Anh (chị) hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TIỂU LUẬN MÔN XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT Đề tài: Anh Chị hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN MÔN

XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

Đề tài:

Anh (Chị) hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại (Bài làm có ít nhất 5 điều luật của các văn bản

pháp luật được trích dẫn).

Ngày, tháng, năm sinh : 16/09/2002

Hà Nội, 06/2022

MỤC LỤC

ng

I Lý do, tính cấp thiết của đề tài 3

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 3

II Mối liên hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật 4 2.1 Những điểm tương đồng và khác biệt giữa pháp luật và chuẩn mực đạo

đức

4

2.2 Pháp luật và đạo đức có mối liên hệ mật thiết, tác động qua lại, ảnh

hưởng lẫn nhau

4

2.2.1 Tác động của pháp luật tới chuẩn mực đạo đức 4 2.2.2 Tác động của chuẩn mực đạo đức tới pháp luật 6 III Liên hệ thực tiễn hiện nay 7

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM

KHẢO

8

MỞ ĐẦU

I Lý do, tính cấp thiết của đề tài

Hồ Chủ tịch đã từng khẳng định tầm quan trọng của giá trị đạo đức “Có tài mà

không có đức là người vô dụng” Tuy nhiên hiện nay, khi bước sang cơ chế thị trường,

pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập các quan hệ kinh tế, vì thế phần nào những giá trị chuẩn mực đạo đức đang dần bị xem nhẹ và bị đẩy xuống hàng thứ yếu, nó đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật cộng đồng Vì muốn tìm hiểu sâu về mối quan hệ của chuẩn mực đạo đức với pháp luật và nghiên cứu hướng giải quyết thực trạng trên nên em xin phép được chọn đề tài nghiên

cứu “Anh (Chị) hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho

ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại”.

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích: Phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể

về lĩnh vực pháp luật thương mại

Nhiệm vụ: Để hoàn thành mục đích nghiên cứu đề tài, em đã tiến hành nhiệm vụ sau:

- Cơ sở lí luận về pháp luật, chuẩn mực đạo đức, mối quan hệ giữa giữa chúng

- Cơ sở pháp lý bằng các văn bản luật giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức

- Liên hệ thực tiễn việc vận dụng mối quan hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, nêu ra những mặt tích cực, hạn chế và đề xuất giải pháp khắc phục hạn chế

III Giả thuyết nghiên cứu

Nếu Nhà nước và nhân dân nhận thức được vai trò của đạo đức trong mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật, thực hiện tốt, truyền bá cho mọi người hiểu và thực hiện theo thì sẽ tránh được những hậu quả, xã hội trở nên văn minh và tốt đẹp hơn

IV Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích và diễn giải (giải thích đối tượng, tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân, đề xuất biện pháp)

- Phương pháp thu thập thông tin (nghiên cứu tài liệu)

NỘI DUNG

I Khái niệm

Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo mục đích, định hướng của nhà nước 1

Chuẩn mực đạo đức là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi đối với hành vi xã hội của con người, trong đó xác lập những quan điểm, quan niệm chung về công bằng và

1 Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, tr.212

bất công, về cái thiện và cái ác, về lương tâm, danh dự, trách nhiệm và những phạm trù khác thuộc đời sống đạo đức tinh thần của xã hội 2

II Mối liên hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật

2.1 Những điểm tương đồng và khác biệt giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức

2.1.1 Điểm tương đồng:

Pháp luật và chuẩn mực đạo đức bao gồm những quy tắc xử sự chung gồm những quy phạm xã hội: là khuôn khổ những chuẩn mực để hướng dẫn cách xử sự cho mọi người trong xã hội; là tiêu chuẩn để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con người; đặt ra cho tất cả các chủ thể tham gia vào quan hệ xã hội do chúng điều chỉnh Chuẩn mực đạo đức và pháp luật mang tính quy phạm phổ biến, chúng tác động đến các cá nhân tổ chức trong xã hội, tác động đến hầu hết các lĩnh vực trong đời sống Pháp luật và đạo đức phản ánh sự tồn tại của xã hội; là kết quả của quá trình nhận thức đời sống và chịu sự chi phối, đồng thời tác động lại đời sống kinh tế xã hội

2.1.2 Điểm khác biệt:

Con đường hình thành pháp luật thông qua hoạt động xây dựng pháp lý của nhà nước; trong khi đó đạo đức được hình thành một cách tự do, do nhận thức cá nhân Hình thức thể hiện của chuẩn mực đạo đức rất đa dạng gồm dạng không thành văn

(truyền miệng, phong tục ) và dạng thành văn (kinh, sách, ) Pháp luật biểu hiện

dưới dạng hệ thống của văn bản quy phạm pháp luật

Đạo đức do con người ý thức hành vi nên sẽ tự điều chỉnh hành vi đó vì vậy hành vi đạo đức có tính bền vững Pháp luật là sự cưỡng bức cá nhân phải thay đổi hành vi của

mình vì thế nó không bền vững bởi có thể lặp lại nếu “vắng bóng” pháp luật.

