Nghiên cứu thơ văn Phan Huy Ích (Tập 3: Dụ am ngâm lục - Cúc thu bách vịnh)

Cuốn sách Thơ văn Phan Huy Ích (Tập 3: Dụ am ngâm lục - Cúc thu bách vịnh) cung cấp cho bạn đọc gồm 50 bài thơ từ số 256 đến 305 của Phan Huy Ích; xướng hoạ với Ngô Thì Nhậm trong dịp Tết trùng dương năm 1796. Mời các bạn cùng tham khảo!

UY BAN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

THO VAN PHAN HUY ICH

TAP IL

DU AM NGAM LUC

_ UY BAN KHOA HOC XA HOI VIET NAM

THO VAN | PHAN HUY ICH

CUC THU BACH VINH

Tập thơ Cúc tha bách vịnh nằm trong sách 17 bộ Dụ Am ngâm lục

gém so bài thơ từ g 236 đền +oš của Phan Huy Ích xướng họa

gới Ngó Thì Nhậm trong địp (82 Tràng dương năm 7790 (N.D.)

Chiêu bằng thả chước Uyên đinh từu,

Xúc hứng hoàn nẹga Tiểu Đồ chương

Tuyềt điểm doanh đầu kinh lão cảnh, Kim hoa mãn tọa tích trùng đương

Trúc lâm thiên 0ị nghỉ sẩm tịch,

Câm phóng tư cổng nhiềp dưỡng phương

DỊCH NGHĨA :

„ (Nguyên dẫn : Tết Trùng cửu đền, sực nhớ câu thơ cổ s lrẩn thể

kỷ phùng khai khẩu tiều e 0 của người đời Đường liền nén bệnh gượng

CHỦ THÍCH :

(1) + Trần thề kỹ phùng khai khẩu tiểu + : Đây là thơ của Đồ Mục đời Đường làm

trong địp tết Trùng dương để chề giễu một người bạn có tính sợ vợ Nghia

câu thơ JA ; Ở trên cõi trấn mày khi đã gặp được địp mở niệng mà cười to

8 DU AM NGAM LUC

dậy làm thịt đê, hâm rượu, định đền bồi tiếp ở đình Thưởng Liên 0, Nhưng lại vừa nghe nói thai huynh, ®) vì mệt phải kiêng rượu Tôi không

dám đường đột, đành chỉ cùng bọn My Anh f?? rót rượu với nhau Trong

lúc ngà ngà say, ngẫu nhiên ngắm thành một bãi thơ luật, xin viết trình

đây, mong được thai huynh sửa cho}, |

Loáng thoáng màu thư lọt vào nhà vẽ (1),

Sen tàn, liễu yêu ánh khắp ao hổ

Mới bạn hãy rót chén rượu Uyên Minh 6), Hứng lên lại ngảm thơ Tiểu Đề ©),

Tuyết điểm đấy đầu, nhìn mà sợ bãi cảnh già,

Hoa vàng khắp chỗ ngồi, ngắm càng tiếc buổi Trùng

đương

Mùi thiển rừng trúc f?! ưa cảnh thanh vắng, Đám hỏi sư ông cách tu thé nao (8),

CHỦ THỈCH :

(3) Thai huynh : Ti*ềng xưng hô, để gọi người bể trên rrả mình tôn trọng Trọng

tập Các thư bách pụnh tác giả dùng để chỉ Ngỏ Thì Nhậm

(3) Bọu My Anh : Chỉ những đóa họa cúc Nguyên văn trong bài là « My Anh dang +

Ci & %) chữ + My: Wf voi chi + my # nghĩa là lông mày, d3ng 4m voi

Lư Sơn, có lập hội gọi là Bạch Liển xã, sai người đền mời Đào Uyên Minh cùng vào hội Đảo nói + Nều chờ uống rượu thì tới, chứ kết xã xin miện +, Tuệ Viễn cũng vui lòng Đảo lién tới chỉ ngõi trước hoa Cúc, vừa

‘chau mày › vừa uỗng rượu, say ly bỳ rõi về (Theo Cơo tăng truyện)

(4) Nhà vẽ : Ý nói nhà trang sức đẹp để

(5) Rượu Uyên Minh : Uyên Minh là tên tự của Đào 'Tiểm, một Ân sĩ đời Tần,

Tỉnh ông thanh tao, bd, quan về nhà làm rudog, chi lay thơ rượu làm vui

(6) Tiêu Đỗ : Tên của Đồ Mục athời bẩy giờ người ta đặt để phân biệt với Độ Phủ (7) Rừng trúc : Rừng trồng trúc ở gắn cung thánh nhà vua Ân Độ, trong rừng

có một ngôi nhà sách sẽ để các sư giảng kinh, Trong bài này, + trúc lâm s (rừng

trúc) chỉ + Trúc lâm thiến viện» ở phường Bích Câu

(8) Sư ông: Ngô Thị Nhậm tu ở Trúc lâm thiên viện, lầy thiển biệu là s Hải Lượng

đại thiển sys, nin trong bài này các gi dùng hai chữ sm/ ông + đ* chỉ Ngô Thì Nhậm.

cdc THU BACH VINH

DỊCH THƠ :

Loáng thoáng màu thư lọt cửa vào,

Sen tan, lida yéa khdp hồ ao

Hữừng lên, ngâm ngợi cầu thơ Đủ, Ban din nông níu chén rượu Đào

Tóc bạc đẩy đầu, già ngán nhỉ,

Hoa vàng kháp chân, tỀt tui sao!

Mùi thiển, rừng trác ưa thanh vắng,

Dám kẻi sự ỗnÿg luyện cách nào ?

ĐỎ NGỤC TOẠI

251 (2)

Đề hốt thiểm ảnh hdm cao đường,

Thác lạc lâ hoa mãn khúc đường

Kim điểm thời quang tấn ái cảnh, Nghiên ma dịch lý trong ham chương

Ham ca phí thị cứng trường lạc,

Xi phát ninh vé cdm vdn dương

Thân uị đáo thiển ngn khước tực, Đục y cuống tícÀk mạc trị phương

Bóng thiểm Ở! thầp thoảng ló vào nhà cao, Bông lau xờ xạc đẩy cả góc ao

Tính thời gian trôi qua, càng thêm mến cảnh, , Nghiển ngẫm Dịch lý trọng coữ + hàm chương + 3), Say sưa ca hát đâu để khoe cuộc đời sung sướng mãi Ở), _ Băng tóc đổi khác f nào không cảm khái trước bóng chiếu Thần chưa tới cối thiển, khó lòng lánh tục,

Muồn chữa bệnh cuồng si, không biểt cách nào ?

