Do đặc trưng của bộ môn, kiến thức Lịch sử là những kiến thức quá khứ, họcsinh khó học, khó nhớ nên khi giáo viên sử dụng kiến thức liên môn trong dạy họcLịch sử sẽ giúp học sinh hứng th
Trang 1
MỤC LỤC
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG KIẾN THỨC MÔN NGỮ VĂN LỚP 12, GDCD LỚP 11, QUỐC PHÒNG LỚP 12 ĐỂ DẠY PHẦN IV, V BÀI 22: NHÂN DÂN HAI MIỀN TRỰC TIẾP CHIẾN ĐẤU CHỐNG MỸ XÂM LƯƠC, MIỀN BẮC VỪA CHIẾN ĐẤU VỪA
SẢN XUẤT 1965-1973 (LỊCH SỬ 12 CB) NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ DẠY
Người thực hiện: Lê Thị Ngân
Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử
THANH HÓA NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lí do chọn đề tài……… 1
1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3
2 NỘI DUNG 4
2.1 Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn 4
2.2 Thực trạng của vấn đề 5
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7
2.3.1 Lập bảng mô phỏng cấp độ nhận thức và định hướng năng lực chính được hình thành trong bài dạy 7
2.3.2 Xác định kiến thức liên môn tích hợp trong bài dạy 8
2.3.3 Xác định các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng để tích hợp các môn học khác vào phân môn Lịch sử 8
2.3.4 Tiến hành dạy thử nghiệm 9
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 20
3.1 Kết luận 20
3.2 Kiến nghị 20
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Lý luận dạy học đã chỉ ra rằng phải đa dạng hoá các nguồn thông tin bằngnhiều phương tiện, phương pháp dạy học, trong đó tài liệu tham khảo là nguồnkiến thức không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy Có thể nói, Lịch sửliên quan đến tất cả mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, vănhoá…Chúng ta có thể tìm thấy Lịch sử trong hầu hết các môn khoa học Nhưnggần gũi nhất với Lịch sử chính là ngành khoa học Xã hội - Nhân văn
Thực tiễn việc dạy và học Lịch sử ở nhiều trường phổ thông hiện nay đang
gặp nhiều khó khăn Đó là tình trạng đại bộ phận học sinh đang dần “xa lánh”
môn Lịch sử, không còn hứng thú với việc học tập môn Lịch sử Đây là thựctrạng đáng buồn
Tìm hiểu nguyên nhân của hiện tượng trên, theo tôi có nhiều nguyên nhân (gia đình – xã hội – nhà trường) Trong đó một nguyên nhân quan trọng dẫn tới hiện
tượng trên đó là: Giáo viên dạy còn để giờ dạy sử quá khô khan, nặng về trình bày,nêu sự kiện nên thiếu sự thu hút đối với học sinh Do đó, để khắc phục hiện tượngnày, theo tôi ngoài việc đổi mới phương pháp, tăng cường sử dụng đồ dùng trựcquan thì chúng ta nên sử dụng nhiều hơn nữa các nguồn tài liệu khác nhau, Vănhoc, Giáo dục công dân, Quốc phòng trong giờ học Lịch sử để làm bài giảngthêm sinh động, hấp dẫn hơn
Do đặc trưng của bộ môn, kiến thức Lịch sử là những kiến thức quá khứ, họcsinh khó học, khó nhớ nên khi giáo viên sử dụng kiến thức liên môn trong dạy họcLịch sử sẽ giúp học sinh hứng thú hơn, có sự hình dung đa dạng về quá khứ, tạođược biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng Lịch sử Từ đócác em có thể dễ dàng lĩnh hội các thuật ngữ, hình thành các khái niệm Lịch sử,nắm được những kết luận khoa học mang tính khái quát Mặt khác, nó còn có tácdụng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức và hình thành nhân cách chohọc sinh
Luật giáo dục năm 2005, đã nêu “Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp họcsinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẫm mỹ và các kỹ năng cơbản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và tính sáng tạo, hình thànhnhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục hoặc đi vào cuộc sống lao động,tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[1]
Từ nội dung trong luật giáo dục cho ta thấy một đòi hỏi tất yếu của xã hội,đặc biệt trong giai đoạn hiên nay, nước ta đang bước vào thời kì công nghiệphóa hiện đại hóa, yêu cầu đào tạo con người một cách toàn diện, học đi đôi vớihành, lý luận gắn liền với thực tiễn Để làm được điều đó đòi hỏi các thầy giáo,
cô giáo phải xác định đúng vai trò và trách nhiệm của mình trong việc đổi mớiphương pháp dạy học ở các bộ môn nói chung và môn Lịch sử nói riêng
Trong những năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã có nhiều đổi mới nhiều vềphương pháp dạy học ở tất các môn khoa học tự nhiên cũng như khoa học xãhội Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là một trong những nguyên tắc quantrọng trong dạy học, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại nhằm phát
Trang 4huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục Phương pháp dạy học tích hợp liên môn giúp người học thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục được tính tản mạn, rời rạc trong kiến thức, giúp học sinh có những kiến thức tổng quan, mối liên hệ chặt chẽ về kiến thức của nhiều môn học khác nhau với môn Lịch sử, giúp cho học các em có hứng thú hơn, say mê hơn đối với môn Lịch sử trong nhà trường hiện nay [2] Hơn nữa phương pháp dạy học tích hợp liên môn trong Lịch sử còn
giúp phát triển năng lực tư duy và hành động cho học sinh, luôn tạo ra các tìnhhuống để học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống trong thựctiễn, dạy cho học sinh biết cách vận dụng kiến thức, kĩ năng của mình để giảiquyết những tình huống cụ thể trong cuộc sống hiện tại
Từ những lý do trên, để góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy họcmôn Lịch sử tôi đã mạnh dạn chọn đề tài:“ Vận dụng kiến thức môn Giáo dục công dân lớp 11, Ngữ văn lớp 12, Giáo dục quốc phòng lớp 12 để dạy phần
