SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHO HỌC SINH QUA BÀI 23: KH
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHO HỌC SINH QUA BÀI 23: KHÔI PHỤC VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở MIỀN BẮC, GIẢI PHÓNG HOÀN TOÀN MIỀN NAM ( 1973 - 1975) -TIẾT 2 - LỚP 12”
Người thực hiện: Lương Thị Hạnh Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn SKKN thuộc môn: Lịch sử
THANH HÓA, NĂM 2021
Trang 21 5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3
chức hoạt động học cho học sinh qua bài 23: Khôi phục và pháttriển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam(1973 - 1975) - Tiết 1 - Lớp 12”
7
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáodục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
17
2 4 3 Đối với đồng nghiệp trong nhà trường 18
Trang 3Có nhiều năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạyhọc như: năng lực tự học, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lựcsáng tạo, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin
và truyền thông …Trong đó, phát triển năng lực sáng tạo, năng lực phát hiện vàgiải quyết vấn đề của học sinh là mục tiêu quan trọng, qua đó góp phần thúcđẩy sự hình thành và phát triển của các năng lực khác
Hoạt động học của học sinh bao gồm các hành động với tư liệu dạy học,trao đổi, tranh luận với nhau và trao đổi với giáo viên Hoạt động học của họcsinh với tư liệu dạy học là sự thích ứng với tình huống học tập, đồng thời làhành động chiếm lĩnh, xây dựng tri thức cho bản thân mình Thông qua cáchoạt động của học sinh với tư liệu học tập, giáo viên thu được những thông tinliên hệ ngược cần thiết cho sự định hướng của giáo viên đối với học sinh
Để tổ chức các hoạt động học tập nhằm phát triển năng lực tự học củahọc sinh được tốt, giáo viên phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phươngpháp dạy học truyền thống với các phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại,giúp học sinh thêm hiểu, thêm yêu môn học Sử dụng hình thức tổ chức dạyhọc trải nghiệm sáng tạo kết hợp với phương pháp dạy học tích cực, giáo viênvừa giúp học sinh có cái nhìn tổng thể về giá trị của chủ đề dạy học, vừa rènluyện kĩ năng tư duy độc lập, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng trình bày sảnphẩm Đồng thời khi các em được trải nghiệm thực tế, được chơi các trò chơi
bổ ích sẽ làm tăng hứng thú học tập bộ môn
Với mục tiêu đó, sáng kiến đã tập trung vào sử dụng phương pháp hoạtđộng tích cực là tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp các kĩ thuậtdạy học hiện đại, sự sáng tạo của các em được khuyến khích, giúp các em huyđộng kiến thức tổng hợp để thực hiện dự án, phát triển đa dạng các kĩ năngnhư phân tích, tổng hợp, lập kế hoạch triển khai, đánh giá…nhằm nâng caolòng yêu nước và ý thức đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, có thái độ tự
Trang 4tin trong học tập, có ý thức bảo vệ sức mạnh mềm của dân tộc - đó chính làtruyền thống yêu nước, góp phần mình vào việc bảo vệ và phát huy truyềnthống đó của dân tộc.
