BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MARX - LÊ NIN ĐỀ TÀI VAI TRÒ CỦA KINH TẾ NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi mà nền kinh tế các nước phát triển trên thế giới đã đạt tới đỉnh cao và xu hướng vận động phát triển của thế giới đang tiến vào thế kỷ văn minh trí

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA KH XÃ HỘI & NHÂN VĂN BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MARX - LÊ NIN

ĐỀ TÀI: VAI TRÒ CỦA KINH TẾ NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

.

GVHD: ĐOÀN THỊ NHƯ THỦY LỚP: POS 151 M

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM:

1 Đặng Công Đạt

2 Hoàng Thị Hoài Giang

3 Hồ Quang Hải

4 Trịnh Nguyên Hồng

5 Võ Văn Huấn

6 Nguyễn Thị Thùy Linh

7 Trần Văn Nhân

8 Huỳnh Đình Phong

9 Hoàng Kim Quân

10 Nguyễn Hữu Đức Tài

11 Thị Thanh Tuyền

12 Phạm Thị Hoàng Uyên

NĂM HỌC 2022-2023

Lời mở đầu

Như chúng ta đã biết, kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức xã hội mà trong đó sản xuất và tài sản sản xuất gắn chặt với thị trường tức là gắn chặt với quan hệ hàng hoá tiền tệ với quan hệ cung cầu Sự chuyển đổi nền kinh tế thị trường (KTTT) theo

cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước là xu hướng tất yếu của mọi xã hội Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi mà nền kinh tế các nước phát triển trên thế giới đã đạt tới đỉnh cao và xu hướng vận động phát triển của thế giới đang tiến vào thế kỷ văn minh trí tuệ thì sự chuyển đổi KTTT theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước

là tất yếu khách quan của bất kỳ một quốc gia nào muốn vươn tới và hoà nhập với xu hướng phát triển chung của nhân loại

Đối với nước ta, việc chuyển từ cơ chế cũ sang cơ chế thị trường là hết sức cần thiết để đảm bảo phát triển tăng trưởng ổn định kinh tế - xã hội đẩy lùi nguy cơ tụt hậu, nhanh chóng thực hiện thành công công việc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Ngày nay trong nền kinh tế thị trường hiện đại, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, nếu không có sự can thiệp của nhà nước thì không thể giải quyết được nhiều vấn đề kinh tế lớn tầm cỡ quốc gia, quốc tế Vì thế kết hợp hài hoà giữa sự vận hành của cơ chế thị trường với sự điều tiết của nhà nước là cần thiết và là giải pháp mang lại thành công trên con đường phát triển Trong mối quan hệ đó, nhà nước giữ vai trò định hướng tạo “hành lang” pháp lý và môi trường đầu tư để các chủ thể có thể phát huy tính năng động, sáng tạo của mình Hơn nữa để có thể vươn lên đạt trình độ phát triển ngang hàng với các quốc gia khác, Việt Nam cần phải tìm cho mình con đường phát triển phù hợp với tình hình kinh tế xã hội trong nước vừa đảm bảo xu thế phát triển chung của thế giới Đó chính là việc chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền KTTT định hướng XHCN có sự quản lý của nhà nước Chính vì vậy Đảng đã xác định "việc chuyển đổi nền kinh tế sang KTTT định hướng XHCN" là rất cần thiết và Đảng cũng nhấn mạnh vai trò kinh tế của Nhà nước

là vô cùng quan trọng Tuy nhiên vấn đề vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay là một vấn đề đang có nhiều những luồng ý kiến khác nhau nhằm tìm ra một cách giải quyết khả thi mang lại hiệu quả cao Vấn đề quan trọng này có ảnh hưởng lớn đến tiến trình phát triển kinh tế của đất nước

Chính vì vậy để góp phần vào sự lựa chọn cơ chế quản lý cho phù hợp đặc biệt là giai

đoạn Việt Nam phát triển hiện nay, nhóm em chọn đề tài "Vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay" để nghiên cứu và thảo luận.