-~

CHỦ THÍCH :

(t) Đề Doanh Quốc : Coi khinh tước Doanh Quậắc Củng Đời Ngũ đại, ở Trung Qué môi triểu đại chỉ làm vua được mày năm thủ mắt, Phùng Đạo là Tả tưởng

triểu Đường Khi Đường bị Tần điệt, Đạo đầu hàng Tần rối cũng làm đền

Tả tướng Khi Tần bị Hác diệt, rõi Hán Dị Chủ điệt, Dao cing cử đấu hàng triểu mới rồi làm quan to Đền triểu Chu, được phong là Doanh Quốc Công

Người đời khinh Đạo là kế làm tôi quân thủ, nhưng Đạo không biềt xầu hở,

Quặc Công

Đương để tô ý không làm tôi nhà Chư Trong bài của Ngô họa lạ, có cầu :

không đáng trọng +, Ÿ này, nhà nho chưa ai dám nói, nữn khí Phan đọc, bầt giác

vỗ bàn tán tụng

(3) Đóng thiếm : Đóng trăng

trạng, ‹ khả trính + là nền kiền trính mà giữ lây đức tồi,

(3) Cuộc đời sung sướng mài ¡ Ÿ nói về Phùng Đạo.

cUC THU BACH VINH il

DỊCH THƠ :

PHIEN AM:

Bóng thiểm thdp thodng, lé nha cao,

Xử xạc bông lau khắp gúc ao

Đọc chữ + hàm chương », càng phải ngằm, Ngắm bé hào cành cũng nên yêu

Rượu thơ đâu phải khoe đời sướng, Răng tóc dì không cảm bóng chiếu

Chưa tứ: cối thiển, khôn lánh tục, Bình cuẳng muôn chữa, biết phương nao ?

Thôi xán bưu tiễn xuất cẩm đường,

Câu đăng truyền tổng quá liên đường

Bồi hổi nguyệt dạ lậu tam điểm, Phân phúc thu diễn thí nhị chương

Thủy trúc cô tùng câu khả ÿý,

Hoang chung đại lễ diệc điểu dương

‘Lai tiêu uăn thị thiển lâm hội,

Thả dục huỷ cùng khẩu thượng phương

18 DU AM NGAM LY¥C

DICH NGHIA :

(Nguyên dẪn : Ném ra hòn gạch, đưa về viên ngọc, thư lợi được

nhiều Kinh đọc bài thơ gởi tới, cầu : + Châu lý kim thoa, ty thanh đạm

tửu +, càng hiểu được rõ tời thơ ôn hậu, hứng thú sâu xa, khiển người đọc phải gỗ nhịp, tôi xin md phỏng họa lại, mong thai huynh rnim cười

mà nhận cỉ.o)

Thư trạm rực rỡ gửi từ nhà gầm,

Đèn lổng truyền thư đưa qua ao sen

Bỏồi hối đếm trăng, giọt đồng điểm canh ba, Trần trọc chiêu thư, thơ viết hai chương

Trúc tồt, thông cao đếu vừa Ý, Hoàng chung đạt lã 2! cũng hòa khi dương

Nghe tin đêm tới sẽ có hội chùa,

Lại toan chồng gậy lén gô cửa Phật,

CHỦ THÍCH :

(1) Nguyễn cả câu của Ngô Thì Nhậm : + Chấu lý kim thoa chân đại Ấn, hy thanh

do Tidng ft rượu nhạt đủ ngụ khí dương sinh rỗi

(a) Hoàng chưng, đại là : Tên hai loại chuông lớn, tiềng kêu rất vang X4 Ý nói thơ

kêu như chuồng

cuc THU BACH VINH 13

PHIEN AM:

Xén xdn triểu trấm tập thải đường, Sinh huyển tân hưởng triệt pha đường

Đình tiễn mai cúc, phương hoa dm,

Ấn thượng quỳnh dao, tụng đóa chương

Thai diệu giáng huy, tiên xuất thề, Mịnh viên phả cát, lậc phùng đương

Higa thương trường sử ter vda thọ, Tích thực, trí công bật lăn phương

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Nhân ngày sinh nhật thai huynh Tôi vi mệt, không tới tiệc hoa để chúc cảnh mũ áo huy hoàng, vui tiềng đàn ca dìu đặt được, xin lam sin may vin quê kệch kính cần chúc mừng)

Về trậm anh ( lộng lẫy, hợp trong ngôi nhà đẹp, Tiếng đàn sáo du đương vang khắp dốc, khắp đường Hoa thơm mai cúc rợp bóng trước san,

đời chúc quỳnh đao la liệt trên án

Sao Thai ®, chiều doi, vj thin tiên ra đời,

Cung mệnh tôt lành, quan lộc gặp Thái dương Ở),

Ông xánh còn để cho nến tự vấn trong thọ, Thầy ông vững mạnh, biết ông có phương thuốc

không gid

CHỦ THÍCH :

{1) Tram anh: Chl áo rủ vua ban cho các quan

{a) Thuên văn chỉ có nói : Ở trên trời là sao Tam thai, đổi với người H ngồi tam

công Câu thơ này có ý ca tụng Ngô

(3} Sồ từ vi có cung bản mệnh là chủ yều + Lộc + tức cung quan lộc, ở đây nói

cung quan lộc của họ Ngõ gặp sao Thái đương, nói chung là ca ngợi họ Ngô tốt sỐ,

(4) Tu van: Chỉ lễ nhạc giáo bóa của thời đại Thuật ngữ này xuầi xứ ở sách

tuận ngữ.

Quỳnh đaa trên da đẩy lời chúc, Mai cúc quanh thêm rực vẻ hoa, Thai điệu sảng ngời, tiền hạ giáng, Mệnh cung tat đẹp, lộc để đa

Trời cho văn oận còn trường thọ,

Vitng mạnh như ông, chắc chửa già,

Hoa diễn vấn tại thưởng liên đường,

Nguyệt mãn đình giau thủy mãn đường

Tạo uật quyền hành dị phúc thọ,

Chủ nhân bài bò hảo uẫn chương

Cúc bôi hương noãn phù thanh 18,

Châu quản thanh trì dẫn hiểu dương

Vỏ lại hàn phong thiên đề khách,

He tương tỉ mộng phẳng tiên phương

cUCc THU BACH VINH 15

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Được say trong tiết Trùng dương mà không được say trony tiệc thọ sau buổi Trùng đương Ăn uông cũng có phận chăng ? Quây màn ôm bệnh, theẹn mình lỗi hẹn Tưởng tượng tiệc gầm đêm thanh coi như đem tỉnh thần tới dự Tôi xin nội thơ xưa, gọi là để thay lời

Gió lạnh trở trêu, riêng ghen ghét khách,

Đưa hờ giấc mộng ngây thăm chôn thần tiên

is DY AM NGAM LUC

-

Bang liễu, tùy koa kham d6 nhật ;

Phục long, giáng hỗ tổng phù dương

Phong ái bắt đữ ngâm ông tiện,

Moan dgo én nhu ldo thừ phương

DICH NGHIA:

(Nguyên din : Doc bai tho của thai huynh, thầy có ý bênh vực cho

di gid 1) đồ lỗi cho chuyện già chơi trông bỏi, hám luyện thuộc tiên Œ, Lời kết tội thật quá nghiềm khắc Người tu đưỡng ở quán Bao Chan này © chưa chịu phục tình Vậy xin khiểu nại lấn nữa, mong được thẩm

cửu biện bạch thêm (4h,

Đàn sách quạnh hiu, nằm khểnh trong túp nhà tranh, Tìm hoa thơm, không thiết gì kiêm ở đường xuân Đầu cần đến nằu thuộc trường sinh trong vạc luyện,

