GIÁO án dạy THÊM NGỮ văn lớp 8 buổi 11

*Thảo luận nhóm :Các tình huống không nên nói giảm nói tránh _ Khi cần phê bình nghiêm khắc, nói thẳng, nói đúng mức độ sự thật.. Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt

Trang 1

Ngày soạn: 24/11/2022 Ngày dạy:

Tuần 12:

Buổi 11:

ÔN TẬP BIỆN PHÁP TU TỪ: NÓI QUÁ, NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

I Mục tiêu cần đạt :

1 Kiến thức:

-Giúp hs củng cố, khắc sâu kiến thức về BPTT nói quá, nói giảm nói tránh

2 Kỹ năng:

- Rèn kĩ năng thực hành, vận dụng lý thuyết vào các bài tập cụ thể

3 Thái độ, phẩm chất

- Phê phán những lời nói khoác, nói sai sự thật

- Biết nhận ra những phẩm chất tốt đẹp của các nhân vật văn học để áp dụng vào cuộc

sống

4 Định hướng năng lực

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề

-Năng lực sáng tạo

-Năng lực giao tiếp

-Năng lực hợp tác

II Tiến trình lên lớp

1 Ổn định tổ chức

2 Ôn tập

Tiết 1: Ôn tập BPTT Nói quá, nói giảm nói tránh

A Hệ thống lại kiến thức đã học (5-10 phút)

B1:Chuyển giao nhiệm vụ học tập

HS hoạt động cá nhân (3 phút)

? Thế nào là nói quá? Cho VD?

B2: Thực hiện nhiệm vụ (theo yêu

cầu và hướng dẫn)

B3: Báo cáo kết quả

B4: Đánh giá kết quả thực hiện

I Nói quá

- Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức

độ, qui mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng tăng sức biểu cảm

VD: Con giận bằng con ba ba Đêm nằm nó gáy cả nhà phát kinh

Trang 2

nhiệm vụ:

GV nhận xét đánh giá

GV gọi HS phân tích các ví dụ để hệ

thống lại kiến thức đã học

Ví dụ:

_ Con dạo này lười lắm ( Thiếu tế

nhị )

_ Con dạo này chưa được chăm lắm

( Tế nhị, nhẹ nhàng, tránh nặng nề )

Ví dụ:

Ông cụ đã chết rồi

=> Ông cụ đã quy tiên rồi

Ví dụ:

Bài thơ của anh dở lắm

=> Bài thơ của anh chưa được hay

lắm

Ví dụ:

Anh còn kém lắm

=> Anh cần phải cố gắng hơn nữa

Ví dụ

Lão làm bộ đấy! Thật ra thì lão chỉ

tẩm ngẩm thế, nhưng cũng ( ) ra phết

chứ chả vừa đâu: lão xin tôi một ít bả

chó [ ]

*Thảo luận nhóm :Các tình huống

không nên nói giảm nói tránh

_ Khi cần phê bình nghiêm khắc, nói

thẳng, nói đúng mức độ sự thật

_ Khi cần thông tin chính xác, trung

thực

*GV Hướng dẫn cụ thể phần kĩ năng

phân tích qua luyện tập

II Nói giảm, nói tránh

1 Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển

2 Tác dụng của nói giảm nói tránh:

- Tránh cảm giác đau buồn, ghê sợ, nặng nề

3 Các cách nói giảm nói tránh

a Sử dụng từ đồng nghĩa, đặc biệt là các từ Hán Việt

b Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa

c Dùng cách nói vòng:

d Dùng cách nói trống (tỉnh lược)

4 Các trường hợp sử dụng nói giảm nói tránh:

- Khi muốn tránh cảm giác đau buồn, ghê

sợ, thô tục, thiếu lịch sự

- Khi muốn tôn trọng người đối thoại với mình ( ng-ười có quan hệ thứ bậc xã hội, tuổi tác cao hơn)

- Khi muốn nhận xét một cách tế nhị, lịch

sự, có văn hoá để người nghe dễ tiếp thu ý kiến góp ý

II Cảm thụ cái hay (giá trị nghệ thuật ) của cách nói giảm nói tránh trong tác phẩm văn học:

_ Đặt nó trong hoàn cảnh giao tiếp cụ thể (quan hệ thứ bậc xã hội, tuổi tác, tâm trạng của người nói, người nghe, )

_ Xem xét trong văn bản, tác giả đã tạo ra phép nói giảm nói tránh bằng những từ ngữ nào, bằng cách nào

_ Đối chiếu với những cách nói thông thường có thể dùng trong trường hợp giao

Trang 3

tiếp đó để thấy được tác dụng của cách diễn đạt này và dụng ý của tác giả

B Luyện tập : Tiết 2, 3

1.BT 1: HS hoạt động cá nhân

Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý

nghĩa của chúng

- GV nhận xét phần trình bày của hs

- GV: sửa bài cho HS, nêu đáp án

Bài tập 1-SGK T102

a sỏi đá cũng thành cơm: thành quả của

lao động gian khổ, vất vả, nhọc nhằn; niềm tin vào bàn tay lao động

b đi lên đến tận trời: Vết thương không

có nghĩ lí gì, không phải bận tâm

c thét ra lửa: kẻ có quyền sinh, quyền

sát đối với người khác

BT 2: HS hoạt động nhóm bàn

Điền các thành ngữ thích hợp vào chỗ

trống?

BT 3: HS hoạt động cá nhân

Đặt câu với các thành ngữ dùng biện

pháp nói quá đã cho?