Chương I TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA VAI TRÒ QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC

1, Vai trò của nhà nước trong lịch sử

Nhà nước là công cụ của giai cấp thống trị được sử dụng để duy trì trật tự xã hội cho phù hợp với lợi ích của nó Nhà nước chỉ ra đời và tồn tại trong xã hội có giai cấp,

là một bộ máy cưỡng chế đặc biệt nằm trong tay của giai cấp thống trị, là công cụ sắc bén nhất để duy trì sự thống trị giai cấp Tuy nhiên, Nhà nước không chỉ là người bảo

vệ lợi ích của giai cấp thống trị mà còn quan tâm đến nhiều lĩnh vực khác trong xã hội Trong lịch sử đã chứng minh, Nhà nước không chỉ có chức năng quản lý lãnh thổ, quản

lý trật tự xã hội mà Nhà nước còn có một chức năng nữa đó là chức năng kinh tế, chức năng đòi hỏi phải ngay từ buổi đầu khi Nhà nước mới xuất hiện Trong thời đại chiếm hữu nô lệ, Nhà nước chủ nô – kiểu Nhà nước đầu tiên trong lịch sử đã trực tiếp dùng quyền lực của mình can thiệp vào việc phân phối của cải sản xuất của giai cấp chủ nô, nhưng khối lượng của cải ấy không được phân phối mà bị giai cấp chủ nô chiếm đoạt bằng bạo lực phi kinh tế

Trong thời đại phong kiến, Nhà nước phong kiến không chỉ can thiệp vào việc phân phối của cải mà còn đứng ra lập lực lượng nhân công xây dựng kết cấu hạ tầng cho sản xuất nông nghiệp, khuyến khích qua lại, di dân, mở đường các vùng kinh tế mới, đề ra những chính sách ruộng đất thích hợp với từng thời kỳ Còn trong thời đại tư bản chủ nghĩa, Nhà nước của các nước tư bản trong giai đoạn này đã đề ra buộc các tư thương nước ngoài không mang tiền ra khỏi nước họ, chỉ được phép mang hàng mà thôi Trong chính sách ngoại thương, họ dùng hàng rào thuế quan bảo hộ đánh thuế xuất nhập khẩu cao hơn so với hàng hoá nhập khẩu và thấp đối với hàng hoá xuất khẩu

ở trong nước Mặt khác, Nhà nước còn hỗ trợ cho các thương nhân các phương tiện vật chất và tài chính khi họ tham gia buôn bán quốc tế

Sự giảm sút cầu tiêu dùng sẽ kéo theo sự giảm sút của giá cả hàng hoá từ đó làm cho tỷ suất vay thì các chủ doanh nghiệp sẽ không có lợi trong việc vay vốn để đầu tư

Họ sẽ không đầu tư vào sản xuất kinh doanh nữa Từ đó là cho nền kinh tế đi đến chỗ

trì trệ, khủng hoảng và làm cho nạn thất nghiệp ngày càng tăng Để khắc phục tình trạng này, Nhà nước phải can thiệp vào nền kinh tế, can thiệp vào thị trường và mở ra các cuộc đầu tư lớn Vì vậy các nền kinh tế hiện đại muốn phát triển phải dựa vào cả cơ chế thị trường cũng như sự quản lý của Nhà nước

2, Cơ chế thị trường và nền kinh tế thị trường khi có sự quản lý của nhà nước

a, Cơ chế thị trường

- Khái niệm

Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế thị trường, do sự tác động bởi với các quy luật khách quan vốn có của nó Cụ thể hơn, cơ chế thị trường là

hệ thống hữu cơ của sự thích ứng lẫn nhau, tự điều tiết lẫn nhau, của mối quan hệ biện chứng, qua lại, gắn bó giữa các yếu tố giá cả, cung cầu, cạnh tranh v.v… Trên thị trường, tổng thể các nhân tố, các quan hệ cơ bản vận động dưới sự chi phối của quy luật thị trường, trực tiếp phát huy tác dụng để điều tiết nền kinh tế, cạnh tranh đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, cơ chế thị trường luôn hội tụ đầy đủ những nét chung đó Song, lại có những nét riêng đặc trưng bản chất Đó chính là định hướng cho sự vận hành của kinh tế thị trường: Định hướng XHCN Việc định hướng này có ý nghĩa hết sức quan trọng, nó mang tính chất quyết định tới mục đích, mục tiêu hoạt động của nền kinh tế, và cho cả một quốc gia Bởi lẽ, bản thân nền kinh tế thị trường, với cơ chế thị trường không thể tự đi theo hướng XHCN hay TBCN Việc nó vận động theo hướng nào là hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của Nhà nước

Như đã nói ở trên, cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết hoạt động của nền kinh tế thị trường Chính vì thế, cơ chế thị trường mang tính chất năng động, tích cực Trong cơ chế thị trường, tồn tại một quy luật, ai là người đầu tiên đưa ra thị trường một loại hàng hoá mới và sớm nhất, đầy đủ sức thuyết phục về giá trị và giá trị sử dụng thì

có khả năng thu được nhiều lợi nhuận Cơ chế thị trường kích thích tối đa hoạt động

của các chủ thể kinh tế, hướng đến mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận, tối thiểu hoá chi phí.