Đã nhớ kỹ bài dưỡng tính trong kinh Hoàng đình ©)

Kẻ liễu, theo hoa {9 cốt cho qua ngày tháng,

Sai rồng, khiển hỗ đếu để phù trợ hơi dương

Di gió chẳng cho nhà thơ được tùy tiện,

Sao cứ đeo đắng mãi ở làng ôn như )

CHỦ THÍCH :

(1) Đi gió : Trang bài thơ trước của Phan gửi cho Ngô để giái thích về việc không

đền dự tiệc sith nhật của Ngô, có cầu + Gió lạnh trở trêu, riêng ghen ghét khách › Trong bài Ngô đáp lại, cũng muồn đùa Phan, Ngô gọi gió là « dì + và có ý nói :

Không phải là di gió ghen khách mà có thể vì khách bận các việc khác,

(2) Nguyễn văn là + Khô dương, tân hồng + chỉ việc chồng già lẫy vợ trẻ và việc luyện thuốc trường sinh,

(3) Quán Bảo Chân : Tèn ngôi nhà của Phan, gọi là + Bảo Chân › là có ý nói đi

tụ đưỡng giữ nguyễn cái chăn tính của mình

(4) Phục tình, khiều nại, thẩm cứu Đây lÀ nhũng danh tự tư pháp, tác giá dùng

để tò ý coi mình như một người bị cáo và cũng la những lei dua cot (xì Kinh Hoàng đình : Một kinh của Đạo giáo dạy các cách tu dưỡng Trong Kinh

cỏ mục s dưỡng thắn s, vì luật thơ tắc giả phải đổi là + dưỡng tỉnh + (6} + Ké liệu, theo hoa › : Dùng chữ trong bài thơ của Trình Hạo, ý nói vui với cảnh vật thiên nhiên,

{) Làng Šn như : Triệu Phi Yền, vợ Hán Thỉnh Đề, dâng cho Thành ĐỂ mới

người coa gái, Thành Đề rầt thích, gọi là + Ôa nhu hương + (Làng vừa Âm áp, vira mếm mại) ; ở đây, tác giả đổi chữ ‹ hương + làm chữ + phương + để họi

cho dung vin.

Vẫn nhớ kinh truyền bài đưỡng tính,

Chỉ cần uạc nâu thuốc trường sinh,

Xem hea, agdm liễu lấn qua buôi, Khiển khó, sat long mạnh ở' mình

Di giô đã không chiều ý lão,

Lang ôn nha nọ hkấy mấn thính

Giai cảnh cự nghị phao tu nguyệt,

Chân cơ bắt phạ lý âm dương

Ngân giang uị giải phòng tình dn,

Hư độ Ô kiểu hựu các phương

18 DU AM NGAM LUC

DICH NGHIA:

(Nguyên dẫn : Được thai huynh bảo cho một lời án thầm biện, rành

mạch đủ bằng chứng, xem trong thơ thảy lờ: xét hỏi rõ rang xac dang, phán đoán tỉnh tế khéo léo, đáng phải cảm tạ Vậy xin có bài thơ đáp lạt

để thay lời cung khai, dám mong mỉm cười nhận cho)

Khói, nước, gió, hoa tụ họp một nhà,

Hoa cúc mới nở lô nhô trên đường

Người mặc áo trắng đưa rượu đền cho giữa đêm thu

trong sáng (Ù,

Nàng tay áo hồng 2 hát xong bài ca dịu dàng đáng yêu Gặp cảnh đẹp, há nên bỏ qua năm tháng,

Rõ huyển cơ, không to gì việc điểu hòa âm dương

Sông Ngân chưa gỡ được cái án phong tình,

Bắc cầu Ô suông, rồi lại cứ để mỗi người mỗi phương

CHU THICH :

(1) Ngày mùng ọ tháng 9, Dao Tiểm không có rượu uỗng ra bến giậu nhịn ngơ ngác, hổi lầu thầy có người mặc áo trắng tới, đó là người nhà Vương Hoàng sai đưa rượu cho

(a) Ngụy Trọng Tiên và Khầu Lai Công cùng tới chùa Thiểm Giao du ngoạn,

cả hai người đều để thơ Ít lầu sau hai người lại tới thi thay bức sa xanh che

”*' ngoài thơ của Khầu, còn thợ của Ngụy thì bị bụi bám đấy cả Một cô ca kỹ lầy

tay áo phẩy bụi Ngụy nói : + Nều gặp thời cứ cho tay áo hong phy, cba hen

che bức sa' xanh +,

ke hast E,

ee A Be,

AR a we EH,

MLR aes,

cUc THU BACH VINH

Ngô bồi hình than cạnh ÿ thác,

Tư uän my mục thục bình chương

tu ấu đồng khánh phong vân hội, Diều uịnh na trị nhật nguyệt dương

Thiên thập vãng hoàn cô bãi muộn,

Kim lan tiên phả cảm tương phương

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Thú chơi bút mực, đệ đã vụng lại lười, đầu đám khoe hay khoe đẹp Trước đây nhân bài ngẫu tác ở tiệc cúc do ông khởi xướng, thành thử thích cùng ông xướng họa, tính thần phần chần, góp nhặt thành chương thành câu, quên cả khô khan quê mùa, cứ nhì nhằng mong được

ông chỉ bảo Vôn là những bài xuầt phát từ tỉnh cảm thể hiện ra thơ, ngờ

đâu vưi đền thể Tiềp được bút hoa của ðng gửi tới, nói.rõ việc xướng họa của tiên công hai nhàtU, để dạy bảo về chuẩn đích của thơ, lại còn chỉ rõ cải lễ tạo vật tác động đến then máy của thơ, khiển cho đấu mỗi của thơ được thắn diệu Đó thật là một đoạn nghị luận to lớn chỉnh xác, há chắng phải là những hiểu biết sâu sắc về thơ đó sao ? Câm

“phục lời dạy đó, đệ xin nỏi nguyễn vấn, mong òng phù chính Xin

đừng cười)

CHỦ THÍCH :

(1) Chỉ thân phụ của Phan Huy Ích và Ngô Thí Nhậm.