Tính thiết thực và khả thi của sáng kiến đã được khẳng định qua thựctiễn dạy học ở trường THPT (trung học phổ thông) Không cần phải có mộtngôi trường với trang thiết bị hiện đại, không nhất thiết học sinh phải lựachọn môn Lịch sử làm môn để lựa chọn nghề tương lai mới có thể học tập tốt
Mà để áp dụng rộng rãi sáng kiến này, giáo viên giảng dạy phải thực sự tâmhuyết với nghề, mong muốn tạo nên sự thay đổi lớn trong phương pháp họctập bộ môn Học sinh không chọn môn Lịch sử để lựa chọn nghề vì các emphải theo yêu cầu của xã hội nhưng học sinh không quay lưng lại với lịch sử
Nếu thầy cô giáo truyền ngọn lửa, chắc chắn các em sẽ là người giữ lửa vàthổi bùng ngọn lửa đam mê Từ thực tế giảng dạy lịch sử ở trường THPTHoằng Hóa 4, tôi thấy việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tíchcực trong dạy học lịch sử ở trường THPT là vô cùng cần thiết Vì vậy, tôi xinđưa ra một vài ý kiến đóng góp xung quanh vấn đề này trên cơ sở thực hiệnmột đề tài nhỏ với nhan đề: " Sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh qua bài 23: Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973
- 1975) - Tiết 1 - Lớp 12”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Với nhan đề: " Sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực
nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh qua bài 23: Khôi phục và phát triểnkinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 - 1975) -
Tiết 1 - Lớp 12” sẽ làm rõ ý nghĩa của việc sử dụng các phương pháp và kỹ
thuật dạy dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy - học Lịch sử ởtrường THPT Từ thực trạng dạy học lịch sử hiện nay, đề tài cũng sẽ đưa raứng dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học lịch sử
ở bài dạy cụ thể cùng những đề xuất để nhằm góp phần đổi mới, nâng caochất lượng giáo dục nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Qua đề tài này,tôi cũng mong muốn góp phần vào đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ởtrường THPT, thực hiện chủ trương của Đảng, Ngành về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo
1 3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạyhọc tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh qua bài 23: Khôi phục
và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam(1973 - 1975), cùng những ứng dụng của nó nhằm gây hứng thú học tập chohọc sinh trong việc dạy và học môn Lịch sử ở trường THPT
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài này, tôi tập trung vào sử dụng phương pháp hoạtđộng tích cực là tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp các kĩ thuậtdạy học hiện đại nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh, phát huy tư duy
Trang 5độc lập sáng tạo, nâng cao lòng yêu nước và ý thức đấu tranh bảo vệ chủquyền lãnh thổ Qua thực nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kếthợp với các phương pháp, kĩ thuật dạy học mới sẽ giúp học sinh không chỉnắm vững kiến thức lịch sử mà còn hình thành trong các em còn có thái độ tựtin trong học tập, có ý thức bảo vệ sức mạnh mềm của dân tộc - đó chính làtruyền thống yêu nước, góp phần mình vào việc bảo vệ và phát huy truyềnthống đó của dân tộc
Thông qua các hoạt động trải nghiệm như vậy, sự sáng tạo của các emđược khuyến khích, giúp các em huy động kiến thức tổng hợp để thực hiện dự
án, đồng thời phát triển đa dạng các kĩ năng như phân tích, tổng hợp, lập kếhoạch triển khai, đánh giá… Với phương pháp này, các em sẽ tự tin trong quátrình học tập và cả trong cuộc sống sau này
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là
từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinhlàm được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thựchiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiếnthức sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thànhnăng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục
từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiếnthức giải quyết vấn đề, chú trọng kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học để
có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học
và giáo dục
Nghị quyết Hội nghịTrung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác
định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tổ cơ bản của giáo dục,
đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”;
“Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.
Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến
Trang 6khích học tập suốt đời” Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục
trong nhà trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới
Thực hiện định hướng nêu trên, việc đổi mới nội dung, phương pháp,hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lựcngười học trong giáo dục phổ thông cần được thực hiện một cách đồng bộ: từnội dung dạy học đến phương pháp dạy học; từ kĩ thuật tổ chức hoạt động họccủa học sinh đến việc kiểm tra đánh giá trong quá trình kiểm tra đánh giá trongquá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vì sự tiến bộcủa học sinh là một điều hết sức cần thiết
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN
Chương trình giáo dục định hướng năng lực đang trở thành xu hướng giáodục quốc tế nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mụctiêu phát triển toàn diện các phẩm chất, nhân cách, chú trọng năng lực, vận dụngtri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lựcgiải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp Chương trình dạy họctheo định hướng năng lực không quy định nội dung dạy học chi tiết mà quy địnhnhững kết quả đầu ra mong muốn của quá trình giáo dục, trên cơ sở đó đưa ranhững hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức vàđánh giá kết quả dạy học nhằm thực hiện được mục tiêu dạy học
Mục tiêu giáo dục được mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được,thể hiện được mức độ tiến bộ của học sinh một cách liên tục, chú trọng khảnăng vận dụng trong các tình huống thực tiễn.
