Vì vậy, để phát huy tính tích cực của học sinh thì việc sử dụng hình ảnh, video trong dạy học là điều kiện hết sức quan trọng giúp học sinh chiếm lĩnh các giá trị, các chuẩn mực đạo đức,
Trang 1TRONG MÔN GDCD TẠI TRƯỜNG THCS PHÚ LƯƠNG THÔNG QUA HÌNH
ẢNH - VIDEO”
I Đặt vấn đề
Môn GDCD vừa thuộc lĩnh vực khoa học xã hội vừa thuộc lĩnh vực khoa học
tự nhiên, giúp học sinh có được những hiểu biết cơ bản về khoa học GDCD, các ngành nghề có liên quan đến GDCD, khả năng ứng dụng kiến thức GDCD trong đời sống Môn GDCD là một trong môn học quan trọng, góp phần trong việc hình thành năng lực và phẩm chất, hoàn thiện nhân cách cho học sinh Tuy nhiên, một thực trạng rất đáng buồn hiện nay là còn một số lượng không nhỏ học sinh đang quay lưng lại với môn học này Các em ít có hứng thú trong việc học GDCD, cách tiếp cận, học tập môn học vẫn còn thụ động Điều này khiến cho mỗi thầy cô giáo chúng ta rất trăn trở, buộc phải tìm ra giải pháp để giúp các em có hứng thú hơn với môn học nhằm nâng cao hiêu quả giảng dạy Bản thân là giáo viên trực tiếp dạy môn GDCD trong nhiều năm, với kinh nghiệm của mình tôi xin nêu một biện pháp nhằm nâng cao chất
lượng giảng dạy môn GDCD mà tôi đã thực hiện trong thời gian qua, đó là
“Nâng cao hứng thú học tập cho học sinh trong môn GDCD tại trường Trung
học cơ sở phú lương thông qua hình ảnh - video”
II Cơ sở lý luận.
Theo điều 30 khoản 3 Luật giáo dục năm 2019: Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục
Cũng chính lí do đó mà trong quá trình giảng dạy hiện nay, việc sử dụng các phương pháp dạy học đòi hỏi người thầy luôn phải đặt ra cái đích, đó là giúp HS nắm vững kiến thức cơ bản, hình thành phương pháp, kỹ năng, tạo thái độ và động cơ học tập đúng đắn Để từ đó HS có khả năng tiếp cận và chiếm lĩnh những nội dung kiến thức mới theo xu thế của thời đại và giải quyết phù hợp các vấn đề nảy sinh Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy đòi hỏi người giáo viên phải có sự đầu tư nghiên cứu kĩ các phương pháp đó, vận dụng phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng lớp học
Môn Giáo dục công dân có vị trí quan trọng trong nhà trường Trung học cơ sở Môn học cung cấp cho học sinh một hệ thống chuẩn mực lối sống phù hợp với yêu cầu của xã hội ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh biết sống hoà nhập với cuộc sống hiện tại với tư cách là một công dân tích cực và năng động, có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước Từ đó các em thấy rõ trách nhiệm của mình: Luôn luôn có ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp, Pháp luật, biết tự rèn luyện bản thân để trở thành người công dân có ích cho quê hương, đất nước
Trang 2Vì vậy, để phát huy tính tích cực của học sinh thì việc sử dụng hình ảnh, video trong dạy học là điều kiện hết sức quan trọng giúp học sinh chiếm lĩnh các giá trị, các chuẩn mực đạo đức, pháp luật thông qua việc nắm tri thức, thực hành và rèn luyện trong và ngoài giờ học
III Cơ sở thực tiễn
Trước yêu cầu đổi mới của ngành giáo dục, với định hướng “lấy học sinh làm trung tâm” giáo viên cần đa dạng hoá các phương pháp dạy học đảm bảo hiệu quả cao và học sinh tích cực, chủ động trong học tập Muốn làm được điều đó, giáo viên phải là những người tổ chức, điều khiển các hoạt động học tập, hạn chế tối đa sự độc thoại của thầy bằng cách sử dụng hình ảnh, video một cách trực quan, phong phú, tạo