20 ' pu AM NGÂM LỤC

Chưa thầu suốt chôn sâu xa của thơ, chỉ mới tới nhà

ngoài Ú),

Tứ hay, chưa tìm được cầu đẹp bên bờ có Ở),

Cả binh thức lẫn tính thần, bọn ta nương tựa lẫn nhau,

Cặp mắt, đôi mày của văn chương, lây ai làm kẻ phẩm

Thưng thắn; cũng mừng trong hội gió mây, Ngắm, ngằn: nào biết trời trang tươi đẹp

Thơ ca xướng nọa để tạm khuây khỏa nội buồn,

Dam đâu sánh với cuồn nghĩa kim lan của người đời

trước ©), CHU THICH :

(1ì Luận ngữ : Chép lai Khdng Toe bao Tu LQ : + Do đã thăng đường hí, vị nhận

ư thắt đã » Nghia là : Trọng Do mới tới nhà ngoài chưa vào được nhà trang Trong thơ tấc giả mượn ý này để nói khiêm

(3) Ở đây muốn nhắc tới câu thơ + Trỉ đường sinh xuân thảo + (Bờ ao mọc cò guẩn) của Tạ Lĩnh Vận

(3) Kim lan : Theo ¥ cdu tho Phan noi hai vi tién céng truce kia von la tink ban, hiện nay chúng ta tuy là bạn nhưng đầu dám so sánh với hai vị tiễn công trước kia

264 ig)

CÚỦC THU BACH VINH 2h

PHIEN AM:

Sé duyén hoc xd hodn thién đường,

Trúc ảnh tâm :( phù nguyệt đường

Phạm ngữ kỷ thenh giai đạo lý, Jảnh du đảo xứ hữu thiên chương

Đôn nhu tự tin thi vi giao,

Trink edt tu cau dick qui arong

Bdo dét tị trí hà tán tự,

Huyễn huyển vô thể, hựu vê phương

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Bậc đại trượng phu cùng hẹn nhau ở chí khi và lòng

cau đảm, chứ nhao nhao đàm luận phòng có Ích gì Bọn chúng ta thích

cuộc xướng họa này, chẳng qua ta đem tam long gửi vào lời nỏi, cũng như đạo lý thể hiện ở sự vật Lời dạy của thai huynh chỉ vào cái chỗ tương đắc, tới được chỗ Ẩn áo tính vi, đạo chính là & 46, the cũng là như vậy chăng ? Tôi chợt nhớ cảnh thiển Trúc Lâm, vui vi ông phát hiện được

+ Tân thanh +0), Ông sai để tựa ; Tôi tu then quá chậm trễ, song đã ủy

thác cho nhau bằng tầm lòng, mà khôn; chuộng ở ngôn từ, vậy ông có tha thứ cho bay không ? Dám xin nồi họa, mong được xem cho)

Vài gian nhà học, gọi là nhà thiển ®}, Bóng trúc loi thơi rủ trêu ao trăng

Vii «thanh» © chữ nhà Phật tầt cả đều là đạo lý, Cuộc chơi tươi đẹp; đầu cũng có vấn thơ,

CHỦ THÍCH :

cuồn Trúc lắm tông chỉ nguyên thanh, gồm 34 + thanh *, được đồ đệ suy tên là Trúc Lâm đệ tứ tô (Tổ thứ tư phái Trúc Lâãm!

(3} Tác phẩm Trúc Lâm tổng cài nguyễn thana của Ngà Thì Nhậm chỉía cảnh z4 phần, mỗi phần gọt là đột cibanh 4 như rau thánh ©, + Án thai

3 Tied thank +

22 DỤ AM NGAM LUC

Đôn hậu ôn hòa, tự tin trong Kính Thị có lời chỉ giáo, Bến vững tốt lành, nên tìm hiểu vì sao Kinh Dịch qui

dương Ú,

Cuồn sách quí, tôi chưa biết tán dương thé nao,

Vì nó huyến diệu, không bình thể, lai khong phương

hướng

CHỦ THÍCH :

bàn vÉ Dịch thì qui dương khinh ẩm

cuc THU BACH VINH 23

Thu thanh tiêu táp mộng hoàn giác,

Biảu chứng thăng đẳng ta thuộc dương

Lậu tỉnh ÿ bình tẩn đặc củ,

Sâm linh vô hạ chất y phương

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Đêm thu bị bệnh, chợt ngâm thành câu, đếu chép

ra để trình ông phủ chính Ông có vào chấu tâu bảy các việc, nhớ xin cho

tôi được nghỉ Kính mong)

Gin đây, vì dưỡng bệnh, phải khép cửa nhà thơ,

Ai người đưới trăng thưởng thức bở liễu

Ra làm việc, đã hỗ thẹn mình yêu gân sức,

Bị kéo lại, còn chờ người chuyển biểu lên cho

Tiềng thu hiu hắt, nên giấc mộng đã tỉnh lại, Chứng ngoại cảm bốc lên, đo khí tà thuộc dương Giọt đồng lặng lẽ, tựa tình phong nghĩ được câu thơ,

Không còn rảnh rỗi hỏi đền phương thuốc sâm linh

24 DỤ AM NGÀM LỰC

PHIEN AM :

Thiên cô nho gia sán Phật đường,

Mang mang tinh tán, tiệt kỳ đường

Tang phi dat si kp van iv,

Nght thi Nhw Lai biệt điển chương

Thác khởi iạo nguyên đụng nhất phái

Dị khai huyền cốc, phiến quản dương

Trúc lâm khoa phạm “ông lẻ táo, You ;sứ tán thanh bộ tập phương DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Khắp trong trời đầt chỉ có một đạo lý thôi Nó thể

hiện tản mắt trong mọi Sự vật ; nhưng qui tu lại đến chỗ cùng cực thì

vẫn cùng một nguồn góc lớn ay cả, Giáo ly của nhà P:.âU bảo là hư khêng,

mạn mắc, nhưng nó có ở nyoài lý học 4) của nhà nho ta đâu Tập + Nhị

thập tứ thanh » ®! mà thai huynh biến soạn, nhận thức rat la sang suct,

hơa hẳn xưa nay, có lẽ vẫn giữ được đúng nz na xây dựng ngôi chùa tam

giáo w động Nhị Thanh của tiên sông Ở: ta Người đời kiến thức mập

tườ, kể nói lể người nót vỊC t4), tiểu sạc thấu được lễ đó Thai huynh đã nhiều lần bẢo tôi lã+) DÀI tực: zừ chối mã: cũr¿ không được V3y đương phác nghị, khi nào xunE sẽ đệ trình, Nay xin taeQ Các vàn trước, họa thêm

một bài nữa #,bày :ó những điểu tôi biết Nêu những ý huyền điệu có

mắt, bụng nghĩ được mở rộng thê¡n Đó là điểu tôi thiết tha mong mỗi:

CHỦ THÍCH :

(2) Tap « Nh: thap +ư than: | Ture ca tập + Trúc Lam téng chi nguyén thanh + eba Negi Thi Nnam

như nhau và '2 đựng nến ngôi chùa “Tam gián ở động Nhị Thanh tink Lane Sơn iq) Ke nói le, người nội Vịt Truyện Cẻ Hoan ở Nam tứ có cầu - Miệt cọn chín hing Day ines car fit, qua nước Sở, ngườa Sở bảo là con le, qua nước VIỆT; ngưcic Wide Bae da con vit troi, nbirne mo the là con chim héags Go de:

at

người t4 dụng chữ Ð nói ie nan vit Pu những kế nhậu Hết tần,

cUC THU BACH VINH 28

Tir nghin xưa nhà nho vẫn bài bác đạo Phật,

Lờ mờ về nghia lý tỉnh vi cử coi là khác đường

Nều không phải là lời văn kỳ dị của Đại sỉ P),

Hẳn ngỡ là kinh điển riêng biệt của Như Lai 6

Khơi ra nguồn đạo, hòa làm một dòng,

Mở toang hang huyển, thổi tới muôn vật 6), Khoa phạm 4) Trúc Lâm nên in và công bỗ ra,

