xây dựng hệ thống chính trị trên địa bàn thành phố như: Xây dựng các văn bản chỉ đạo; tăng cường đẩy mạnh việc học tập, quán triệt, tuyên truyền và vận động cán bộ, hội viên, phụ

nữ thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển KTTT định hướng XHCN, đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả của hệ thống chính trị thông qua các buổi sinh hoạt, hội nghị tọa đàm, tập huấn nghiệp vụ với các nội dung cụ thể thiết thực và phù hợp với cán bộ, hội viên, phụ nữ (CBHVPN) Bên cạnh các hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo như cho vay vốn, tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, kết nối xúc tiến thương mại cho cán bộ, hội viên, phụ nữ,

nữ doanh nghiệp các cấp; tổ chức Hội còn thực hiện các nhiệm vụ chính trị khác như: thực hiện hoạt động nhân đạo từ thiện, trợ cấp cho hội viên, phụ nữ

có hoàn cảnh khó khăn; chăm sóc và phụng dưỡng mẹ Việt Nam anh hung; tặng quà cho các gia đình chính sách; giám sát, phản biện xã hội về dự thảo, việc triển khai thực hiện những chính sách có liên quan đến phụ nữ và trẻ em như: giám sát vệ sinh an toàn thực phẩm, giới thiệu và có hoạt động hỗ trợ phụ nữ tham gia ứng cử đại biểu HĐND các cấp và Quốc hội; tổ chức các hoạt động nâng cao kiến thức, trình độ cho CBHVPN; vận động hội viên, phụ

nữ tích cực tham gia thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh”; thường xuyên tiến hành sơ, tổng kết và đánh giá hoạt động thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ phát triển kinh tế và nhiệm vụ chính trị của tổ chức hội được giao

KẾT LUẬN

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định 8 phương hướng cơ bản cần tập trung quán triệt và thực hiện để hoàn thành mục tiêu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là ''xây dựng được về cơ bản nền tảng kinh tế của chủ nghĩa xã hội với kiến trúc thượng tầng về chính trị, tư tưởng, văn hóa phù hợp, tạo cơ sở để nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa ngày càng phồn vinh, hạnh phúc'' Cương lĩnh yêu cầu, trong quá trình thực hiện các phương hướng đó, phải chú trọng nắm vững và giải quyết tốt các mối quan hệ

cơ bản, trong đó có mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội

Bên cạnh đó, để phát huy những thành tựu, khắc phục những hạn chế, bất cập trong giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, cần sớm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đại hội XI, XII thành chính sách, kế hoạch, chương trình hành động của các cấp, các ngành, quyết liệt trong triển khai thực hiện các chính sách, kế hoạch, chương trình hành động đó

Tóm lại, nhận thức được đầy đủ và chính xác mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị sẽ giúp đất nước ta sẽ có những bước đi đúng đắn, vững chắc dưới sự lãnh đạo của đảng để đưa Việt Nam ngày càng phát triển

và đảm bảo thực hiện đạt kết quả mục tiêu đã đề ra là: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN 2

1 Khái niệm kinh tế 2

2 Khái niệm chính trị 2

3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về quan hệ giữa kinh tế và chính trị 2

3.1 Vai trò quyết định của kinh tế đối với chính trị 2

3.2 Tính độc lập tương đối của chính trị so với kinh tế 3

CHƯƠNG II: ĐẶC ĐIỂM MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 4

CHƯƠNG III: NHỮNG VẤN ĐỀ CHỦ YẾU VÀ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT NÂNG CAO MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 7

KẾT LUẬN 9