IV, V bài 22 “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất” (1965 – 1973) (Lịch
nghiệm của mình trong năm học 2020-2021
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu để cả học sinh và giáo viên ngoài kiến thức môn Lịch sử, sẽ cóthêm nhiều kiến thức phong phú về các môn học khác nhau (Ngữ văn, GDCD,quốc phòng), những kiến thức có liên quan đến bộ môn Lịch sử
- Qua việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử sẽ giúp giáo viêntiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra trong sách giáo khoa,biết liên hệ trực tiếp với tình hình địa phương đất nước từ đó bài học trở nênsinh động hơn, học sinh có hứng thú học tập hơn vì được tìm tòi, khám phánhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo, biết liên hệ và vận dụng thực tế tốthơn
- Góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học,đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, tăng cường hiệu quả sửdụng thiết bị dạy học
- Phát triển tối đa năng lực, năng khiếu và thay đổi được nhận thức và hành độngcủa học sinh trong thực tiễn cuộc sống thông qua việc vận dụng kiến thức liênmôn trong bài học
- Rút ra một số yêu cầu khi sử dụng kiến thức liên môn trong giờ dạy lịch sử,góp phần nâng cao được kết quả học tập Lịch sử ở trường THPT
1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Học sinh khối lớp 12
- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh trường THPT Triệu Sơn 4
- Để có cơ sở đánh giá hiệu quả của đề tài trong thực tế giảng dạy tôi chọn lớpcủa trường THPT Triệu Sơn 4 là lớp 12A 2 (2019 - 2020) làm lớp đối chứng, và
Trang 5lớp 12C2 (2020 - 2021) làm lớp thực nghiệm Hai lớp này 100% học sinh theokhối A, có sự tương đồng về tinh thần, thái độ và kết quả học tập môn Lịch sử.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp sưu tầm sử liệu
1.5 Những điểm mới của SKKN
Đưa ra một số giải pháp để giải quyết vấn đề như: Sử dụng đồng thời kiếnthức ngữ văn, GDCD, Quốc phòng giúp tiết học trở nên sinh động, HS dễ tiếpthu Mà vẫn đảm bảo được chuẩn kiến thức kĩ năng
2 NỘI DUNG
Trang 62.1 Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn
Thế kỉ XXI Việt Nam đang đứng trước xu thế hội nhập, mở cửa nền kinh tế
Vì vậy yêu cầu đặt ra đối với nền giáo dục nước nhà là phải đào tạo ra những con người phát triển toàn diện để phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Mỗi một môn học trong nhà trường đều phải góp phần vào việc đào tạo thế hệ trẻ, trong đó môn Lịch sử là 1 môn quan trọng Lịch sử góp phần trang bị cho con người những tri thức về văn hóa, nhân văn, lòng tự tôn dân tộc, tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức tự chủ…Tìm hiểu lịch sử
để chúng ta đúc rút được những kinh nghiệm mà cha ông đi trước để lại, phục
vụ đắc lực cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước
Lịch sử là cây cầu để nối quá khứ với tương lai Ngay từ thời cổ đại, các nhànghiên cứu đã khẳng định “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống”[3], “Lịch sử là bóđuốc soi đường đi đến tương lai”[4]… Hay ngay khi đang còn học ở trườngtrung học Napôlêông Bônapác đã thấy được tầm quan trọng của việc học tậpLịch sử Cùng với Toán và Vật lí, Lịch sử là một môn học ông vô cùng yêu thíchbởi theo ông muốn đánh một nước nào đó trước hết phải hiểu được dân tộc đó
Nhờ vậy trong cuộc đời trinh chiến của mình ông đánh đâu thắng đó Câuchuyện này đã khẳng định tầm quan trọng của bộ môn Lịch sử trong cuộc sốngcon người
Tuy nhiên hiện nay môn Lịch sử đang ngày càng ít được quan tâm, chú ý Do
đó chất lượng dạy và học Lịch sử đang ngày càng giảm sút Lại một mùa tuyểnsinh mới lại đến với bao bộn bề, lo lắng của các sĩ tử Và năm nào môn Lịch sửcũng trở thành “nỗi nhức nhối” của toàn xã hội Làm sao để nâng cao chất lượngdạy và học Lịch sử là nỗi trăn trở của rất nhiều người Việt nam yêu nước, đặcbiệt là của những thầy cô đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Là một giáo viêntrực tiếp giảng dạy bộ môn này và thấy được thực trạng hiện nay của việc dạy vàhọc Lịch sử tôi vô cùng lo lắng
Do quan niệm chưa đúng về bộ môn, ở các trường THPT từ cấp quản lí đếngiáo viên đều coi Lịch sử là môn phụ Vì vậy chưa có sự đầu tư thích đáng Mặtkhác đa số học sinh coi đây là môn học thuộc lòng, không cần phải tư duy nênhọc sinh không hiểu Lịch sử mà mới dừng lại ở biết Lịch sử, học trước quên sau,kiến thức lịch sử mơ hồ, chung chung Những hạn chế trong phương pháp dạyhọc cũng làm cho chất lượng bộ môn suy giảm, nhiều giáo viên vẫn dạy theophương thức truyền thụ một chiều, thầy đọc trò chép, thầy chủ động truyền kiếnthức, trò bị động tiếp thu kiến thức, giờ học Lịch sử trở nên khô khan và nhàmchán
Thực hiện chủ trương của Bộ giáo dục và đào tạo, Sở giáo dục đào tạo ThanhHoá nhằm phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh trong quá trìnhhọc[5]
Tài liệu tập huấn về dạy học tích hợp liên môn đã nêu rõ: “Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học khác nhau, các chủ đề tích hợp liên môn có tính thực tiễn, sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập
Trang 7cho học sinh Học các chủ đề tích hợp liên môn học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp và giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc, nhờ đó năng lực phẩm chất của học sinh được hình thành và phát triển, không gây quá tải, nhàm chán, giúp học sinh có hiểu biết tổng quát, khả năng ứng dụng kiến thức tổng hợp vào thực tiễn”[6].