Để cho âm thanh mới truyền bá khắp mười phương

CHỦ THÍCH :

(x) Dai st: Tiềng xưng hô của nhà Phật để chỉ vị Bổ tát Đây dùng ab goi Ngt

“Thi Nhậm, vì éng thích nghiên cứu Phật học, lại làm quan Đại học si

(a) Như Lai : Tên gọi đức Phật tô ,

26 DU AM NGAM LUC

PHIEN AM:

Hong trấn bản tâu tụ tư đường,

Thê lã gian thảm ký Dự đường

efoc dao tink tinh, tu dink tĩnh, Than quan danh low toi chu chương

Đạa tám mình nguyệt lâm hàn thủy, Nhân sự phù án bạng xích dương,

Trân trọng lan ngôn đông miễn lệ,

Van lat then bị hữu đan phương

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Theo thứ tự của năm tháng t¡i sinh trưởng rồi phát

di dén tau tang); theo ioc thuyét cla Hoang, Lao @! thi lo lang ra: tré lại thanh tinh Hai clung tala an: em rễ với nhau @) từ khi tuổi trẻ, đã

ném trải mùi đời, c.o đến nay râu tóc đã bạc Nzbï lại cảnh quá khứ, di

vào đường ghê sợ, đứng rrên chế liêm nghèo, thực là gập ghénh muér

về, n:ững cái gọi là «tai nạn 2 rất nhiều N::ưng rỗi cái lòng danh lợi cứ nguội lạnh dẫn dần, khác nào lò than đang cỉ:áy được bằng tuyết XÔI vác

Vậy chỉ nên giữ gin tâm t:ần, giảm bớt công việc, để giữ tròn đan: dự phải nhớ đây đủ lời dạy + biết yến, biết lo» 2, phải lên thầu suot Cấu nói +pLi thanh, pai tướng » 1, Vị biết crịu nhấn, lay lo lần:, tát nhiết trong đáy lòng sẽ tuoái mát Đó là chỗ chúng tả tự biểu hơn người khát

chứ có phải tìm tôi trong câu van, loi noi dau Trong tau, thar huyns cc nhắc tôi về việc làm bại tựa, lời lễ rất kuẩn thiết, lai bat dau bang cau « dic

CHẾ THÍCH :

(1) Sình trưởng rổi thụ tầng - Cây côi cư đến mùa xuân thi sinh s61, mua hi

thi lon lén mua thị thí đừng lại, múa đồng thì tiêm tầng, Người tà thương nộ

là ‹ Xuân sinh, hạ trưởng, thụ thụ, đồng tầng », Tác piÀ dùng ý này dé sa ver người ta lục trẻ thị hoạt động, luc già thì nghỉ ngơi

(2) Hoang Lâo : Hoàng #é va Lav tr Nhà Đạo tự nhập hai vì này là tổ củi đạt giáo mình Nền ngươi ra gói học thuyết của Đạo giáo la ào thuykc Hoàng Luậc: V3} Hai anh em rẻ - Dịch chữ + liên kham > trong bai Vi Phan lay em gai Ngo Thi Nham, nén viét nhu vay

mới định, có đình thí mới tiầh được, có tĩnh thì mới yến được có yên thì mờ:

lo lãng, cả biết lạ lạng thì moi hiểu được, làm được -

{5) Phi thành, phí tưởng - Chủ củi nhà Phas

-cuc THUY BACH VINH 27

tuệ thuật trí » 0) để khuyên nhau Điều đó làm tôi tỉnh ngộ mà nói ra đây, xin để chất chính với bậc đạt giả œ) Kinh họa lại mây vấn trước để tổ hoài bão của mình Xin phủ chính cho)

Bồn t4u trong bụi hồng f9, lại họp nhau ở nhÀ này,

Đường đời gian nan, gầp máy đường Diệm Dự 9),

Học đền tính tình, cẩn phải định tỉnh,

Thân dính đanh lợi, rầt đáng lo âu

Long dao ?) như trăng sảng soi xuông nước lạnh, Việc đời như đấm mây nổi ở gần mặt trời (®,

Lời lan ?? mây câu, tran trọng cùng khuyên nhủ nhau,

Cảnh già đền, mùi thiển lại là phương thuộc hay,

DỊCH THƠ :

Ban chen trong dam bur hồng, Duong doi ngup hidm may trong thdc cầu, Tính tình, yên tĩnh là đâu,

Vào vong danh lợi, lo âu là cần

Lòng như đáy nước trăng ngân,

Trò đời như đám mây gần vềng dương

Lời lan khuyên nhà mọi đường,

Mùi thiền âu cũng là phương thuốc thần

ĐỖ NGỌC TOẠI

CHỦ THÍCH :

Mạnh tứ có cầu + Người tr mà có được đức tuệ và thuật trí, thường là ở lúc

tai nan», Trong bức thư của Ngô gửi kèm một bài thơ trước có dẫn câu này lên đâu

lý là đạo tâm, Nó đổi lập với nhân tâm (lòng của người thường), Đạo tầm và nhân tâm xuầt xứ ở thiên + Đại Vũ mỗ + trong Kinh Thư

(6) Đám may ndi & gin mặt trời: Ý nói biền đổi bầt thường Mây nỗi đã là vật

dễ biền đổi, ở gắn mật trời thì sự biển đồi càng nhanh chóng

{?) Lời lan : Lân nói của bạn thần.

Lý đoạn thâu hột, nguyệt doanh đường,

Vật tưởng riểu mã tuyềt tat đường

Bank Trach cém hy Dado Tinh Tiết,

Kink hd do ten Ha Tri Chương

Chat dang có bách lăng sương hậu, Tâm tự nhàn uản phát lĩnh đương

Quán từ đề cụng, gui củ phạm, Khoi tu liêu khuếch thuyết du phương

DỊCH NGHÌA :

(Nguyên đền : Trong bức thư vừa rồi, được thai huynh nói về tủ ¢

sang sudt, đoán trước được việc đời của Đáo Chu công Ở? cùng Lưu Hau’

Ngũ Hé:

Lựu tiẩểu : Tức Trượng Lương, người nước Hắn Khi Hàn bị Tần diệt, để t thủ cho ước, ông theo guấp Hán Cao TỐ, nẠy mớu tính kể, diệt được Tản Se duge phong lA Luu Hin Thấy việc báo thủ đá thành cổ;ø Ảng tiến thoái thi

là đi tu itn.

