(SKKN HAY NHẤT) vận DỤNG sơ đồ tư DUY TRONG GIẢNG dạy CHƯƠNG sự điện LI CHO đối TƯỢNG học SINH TRUNG BÌNH KHỐI 11

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG GIẢNG DẠY CHƯƠNG SỰ ĐIỆN LI CHO ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH TRUNG BÌNH KHỐI 11 Người thực

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG GIẢNG DẠY CHƯƠNG SỰ ĐIỆN LI CHO ĐỐI TƯỢNG HỌC

SINH TRUNG BÌNH KHỐI 11

Người thực hiện: Lê Thị Hương

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Hóa học

MỤC LỤC Phần 1: Mở đầu……… Trang 1

1.1 Lí do chọn đề tài……… 1

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 1

1.3 Đối tượng nghiện cứu……….… 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 1

Phần 2 :……… Nội dung………2

2.1 Cơ sở lí luận……… 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm………… 2

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề……… 2

2.3.1 Một số hướng dẫn khi tạo sơ đồ tư duy……….… 2

2.3.1.1 Phương pháp lập sơ đồ tư duy có thể vận dụng “Phương pháp ghi chép hiệu quả” ……….…… 2

2.3.1.2 Những thành phần cấu tạo nên một sơ đồ tư duy……….3

2.3.2 Cấu trúc sơ đồ tư duy……….3

2.3.3 Hoạt động dạy học với sơ đồ tư duy………3

2.3.3.1 Hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ tư duy 3

2.3.3.2 Một số lưu ý khi vẽ sơ đồ tư duy……….…….4

2.3.3.3 Một số lưu ý khi giáo viên sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học……… 5

2.3.4 Thiết kế sơ đồ tư duy phần kiến thức chương “Sự điện li” lớp 11 chương trình cơ bản……….……… 5

2.3.4.1 Thiết kế sơ đồ tư duy bài “sự điện li”……… ……5

2.3.4.2 Giới thiệu một số phần mềm vẽ bản đồ tư duy thông dụng …… ……6

2.3.4.3 Một số sơ đồ tư duy cho bài được giáo viên thiết kế sẵn bằng phần mềm ……….………….………7

2.3.4.4 Một số sơ đồ tư duy do học sinh thiết kế……….……… 12

2.3.4.5 Một số lưu ý khi học sinh học bằng sơ đồ tư duy………. 16

2 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường……….17

Phần 3: Kết luận và Kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

Tài liệu tham khảo

Phụ lục………

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Trong năm học 2020-2021, các giáo viên đã được tập huấn, bồi dưỡngthường xuyên qua các module Việc học tập, bồi dưỡng đã giúp ích rất nhiềucho tôi trong việc đổi mới phương pháp dạy học, với xu hướng dạy học lấy họcsinh làm trung tâm nhiều thầy cô đã sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy Sơ

đồ tư duy là công cụ lý tưởng cho việc giảng dạy Sơ đồ tư duy giúp giáo viêntập trung vào vấn đề cần trao đổi cho học sinh, cung cấp một cái nhìn tổng quan

về chủ đề mà không có thông tin thừa Học sinh cũng được tiếp nhận tin mộtcách tổng quan và chính xác nhất chính vì vậy mà hiệu quả của giờ dạy sẽ đượctăng lên Với thời gian chưa dài vận dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn hóahọc bản thân tôi thấy có nhiều mặt tích cực Học sinh nắm kiến thức bài học mộtcách chủ động hơn, không khí hoạt động của học sinh trong các giờ học sôi nổi,tính sáng tạo của học sinh được phát huy Có thể khẳng định đây là một biệnpháp để nâng cao chất lượng dạy học

Từ lí do trên, tôi mạnh dạn đưa ra đề tài “VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY

TRONG GIẢNG DẠY CHƯƠNG SỰ ĐIỆN LI CHO ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH TRUNG BÌNH KHỐI 11” với mong muốn góp một phần nhỏ vào việc

đổi mới phương pháp dạy học Đây chỉ là những ý kiến chủ quan của bản thântôi rút ra được trong quá trình giảng dạy Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiếncủa ban giám hiệu, hội đồng khoa học nhà trường và các đồng nghiệp giúp tôi cóđược phương pháp dạy học phần này tốt hơn

1.2 Mục đích nghiên cứu

thu bài học chương “Sự điện li", rộng hơn nữa là toàn bộ chương trình hóa học trung học phổ thông

duy

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Với đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi vận dụng trong quá trình giảng dạy chương Sự điện li – Lớp 11B3 của trường THPT Triệu Sơn 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu

phần mềm tin học

dụng cho từng bài và cho luyện tập chương “Sự điện li”