Từ kết luận trên ta thấy việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy họcnói chung và dạy học Lịch sử nói riêng theo chủ đề tích hợp là hình thức liên kếtkiến thức của nhiều môn học khác nhau với môn Lịch sử, giúp các em tiếp thukiến thức sâu hơn, rộng hơn, biết vận dụng kiến thức Lịch sử vào cuộc sống vàngược lại, từ cuộc sống để giải quyết các vấn đề liên quan đến Lịch sử
“Lịch sử là một môn khoa học nghiên cứu về bức tranh quá khứ, hiện tại củaloài người, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho tương lai”[7] Để hiểu rõ hơn vềnhững thành tựu văn hóa thời cận đại, đồng thời giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn,hứng thú hơn khi tìm hiểu nội dung này giáo viên phải tổ chức các hoạt độngdạy học tích cực, sử dụng các kĩ thuật dạy học mới như: kĩ thuật khăn phủbàn để các em có thể tiếp thu được kiến thức, bồi dưỡng kĩ năng, tư tưởng mộtcách hiệu quả nhất
Thực hiện cuộc vận động 2 không với 4 nội dung cùng những nghị quyết củangành, của Đảng, Nhà nước về đổi mới nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy
và học, đặc biệt là việc dạy và học môn Lịch sử ở trường THPT[8]
Hi vọng với đề tài này tôi có thể góp một phần nhỏ vào việc cải thiện tìnhhình dạy và học Lịch sử hiện nay Rất mong được sự góp ý của đồng chí, đồngnghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN.
- Tôi sử dụng phiếu điều tra về hứng thú học tập của học sinh lớp 11B2 và11C2 khi học Lịch sử (chú ý: phiếu điều tra không ghi tên người được điều tra
để đảm bảo yếu tố khách quan) và nhận được kết quả như sau-
Mức độ hứngthú
- Qua kết quả điều tra trên ta thấy số lượng học sinh rất thích môn Lịch sử
ở cả 2 năm là rất ít, còn lại đa số học sinh được điều tra cảm thấy bình thườnghoặc không thích học Lịch sử
- Kết quả thực trạng trên
+ Từ việc không thích học Lịch sử dẫn đến việc kiến thức về lịch sử của các
em ngày càng bị thu hẹp, các em có lối sống mơ hồ, thực dụng, thích hưởng thụ
mà không có ý thức cống hiến
Trang 8+ Nhiều học sinh quay lưng lại với lịch sử đặc biệt là lịch sử dân tộc, khônghiểu được nguồn gốc, quy luật phát triển của lịch sử loài người, dẫn đến một thế
hệ trẻ Việt Nam đang sống lệch lạc, mất gốc, không biết trân trọng quá khứ
+ Do không thích học Lịch sử nên nhiều học sinh đang có sự nhầm lẫn khôngđáng có giữa lịch sử dân tộc, lịch sử thế giới, sự kiện này với sự kiện kia, vànghiêm trọng hơn là hiện tượng xuyên tạc, bôi nhọ lịch sử, sống nông nổi, nhấtthời
+ Kết quả các bài kiểm tra định kì thường xuyên, các kì thi do Bộ giáo dục vàĐào tạo tổ chức chất lượng môn Lịch sử rất thấp Vẫn còn đó hàng ngàn thí sinh
bị điểm 0 trong năm 2010 – 2011, kì thi tuyển sinh Đại học năm 2011 – 2012 Lịch sử là môn có điểm thấp nhất, số bài thi dưới điểm trung bình là 80 – 90%
- Tiếp tục tìm hiểu ở hai lớp 11B2 và 11C2 trong 2 năm học và thu được kếtquả như sau:
Năm học 2019 – 2020
Lớp Sĩ số
Nguyên nhân
Do học sinhchỉ tập trungmôn khối A
Do kiến thứcSGK khôkhan, nặngnề
Do phươngpháp dạy khôkhan, buồn
Do kiến thứcSGK khôkhan, nặng nề
Do phươngpháp dạy khôkhan, buồn
Trang 9Lịch sử trở thành buổi liệt kê những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ, vì vậynhiều học sinh thấy “sợ” khi phải học Lịch sử.