cuC THU BACH VINH 29

Nuhiép Hau (0, Tôi thầy những sự tích đã quá lầu ay, nay không

hể với tới Chúng ta làm hay nghỉ là phải tùy thời, cốt sao khéng then

rời lòng, không trái với mình, tu dưỡng thành đạo đức, sự nghiệp, đề

thông phụ cái thông mình mà tạo hóa phú cho, là đồ rồi Kính họa theo

may vấn trước, mong được chỉ giáo)

Diu mỗi đạo lý thầy rõ như trăng soi khắp nhà,

Mơ tưởng dục vọng tiêu tan như tuyết rác trên đường Dám mong như Đào Tinh Tiét & Banh Trach ©),

Vẫn muỗn như Hạ T:¡ Chương với Kính hé ©)

Chit như cây bách già đã vượt qua mùa sương L9 ;

Lòng tựa áng mây nhàn đi ra từ phía nam núi

Quân tử giữ mình cho đúng khuôn phép, Cần gì phải"nói những chuyện viểu vòng xa Xôi,

DỊCH THƠ :

Đạo xưa uằn4 uặc, bóng trăng gường, Làng tục lâng lâng, tuyềt mặt đường

Bành Trạch, đám đâu mong Tính Tiềt,

Kinh hỗ, uẫn muôn học Trị Chương

Làng như mây nhạt uừa ra nút,

Chất tựa thông già há ngại sương

Quận từ tiền lui cần đúng mức, Viễn ông chỉ nói chuyện đường trường

ĐỒ NGỌC TOẠI

CHỦ THÍCH :

(4) Nghiệp Hảu : Tên H Lý Bí người nhà Đường là người có tat, qua các triểu vua Huyến Tông, Túc Tông, Đại Tông đều được trọng dụng song bị triểu thắn đèm pha nên phải rút lui, đền đời Tức Tông được phong tước là

Nghiệp hấu

{a) Đào Tỉnh Tiết : Tức Đào Tiểm đời Tần Ông làm quan tt & huyén Banh Trach

chưa đây ba tháng, cho là phải khuầt nhục, bỏ quan về làm ruộng, lầy việc ngẫm

thơ, uỗng rượu thưởng hoa làm vui

(3) Ha Trí Chương : Người đời Đường, làm quan cit thanh liễm Khi cáo lão, được vua cho một phần cái hỏ là Kinh hỗ ại có têo là Giám hối để làm poi

du ngoạn

(4) Cây bách : Miệt giồng cây gỗ rin, mua rét không rụng lá Người ta thường đùng đổi với cây tùng (từng bách) để nói về tiềt kiến trinh.

RRR BAA,

xu$ #4 £Ø #4<#

ig he wh RE,

XL #£ tạ HE + Đị, aie A Bone A,

Kỳ nhất LỘNG NGUYỆT

Ngân thiểm khuy thâu ÿ la đường, Kidu phách dung đụng cánh thủy đường

Ngũ dạ thu thanh thôi lậu tiễn,

Cửu tiêu uấn thát trác thiên chương

Bêi nổi cô ảnh phan nhàn mộng, Liêu lạc tàn huy khiếp tảo đương

Dục hướng nguyệt cung để oán tự,

Nga thư bồn hậu mạc trí phương

(Nguyễn đẫn : Phụng tiềp được quý thơ gửi đền năm bài cằm hoài cha nàng Hồ Dương, tả được cải u trầm của người đẹp, rầt có tính thắn

Thơ có thể nói được nổi niềm ai cán là thể Nhân đó lại bắt chước làm

nim bài Hồ Dương ngũ lộng + (Năm thú đùa của nang Hồ Dương)

CUC THU BACH VINH 31

-

Đem hết ý thương hương, tiếc ngọc điểm xuyết ra từng tổng từng lớp Nều có tay thợ vẽ nào miêu tả được mười cảnh u sầu của nàng Hồ Dương, treo mãy bài thơ của tôi ở trên, đề dành làm một cuôn tranh phong tình quí báu sẽ bán cho các tao nñân xem sao Rat mong thai huynh chỉ giáo)

Bai-? DUA TRANG

Tring bac nhdm vao ngôi nhà gầm vóc,

Anh tring ving vặc, lóng lánh trong ao

Tiếng thu năm canh giục đêm qua nhanh, Sac may chin tang tô điểm bảu trời thêm đẹp

Bóng chiếc bồi hốt, vứt mộng thanh nhàn,

Trăng tàn le lới, sợ nắng ban mai

Muôn tỏ bảy nỗi sấu với cung trăng, Chị Hằng trôn rồi biét tim noi dau !

2173 (x8)

32 DY AM NGAM LYC

Ky nhi LONG HOA Kiém didm hoa nhì nhập hộ đường,

Yên hồng kiểu từ độ hàn đường

Mậng tùy cẩm uyễn đào hoa tity), Vạng đoạn giao nguyên bích thụ chương

Lida liễu phương lan sinh thay cốc,

Y y nhược liễu đới tan dương

Thập niên tính khước nùng hương uị,

Tiển nhị xuyên hoa thải cựu phương

DICH NGHĨA :

Bài HW PUA HOA

Sửa lại cây hoa đem vào trong nhà, Hồng tươi tía thắm vượt qua ao lạnh

Mơ được cười theo hoa đào vườn cầm, Mòn mỗi trông chờ cây đồng thêm xanh

Man mac Jan thom moc trong hang sầu

Lä lơi liễu yều lay ánh chiếu tà

Mười năm bớt bỏ hương vị đậm đà,

Cát nhị xuyên hoa, quên cách thức xưa

CHỦ THÍCH :

() “Thơ của Thôi Hộ đời Đường + Nhân diện bắt trí hà xử khứ, Đảo hoa y cựu

tiều đông phong › Nguyễn Du trong Truyện Kiểu: Trước sau dào thầy bồng

người ¡ Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông

214 (19)

cuUc THU BACH VINH

Điều nhan đã giác tam phân sản,

Dem phục nan tài ngũ thái chương

Loạn ảnh cứu: cô, thuy tác lữ, Lang hoa ban yém 0ị khai dương

Ngận tính nhật phiền tấn ma thúc, Ngoan tần uiên qui, trúc tận phương

_ ĐỊCH NGHĨA :

Bai 111 ĐÙA VỚI GƯƠNG

Vat bau cũ chỉ còn tầm gương trong nhà, Soi khắp cửa số, bàn ghẻ, đền tận bờ nước

Nét mặt điêu tàn, thầy gấy mắt ba phần,

“Trang phục đơn sơ, khó phô được vẻ năm màu

Hoa fu ©) bị che một nổa chưa phô ra ánh dương

Một mảnh thủy tính lau mài luôn,

Đếo hết vành tròn, gọt hết bể vuông

CHỦ THÍCH :

(2) Hoa ầu : Biệt hiệu của chile gương soi

3 = DANL

Cảm cơ thép xuất yÊn nhàn "đường,

Phao trịch thoa thanh vũ giát đường

Chỉ thạch bí tàng nan tần bộc,

Hỏi pản tân tứ lần thành chương

Nhật thim trường tuyền sấu Tây lục,

Phong 46 han chang uc Cdnh dương, Tài thị Chức tính đồng tịch mjch, Khiên Ngưu chữ bạn dịu hà phường