Tuy nhiên, việc nắm vững và vận dụng những phương pháp và kĩ thuậtdạy học mới còn rất hạn chế, có khi còn máy móc, lạm dụng Đại đa số giáoviên chưa tìm được “chỗ đứng” của mỗi kĩ thuật dạy học trong cả tiến trình tổchức hoạt động dạy học Chính vì thế nên giáo viên vẫn chủ yếu lệ thuộc vàotiến trình các bài học được trình bày trong sách giáo khoa, chưa chủ động trongviệc thiết kế tiến trình xây dựng kiến thức phù hợp với các phương pháp và kĩthuật dạy học tích cực Khả năng khai thác sử dụng thiết bị dạy học và tài liệu
bổ trợ trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp và tự học ở nhàcủa học sinh còn hạn chế, kém hiệu quả Phần lớn giáo viên mong muốn sửdụng phương pháp dạy học tích cực đều lúng túng và lo sợ khi bị cháy giáo án
do học sinh không hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong giờ học Chính vì
Trang 7vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cựchiện nay chưa thực sự tổ chức được hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo vàbồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh, việc tăng cường hoạt động họctập tập thể, học tập hợp tác còn hạn chế, chưa kết hợp được sự đánh giá củagiáo viên và sự tự đánh giá của học sinh trong quá trình dạy học.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế này:
Thứ nhất, do sự hiểu biết của giáo viên về các phương pháp, kĩ thuật dạy
học tích cực còn hạn chế, chủ yếu mới dừng lại ở mức độ biết một cách rời rạc,thiếu tính hệ thống, chưa làm chủ được phương pháp mới nên giáo viên vất vảhơn khi sử dụng so với các phương pháp truyền thống, dẫn đến tâm lí ngại sửdụng các phương pháp, kĩ thuật dạy tích cực
Thứ hai, việc dạy học hiện nay chủ yếu được thực hiện trên lớp theo bài,
tiết trong sách giáo khoa Trong phạm vi một tiết học, không đủ thời gian chođầy đủ các hoạt động học tập của học sinh theo tiến trình sư phạm của mộtphương pháp dạy học tích cực, dẫn đến nếu có sử dụng phương pháp dạy họctích cực thì cũng mang tính hình thức, đôi khi còn máy móc dẫn đến kém hiệuquả, chưa thực sự phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh
Thứ ba, các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
còn lạc hậu, chủ yếu đánh giá sự ghi nhớ của học sinh mà chưa đánh giá đượckhả năng vận dụng sáng tạo, kĩ năng thực hành và năng lực giải quyết vấn đềcủa học sinh, vì thế cũng chưa tạo được động lực cho đổi mới phương pháp vàhình thức tổ chức dạy học
Nhằm khắc phục những hạn chế nói trên, giáo viên cần phải chủ độngsáng tạo xây dựng nội dung dạy học phù hợp với các phương pháp và kĩ thuậtdạy học tích cực Thay cho việc dạy học theo từng bài/tiết trong sách giáo khoanhư hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáokhoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề, chuyên đề dạy họcphù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tếcủa nhà trường
Trên cơ sở chính sách giáo dục hiện hành và trong thực tế quá trình dạyhọc ở trường THPT, để đạt được mục tiêu dạy học, tôi đã mạnh dạn áp dụngcác phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại giúp học sinh thêm hiểu, thêmyêu môn học Lịch sử - một môn học có vai trò hết sức quan trọng trong việchình thành nhân cách, giáo dục lí tưởng cho học sinh, khơi sâu lòng tự hàodân tộc nhưng cũng là môn học rất khô khan và dường như không phù hợpvới nhu cầu định hướng nghề của xã hội hiện nay Với ý tưởng “Sử dụng cácphương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học chohọc sinh qua qua bài 23: Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc,giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 - 1975) - Tiết 1 - Lớp 12”, tôi đã cùngcác em tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo như dạy học qua bảo tàng
ảo, dạy học với phương pháp đóng vai, dạy học theo dự án… đạt được nhữngkết quả hết sức to lớn
Trang 82 3 Các giải pháp thực hiện để sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh.