Trong thực tế giảng dạy của nhiều năm học gần đây, phương pháp tích hợp
liên môn đang trở thành một trong những nội dung đổi mới phương pháp dạyhọc nói chung và phương pháp dạy học Lịch sử nói riêng Tuy nhiên vấn đề tíchhợp liên môn trong dạy học Lịch sử thực hiện chưa đồng bộ ở từng giáo viên,nhiều giáo viên còn ngại thực hiện do phải tìm hiểu sâu hơn kiến thức thuộc cácmôn học khác nhau nên chưa đầu tư thỏa đáng vào bài dạy, chưa khai thác triệt
để các nguồn kiến thức của các môn học khác nhau để làm phong phú, sinhđộng bài dạy Cụ thể khi dạy bài 22 (Lịch sử 12 CB),muốn cho học sinh hiểu vàvận dụng kiến thức Lịch sử vào thực tiễn thì đòi hỏi giáo viên phải có thêm kiến
thức phân môn Ngữ văn lớp 12, môn GDCD lớp 11, Quốc phòng lớp 12 còn
học sinh thì phải phải biết vận dụng, phát huy kiến thức nhiều môn học Tuynhiên do phương pháp dạy học vẫn theo lối mòn cũ nên đa phần giáo viên chỉchú trọng đến việc khai thác nội dung kiến thức cơ bản của môn học hoặc nhắcđến một cách hình thức mà không tiến hành các phương pháp hỗ trợ để các emhiểu sâu sắc kiến thức, kết hợp kiến thức liên môn để có thể đạt được kết quảhọc tập tốt hơn
Từ thực trạng trên, tôi đã nghiên cứu bài học và mạnh dạn thực hiện một số
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bài dạy thông qua đề tài: “ Vận dụng kiến thức môn Giáo dục công dân lớp 11, Ngữ văn lớp 12, Giáo dục quốc phòng lớp 12 để dạy phần IV, V bài 22 “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất” (1965 – 1973) (Lịch sử 12 – cơ bản), góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy”.
2.3 Những giải pháp chủ yếu để giải quyết vấn đề 2.3.1 Lập bảng mô phỏng cấp độ nhận thức và định hướng năng lực chính được hình thành trong bài dạy.
Dạy học là cách thức giáo viên tổ chức các hoạt động học tập để đạtđược mục tiêu bài học Trong dạy và học thì giáo viên là người thiết kế, tổ chức,hướng dẫn các hoạt động học tập nhằm phát huy mọi năng lực, sở trường củamỗi học sinh, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập, còn học sinh là người chủđộng tìm tòi, phám phá, phát hiện các tình huống có vấn đề trong học tập vàtrong cuộc sống, tự mình cùng nhóm bạn trong lớp dưới sự hướng dẫn của giáoviên lập kế hoạch, chọn phương thức hợp lí để giải quyết vấn đề và lĩnh hội kiếnthức một cách tự nhiên đảm bảo được các mục tiêu giáo dục, giáo dưỡng Vìvậy giáo viên cần hình thành bảng mô tả cấp độ nhận thức và định hướng nănglực chính được hình thành thông qua bài học
mức độ thấp
Vận dụng ở mức độ cao
Trang 10Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của
Mĩ , vừa sản xuất
và làm nghĩa vụ hậu
phương
Biết những thành tíchtrong chiến đấu chốngchiến tranh phá hoại của
Mĩ lần thứ 2 (1972), đặcbiệt là trận “ Điện BiênPhủ trên không” vai trò,
ý nghĩa của sự kiện này
Biết những đóng gópsức người, sức của củahậu phương miền Bắccho các mạng miềnNam, cách mạng Lào vàCampuchia
Hiểu được
âm mưu,thủ đoạncủa Mỹtrong cuộcchiến tranhphá hoạimiền Bắclần thứ hai
So sánh đượccuộc chiếntranh pháhoại miềnBắc lần thứhai của Mỹvới cuộcchiến tranhphá hoạimiền Bắc lầnthứ nhất ?
Liên hệ đượccông tácphòng khôngnhân dân ởđịa phương vàtrách nhiệmcủa bản thântrong việcthực hiệncông tácphòng khôngnhân dân
Hiệp định Pari năm
1973 về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam
Trình bày đượcnội dung chính của Hiệpđịnh Pari 1973
- Hiểu đượcđược
nội dung, ýnghĩa củaHiệp địnhPari 1973
- Hiểu đượcnguyên tắccủa Đảng tatrong quátrình đấutranh ngoạigiao với đếquốc Mĩ
Phân tíchđược nộidung củaHiệp định đểthấy được ýnghĩa củaHiệp định
Liên hệ vớinguyên tắc cơbản trongchính sáchngoại giao củaĐảng ta hiệnnay và tráchnhiệm của bảnthân trongviệc thực hiệnchính sách đốingoại
2.3.2 Xác định kiến thức liên môn tích hợp trong bài dạy.
Tích hợp với kiến thức môn Giáo dục quốc phòng lớp 12 ở bài 8 “Côngtác phòng không nhân dân” để thấy được những chủ trương, biện pháp của Đảng
và nhân dân ta trong quá trình đấu tranh chống lại cuộc chiến tranh phá hoạimiền Bắc lần thứ 2 của đế quốc Mĩ 1972
Tích hợp với kiến thức Ngữ văn lớp 12 qua trích đoạn “Đất nước” trongtrường ca ”Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm để thấy được tinhthần đấu tranh anh dũng của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứunước
Tích hợp với kiến thức Giáo dục công dân lớp 11 ở bài 15 “Chính sáchđối ngoại ” để thấy được nguyên tắc trong chính sách đối ngoại của Đảng tatrong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước và nội dung trong chính sách đốingoại chính sách đối ngoại của Đảng ta hiện nay
2.3.3 Xác định các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng để tích hợp các môn học khác vào phân môn Lịch sử.