ra sự hấp dẫn trong tiết học, học sinh chủ động tiếp cận đồ dùng dạy học, phân tích, đánh giá từ đó rút ra nội dung bài học Như vậy học sinh có cơ hội tối đa phát triển tính độc lập, sáng tạo, chủ động tiếp thu kiến thức, nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng
Những thuận lợi và khó khăn khi giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Phú Lương
1 Thuận lợi:
Trước hết được sự quan tâm, động viên, tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường, của đồng nghiệp, của các thành viên trong tổ Khoa học xã hội: Ngữ Văn – Sử
- Địa - GDCD
Được học và tham gia các lớp học tập huấn và chuyên đề hàng năm
Cơ sở vật chất của nhà trường phục vụ tốt cho việc giảng dạy
Bên cạnh những thuận lợi đã có cũng còn một số vấn đề khó khăn gây ảnh hưởng đến bộ môn
2 Khó khăn:
Trường Trung học cơ sở Phú Lương nằm trên địa bàn thuộc xã Phú Lương đa
số học sinh là người dân tộc Hơn nữa đa số học sinh là con em nông dân, phụ huynh
ít có điều kiện quan tâm sâu sắc đến việc học cũng như giáo dục đạo đúc của con mình
Bên cạnh đó, nội dung kiến thức ở học kì 2 môn GDCD ở các khối, học sinh được tìm hiểu và giáo dục về các quyền, nghĩa vụ của công dân, các quy định của pháp luật, mang tính chất lí luận, khô khan và khó, trong sách giáo khoa lại không cung cấp được một số hình ảnh liên quan đến bài học nên học sinh thụ động, không
có tích cực, tiết học không gây hứng thú
Trong quá trình dạy học tại trường THCS Phú Lương, tôi nhận thấy có rất nhiều học sinh ít quan tâm, chưa đầu tư thích đáng cho việc học bộ môn Một số học sinh tỏ ra thực sự hờ hững, chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học nếu không được giao nhiệm vụ cụ thể Các em rất ngại đi tìm tư liệu cho bài học, tiếp thu bài một cách thụ động dẫn đến kết quả bài học cũng như chất lượng giảng dạy bộ môn không cao Trong nhiều giờ học các em chỉ học đối phó, tiết học còn trầm, không khí học tập nặng nề
Trang 3Từ cơ sở thực tiễn trên, tôi đã tìm hiểu và nghiên cứu có rất nhiều phương pháp dạy học gây hứng thú, tích cực và giáo dục cho học sinh, nhưng trong biện pháp này của mình, tôi chỉ xin đề cập đến một khía cạnh rất nhỏ trong việc sử dụng đồ dùng, phương tiện, trang thiết bị dạy học đó là “Nâng cao hứng thú học tập cho học sinh trong môn GDCD tại trường THCS Phú Lương thông qua hình ảnh - video”
IV Nội dung biện pháp
1 Sự cần thiết của việc sử dụng hình ảnh và video trong quá trình giảng dạy môn GDCD
Để thực hiện phương pháp dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh, cần có những điều kiện nhất định về giáo viên và các phương tiện trang thiết bị cần thiết trong đó hình ảnh và video có vai trò vô cùng quan trọng
- Hình ảnh ở đây được hiểu là những hình vẽ, tranh ảnh được sử dụng trong quá trình giảng dạy
- Video là những đoạn phim ngắn, những đoạn tư liệu được trình chiếu qua đầu đĩa hoặc máy vi tính
- Hình ảnh và video có chức năng cơ bản là tích hợp, tác động và giáo dục Mỗi hình ảnh hay một đoạn video đều có thể thực hiện 4 chức năng sau :
+ Thông báo hay trình bày thông tin
+ Minh họa, giải thích, mô tả trực quan
+ Tổ chức và tiến hành các hoạt động
+ Lồng ghép giáo dục học sinh
Hình ảnh, video trước hết là để thông báo thông tin, sau đó là để minh họa, giải thích Học sinh quan sát hình ảnh, thu thập và xử lý thông tin qua trao đổi với các bạn
và giáo viên
Hình ảnh và video tác động đến học sinh, gây được phản ứng cho các em và những thắc mắc, câu hỏi của các em đặt ra cho giáo viên và các bạn Giáo viên tiếp nhận, xử lý các câu hỏi của học sinh, như vậy đã tác động lần nữa đến suy nghĩ và hành động của các em khiến các em nảy ra những ý tưởng về những điều đã trình bày, tiến hành trao đổi ý kiến với các bạn, với giáo viên