Để tổ chức các tiết học theo hướng tăng cường khả năng tự học của họcsinh, tôi đã kết hợp các hình thức học tập và học tập theo nhóm một cách cóhiệu quả Các hình thức thường được sử dụng bao gồm:
Hoạt động cá nhân: Là hoạt động yêu cầu học sinh thực hiện các bài
tập/ nhiệm vụ một cách độc lập Hoạt động này nhằm tăng cường khả năng làm
việc độc lập của học sinh Nó diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là với các bài tập/
nhiệm vụ có yêu cầu khám phá, sáng tạo hoặc rèn luyện đặc thù Giáo viên cầnđặc biệt coi trọng hoạt động cá nhân vì nếu thiếu nó, nhận thức của học sinh sẽkhông đạt tới mức độ sâu sắc và chắc chắn cần thiết, cũng như các kỹ năng sẽkhông được rèn luyện một cách tập trung
Hoạt động theo cặp đôi: Là những hoạt động nhằm giúp học sinh pháttriển năng lực hợp tác, tăng cường sự chia sẻ và tính cộng đồng.Thông thường,hình thức hoạt động cặp đôi được sử dụng trong những trường hợp các bài tập/
nhiệm vụ cần sự chia sẻ, hợp tác trong nhóm nhỏ gồm hai em
Hoạt động theo nhóm: Nhóm là hình thức học tập phát huy rất tốt khảnăng sáng tạo nên hình thức này dễ phù hợp với các hoạt động cần thu thập ýkiến và phát huy sự sáng tạo Điều quan trọng là học sinh cần phải biết mìnhlàm gì và làm như thế nào khi tham gia làm việc nhóm Khi tổ chức cho họcsinh học nhóm, giáo viên cần nhận thức và hướng dẫn đúng nhiệm vụ của cácthành viên trong hoạt động nhóm và vai trò của giáo viên đối với việc tổ chứccho học sinh học nhóm Để tránh việc tổ chức hoạt động nhóm mang tính hìnhthức, trong khi thảo luận nhóm, cần phân rõ vai trò của cá nhân, nhóm trưởng,thư ký và giáo viên
Hoạt động cả lớp: Khi học sinh có nhiều ý kiến khác nhau xung quanhmột vấn đề hoặc có những khó khăn mà nhiều học sinh không thể vượt qua,giáo viên có thể dừng công việc của các cá nhân, cặp, nhóm lại để tập trung lại
cả lớp làm sáng tỏ các vấn đề còn băn khoăn hoặc bàn cãi Hoạt động cả lớpcòn được sử dụng trong tình huống giáo viên nêu yêu cầu cho học sinh, hướngdẫn học sinh thực hiện nhiệm vụ, học sinh hoặc nhóm học sinh trình bày kếtquả làm việc, giáo viên đánh giá kết quả làm việc của học sinh…
Như vậy, được lựa chọn hình thức làm việc nào: cá nhân, cặp đôi, nhómhay cả lớp đều phụ thuộc vào yêu cầu của các loại hình hoạt động và luyện tập
Tùy vào tình hình chung của cả lớp và thiết kế của cá nhân, giáo viên có thểthay đổi, ứng dụng linh động và phù hợp, đảm bảo tính hiệu quả cho bài học và
sự hứng thú cho học sinh
2.3.1 Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Thực hiện Nghị Quyết số 29 - NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo”, hoạt động giáo dục cần tổ chức theo hướng tăng cường
sự trải nghiệm, nhằm phát huy tính sáng tạo cho học sinh, tạo ra các môitrường khác nhau để học sinh được trải nghiệm nhiều nhất, đồng thời là sự
Trang 9khởi nguồn sáng tạo, biến những ý tưởng sáng tạo của học sinh thành hiệnthực để các em thể hiện hết khả năng sáng tạo của mình
Nói tới trải nghiệm sáng tạo là nói tới việc học sinh phải kinh qua thực tế,tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện nào đó và tạo ra những giá trịmới về vật chất hoặc tinh thần, tìm ra cái mới, động viên các em tích cực nghiêncứu, tìm ra những giải pháp mới, sáng tạo những cái mới trên cơ sở kiến thức đãhọc trong nhà trường và những gì đã trải qua trong thực tiễn cuộc sống, từ đóhình thành ý thức, phẩm chất, kĩ năng sống và năng lực cho học sinh
Tuy nhiên, đặc trưng của môn Lịch sử là học sinh không được trực tiếptham gia vào các sự kiện lịch sử vì đó là những sự kiện đã xảy ra trong quákhứ, ở nhiều địa điểm khác nhau trên đất nước Việt Nam và thế giới Để tổchức hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giáo viên phải thực sự linh hoạt, uyểnchuyển khi sử dụng các phương pháp dạy học tích cực
2.3.2 Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực.