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail1.com

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Sơ đồ tư duy còn gọi là bản đồ tư duy, lược đồ tư duy được sáng tạo bởiTony Buzan…đây là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ýtưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức… bằng cách kết hợpviệc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tíchcực và đặc biệt đây là sơ đồ mở nên việc thiết kế sơ đồ là theo mạch tư duy củamỗi người Ưu điểm của sơ đồ tư duy là dễ nhìn, dễ viết nên kích thíchhứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh – Phát huy tối đatiềm năng ghi nhớ của bộ não Thông thường chúng ta ghi chép theotừng hang chữ khiến chúng ta khó hình dung tổng thể vấn đề, còn sơ đồ

tư duy tập trung rèn luyện cách xác định chủ đề rõ rang, sau đó pháttriển ý chính và ý phụ một cách logic, từ đó phát huy tối đa tiềm năng ghinhớ của bộ não

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

tượng học sinh khoảng 60% là học sinh trung bình, tôi nhận thấy có rất nhiều học sinh chưa biết cách

học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ

học thuộc lòng, học vẹt một cách máy móc, thuộc nhưng không nhớ được kiếnthức trọng tâm hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức có liênquan với nhau

chưa tự giác học tập, chưa có động cơ học tập Trong giờ học thiếu sự tập trung chú ý, bài tập về nhà

không chịu làm, học trong tình trạng đối phó

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Một số hướng dẫn khi tạo bản đồ tư duy

2.3.1.1 Phương pháp lập sơ đồ tư duy có thể vận dụng “Phương pháp ghi chép hiệu quả” - Tác giả Stella Cottrell đã tổng kết.

Phương pháp ghi chép hiệu quả Một số sai lầm học sinh thường hay

mắc phải.

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

- Sử dụng màu sắc để ghi.

2.3.1.2 Những thành phần cấu tạo nên một sơ đồ tư duy

đường nối từ trung tâm dày hơn, có hệ thống và bắt đầu ốm dần khi toả ra xa

ý để bao quát các nhánh của bản đồ

2.3.2 Cấu trúc sơ đồ tư duy

2.3.3 Hoạt động dạy học với sơ đồ tư duy

2.3.3.1 Hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ tư duy

nhiều khó khăn Do đó, giáo viên phải có những hướng dẫn thật rõ ràng về lí thuyết sơ đồ tư duy cho các

em hiểu

sơ đồ tư duy đẹp Còn đối với các em học sinh không có năng khiếu

thì giáo vên nên hướng dẫn các em chỉ cần tạo ra một sơ đồ tư duy có thể hiệnmàu sắc là được.

- Đối với mỗi tiết học giáo viên có thể tổ chức theo các hoạt động sau:

Hoạt động 1: Học sinh lập sơ đồ tư duy theo nhóm hay cá nhân với gợi ý

của giáo viên Giáo viên có thể giao cho học sinh tự tìm kiếm kiến thức bằngviệc tự mình thiết kế một sơ đồ tư duy trước ở nhà

Hoạt động 2: Học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên báo cáo,

thuyết minh về sơ đồ tư duy mà nhóm mình đã thiết lập

Hoạt động 3: Học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện sơ đồ

tư duy về kiến thức của bài học đó Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tàigiúp học sinh hoàn chỉnh sơ đồ tư duy, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học

Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một sơ đồ tư duy mà giáo viên đã

chuẩn bị sẵn hoặc một sơ đồ tư duy mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh,cho học sinh lên trình bày, thuyết minh về kiến thức đó

Có thể tóm lược tổ chức hoạt động dạy học với sơ sơ đồ tư duy như sau:

2.3.3.2 Một số lưu ý khi vẽ sơ đồ tư duy

chung một kiểu sơ đồ tư duy, giáo viên chỉ nên chỉnh sửa cho học sinh về mặt kiến thức, góp ý thêm về

đường nét vẽ, màu sắc và hình thức (nếu cần)

học sinh có thể gạch chéo, đánh dấu cộng, hay chấm bi trong đó – rất

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail5.com

mới mẻ và tốn ít thời gian Ngoài ra, vẽ nhiều nhánh cong hơn là đường thẳng

để tránh sự buồn tẻ, tạo sự mềm mại, cuốn hút

- Trên mỗi nhánh học sinh chỉ viết một, hai từ khóa Khi đó, học sinh sẽviết

rất nhanh và khi đọc lại, não của học sinh sẽ được kích thích làm việc để nối kếtthông tin và nhờ vậy, thúc đẩy năng lực gợi nhớ và dần dần nâng cao khả năng ghi nhớ

và hệ thống kiến thức đã học trong môn học hóa học, đặc biệt là khi kết thúc bài hoặc ôn tập Sơ đồ tưduy cũng giúp các học sinh và các thầy cô tiết kiệm thời gian làm việc ở nhà và trên lớp rất nhiều với cácphần mềm sơ đồ tư duy trên máy tính học sinh có thể làm tại nhà và gửi Email cho các thầy cô chấm, sửabài trước khi lên lớp

2.3.3.3.Một số lưu ý khi giáo viên sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học.

Phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy Kết quả đạt được

- Giáo viên sử dụng khi kiểm tra bài cũ - Giúp giáo viên kiểm tra được cả

cách liên hệ để giới thiệu bài mới

- Sử dụng sơ đồ tư duy khi dạy bài mới - Giúp học sinh chọn lọc các thông tin

hiểu của mình từ đó cả giáo viên vàhọc sinh phải tham gia vào quá trìnhdạy học tích cực hơn, sự tập trung chú

ý cao hơn nên hiệu quả học tập đượccải thiện

- Sử dụng bản đồ tư duy để củng cố kiến - Giúp học sinh tự tin hơn, kiến thức

học sinh đỡ vất vả hơn khi ôn thi

2.3.4 Thiết kế sơ đồ tư duy phần kiến thức chương “Sự điện li” lớp 11 chương trình cơ bản

2.3.4.1 Thiết kế sơ đồ tư duy bài “sự điện li”

Việc thiết kế giáo án cho mỗi tiết dạy có những hoạt động tương tự nhausau đây tôi chỉ giới thiệu một bài mang tính chất giới thiệu

Đặc điểm của bài này là học sinh đã có khái niệm về dòng điện và sự dẫnđiện được học ở các lớp dưới Do đó, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh một

số hoạt động sau đây

Nội dung hoạt Cách thực hiện Hiệu quả của các hoạt

Hoạt động 1: Mở đầu bài học, giáo viên có - Hoạt động này giúp học

duy

- Phát triển được năng lực

- Quan sát thí nghiệm, nhận xét,

riêng của từng học sinh vềrút ra kết luận và hoàn thiện vào

trí tuệ, hệ thống hóa kiến

sơ đồ tư duy?

thức, khả năng hội họa…

Hoạt động 2: - Cho một vài học sinh hoặc đại - Hoạt động này giúp giáo

thuyết trình trước đôngngười, giúp các em tự tinhơn, đây cũng là một trongnhững điểm cần rèn luyệncủa học sinh nước ta hiệnnay

Hoạt động 3: - Tổ chức cho học sinh thảo luận, - Tạo không khí hoạt động

cao hứng thú học tập củahọc sinh

Hoạt động 4: - Giáo viên cho học sinh lên bảng - Hoạt động này giúp học

thức bằng một

ở bìa), hoặc sơ đồ tư duy mà các

em vừa thiết kế và cả lớp đãchỉnh sửa, hoàn thiện

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail7.com

2.3.4.2 Giới thiệu một số phần mềm vẽ bản đồ tư duy thông dụng

2.3.4.3 Một số Sơ đồ tư duy cho bài được giáo viên thiết kế sẵn bằng phần mềm

- Sơ đồ tư duy “Sự điện li”

- Sơ đồ tư duy “Phân loại chất điện li”

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail8.com

- Sơ đồ tư duy bài “Axit, Bazơ, muối”

- Sơ đồ tư duy về “muối”.

MnS…Không + FeS, , ZnS, , Ag 2 S, , CuS, , PbS, ,

- Sơ đồ tư duy bài " Sự điện li của nước, pH,chất chỉ thị axit bazơ":

- Sơ đồ tư duy bài " Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li"

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail11.com

Sơ đồ tư duy tổng kết chương “Sự điện li”

Axit mạnh

HCl ; H 2 SO 4 ; HNO 3 ;

HClO 4 ; HI, HBr

Bazơ mạnh Ca(OH) 2 ; Ba(OH) 2 ; NaOH; KOH

Hầu hết các muối: NaCl;

+ Tính chất

2.3.4.4 Một số sơ đồ tư duy do học sinh thiết kế

Sơ đồ tư duy của học sinh: Lê Ngọc Mạnh - Lớp 11B3

Sơ đồ tư duy của học sinh: Nguyễn Thị An – Lớp 11B3

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail14.com

Sơ đồ tư duy của học sinh: Hà Đình Đức – Lớp 11B3

- Sơ đồ tư duy về hệ thống bài tập cơ bản chương “Sự điện li” của học sinh: Lê Đình Vinh – Lớp 11B3 sử dụng phần mềm để xây dựng.