Trang 11-Tích hợp kiến thức liên môn: Tích hợp môn Lịch sử với các môn học
khác nhau (Giáo dục quốc phòng lớp 12 ở bài 8 “Công tác phòng không nhân dân”,Văn học lớp 12 qua trích đoạn trong bài thơ “Đất nước” của Nguyễn Khoa Điềm, Giáo dục công dân lớp 11 ở bài 15 “Chính sách đối ngoại ” )
- Các phương pháp dạy học tích cực: Miêu tả, tường thuật, trực quan,trình bày, xác lập mối quan hệ nhân quả, trực quan, giải quyết vấn đề
- Kỹ thuật dạy học tích cực: Đặt câu hỏi, học tập hợp tác, kỹ thuật khăn
phủ bàn
2.3.4 Tiến hành dạy thử nghiệm.
2.3.4.1 Lập kế hoạch bài dạy
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Nắm được những thành tích trong chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của
Mĩ lần thứ 2 (1972), đặc biệt là trận “ Điện Biên Phủ trên không” vai trò, ýnghĩa của sự kiện này
- Biết được những chủ trương, biện pháp tiến hành công tác phòng không nhândân của ta để chống lại chiến tranh phá họai của đế quốc Mĩ, công tác phòngkhông ở địa phương và trách nhiệm của bản thân trong việc thực hiện công tácphòng không nhân dân hiện nay
- Thấy được những đóng góp sức người, sức của của hậu phương miền Bắc chocác mạng miền Nam, cách mạng Lào và Campuchia
- Nêu, phân tích được nội dung và ý nghĩa của Hiệp định Pari năm 1973 vềchấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam
- Nêu được các nguyên tắc cơ bản trong chính sách ngoại giao của Đảng ta trongtình hiện nay và hiểu được trách nhiệm của mình trong việc thực hiện chính sáchđối ngoại
2 Kĩ năng:
- Vận dụng kiến thức môn Giáo dục quốc phòng lớp 12 ở bài 8 “Công tác phòngkhông nhân dân” để thấy được những chủ trương, biện pháp của Đảng và nhândân ta trong quá trình đấu tranh chống lại cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắclần thứ 2 của đế quốc Mĩ 1972
- Vận dụng kiến thức Ngữ văn lớp 12 qua trích đoạn “Đất nước” trong trường ca
”Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm để thấy được tinh thần đấutranh anh dũng của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
- Vận dụng kiến thức môn Giáo dục công dân lớp 11 ở bài 15 “Chính sách đốingoại ” để thấy được chính sách đối ngoại của Đảng ta hiện nay từ đó tuyêntruyền cho bạn bè, người thân biết được một số nội dung trong chính sách đốingoại của Nhà nước
- Kĩ năng sử dụng tranh, ảnh kỹ năng phân tích, đánh giá, liên hệ các sự kiệnlịch sử
3 Thái độ:
- Từ việc vận dụng kiến thức liên môn học sinh biết khai thác, nắm được và hiểuđược nội dung bài học qua đó lên án những tội ác của đế quốc Mĩ và chínhquyền tay sai trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, đặc biệt là cuộc chiến
Trang 12tranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai của đế quốc Mĩ năm 1972; Bồi dưỡng thêmlòng yêu nước gắn với CNXH, tình cảm ruột thịt của nhân dân hai miền Nam -Bắc, tình đoàn kết giữa 3 nước Đông Dương, bồi dưỡng niềm tin vào sự lãngđạo của Đảng trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước và trong thời kì hiệnnay.
4 Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực chung: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực chuyên biệt: tái tạo kiến thức, thực hành bộ môn Lịch sử, xác định vàgiải quyết mối liên hệ , ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sửvới nhau, nhận xét, đánh giá sự kiện
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC
1 Giáo viên:
- Máy chiếu, máy vi tính, thiết bị âm thanh
- Tranh ảnh, vi deo về cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai của Mĩnăm 1972
- Tranh ảnh về công tác phòng không nhân dân hiện nay
- Tranh ảnh về vai trò hậu phương miền Bắc
- Tranh ảnh, vi deo về Hiệp định Pa ri năm 1973
- Bảng phụ, giấy Ao (kẻ sẵn khăn phủ bàn) để học sinh thảo luận nhóm
- Kiến thức các môn học tích hợp liên quan đến nội dung bài học
- Soạn giáo án Powerpoint, trình chiếu các slides
- Sách giáo khoa Lịch sử lớp 12, Giáo dục quốc phòng lớp 12, Giáo dục côngdân lớp 11, sách chuẩn kiến thức - kĩ năng Lịch sử lớp 12, sách chuẩn kiến thức
kĩ năng môn Giáo dục công dân trung học phổ thông
2 Học sinh:
- Nghiên cứu kỹ nội dung bài học
- Sưu tầm tranh ảnh về những biện pháp của Đảng trong việc giải quyết vấn đềTrường Sa - Hoàng Sa
- Bút dạ để hoạt động nhóm
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP/KHỞI ĐỘNG/GIỚI THIỆU/DẪN DẮT/NÊU VẤN ĐỀ
Khái quát kiến thức của tiết trước để dẫn dắt vào bài mới
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC.