Phương pháp dạy học tích cực là sự khơi dậy, phát huy tính chủ động,tích cực của cả thầy và trò nhằm trau dồi tư duy sáng tạo và rèn trí thông minhtrong quá trình chinh phục chân lí; là sự dạy và học mà trong đó thầy là người
tổ chức, định hướng, tạo điều kiện, còn trò là người thực hiện, thi công nhằmđạt được cả ba mục tiêu: kiến thức, kĩ năng và thái độ, trên cơ sở đánh giá,kiểm tra cả quá trình học tập và của từng môn học, qua đó định hướng pháttriển năng lực học sinh
Phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích cực có ưu thế trong việcphát huy tính tích cực chủ động học sinh, các phương pháp và kĩ thuật này rất
đa dạng nhưng qua thực tế giảng dạy tôi thường xuyên sử dụng phương pháp:
Dạy học theo dự án, phương pháp dạy học nhóm, giải quyết vấn đề, đàm thoạigợi mở, tổ chức trò chơi…
Vậy nên việc kết hợp giữa đa dạng hóa các hình thức tổ chức học tập, tổ
chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo với phương pháp và kĩ thuật dạy học tíchcực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh trong bộ môn Lịch sử chính làđiểm mới của sáng kiến này
2.3.3 Sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh qua bài qua bài 23: Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 - 1975) - Tiết 1 -Lớp 12”.
1 Khởi động:
* GV sử dụng những câu thơ, bài hát để kết nối: TỪ ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẾNSÀI GÒN
- Đoạn thơ sau đây của nhà thơ Tố Hữu lấy cảm hứng từ chiến thắng nào?
“Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, ngủ hầm
Mưa dầm, cơm vắtMáu trộn bùn non, Gan không núng, chí không mòn” (Điện Biên Phủ)
Trang 10- Bài hát “Dáng đứng Bến Tre” nhắc đến sự kiện lịch sử nào trong cuộc khángchiến chống Mỹ ? (Phong trào Đồng khởi 1960)
- Đoạn thơ sau viết về sự kiện lịch sử nào?
Chuyện cô du kích xóm Lai VuRắn quấn bên chân vẫn bắn thù,
“Mĩ hại trăm nhà lo diệt trướcRắn mình em chịu có sao đâu”
(Miền Bắc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của ĐQ Mĩ 1965 - 1968)
- Bài hát “Tây Nguyên chiến thắng” viết về thắng lợi của chiến dịch nào trongcuộc kháng chiến chống Mỹ? (Chiến dịch Tây Nguyên - tháng 3/1975)
* Nêu vấn đề:
Năm 1954, dân tộc Việt Nam đã làm nên một chiến thắng “Lừng lẫy năm
châu, chấn động địa cầu” khiến cho thực dân Pháp phải kinh sợ và kí với ta
Hiệp định Giơ-ne-vơ, công nhận độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ củaViệt Nam Nhưng ngay sau đó là 21 năm của một cuộc thử lửa khủng khiếp -
sự đối mặt của một dân tộc nhỏ bé nhưng kiên cường với kẻ thù có sức mạnhkinh tế và quân sự đứng đầu thế giới, đó là đế quốc Mĩ Đến đầu năm 1975,dân tộc ta đang đi đến thời khắc lịch sử - cuộc kháng chiến chống Mĩ cứunước chuẩn bị kết thúc Chỉ còn 55 ngày cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậymùa Xuân Chúng ta đã tạo thời cơ, chọn thời cơ và chớp thời cơ để đi đếnthắng lợi hoàn toàn Vậy quá trình chớp thời cơ và kết thúc cuộc kháng chiếnchống Mỹ của toàn dân tộc diễn ra như thế nào? Nguyên nhân nào đưa đếnthắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước? Ý nghĩa lịch sử của cuộckháng chiến này như thế nào?