Bài toán thuận: cho H+,

Tính pH của hỗn hợp

axit mạnh tác dụng với

hỗn hợp bazơ mạnh

Tính khối lượng kết

UAN VAN CHAT LUONG downloadhợp:dungaddịchluanvanchat@agmailkiềm.

2.3.4.5 Một số lưu ý khi học sinh học bằng sơ đồ tư duy

Phương pháp học hiện nay của nhiều Phương pháp học theo sơ đồ tư duy

học sinh

+ Nghe thầy cô giảng, ghi chú lại bài+ Không ôn lại bài

Vì vậy tới kì thi rất mệt mỏi, vất vả,

Thành quả: Thông qua cách vẽ sơ

tốn nhiều thời gian để học bài

đồ tư duy trong học tập điều thu được

là những kiến thức đã ăn sâu vào trongtrí nhớ của học sinh vì vậy khi tới

kỳ thi rất nhẹ nhàng trong việc ôn tập

vì lượng kiến thức đã được chia nhỏquá trình học của học sinh

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail17.com

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Trong năm học 2020– 2021, tôi đã áp dụng đề tài trên cho lớp 11B3, tôinhận thấy học sinh chủ động, tích cực chiếm lĩnh kiến thức và đặc biệt đã huyđộng được tất cả các học sinh tham gia xây dựng bài, đối với những học sinh íttham gia các hoạt động thì đây chính là cơ hội để các em thể hiện năng lực củabản thân, từ đó giáo viên tiếp cận để kịp thời uốn nắn cũng như động viên họcsinh, giúp các em hứng thú học tập Mặt khác khi sử dụng sơ đồ tư duy trongdạy học thì học sinh có tư duy mạch lạc, hiểu vấn đề một cách logic, khoa họcchứ không phải học thuộc lòng và từ đó học sinh sẽ nhớ bài lâu hơn nên họcsinh đạt kết quả cao trong các kì thi, chất lượng học sinh yếu và trung bình củalớp 11B3 được nâng lên rõ rệt

Kết quả thu được khi tôi cho 2 lớp 11B3 và lớp 11B4 làm bài kiểm tratrong thời gian 45 phút, với năng lực hai lớp là như nhau thì kết quả kiểm tra 45phút của chương “sự điện li” thu được như sau:

Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học còn giúp các em tự tin thể hiện cácnăng lực riêng của mỗi cá nhân, giúp các em không chỉ sử dụng sơ đồ tư duytrong học tập mà có thể sử dụng sơ đồ tư duy để lập kế hoạch học tập, phấn đấuđạt được ước mơ của bản thân

Với bản thân tôi qua lần nghiên cứu này giúp tôi nâng cao thêm đượcchuyên môn Đây cũng là một tài liệu thật sự bổ ích không chỉ cho học sinh, màcòn cho cả những đồng nghiệp của tôi Qua đây có thể phát triển rộng và sâuhơn nữa

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail18.com

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1 Kết luận

Với tính cấp thiết của đề tài và những mục đích nhiệm vụ đặt ra, tôi đã tiến hành nghiên cứu và giải quyết được một số nội dung sau:

chủ động chiếm lĩnh kiến thức và yêu thích môn học hơn

3.2 Kiến nghị.

Với sở giáo dục: Cần có những biện pháp thúc đẩy đưa những sáng kiến

kinh nghiệm hay vào áp dụng rộng rãi trong các trường THPT

Với nhà trường: Cần đưa những sáng kiến kinh nghiệm hay của các giáo

viên trong tỉnh vào thư viện nhà trường, để thầy cô và nhất là học sinh có điềukiện tiếp cận nguồn tài liệu phục vụ cho quá trình dạy và học

Là một giáo viên còn trẻ nên chưa có nhiều kinh nghiệm nên trong quátrình làm chắc chắn còn nhiều thiếu sót, tôi hy vọng nhận được nhiều ý kiếnđóng góp của cấp lãnh đạo, đồng nghiệp để tôi có thể hoàn thiện và mở rộng đềtài, nghiên cứu sâu và giải quyết được nhiều vấn đề hơn trong các lần nghiêncứu sau

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG Thanh Hóa, ngày 21 tháng 5 năm 2021

ĐƠN VỊ Tôi xin cam đoan đây là SKKN của

mình viết, không sao chép nội dungcủa người khác

Lê Thị Hương

DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH

NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC

CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

Họ và tên tác giả: Lê Thị Hương

Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên – Trường THPT Triệu Sơn 1

Cấp đánh giá

Kết quả xếp loại

dụng cân bằng hóa học trong

đời sống, trong sản xuất

dung dịch kiềm

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

TÀI LIỆU THAM KHẢO

6.Bản đồ Tư duy trong công việc – Tony Buzan – NXB Lao động – Xã hội