Hoạt động 1: Tìm hiểu về Chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” và “Đông
Dương hóa chiến tranh” của Mĩ
Sau thất bại ở chiến lược“Chiến tranh cục bộ”(1965 – 1968) đế quốc Mĩ không dừng lại ở đó mà tiếp tục thực hiện chiến lược chiến tranh xâm lược mới
là “Việt Nam hóa chiến tranh” và “Đông Dương hóa chiến tranh” Đây là chiến lược chiến tranh xâm lược toàn diện Mĩ không chỉ đánh ta ở Miền Nam,
mà đánh miền Bắc bằng cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai, tấn công Lào và Campuchia Vậy nhân dân miền Bắc đã chiến đấu như thế nào để chống lại cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ 2 của Mĩ và vì sao Mĩ phải kí Hiệp định Pari sau hơn 4 năm đấu tranh kéo dài trên bàn hội nghị, nội dung, ý nghĩa của Hiệp
Trang 13định như thế nào thì chúng ta sẽ trả lời các câu hỏi đó ở phần IV, V bài 22 “ Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 – 1973)
* Hoạt động 2: Miền Bắc khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội
( Giáo viên nhắc học sinh không học vì giảm tải)
* Hoạt động 3: Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của
Mĩ , vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương
Mục tiêu và phương thức hoạt động Gợi ý sản phẩm
Bước 1: GV cho học sinh làm việc với SGK và xác định mốc thời gian Mĩ chính thức tiến hành cuộc chiến tranh bằng không quân và hải quân phá hoại miền Bắc lần thứ hai.
Bước 2: HS: Theo dõi SGK, trả lời theo nhiều ýkiến khác nhau tùy theo sự hiểu biết của các emBước 3: GV: Nhận xét, chuẩn kiến thức : Ngày16/4/1972 Níchxơn chính thức tiến hành cuộc chiếntranh bằng không quân và hải quân phá hoại miềnBắc lần thứ 2 và trình chiếu hình ảnh các phươngtiện chiến tranh mà Mĩ sử dụng trong cuộc chiếntranh phá hoại miền Bắc lần thứ 2 (Hình ảnh 1,2 ởphần phụ lục)
Bước 4: GV: Dựa vào kiến thức môn Lịch sử và GDQP em hãy nêu âm mưu, thủ đoạn của Mỹ trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai?
Bước 5: HS suy nghĩ, trả lời
Bước 6: GV Nhận xét, bổ sung và chuẩn kiến thứcBước 7: GV: Cho học sinh xem video về cuộc chiếntranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai của Mĩ và kháiquát diễn biến cuộc chiến tranh bằng không quân vàhải quân phá hoại miền Bắc lần thứ hai của Mĩ và
dừng lại hỏi: Cuộc tập kích chiến lược 12 ngày đêm của Mỹ nhằm mục đích gì?
Bước 8 : HS suy nghĩ trả lời
Bước 9: GV nhận xét, bổ sung và chuẩn kiến thức:
Nhằm giành một thắng lợi quân sự quyết định, buộc
ta kí một hiệp định có lợi cho Mĩ
Bước 10: GV: trình chiếu những hình ảnh sức tànphá của cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần 2của đế quốc Mĩ (Hình ảnh 3,4 ở phần phụ lục)
Bước 11 : HS: nghe, quan sát hình ảnh
Bước 12: GV: Em hãy so sánh cuộc chiến tranh phá
2 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mĩ , vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương
a Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất.
* Diễn biến:
- Ngày 16/4/1972 Tổngthống Mĩ Ních-xơn chínhthức tiến hành chiến tranhbằng không quân và hải quânphá hoại miền Bắc lần thứ 2
+ Đợt 1: từ ngày 16/4/1972đến ngày 14/ 12/1972
+ Đợt 2: Từ 18/12 29/12/1972 Mĩ mở cuộc tậpkích chiến lược bằng B52vào Hà Nội, Hải Phòng vàmột số thành phố khác
Trang 14hoại miền Bắc lần thứ hai của Mỹ với cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất 1965 ?
Bước 13 : HS: trả lời với nhiều ý kiến khác tùy theohiểu biết của các em
Bước 14: GV: nhận xét, bổ sung và chuẩn kiếnthức:
* Giống nhau: về âm mưu và thủ đoạn
* Khác nhau: Cuộc chiến tranh phá hoại lần hai của
Mĩ có quy mô lớn hơn, tốc độ nhanh hơn, cường độđánh phá mạnh hơn, hành động táo bạo và sử dụngphổ biến, tập trung các loại máy bay hiện đại nhất
Bước 15: GV: Dựa vào kiến thức môn GDQP lớp
12 em hãy nêu những chủ trương, biện pháp tiến hành công tác phòng không nhân dân của ta để chống lại chiến tranh phá họai của đế quốc Mĩ?
Bước 16: HS: Trả lời bằng nhiều ý kiến khác nhautùy theo sự hiểu biết của các em
Bước 17: GV: Nhận xét, bổ sung và chuẩn kiếnthức
Bước 18: GV: Vậy trong cuộc chiến tranh phá hoại
ác liệt của đế quốc Mỹ, quân dân miền Bắc đã lập được những chiến công nổi bật như thế nào trong sản xuất, chiến đấu ?
Bước 19: HS theo dõi SGK trả lời
Bước 20: GV nhận xét, chốt ý và sử sụng kiến thứcNgữ văn lớp 12 qua trích đoạn “Đất nước” trongtrường ca ”Mặt đường khát vọng” của NguyễnKhoa Điềm để minh họa và khẳng định tinh thần bấtkhuất, kiên cường, anh dũng của lớp lớp thế hệngười Việt Nam nói chung và nhân dân miền Bắcnói riêng trong cuộc đấu tranh chống đế quốc Mĩ
Bước 21: GV hướng dẫn HS khai thác H.75 SGK
để khắc hoạ cho HS về chiến thắng ĐBP trên khôngBước 22: GV sử dụng kĩ thuật dạy học khăn phủbàn và chia lớp thành 4 nhóm thảo luận 2 vấn đề:
Nhóm 1, nhóm 2: Tại sao thắng lợi của quân dân miền Bắc từ 18/12 /1972 29/12/1972 lại được gọi
là trận “Điện Biên Phủ trên không”? Em hãy kể tên một số anh hùng trong trận “Điện Biên Phủ trên không” mà em biết?