2 Dạy và học bài mới Mục 2 Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975
1 Mục tiêu: HS biết được những nét cơ bản về diễn biến cuộc Tổng tiến
công và nổi dậy Xuân 1975 Hiểu được sự đúng đắn, sáng tạo của Đảng tatrong các chiến dịch Tây Nguyên, Huế - Đà Nẵng và chiến dịch Hồ Chí Minhlịch sử Trình bày được diễn biến của các chiến dịch trên bản đồ, phát huynăng lực tự học và học theo nhóm của mình
Trang 11- Bước 1 GV hướng dẫn HS quan
sát Lược đồ diễn biến cuộc Tổngtiến công và nổi dậy Xuân 1975 và
sử dụng phương pháp đóng vai cánhân: Sau khi chiến dịch TâyNguyên toàn thắng, nếu các em đượctham gia Hội nghị của Bộ Chính trịhọp bàn kế hoạch giải phóng miềnNam, các em sẽ lựa chọn nơi nàolàm điểm Tiến công chiến lược tiếptheo? Vì sao lại chọn nơi đó?
HS đóng vai và trình bày quan điểm của mình về nơi mà mình sẽ chọn, lí
do tại sao lại chọn nơi đó… sau đó GV chốt lại: Ngày 25/3/1975, ngay sau khichiến dịch Tây Nguyên toàn thắng, Bộ Chính trị họp và hạ quyết tâm giảiphóng miền Nam trước mùa mưa (trước tháng 5/1975) Trước mắt tiến hànhtrận quyết chiến chiến lược giải phóng Huế - Đà Nẵng, giải phóng các tỉnhmiền Trung và Nam Trung bộ, tiêu diệt quân đoàn I của Ngụy, không chochúng co về giữ Sài Gòn, đồng thời đẩy mạnh công tác chuẩn bị cho trậnquyết chiến cuối cùng giải phóng Sài Gòn Vậy Chiến dịch Huế - Đà Nẵng vàchiến dịch giải phóng Sài Gòn diễn ra như thế nào?
- Bước 3 GV tổ chức trò chơi Tiếp sức để hoàn thiện bảng kê về diễn biến
chính của chiến dịch Huế - Đà Nẵng và chiến dịch Hồ Chí Minh
+ Luật chơi: GV đưa ra 1 bảng sự kiện và có 2 bộ thẻ kiến thức giống nhaudành cho 2 dãy HS HS đọc SGK về diễn biến 2 chiến dịch, sau đó lần lượttừng bạn gắn các thẻ kiến thức lên bảng theo đúng thứ tự thời gian Đội nàogắn được nhiều thẻ kiến thức đúng lên bảng thì đội đó sẽ giành chiến thắng
Thời gian cho 2 đội gắn thẻ là 5 phút
+ Sau đó HS của 2 nhóm sẽ đối chiếu với bảng phản hồi của GV để hoàn thiện bảng kê về diễn biến chiến dịch.