Biện pháp thực hiện của pháp luật được bảo đảm thông qua cơ quan lập pháp, tư pháp ; còn chuẩn mực đạo đức được đảm bảo bằng lương tâm của con người

Pháp luật tác động tới mọi tổ chức và cá nhân có liên quan trong xã hội, còn đạo đức tác động tới các cá nhân trong xã hội Pháp luật có tính hệ thống và có những quan hệ

xã hội điều chỉnh mà đạo đức không điều chỉnh, đạo đức không có tính hệ thống Pháp luật thể hiện ý chí nhà nước, đạo đức thể hiện ý chỉ của một cộng đồng dân cư xã hội

2.2 Pháp luật và đạo đức có mối liên hệ mật thiết, tác động qua lại, ảnh hưởng lẫn nhau

2.2.1 Tác động của pháp luật tới chuẩn mực đạo đức

Trong xã hội có giai cấp, mỗi giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau đều có quan niệm đạo đức của riêng mình nên có nhiều loại quy phạm đạo đức tồn tại và chúng có tác động qua lại với nhau Pháp luật luôn phản ánh đạo đức của giai cấp cầm quyền và phản ánh quan điểm của các giai cấp khác nhau do có sự tác động qua lại giữa các giai

2 Giáo trình Xã hội học pháp luật, tr.207

cấp Giai cấp cầm quyền khi xây dựng và thực hiên pháp luật buộc phải tính đến yếu

tố đạo đức nhằm khiến pháp luật thể hiện ý chí chung của mọi tầng lớp trong xã hội

Ví dụ 1: Trong hoạt động thương mại, ai cũng mong muốn được tự do buôn bán mà

không bị đè ép “ma cũ bắt nạt ma mới” từ các bên cạnh tranh Đó thể hiện ý chí chung

của mọi người trong dây chuyền hoạt động thương mại, vì thế mà Nhà nước đã lưu ý

đến vấn đề này, điển hình ở Khoản 1 và 2 Điều 11 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi

bổ sung 2017) về nguyên tắc tự do, tự thỏa thuận trong thương mại đã cho thấy: “1.

Các bên có quyền tự do thoả thuận không trái với các quy định của pháp luật, thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội để xác lập các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hoạt động thương mại Nhà nước tôn trọng và bảo hộ các quyền đó.

2 Trong hoạt động thương mại, các bên hoàn toàn tự nguyện, không bên nào được thực hiện hành vi áp đặt, cưỡng ép, đe doạ, ngăn cản bên nào.” 3

Ví dụ 2: Việc giám định thương mại những năm phong kiến còn khá hạn chế, một

phần do những quy định về giám sát trong các lĩnh vực nhất là thương mại chưa được

để ý nhiều Hiện nay, với mong muốn của nhân dân về quyền lợi công bằng nên việc

giám định đã được đưa vào ngay tại Khoản 2 và 3 Điều 3 Nghị định 20/2006/NĐ-CP (sửa đổi bổ sung bởi nghị định 125/2014/NĐ-CP) quy định chi tiết luật thương mại

về kinh doanh dịch vụ giám định thương mại: “2 Dịch vụ giám định thương mại được

thực hiện theo nguyên tắc độc lập, khách quan, khoa học và chính xác.

3 Không được thực hiện dịch vụ giám định thương mại trong trường hợp dịch vụ giám định thương mại đó có liên quan đến quyền lợi của chính doanh nghiệp giám định và của giám định viên.” 4

Mặc dù chịu sự tác động của đạo đức và các quy phạm xã hội khác, nhưng pháp luật

có tác động mạnh mẽ đối với đạo đức Pháp luật có thể loại bỏ các chuẩn mực đạo đức

đã lỗi thời, cải tạo các chuẩn mực đạo đức, góp phần tạo nên những chuẩn mực đạo đức mới sao cho phù hợp với tiến bộ xã hội

Ví dụ 3: Trong thời kỳ phong kiến, quyền lợi của giai cấp thống trị luôn là tuyệt đối,

việc “chỉ cho quan châu đốt lửa, không cho dân chúng thắp đèn”cho thấy quyền lợi

người dân hầu như không có, nhưng hiện nay quyền và lợi ích của người dân được nâng cao, những quan điểm sai lầm được thay thế, điều đó được minh chứng phần nào

qua Nguyên tắc bảo vệ lợi ích chính đáng của người tiêu dùng tại Điều 14 Luật Thương Mại 2005 ( sửa đổi 2017):“ 1 Thương nhân thực hiện hoạt động thương mại

có nghĩa vụ thông tin đầy đủ, trung thực cho người tiêu dùng về hàng hoá và dịch vụ

mà mình kinh doanh và phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin đó.