Nhóm 3, nhóm 4: Dựa vào kiến thức môn GDQP
em hãy nêu trách nhiệm của mình (là học sinh) phải làm gì trong việc thực hiện công tác phòng không nhân dân Ở địa phương em hiện nay công
- Quân dân miền Bắc vừa sảnxuất, vừa anh dũng chiến đấu
đã đập tan hoàn toàn cuộc tậpkích bằng không quân của
Mĩ, làm nên trận “Điện BiênPhủ trên không” năm 1972
* Kết quả:
+ Trong trận “Điện Biên Phủtrên không” Quân dân ta đãbắn rơi 81 máy bay, bắt sống
43 phi công Mĩ
+ Trong cả cuộc chiến tranhphá hoại lần thứ hai, miềnBắc bắn rơi 735 máy bay Mĩ,bắn chìm 125 tàu chiến, loại
Trang 15tác phòng không nhân dân phát triển như thế nào?
Bước 23: HS trao đổi, thảo luận và cử đại diệnnhóm trả lời
Bước 24: GV: Nhận xét hoạt động của nhóm 1,nhóm 2, bổ sung và trình chiếu những hình ảnhminh họa về chiến thắng của quân dân miền Bắc vàtrung tướng Phạm Tuân (Hình ảnh 5, 6 ở phần phụlục) rồi chuẩn kiến thức: Phạm Tuân một trongnhững tấm gương điển hình trong cuộc kháng chiến
Bên cạnh đó có rất nhiều chàng trai, cô gái, bao thế
hệ của Việt Nam vẫn sống, cống hiến thầm lặng chocuộc kháng chiến chống Mĩ Chiến thắng Điện BiênPhủ trên không là chiến thắng của sự anh dũng, kiêncường, của đức hi sinh của nhân dân, đất nước Việt
Nam Như trong trích đoạn “Đất nước” trong trường
ca ”Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm
có viết:
“ Họ đã sống và chếtGiản dị và bình tâmKhông ai nhớ mặt đặt tênNhưng họ đã làm ra đất nước”.[9]
Bước 25: GV: Nhận xét hoạt động của nhóm 3,nhóm 4 và trình chiếu hình ảnh về công tác phòngkhông không quân trong giai đoạn hiện nay (Hìnhảnh 7 ở phần phụ lục)
Bước 26: GV yêu cầu học sinh theo dõi SGK đểthấy được thành tựu của miền Bắc trong quá trìnhlàm nghĩa vụ hậu phương
Bước 27: HS theo dõi SGKBước 28: GV chuẩn kiến thức và trình chiếu hìnhảnh về vai trò hậu phương của miền Bắc (Hình ảnh8,9,10 ở phần phụ lục)
GV tiểu kết và chuyển ý: với thất bại ở trận “Điện Biên Phủ trân không” đế quốc Mĩ phải chấm dứt các hoạt động chiến tranh phá họa miền Bắc lần thứ 2 và kí Hiệp định Pari năm 1973 về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam, vậy nội dung và ý nghĩa của Hiệp định như thế nào cô và các em cùng tìm hiểu mục 3.
khỏi vòng chiến đấu hàngtrăm phi công Mĩ
* Ý nghĩa: “Điện Biên Phủ
trên không” là trận quyếtđịnh buộc Mĩ phải tuyên bốngừng hẳn các hoạt độngchống phá miền Bắc(15/1/1973) và phải kí Hiệpđịnh Pari, chấm dứt chiếntranh lập lại hòa bình ở ViệtNam (27/1/1973)
b Miền bắc làm nghĩa vụ hậu phương
- Miền Bắc vẫn tiếp nhậnhàng viện trợ từ bên ngoàivào và chi viện theo yêu cầucủa chiến trường miền Nam
- Trong 3 năm (1969- 1971)hàng chục vạn thanh niênmiền Bắc nhập ngũ, 60 %trong số đó bổ sung cho miềnNam, Lào, Camphuchia.,khối lượng vật chất đưa vàocác chiến trường tăng gấp 1,6lần so với 3 năm trước
Hoạt động 4: Tìm hiểu về Hiệp định Pari năm 1973 về chấm dứt chiến
tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam
Trang 16Mục tiêu và phhương thức hoạt động Gợi ý sản phẩm
Bước 1: GV dẫn dắt cuộc đấu tranh của tatrên bàn Hội nghị và cho HS xem đoạn Video về lí do Mĩ phải kí Hiệp Hiệp định Pa rinăm 1973
Bước 2: GV hướng dẫn HS khai thác H.76SGK về lễ kí chính thức HĐ Pari
Bước 3: GV hướng dẫn HS nghiên cứunhững nội dung cơ bản của Hiệp định Pari
theo SGK và trả lời câu hỏi: Trên cơ sở nghiên cứu nội dung của HĐ Pari em hãy nêu những điểm chính trong nội dung của Hiệp định?.
Bước 4 : HS theo dõi SGK suy nghĩ trả lời.