Cơ chế thị trường luôn đòi hỏi các chủ doanh nghiệp phải linh hoạt, sáng tạo, tìm hiểu nhu cầu thị hiếu trên thị trường để cung cấp sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ có chất lượng

Ưu điểm

+ Cơ chế thị trường kích thích hoạt động của các chủ thể kinh tế và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự do của họ Do đó, làm cho nền kinh tế phát triển năng động, có hiệu quả

+ Sự tác động của cơ chế thị trường sẽ đưa đến sự thích ứng tự phát giữa khối lượng và cơ cấu của sản xuất với khối lượng và cơ cấu nhu cầu của xã hội nhờ đó con người mới có thể thỏa mãn tốt hơn nhiều loại sản phẩm, đa dạng về chủng loại cũng như cơ cấu sản phẩm

+ Cơ chế thị trường kích thích đổi mới kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, cạnh tranh càng cao đòi hỏi giảm chi phí cá biệt càng lớn bằng cách áp dụng các phương pháp đổi mới, kỹ thuật và công nghệ sản xuất, đổi mới sản phẩm, đổi mới tổ chức sản xuất và quản lý kinh doanh, nâng cao hiệu quả kinh tế

+ Cơ chế thị trường thực hiện phân phối các nguồn lực kinh tế một cách tối ưu Các nguồn lực sản xuất tự điều tiết và di chuyển đến nơi nào được sử dụng với hiệu quả cao nhất, tuân theo các nguyên tắc của thị trường

+ Sự điều tiết của cơ chế thị trường mềm dẻo có khả năng thích nghi cao trước

sự biến đổi các điều kiện kinh tế – xã hội, làm thích ứng giữa sản xuất xã hội với nhu cầu xã hội

–Nhược điểm

+ Cơ chế thị trường phát huy tác dụng tốt khi có cạnh tranh hoàn hảo, khi xuất hiện cạnh tranh không hoàn hảo thì hiệu lực cơ chế thị trường bị giảm Chẳng hạn, khi

xuất hiện độc quyền, các nhà độc quyền có thể giảm sản lượng, tăng giá, chậm đổi mới

kỹ thuật

+ Mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là lợi nhuận tối đa, vì vậy, họ có thể lạm dụng tài nguyên của xã hội, gây ô nhiễm môi trường sống của con người, do đó hiệu quả kinh tế – xã hội không được bảo đảm

+ Sự tác động của cơ chế thị trường dẫn đến phân hóa giàu nghèo, phân phối thu nhập không công bằng, sự phân cực về của cải, có tác động xấu đến đạo đức và tình người

+ Nền kinh tế do cơ chế thị trường điều tiết một cách thuần túy khó tránh khỏi những thăng trầm, khủng hoảng, lạm phát, thất nghiệp

b, Kinh tế thị trường

–Kinh tế thị trường là gì?

Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà ở đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế, nhiều loại hình sở hữu cùng tham gia, cùng vận động và phát triển trong một cơ chế cạnh tranh bình đẳng và ổn định

–Ưu thế của nền kinh tế thị trường thể hiện như thế nào?

Trong nền kinh tế thị trường, nếu nhu cầu hàng hóa của các chủ thể cao hơn so với nguồn cung, giá cả hàng hóa sẽ cao lên, lợi nhuận từ đó cũng tăng, là động lực để các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tăng nguồn cung

Có một lực lượng sản xuất lớn đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng; Nền kinh tế thị trường tạo ra nhiều sản phẩm giúp thoả mãn tối đa nhu cầu của người tiêu dùng về thực phẩm, dịch vụ công cộng, nhà ở…

Nền kinh tế thị trường tạo động lực để các doanh nghiệp đổi mới, phát triển công nghệ, về quy trình sản xuất, quản lý, về các sản phẩm để có thể cạnh tranh và đáp ứng được nhu cầu của thị trường

Nền kinh tế thị trường cho phép con người tự do cạnh tranh nên đòi hỏi mỗi người phải không ngừng sáng tạo, phải luôn có giải pháp cải tiến Phải chọn những con người có năng lực để phát triển, đào thải những cá nhân yếu kém

Tập trung đổi mới để các doanh nghiệp tìm ra các thị trường ngách và cũng mang đến nhiều việc làm hơn cho các chủ thể người lao động

–Những khuyết tật của nền kinh tế thị trường?