DỊCH NGHĨA :

Bei i PUA VOL NCU DET

Khung cửi dệt gầm bày ra trong nba thanb foi, Tiéng thoi lao nhw mua sam sjp bên ao

Dau kin hon 44 Chi co (), khé hdi thay béi,

Tứ mới của bài + Hồi văn » 2), ngại chấp thành câu ˆ

CHỦ THÍCH :

(1Ở} Hán thư : Trương Khiên đi tìm nguồn sông Hoàng Hà, cưởi bè đi qua một

vũng, thầy có thành quách như châu huyện, trong nhà có cỗ gái ngỗi dệt cửt

lại gặp một chủ chăn trầu bên bở sông Cô gái đệt cửi tăng cho một hòn đá Chỉ

cơ, dùng kế khung cửi, "Trượng Khiên mang về, sáu có đem đền hỏi thầy bét (a) Đời Tân, Đậu Thao đi thủ za, vợ là Tô Huệ đệt bài thơ « HGi Van» vio gảm

ding lên vua dé xin cho ching vb.

4

CHU THICH :

CcUC THU BACH ViNH 35

Ngày kéo đài thêm, buồn trên miễn tây ?, Gió đưa tiếng chuồng lạnh, nhớ lầu Cảnh Dương 3,

Buồn nhất là khi cùng sao Chức Nữ trong cảnh vẳng về,

Sao Ngưu Lang cạnh bên than mác ở phương nào Ÿ

(1] VÉ mùa hạ, mặt trời đi trên đường bạch đạo ở phương Tây, gọi là : Tây lục, ngày về mùa đó kéo đài ra

{z} Tế Vũ Đề có sai treo chuông trên lu ảnh Dương, để cho cung nhắn oghe

tiỀng chuông dậy sớm rnà trang điểm,

35 DY AM NGAM LUC

Cam dich di dm heu Bach tuyet,

Nhân gia cô hậu ký tà đương

Cách lân thày hột cẩm trung thu, Lưu thấy cao sơn tự viễn phương

DỊCH NGHĨA :

Rai P ĐÙA VỚI CÂY ĐÀN

Bồn chốn cuồn mành hing 416 noi nha gam, Gây dây đàn mới vang tới 4o có thơm,

Tiềng trộn rịp hòa với âm điệu trong trẻo thể lương tì,

Ngon tay thon gẩy nên chương thơ yêu điệu !2,

Tithe dong fai trong dai cam con lưu cầu Bạch rayét ©,

Nỗi buồn lễ loi của người gửi trong nắng chiểu Láng giếng, ai hiểu được cải chí trong tiếng dan,

Nước chảy non cao tử phương xa tới

CHỦ THÍCH : '

(ì Thể lương :¡ Ở đây hình dung tiếng thú

(a) Chưzzng thơ yêu digu : Clu trong the Quan thu (Kink Thi): + Yêu điệu thục

aữ, quấn tử bảo cầu » (Người thục nữ yêu điệu, sánh duyên với người quân tử)

{4) Bạch tuyh ; Tên một khúc hát hay, Tổng Nẹrc trả lờ: vua Sở : thích có kệ bái hay trong đái Sinh, mới hát khúc Hạ lý, kouúc Tố chat, thị người họa lại

kể vải nghìn người Đến khi hat khúc Bạch tuyết, có có, rhoẤn thị chỉ côn vải

thi liệu hay dùng hai chỉ Bạch Tuyệt để nói vẻ thơ bay,

cuc THU BACH VINK 31

ae wt ™

eo Be

fiw

PIIÊN AM:

Kỳ nhầu NHÂN THI

Nguyệt nhan kính họa chiều hư đường, Khan dde minh quang triệt chiếu đường

Quề phách đoàn niên thiểm thê điệm ;

Lăng hoa yêm ảnh bút tài chương,

Hung khai phần bích lưu nhân ảnh, -

Lậu tĩnh sa song chuyển nhật đương

An đắc !Ê mi loan phượng hữu, Thu ba giỏn thục lễ 0uăn phương

DỊCH NGHĨA :

(Nguyên dẫn : Trăng, hoa, gương, đẹt, đàn là vật có trễ đùa dỡn: worng béng tổ của trăng, hương thơm của loa, về sắng CÈa ương, thang ấm của đàn của đệt, ®ð là đạo ly klong thể đùa đến được,

Lời chỉ giảa của thai huynh, biện luận cặn kế về đạo lý và kh: vật mà

cha là không thẻ đùa đỡn được Đệ suy ngh.ï mà tìm G1 tidy kica thurc thật sâu xa sắng suối, nghị luận thị bao la rộng lớn, phái chắng (¿ đã đị sau vay Thich học đó ứư Ì Nang Hồ Dương nều nàự biệt tìm tồi, nắm được ˆ

tery ifm trong đạo lý, thông suốt duoc cd thé và dụng, tật nhiên là có

;hê Hnlì, hội được, như ảnh sáng nhận được ở mất, thanh âm nhận được

ở tại, bương taem nhận được ở 1iũi, Nhân được đủ bá cái đẻ, nàng Hồ Dương đem nu¡ững điều thu nhận được ở mắt, tại, môi rỗi thể hiện ra

% lời nội, như vậy thị đemn nha? điểu từm tôi suy nghỉ ở trong lòng thì không diểu gì là khôn thầu triệt, Hà chịn bố bnộc về khí là thứ hình nhị L2 mữa Ơ) 1

CHỈ! THÍCH :

38 DU AM NGAM LUC

‘Cink, cdn ngbi thay nang Hé Duong ba bai tho «tam diac», dang tei mong thai huynh đính chính cho Đó là cùng với bậc hiểu đạo bàn luận, g ¡ là để giúp nàng Hẻ Dương cho xong vụ án)

Bài THO VINH MAT Mặt trăng nhự gương vẽ soi cin nha trong, T1nẫy được ánh sáng soi thầu lòng ao

Bóng quề tròn trặn, con thiểm nhà đẹp 0),

Hoa au lồng lánh, bút vạch nên thơ,

Ánh soi vách phần, giữ lại bóng người,

Đêm Ang “nàn the, chuyển sang ban mai

Lớ= gì lược bạn loan phượng nẳng án ngang mày G),

Lan sóng thu 2) xem kỹ phía lễ mạo văn chương

& 7T THÍCH :

(¡`! Coa điểm nhà đẹp :¥ adi vé dep của bóng tring khi ánh sáng tổa Xuông

mit a

người rầa nhưng đức hanh đáng qui, mỗi khi đưa thức dn cho chỗng đếu đặt

vào khay bưng ngang lông mày để tô ý kinh cần +

(ai Làn sống thu : Chỉ ánh mắt của người phụ nữ đẹp

cuc THU BACH VINH 39

; PHTEN ÂM:

Chức cor- hayén trụ bạn nhàn đường,

Thính đắc thanh âm nhiều kính đường

Hưởng động 6 thoa thiêm tu sac,

Ty điều lục ÿ hiệp ca chương

Thê thanh họa giác để cô điểm,

Tiêu tán kửn tiêu yềt uấn đương

An đắc hòn mình cẩm sắc phả, Phong môn linh đáo tính tình phương

DỊCH NGHĨA :