3 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi, bổ sung 2017)

Nghị định 20/2006/NĐ-CP (sửa đổi bổ sung bởi nghị định 125/2014/NĐ-CP ) quy định chi tiết luật thương mại về kinh doanh dịch vụ giám định thương mại

2 Thương nhân thực hiện hoạt động thương mại phải chịu trách nhiệm về chất lượng, tính hợp pháp của hàng hoá, dịch vụ mà mình kinh doanh.” 5

Mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật là mối quan hệ tác động qua lại,

hỗ trợ và bổ sung cho nhau trong quá trình điều chỉnh hành vi của con người Chuẩn mực đạo đức có phạm vi điều chỉnh các quan hệ xã hội rộng hơn, còn pháp luật có phạm vi điều chỉnh sâu hơn Đôi khi định hướng đạo đức muốn thực hiện phổ biến trong xã hội thì phải thông qua các quy phạm pháp luật Có thể thấy rằng, ở một số khía cạnh nhất định pháp luật có ưu thế hơn so với chuẩn mực đạo đức

Pháp luật không chỉ ghi nhận các chuẩn mực đạo đức mà còn là phương tiện duy trì, bảo vệ và phát triển chuẩn mực đạo đức một cách hữu hiệu bởi vì khi được nhà nước thừa nhận, chúng được nhà nước đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp mang tính quyền lực nhà nước Pháp luật giữ gìn và phát huy những giá trị đạo đức của dân tộc, ngăn chặn sự thoái hóa, xuống cấp của đạo đức

2.2.2 Tác động của chuẩn mực đạo đức tới pháp luật

Chuẩn mực đạo đức là nền tảng tinh thần để thực hiện các quy định của pháp luật Khi xây dựng và ban hành pháp luật, nhà nước không thể không tính tới các quy tắc chuẩn mực đạo đức Nhiều quan điểm đạo đức được thể chế hoá trong pháp luật, nhiều quy tắc đạo đức phù hợp với ý chí của nhà nước được thừa nhận trong pháp luật

Ví dụ 4: Chẳng hạn như trong Điều 112 Luật cạnh tranh 2018 về chính sách khoan

hồng: “ Doanh nghiệp tự nguyện khai báo giúp Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia phát

hiện, điều tra và xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm quy định tại Điều

12 của Luật này được miễn hoặc giảm mức xử phạt theo chính sách khoan hồng ” 6

vì về mặt đạo đức “đánh kẻ chạy đi không ai đánh người chạy lại”, đây là một hình phạt mang đầy tính giáo dục và nhân văn vừa để răn đe, động viên họ khi “vấp ngã”.

Những quan niệm, quy tắc đạo đức trái với ý chí của nhà nước sẽ trở thành tiền đề

để hình thành nên những quy phạm thay thế chúng Những quan niệm, quy tắc đạo đức được thừa nhận trong pháp luật góp phần làm cho pháp luật được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, tự giác hơn, bởi vì ngoài những biện pháp của nhà nước, chúng còn được đảm bảo thực hiện bằng thói quen, bằng lương tâm và niềm tin của mỗi người

Ví dụ 5: Có thể thấy rằng sự trung thực, niềm tin và chữ tín trong kinh doanh

thương mại là vô cùng quan trọng, nó góp phần không nhỏ vào thành công của doanh

nghiệp “Một lần mất tín, vạn lần mất tin”, điều này được thể hiện trong Khoản 2 Điều 5 Luật cạnh tranh 2018: “Hoạt động cạnh tranh được thực hiện theo nguyên

tắc trung thực,

5 Luật Thương Mại 2005 ( sửa đổi 2017)

6 Luật cạnh tranh 2018

công bằng và lành mạnh, không xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, của người tiêu dùng.” 7

Ý thức đạo đức cá nhân có tác động mạnh mẽ đến việc thực hiện pháp luật Người

có ý thức đạo đức cao hầu như trong mọi trường hợp đều nghiêm chỉnh thực hiện pháp luật Còn đối với những người có ý thức đạo đức thấp thì thái độ tôn trọng pháp luật, ý thức tuân thủ pháp luật cũng không cao, họ dễ có các hành vi vi phạm pháp luật