Ví dụ để dạy bài: “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên” (GDCD lớp 7)
mở đầu bài học giáo viên có thể cho học sinh xem một số hình ảnh hoặc đoạn video
về tình trạng phá hoại rừng và những hậu quả của nó, từ đó trong đầu học sinh sẽ có thắc mắc: “Tại sao họ lại phá hoại rừng? Tình trạng đó mà cứ diễn ra hậu quả sẽ như thế nào?” Từ đó học sinh có thái độ với việc làm đó đồng thời liên hệ được trách nhiệm của nhà nước và trách nhiệm của bản thân mình Qua những hình ảnh, video
đó, giáo viên cũng giáo dục được cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
https://www.youtube.com/watch?v=SJEwm0pDmDk
Trang 4Hình ảnh và video được sử dụng như vậy trở thành phương tiện đa chiều hay gọi là đa phương tiện, lúc đó hiệu quả sử dụng hình ảnh và Video được xem là tối ưu nhất
- Việc sử dụng hình ảnh và video có tác dụng :
+ Tạo điều kiện để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, loại trừ khuynh hướng dạy chay làm cho các giờ học khô khan, mang tính lý thuyết, áp đặt đối với học sinh
+ Làm tăng tính hấp dẫn đối với nội dung học tập, gây hứng thú học tập ở học sinh
+ Làm cho việc học trở nên dễ dàng hơn, thuận lợi hơn Các hình ảnh và video
là nguồn cung cấp các chất liệu để học sinh khai thác nội dung học tập một cách tích cực, tự giác
Hình ảnh và video phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn GDCD là vô cùng đa dạng, phong phú Giáo viên có thể lấy từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau như:
- Qua băng, đĩa hình
- Qua sách vở, báo chí
- Hình ảnh, video mà giáo viên, học sinh tìm kiếm, thu thập được qua mạng Internet (chính thống, mang tính giáo dục)
- Giáo viên và học sinh trực tiếp chụp, quay video có liên quan đến bài học
2 Việc sử dụng hình ảnh và video trong dạy học bộ môn phải tuân theo những yêu cầu nhất định.
Mỗi hoạt động dạy học được xây dựng trên cơ sở vận dụng một phương pháp dạy học cụ thể, có phương tiện dạy học phù hợp để hỗ trợ cho hoạt động đó Vì vậy
sử dụng hình ảnh và video dạy học phải đúng lúc, đúng chỗ, kịp thời, tránh lạm dụng đưa ra một cách tuỳ tiện, như vậy tiết học mới đạt hiệu quả
Một yêu cầu rất quan trọng là hình ảnh và video phải có tác dụng kích thích học sinh tư duy, suy nghĩ, tìm tòi, không phải chỉ như một phương tiện minh hoạ nội dung bài học Khi sử dụng hình ảnh và video là giáo viên cung cấp cho học sinh những chất liệu cần thiết để học sinh tìm tòi, tự kiến tạo tri thức, kỹ năng trên cơ sở làm việc với nguồn thông tin từ các hình ảnh và video mà giáo viên trình bày, giới thiệu, học sinh có nhận xét, đánh giá về nội dung, tính chất sự việc, rút ra kết luận, bài học cần thiết
Trang 53 Nguyên tắc của việc sử dụng hình ảnh và video trong giảng dạy môn GDCD
3.1 Sử dụng hình ảnh
Hình ảnh phải “sát” và phù hợp với nội dung bài học
Hình ảnh được sắp xếp, tạo hiệu ứng khoa học, lô-gíc phù hợp với nội dung
Số lượng hình ảnh vừa đủ không gây “nhiễu”
Đảm bảo tính thẩm mĩ của hình ảnh
Ví dụ: Khi dạy chủ đề: Lễ độ và lịch sự, tế nhị (GDCD 6) giáo viên có thể lấy hình ảnh minh họa trong sách giáo khoa hoặc những hình ảnh trong cách ứng xử giao tiếp với mọi người
https://www.google.com.vn/search
Việc sử dụng được những hình ảnh như vậy học sinh rất dễ nắm bắt kiến thức,
dễ nhớ, dễ vận dụng được vào thực tiễn tiết học rất sinh động, sôi nổi, hứng thú thu hút học sinh
3.2 Sử dụng video
Việc sử dụng video phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