+

Rai I THO! VINE TAL Cửa dét, tru din ban voi can nha tudnh thoi, , Nee duoc âm thanh quanh quất lỗi nhỏ

Vang déng thoi 64) nd: thém vẻ gầm,

Gidy diéu luc yi) higp vat bai ca

Tò và lạnh lùng kêu trong điểm vắng,

Gió vàng hìu hắt thôi khi bóng c)iểu,

Ước g¡ bản dần sắt cẩm ?? bòa nhịp, ,

Cửa gió đưa lọt những cang tính tình,

CHỦ THÍCH :

{1} Tho 4: Con tho: hình đầu quậ

(2) Lục ÿ : Tiên cây đàn của Tư Mã Tương Như

(3} Sắt cấm : Đàn sắt, đàn cắm vi vei tinh vo ching dim thim Kinh Thi: ¢ Pho

phụ bảo hợp, như cổ sắt cắm + (Vợ chống hòa hợp như gây đàn sắt, đào cấm)

ARE NEA,

Ky tam TY THI

PHIÊN ÂM :

Léng hoa vé lực ÿ thiên đường,

Lưu đắc phương hình nhiễm thầy đường, kiắng nận lục kiểu khuê cóc ưị,

Lý nùng đàa chước thất gia chương

®Đê mê đường thụy lân PÀi từ, Lãnh đẹm mại trang mị The Dương

Aan đắc đồng tâm lan khả khitu, Bằng phong phúc úc nhập sùu: phương

DỊCH NGHĨA :

Bài III THƠ VỊNH MŨI

Không còn sức đùa hoa, tựa ở nhà bên,

Đi lại hương thơm ngằm trai 2o nước,

Hồng non, lục trẻ cậy mùi khuê các,

lý đẹp, đào giòn rạng vé that gia

Giác bài đường mé mệt, đáng thương Phi tử ©),

Kiểu trang sức hoa mai đơn sơ, tô đẹp Thọ Dương GÌ,

Sao được bạn đồng tâm như hươ-g vị hoa lan (?,

Nhờ gió đưa mùi thơm ngất vào cuộc sông

CHỦ THÍCH :

(r) Phi từ : Tức Dương Qui Phi vợ Đường Minh Hoàng Minh Hoàng gọi Phi Phi say rượu chợt thức, vua bảo : Đóa hoa hải đường ngủ chưa đủ giặc hay sao Ï

hoa mai rụng trên trấn, lúc ngủ dậy ghấy không đi

(gì Hoa lan : Chỉ người bạn tôt, tính bạn bè thân ái.

cuc THU BACH VINH 4i

Nhân cơ trùng thác thiệu vấn đường,

Hoe dm, thông thank ude cựu đường

Thién dja dyc tai bang thé trach,

Sơn hà lưu khánh phụng triểu chương

Truy hoan tịch giới thu dung vấn,

hùng Đức tir iim nẹc vi đương

Tư hiểu hí công tung đẹt hiều,

Miễn miễn dink hudn nga vi phương

(Nguyên dân : Nay gắn ngày sinh cóa đăng tiên công “) noi tr đường

cúng tế sực nức hương bo#? Đệ bị cảm, không đền chiếm bải được Xin

theo vẫn trước lãia thơ giau cho chả: màng tới kính hấu, mong xét tới cho)

() Bócag hbe : Ý nói về con cải, Vương Hưu trồng hà cây hòc ở sửa, bảo là : Ba

cây bòe ứng với chức tam cdg, tay + chứa làm, sau con châu t4 tẬt sẽ làm,

42 DY AM NGAM LUC

Tiéc vui vé gap lúc thu muộn,

Dén Sang Đức ( hướng về phía Nam

Nghĩ tới hiều ?? mừng ông đảng là bậc đạt hiểu ©), Lời dạy của tiên công slầy nghĩa làm phương hướng »,

còn mãi truyền

(1) Dén Sing Đức : La tin từ đường thờ gia tiên Ngô Thì Nhậm

(a) Kink Thi, tho He Via: «Vinh ngôn hiều tư, hiểu tư duy tắc» (Luôn luôn nói

tới, nghĩ tới đạo hiều, nghỉ tới đạo hiểu để làm khuôn phép)

Vương và Chu Công là người thầu hiểu đạo hiểu chăng !) Trong bài tac gid rượn từ + đạt biều + để ca ngợi đạa đức Ngô Thì Nhậm.

cUC THU BACH VỊRH 43

PHIEN AM:

Hit phan thao cô [ÿ điện đường, Trì trì thầt lậu xuất ngắn đường

Ngự diễn dạ triệt km liên trúc,

Tư viện tình canh Bạch tuyềt chương

Khoáng thề tạo phùng giao đắc vũ,

Minh đình giảng hoạch phượng mình dương

Yêu ngã huy hào tảo bát phương,

8

(Nguyên dẫn : Kính tiếp thơ của thai huynh gửi tới, bảo rằng lại được gặp gỡ như lẩn trước đây là việc khó, thật là điểu cÂm động đôi với thân đanh bợn ta, khúc Đan đương ( ở trước mặt, muôn nội cảm hoài,

nhân đây làm thơ họa lại, mong được soi xét)

Có phận bút nghiên bước lên cung điện, Tiêng giọt đống trong nhà chẩm chậm vang ra ao bạc

Tiệc rượu vua ban thâu đêm sáng đuộc sen vàng ®),

Ở viện Hàn lâm, suồt ngày họa thơ Bạch tuyết Ö1, Cuộc gặp hiểm có ở đời, như giao long gặp mưa (, Ứng đồi luận bàn trong triểu anh minh ; như phượng

hót phía đông núi ©

Rồng kia ví chẳng sớm tới núi Kinh Son ©,

Ất cần ta vung ngồi bút quét sạch tắm phương

CHỦ THÍCH :

Thing và Diệp Móng ĐẤc cùng xướng họa ở đời Tồng

(a) Dude sen ving : Đèn nền đúc hình hoa sen thắp ở cung điện vua

(3) Bạch tuyết : Vồn là tên một khúc hát hay, sau đùng để chỉ loại văn thơ tuyệt

tác, Xem thêm chủ thích bài 276

(4} Tam Quốc chỉ chép : « Chủ Du dàng sở nói : Lưu Bị không phải con người

bị khuầt phục mãi để cho người ta dùng, sợ rằng cũng như loài giao long, nều gặp mây mưa thì không còn ở trong ao nữa.z

(5) Phượng hót # phia đồng adi: ¥ tho xuất xứ ở cầu : ‹ Phượng hoàng mính

hy, vu bi trigu đương + trong Kink Thi ¥ nói người hiển gặp triểu anb minb

nền được tô bày chính kiên một cách thẳng thần với nhà vưa

(6) ¥ câu thợ nhậc tới việc vua Quang “Trung bùng hà.