III Liên hệ thực tiễn hiện nay

Hiện nay, vị trí của pháp luật và chuẩn mực đạo đức ngày càng được nhìn nhận đúng đắn bởi được nhà nước xây dựng dựa trên các quan điểm đạo đức của nhân dân, pháp luật vừa thể hiện tư tưởng, đạo đức truyền thống dân tộc vừa thể hiện được ý chí, nguyện vọng của nhân dân Hệ thống pháp luật Việt Nam phản ánh khá rõ nét tư tưởng nhân đạo, một tư tưởng đạo đức cơ bản của nhân dân ta 8 Đạo đức trong xã hội

đã thực sự hỗ trợ, bổ sung cho pháp luật, tạo điều kiện cho pháp luật được thực thi nghiêm chỉnh trong đời sống Pháp luật góp phần quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy các quan niệm đạo đức tốt đẹp, ngăn chặn sự thoái hoá xuống cấp của đạo đức Thực tế, mối quan hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức ở nước ta vẫn còn tồn tại một số hạn chế như trong một số trường hợp, ranh giới điều chỉnh giữa đạo đức và pháp luật chưa rõ ràng hay là trong xã hội nhiều quan niệm, tư tưởng đạo đức cổ hủ, lạc hậu vẫn còn tồn tại mà chưa bị ngăn chặn đúng mức cần thiết Ví dụ như tư tưởng gia trưởng, thói cá nhân chủ nghĩa, dẫn đến đạo đức trong xã hội xuống cấp là nguyên nhân chính làm gia tăng các vi phạm pháp luật

* Giải pháp khắc phục những hạn chế:

Nhà nước ta cần xác định rõ những quan điểm đạo đức tích cực phù hợp với xã hội hiện tại để đưa vào pháp luật, phải nhận thức sâu sắc vai trò của đạo đức với pháp luật trong việc thúc đẩy sự phát triển tiến bộ của xã hội Bên cạnh đó, cần phải nâng cao ý thức đạo đức nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ - tương lai của đất nước, nâng cao giáo dục, giữ gìn và phát huy những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc

KẾT LUẬN

Qua phân tích trên phần nào đã làm sáng rõ được tầm quan trọng của chuẩn mực đạo đức và pháp luật Chuẩn mực đạo đức và pháp luật có mối quan hệ biện chứng với nhau; là thước đo về sự phát triển của xã hội Một xã hội có nền tảng đạo đức tốt sẽ là

cơ sở để pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh và tự giác, từ đó góp phần vào quá trình hoàn thiện và phát triển nước nhà, điều đó là bàn đạp vững chắc để xây dựng một

xã hội ngày càng công bằng, phát triển, văn minh

7 Luật cạnh tranh 2018

8 Xem thêm tại Phụ lục 1

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

* Tài liệu

1 Lê Thị Tuyết Ba, Vai trò của pháp luật đối với việc hình thành và phát triển ý thức đạo đức ở nước ta hiện nay

2 TS.Ngọ Văn Nhân, Xã hội học pháp luật, Nxb Hồng Đức, Hà Nội, 2012 (Pháp luật

và các đặc trưng cơ bản của pháp luật: trang 170 - 177; Chuẩn mực đạo đức và mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật: trang 216 - 222)

3 ThS Nguyễn Văn Năm, Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức, Tạp chí Luật học số 4/2006

4 Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội

5 Nghị định 20/2006/NĐ-CP (sửa đổi bổ sung bởi nghị định 125/2014/NĐ-CP ) quy định chi tiết luật thương mại về kinh doanh dịch vụ giám định thương mại

6 Luật thương mại 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

7 Luật cạnh tranh 2018

* Link tham khảo

1 https://thegioiluat.vn/bai-viet-hoc-thuat/bai-tap-hoc-ky-xa-hoi-hoc-phap-luat-moi- quan-he-giua-chuan-muc-phap-luat-va-chuan-muc-dao-duc-9472/, truy cập 02/06/2022

2 https://andrews.edu.vn/van-de-dao-duc-kinh-doanh/ , truy cập 02/06/2022

3 https://text.123docz.net/document/2825576-phan-tich-moi-quan-he-giua-chuan- muc-phap-luat-va-chuan-muc-dao-duc-thong-qua-mot-vai-vi-du-cu-the.htm,truy cập ngày 02/06/2022

4 https://trangluanvan.com/moi-lien-he-giua-phap-luat-va-chuan-muc-dao-duc/ , truy cập ngày 02/06/2022