Kinh tế thị trường tạo ra sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo, từ đó dẫn tới bất bình đẳng trong xã hội

Những chủ thể là người chiếm ưu thế trong kinh doanh sản xuất sẽ ngày càng có nhiều tài sản, quyền lực Những người còn lại thì cũng sẽ rơi vào tình trạng tệ hơn

Từ đó dẫn đến sự phân chia giai cấp: thống trị và bì trị Cũng đồng thời dẫn đến những bất ổn trong cuộc sống

Do chạy theo lợi nhuận các doanh nghiệp để mở rộng đầu tư sản xuất, các công

ty đầu tư phát triển khiến nguồn cung tăng mạnh trong khi cầu tăng không tương ứng Ngược lại, những người có tiềm lực mạnh sẽ trực tiếp thâu tóm thị trường, nền kinh tế

có thể chỉ do một số ít người thao túng, họ cũng chi phối thị trường theo ý mình

Nếu tình trạng này diễn ra trong thời gian dài sẽ dẫn đến khủng hoảng thừa khiến các doanh nghiệp đi vào phá sản và gây khủng hoảng kinh tế

Chương 2

KINH TẾ NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ ĐỊNH HƯỚNG XHCN

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1, Khái niệm

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, có

sự quản lý của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu” dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó: kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác không ngừng được củng cố, phát triển; kinh tế tư nhân là động lực quan trọng; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng được khuyến khích phát triển phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Nhận thức về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam như trên

là sự kế thừa và phát triển nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa qua các Đại hội Đảng từ khi đổi mới đến nay, chủ yếu là 10 năm từ Đại hội XI

và thực hiện Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011 của Đảng Cộng sản Việt Nam

2, Vai trò

a, Nhà nước đóng vai trò định hướng cho sự phát triển kinh tế

Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế; sử dụng các công cụ, chính sách, nguồn lực của Nhà nước để điều tiết nền kinh tế Nhà nước với tư cách đại diện, thay mặt Nhân dân quản lý, điều hành, tạo các điều kiện nền tảng, định hướng, dẫn dắt, thúc đẩy các thành phần kinh tế phát triển theo mục tiêu chung là đi lên CNXH Nhà nước quản lý nền kinh tế thị trường thông qua pháp luật,

kế hoạch, quy hoạch và cơ chế chính sách trên cơ sở tôn trọng những nguyên tắc của thị trường Ngoài ra, thông qua cơ chế, chính sách, nhà nước tác động vào thị trường nhằm bảo đảm tính bền vững của các cân đối kinh tế vĩ mô, khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trường, giúp nền kinh tế quốc gia vượt qua các giai đoạn khủng hoảng Kinh tế nhà nước đóng vai trò là đầu tàu dẫn dắt các hình thức kinh tế khác, bảo đảm an sinh xã hội, xóa đói, giảm nghèo, bảo đảm ổn định chính trị xã hội, an ninh -quốc phòng

b, Tạo môi trường thuận lợi cho nền sản xuất hàng hóa nhiều thành phần phát triển

Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định rằng các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế đều bình đẳng và hợp tác, cạnh tranh theo pháp luật Nhà nước luôn khuyến khích và tạo môi trường thuận lợi cho nền sản xuất hàng hoá nhiều thành phần phát triển góp phần xây dựng nền kinh tế đất nước Vai trò kinh tế của Nhà nước là tạo môi trường pháp lý, kinh tế và xã hội, cung cấp các dịch vụ công và tạo "sân chơi" bình đẳng để các thành phần kinh tế phát triển Nhà nước tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, lành mạnh theo cơ chế thị trường và không thiên vị thành phần kinh

tế nào

c, Phân phối thu nhập quốc dân một cách công bằng

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thực hiện phân phối công bằng các yếu tố sản xuất, tiếp cận và sử dụng các cơ hội và điều kiện phát triển của mọi chủ thể kinh tế (phân phối đầu vào) để tiến tới xây dựng xã hội mọi người đều giàu có, đồng thời phân phối kết quả làm ra (đầu ra) chủ yếu theo kết quả lao động,