Video phải thật sự phù hợp, đúng trọng tâm
Không nên quá dài vì tiết học có giới hạn về thời gian
Chất lượng hình ảnh và âm thanh phải đảm bảo rõ, nét
Nguồn cung cấp chính thống hoặc không có nhiều sự tranh cãi hay bàn luận về video đó
Ví dụ: Khi dạy bài: Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí (GDCD 9) giáo viên có thể cho học sinh xem hình ảnh hoặc đoạn video về các hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả từ các hành vi đó gây ra Qua đó, học sinh ý thức được nếu không chấp hành tốt các quy định của pháp luật khi tham gia giao thông sẽ gây nguy hiểm cho mình và cho người khác, đồng thời cũng bị pháp luật xử phạt vì vi phạm luật ATGT
https://www.youtube.com/watch?v=tg0_HF5bKBA
Trang 6Việc sử dụng hình ảnh và video trong quá trình giảng dạy môn GDCD có tác dụng và hiệu quả rất lớn Những giờ học trở nên sinh động hơn rất nhiều khi các em được xem hình ảnh và video Học sinh sôi nổi và hào hứng hơn, giáo viên tự tin hơn khi lên lớp
Tuy nhiên, không phải bài học nào, tiết học nào chúng ta cũng có thể sử dụng được hình ảnh – video để giảng dạy
V Hiệu quả thực hiện của việc áp dụng biện pháp trong thực tế dạy học
(có minh chứng cụ thể)
Thực tế giảng dạy của tôi ở trường THCS Phú Lương trong khi sử dụng hình ảnh và video, tôi đã nhận ra được hiệu quả của nó so với những tiết học chỉ phấn và bảng trắng
Kết quả khảo sát trước khi áp dụng Kết quả khảo sát sau khi được áp dụng
+ Chỉ những học sinh khá, giỏi mới chịu
khai thác thêm hình ảnh trong sách giáo
khoa
+ Học sinh trung bình, yếu ít tập trung
chưa trả lời được những câu hỏi theo
yêu cầu bài học
+ Không hứng thú với phương pháp làm
việc theo nhóm, hoặc làm việc theo kiểu
để đối phó với giáo viên
+ Chưa đọc qua bài mới do vậy thụ động
trong học tập
+ Học sinh hứng thú, tích cực xây dựng bài hơn trong giờ học
+ Học sinh tích cực, tự giác tìm hiểu, khai thác các câu hỏi và hình ảnh trong sách giáo khoa
+ Học sinh chủ động tìm tòi những kiến thức bên ngoài có liên quan đến bài học + Học sinh biết nhận xét, đánh giá bản thân qua các hành vi cụ thể trong đời sống hàng ngày
+ Lớp học sôi nổi, tiết học nhẹ nhàng hơn, học sinh nắm vững về nội dung kiến thức của bài học
tra trong những năm học gần đây của các khối, lớp trường THCS Phú Lương, tôi cảm thấy học sinh có sự tích cực, hứng thú với môn học, đồng thời cũng nâng cao được chất lượng bộ môn
* Bảng so sánh kết quả năm chưa áp dụng và năm áp dụng
Năm học chưa áp dụng Năm học áp dụng
2018 - 2019 2019 -2020 2020 -2021 2021-2022
VI Kết luận
Trang 7- Để đảm bảo cho việc dạy và học môn GDCD đạt hiệu quả cao, tôi xin có một
số kiến nghị, đề xuất như sau:
- Bộ GD – ĐT cần cung cấp, in ấn thêm hình ảnh, video của môn học nhiều hơn, các tài liệu tham khảo có liên quan đến bộ môn để giáo viên có thêm tư liệu sử dụng khi lên lớp
- Bộ GD – ĐT có hướng dẫn thống nhất và cụ thể cho những tiết thực hành ngoại khóa để giáo viên tiến hành dạy các tiết đó được thuận lợi và đạt hiệu quả tốt hơn
- Phòng giáo dục cần có những hội thảo chia sẻ kinh nghiệm trong dạy học môn GDCD
Trên đây là những kinh nghiệm của tôi trong quá trình dạy học Bước đầu đã thu được các kết quả khả quan khi ứng dụng cách dạy học trên Tuy nhiên, đây chỉ là kinh nghiệm của cá nhân, trong biện pháp này còn nhiều hạn chế mong nhận được sự góp ý, xây dựng của các đồng chí, đồng nghiệp để công tác giảng dạy của bản thân đạt hiệu quả cao hơn
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
NGƯỜI VIẾT
Nguyễn Thị Hòa