TỔNG TIẾN CÔNG VÀ NỔI DẬY XUÂN 1975
Huế - ĐàNẵng
21/3/1975 Quân ta tấn công địch ở Huế26/3/1975 Huế được giải phóng
29/3/1975 Đà Nẵng hoàn toàn giải phóng
Hồ ChíMinh
16/4/1975 Ta phá vỡ tuyến phòng thủ của địch ở Phan Rang21/4/1975 Quân ta chiếm được Xuân Lộc
26/4/1975 Quân ta nổ súng mở đầu chiến dịch Hồ Chí Minh30/4/1975 Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng
2/5/1975 Miền Nam hoàn toàn giải phóng
Trang 12- Bước 4 Tiếp đó GV yêu cầu 2 học sinh lên trình bày diễn biến của 2 chiến
dịch trên Lược đồ GV nhận xét, bổ sung và chốt lại những điểm cơ bản của 2chiến dịch
- Bước 5 GV mở rộng
* Chiến dịch Huế - Đà Nẵng (từ ngày 21/3 đến ngày 29/3/1975):
- Ngày 18/3/1975, khi chiến dịch Tây Nguyên đang đi đến thắng lợi cuối
cùng, Bộ Chính trị họp và hạ quyết tâm giải phóng miền Nam trước mùa mưa(trước tháng 5/1975) Trước mắt tiến hành trận quyết chiến chiến lược giảiphóng Huế - Đà Nẵng, giải phóng các tỉnh miền Trung và Nam Trung bộ, tiêudiệt quân đoàn I của Ngụy, không cho chúng co về giữ Sài Gòn, đồng thời đẩymạnh công tác chuẩn bị cho trận quyết chiến cuối cùng giải phóng Sài Gòn
- Huế - Đà Nẵng là 2 trong 3 thành phố lớn ở miền Nam sau Sài Gòn ĐàNẵng chính là căn cứ quân sự liên hợp lớn nhất của Mĩ ở miền Nam Ngày 19
- 3 - 1975, ta giải phóng Quảng Trị, địch chạy về giữ Huế - Đà Nẵng Quân ủyTrung ương quyết định giải phóng Huế sớm hơn dự kiến Ngày 21/3/1975,quân ta tấn công địch ở Huế Tướng Ngô Quang Trưởng - tư lệnh quân đoàn I
của địch vẫn huênh hoang: “Việt cộng phải bước qua xác tôi mới vào được cố
đô Huế” Tổng thống Thiệu “Bỏ Kon Tum, Plâycu để bảo toàn lực lượng.
Còn Đà Nẵng, Huế, Đông Nam Bộ sẽ giữ đến cùng”.
- Ngày 25 - 3, quân ta tiến vào cố đô Huế Ngày 26/3/1975 Huế được giảiphóng, tạo thế uy hiếp đối với địch ở Đà Nẵng từ phía Bắc
- Tướng Trưởng không giữ lời hứa chết trong thành Huế mà đào tẩu bằng máybay lên thẳng, chạy một mạch vào Sài Gòn và do quá sợ sự tấn công của tanên đã vào thẳng quân y viện Cộng hòa
- Cùng thời gian này, ta giải phóng Tam Kì, Quảng Ngãi, Chu Lai => Tạo thếhiếp từ phía nam đối với Đà Nẵng Đà Nẵng hoàn toàn bị cô lập, hơn 10 vạnđịch dồn ứ về đây trở nên hỗn loạn, mất khả năng chiến đấu Tổng thốngThiệu kêu gọi tử thủ để bảo vệ Đà Nẵng nhưng ngày 29/3/1975, quân ta từ bahướng Bắc, Tây và Nam tiến thẳng vào thành phố Đà Nẵng với tư tưởng chỉ
đạo “kịp thời, nhanh chóng, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng” Đến chiều 29/3
Đà Nẵng hoàn toàn giải phóng
=> Chiến thắng Huế - Đà Nẵng làm sụp đổ hoàn toàn hệ thống phòng ngựchiến lược của địch ở miền Trung, phá tan âm mưu co cụm chiến lược củachúng => Đẩy địch vào tình trạng tuyệt vọng, đưa cuộc tiến công và nổi dậycủa quân và dân ta tiến lên một bước với sức mạnh áp đảo
* Chiến dịch Hồ Chí Minh (từ ngày 24/3 đến ngày 30/4/1975):
- Trên cơ sở đánh giá thời cơ chiến lược để tiến hành tổng công kích, tổngkhởi nghĩa vào sào huyệt quân đội Sài Gòn đã chín muồi, Bộ Chính trị hạ
quyết tâm: Nắm vững thời cơ chiến lược hơn nữa với tư tưởng chỉ đạo “Thần
tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa, tranh thủ từng phút, từng giờ, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam, quyết chiến và toàn thắng”.
Chiến dịch giải phóng Sài Gòn chính thức mang tên chiến dịch Hồ Chí Minh