Bước 5 : GV nhận xét, bổ sung và chuẩn
kiến thức
Bước 6 : GV Em đánh giá như thế nào về ý nghĩa lịch sử của Hiệp định quốc tế quan trọng này?
Bước 7: HS theo dõi SGK suy nghĩ trả lời.
Bước 8: GV nhận xét và chốt ý
Bước 9: GV: Từ cuộc đấu tranh ngoại giao của Đảng ta trong kháng chiến chống Mĩ kết hợp với kiến thức môn GDCD em hãy nêu những nguyên tắc trong chính sách đối ngoại của Đảng ta hiện nay
Bước 10 : HS suy nghĩ trả lờiBước 11: GV nhận xét, bổ sung và chuẩnkiến thức
Bước 13: GV: Vậy trách nhiệm của mỗi công dân trong đó có bản thân em đối với chính sách đối ngoại như thế nào?
Bước 14 : HS:suy nghĩ, trả lời
Bước 15 : GV Nhận xét, bổ sung và chốt ý
Bước 16: GV: Chính sách đối ngoại của Đảng trong giai đoạn hiện nay được thể hiện như thế nào qua vấn đề Trường Sa – Hoàng Sa?
Bước 17: GV: Gợi ý ở tiết trước cô đã giaobài tập cho các em sưu tầm tranh ảnh vềnhững biện pháp của Đảng trong việc giảiquyết vấn đề Hoàng Sa – Trường Sa bây giờcác em lên trả lời
3 Hiệp định Pari năm 1973 về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam.
a Hoàn cảnh, diễn biến Hội nghị Pari: Không học.
* Nội dung :
+ Hoa kì và các nước cam kếttôn trọng độc lập, chủ quyền vàtoàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam
+ Hai bên ngừng bắn ở miềnNam vào lúc 24 giờ ngày27/1/1973, Hoa Kì cam kết chấmdứt mọi hoạt động quân sựchống phá miền Bắc Việt Nam
+ Hoa Kì rút hết quân đội củamình và quân các nước đồngminh, hủy bỏ các căn cứ quân
sự, cam kết không dính líu quân
sự hoặc can thiệp vào công việcnội bộ của miền Nam Việt Nam
+ Nhân dân miền Nam tự quyếtđịnh tương lai chính trị của họthông qua tuyển cử tự do, không
có sự can thiệp của nước ngoài
+ Các bên thừa nhận thực tếmiền Nam Việt Nam có haichính quyền, hai quân đội, haivùng kiểm soát và ba lực lượngchính trị
* Ý nghĩa :
- Hiệp định Pari là thắng lợi của
sự kết hợp đấu tranh quân sự,chính trị , ngoại giao, là kết quảcuộc đấu tranh kiên cường bấtkhuất của nhân dân ta ở hai miềnđất nước, mở ra bước ngoặt mới
Trang 17Bước 18: HS:Trả lời bằng nhiều ý kiến khácnhau tùy theo sự hiểu biết và chuẩn bị bàitập của các em.
Bước 19: GV: Nhận xét, bổ sung và treo cácsản phẩm của các em trên bảng rồi giáo viêntiểu kết
cho cuộc kháng chiến chống Mỹcứu nước
- Mỹ buộc phải công nhận cácquyền dân tộc cơ bản của nhândân ta, rút hết quân về nước, tạothời cơ thuận lợi để nhân dân tatiến lên giải phóng hoàn toànMiền Nam
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
1 Mục tiêu: củng cố kiến thức ngay tại lớp, kiểm tra việc ghi nhớ kiến
thức cơ bản của các em, như so sánh âm mưu và thủ đoạn của Mĩ trong ném bom phá hoại MB lần 1 và lần 2
2.Phương thức:
- Chuyển giao nhiệm vụ:Yêu cầu HS: T ìm hiều về Điện Biên Phủ trên
không 1972
- Tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ.
- Báo cáo sản phẩm: báo cáo hoặc GV kiểm tra nếu bài tập được giao về
nhà
- Nhận xét, đánh giá: GV nhận xét đánh giá việc thực hiện bài tập của HS.
3 Dự kiến sản phẩm
2.3.4.2 Phân tích cách tổ chức dạy học và đánh giá hiệu quả dạy học.
Sau đây tôi tập trung đi sâu phân tích cách tổ chức các hoạt động dạy học cótích hợp, vận dụng kiến thức liên môn theo tiến trình dạy học để hướng dẫn họcsinh khai thác nội dung bài học mà bản thân đã thực hiện với học sinh trong tiếntrình dạy học
Hoạt động 3 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mĩ , vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương.
* Kiến thức:
+ Học sinh nắm được những thành tích trong chiến đấu chống chiến tranh phá
hoại của Mĩ lần thứ 2 (1972), đặc biệt là trận “ Điện Biên Phủ trên không” vaitrò, ý nghĩa của sự kiện này
+ Biết được những chủ trương, biện pháp tiến hành công tác phòng không nhândân của ta để chống lại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, công tác phòngkhông ở địa phương và trách nhiệm của bản thân trong việc thực hiện công tácphòng không nhân dân hiện nay
+ Thấy được những đóng góp sức người, sức của của hậu phương miền Bắc chocác mạng miền Nam, cách mạng Lào và Campuchia
* Phương pháp, kỹ thuật dạy học: Miêu tả, tường thuật, trực quan, giải quyết
vấn đề ; Đặt câu hỏi, học tập hợp tác, kỹ thuật khăn phủ bàn, vận dụng phân
môn Ngữ Văn lớp 12, Giáo dục quốc phòng lớp 12 để giải quyết vấn đề.