BT 4: Tổ chức cho HS thi tìm theo

tổ- trò chơi tiếp sức

a.chó ăn đá, gà ăn sỏi

b.bầm gan tím ruột

c.ruột để ngoài da

d.nở từng khúc ruột

e.vắt chân lên cổ

Đặt câu với thành ngữ:

a.Nàng có vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng

thành.

b.Đoàn kết là sức mạnh dời non lấp biển.

c Công việc lấp biển vá trời ấy là công

việc của nhiều đời

d Những chiến sĩ mình đồng da sắt đã

chiến thắng

e.Mình nghĩ nát óc mà vẫn chưa giải được

bài toán này

Trang 4

Tìm 5 thành ngữ so sánh có dùng biện

pháp nói quá?

BT6: HS thảo luận theo nhóm bàn

GV đọc cho HS nghe câu chuyện cười

“ Con rắn vuông”

Phân biệt biện pháp tu từ nói quá với

nói khoác?

a.Ngáy như sấm

b.Trơn như mỡ

c.Nhanh như cắt

d.Lúng túng như gà mắc tóc

e.Lừ đừ như ông từ vào đền

- Giống nhâu: Nói quá và nói khoác đều là phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của

sự vật, hiện tượng

- Khác nhau:

+ Nói quá là biện pháp tu từ nhằm mục đích nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm

+ Còn nói khoác nhằm làm cho người nghe tin vào những điều không có thực Nói khoác là hành động có tác động tiêu cực

-

Bài tập 5.Thay các từ ngữ in đậm

bằng các từ ngữ đồng nghĩa để thể

hiện cách nói giảm nói tránh trong các

câu sau:

a Anh cứ chuẩn bị đi, bà cụ có thể

chết trong nay mai thôi.

b Ông ta muốn anh đi khỏi nơi này.

c Bố tôi làm người gác cổng cho nhà

máy

d Ông giám đốc chỉ có một người đầy

tớ.

e Cậu ấy bị bệnh điếc tai, mù mắt.

g Mẹ tôi làm nghề nấu ăn.

Bài 5:

a Anh cứ chuẩn bị đi, bà cụ có thể chết

trong nay mai thôi

-> Thay bằng từ “đi”, (“mất”…)

b Ông ta muốn anh đi khỏi nơi này.

-> Thay bằng cụm từ “không muốn nhìn thấy anh nữa”

c Bố tôi làm người gác cổng cho nhà máy.

-> Thay bằng từ “bảo vệ”

d Ông giám đốc chỉ có một người đầy tớ.

-> Thay bằng từ ngữ “giúp việc” ( “thư ký”)

e Cậu ấy bị bệnh điếc tai, mù mắt.

-> Thay bằng “khiếm thính”, “khiếm thị”

g Mẹ tôi làm nghề nấu ăn.

-> Thay bằng “nội trợ” (“đầu bếp”)

GV phát phiếu, HS làm bài cá nhân - GV chốt kiến thức

Trang 5

Bài tập 6.

Bài 6: Tìm các biện pháp nói giảm nói

tránh ở các câu sau và cho biết hiệu

quả sử dụng chúng

a Nửa chừng xuân thoắt gẫy cành

thiên hương

(Nguyễn Du)

b Bác đã lên đường, theo tổ tiên.

(Tố Hữu)

c Bỗng loè chớp đỏ

Thôi rồi, Lượm ơi!

( Tố Hữu)

d Ông mất năm nào? Ngày độc lập,

Buồm cao đỏ sóng bóng cờ sao

Bà về năm đói làng treo lưới,

Biến động, Hòn Mê giặc bắn vào

( Mẹ Tơm, Tố Hữu)

a Nửa chừng xuân thoắt gẫy cành thiên hương

(Nguyễn Du)

-> Nói về cái chết khi còn quá trẻ, tuổi đang xuân, đẹp -> giảm bớt sự đau buồn, thể hiện tình cảm xót thương cho số phận của người con gái trẻ bất hạnh

b Bác đã lên đường, theo tổ tiên.

(Tố Hữu)

-> Nói về cái chết -> giảm bớt sự đau buồn, cái chết nhẹ nhàng như 1 chuyến đi xa

c Bỗng loè chớp đỏ

Thôi rồi, Lượm ơi!

( Tố Hữu)

-> Lượm đã hi sinh -> tránh gây cảm giác đau buồn, cái chết diễn ra đột ngột khiến tác giả hết sức sửng sốt, bất ngờ…

d Ông mất năm nào? Ngày độc lập,

Buồm cao đỏ sóng bóng cờ sao

Bà về năm đói làng treo lưới,

Biến động, Hòn Mê giặc bắn vào

( Mẹ Tơm, Tố Hữu)

- Nói đến cái chết -> tránh gây cảm giác đau buồn

Bài tập 7 : Phát hiện phép nói tránh

trong đoạn trích sau đây và cho biết vì

sao chị Dậu lại nói như vậy

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

_ Thôi u không ăn để phần cho con.

Con chỉ được ăn ở nhà bữa nay nữa

thôi U không muốn ăn tranh của con.

Con cứ ăn thật no, không phải nhờng

nhịn cho u.

( Ngô Tất Tố )

Đáp án:

Đáng lẽ chị Dậu phải nói: “U đã bán con

cho nhà cụ Nghị để lấy tiền nộp sưu rồi”,

nhưng vì sự thật quá phũ phàng đối với đứa

con nên chị phải nói tránh: “Con chỉ được

ăn ở nhà bữa nay nữa thôi”.

Trang 6

II Dặn dò: - Ôn bài, nhớ kiến thức cơ bản

Ngày tháng năm 2022

Phó hiệu trưởng

Nguyễn Thị Ngọc

Tiêu đề	Ôn Tập Biện Pháp Tu Từ: Nói Quá, Nói Giảm Nói Tránh
Người hướng dẫn	P. T. S. Nguyễn Văn A
Trường học	Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2022
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	6
Dung lượng	41,16 KB