(SKKN HAY NHẤT) sử dụng bảng gợi ý trong dạy học môn địa lý THPT năm học 2020 2021

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các địa phương, cơ sở giáo dục tiếptục đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học và vận

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ LỢI

SỬ DỤNG BẢNG GỢI Ý TRONG DẠY VÀ HỌC

MÔN ĐỊA LÝ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

NĂM HỌC : 2020 - 202 1

Giáo viên : Phạm Bích Hường

Thanh Hóa , tháng 5 năm2021

0UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

PHẦN I : MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, đặc biệt là Nghị quyếtTrung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoátrong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhậpquốc tế, giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đang thực hiện đổi mớiđồng bộ các yếu tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, thiết

bị và đánh giá chất lượng giáo dục

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các địa phương, cơ sở giáo dục tiếptục đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học và vận dụng kiến thức, kỹ năng của

học sinh theo tinh thần Công văn số 3535/BGDĐT- GDTrH ngày 27/5/2013

về áp dụng phương pháp "Bàn tay nặn bột" và các phương pháp dạy học tíchcực khác; đổi mới đánh giá giờ dạy giáo viên, xây dựng tiêu chí đánh giá giờdạy dựa trên Công văn số 5555/BGDĐT- GDTrH ngày 08/10/2014 của BộGDĐT; đẩy mạnh việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, các phương phápthực hành, dạy học theo dự án trong các môn học; tích cực ứng dụng công

nghệ thông tin phù hợp với nội dung bài học; tập trung dạy cách học, cách

nghĩ; bảo đảm cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng và định hướng thái độ, hành vi cho học sinh; chú ý việc tổ chức dạy học phân hoá

phù hợp các đối tượng học sinh khác nhau; khắc phục lối truyền thụ áp đặt

một chiều, ghi nhớ máy móc; tăng cường tổ chức dạy học thí nghiệm thực hành của học sinh Việc đổi mới phương pháp dạy học như trên cần

-phải được thực hiện một cách đồng bộ với việc đổi mới hình thức tổ chức

dạy học Cụ thể là:

Đa dạng hóa các hình thức dạy học, chú ý các hoạt động trải nghiệm sángtạo, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong tổ chức dạyhọc thông qua việc sử dụng các mô hình học kết hợp giữa lớp học truyền thôngvới các lớp học trực tuyến nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí cũng như tăngcường sự công bằng trong việc tiếp cận các dịch vụ giáo dục chất lượng cao

Ngoài việc tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập ở

trên lớp, cần coi trọng giao nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh học tập ở nhà,

ở ngoài nhà trường.

1UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi nhận thấy việc hướng dẫn họcsinh tự học, tự khai thác các thông tin trong SGK phục vụ cho việc tìm hiểu kiếnthức, nhằm đạt được mục tiêu của bài học là rất quan trọng Việc làm này sẽthuận lợi hơn nếu người dạy có một bộ (hệ thống) công cụ gợi ý, để hướng dẫnhọc sinh trong từng bài học cụ thể, trong từng nhiệm vụ học tập Qua việc đã sửdụng các bảng gợi ý trong giảng dạy, tôi nhận thấy có thể sử dụng bảng gợi ýtrong giao nhiệm vụ học tập cho học sinh Cách làm này bản thân tôi đã thựchiện trong nhiều năm cũng như đã thấy nhiều đồng nghiệp áp dụng trong các bàigiảng của mình Với SKKN này tôi mong muốn được cùng tổng hợp, trao đổi,chia sẻ, nhân rộng, làm phong phú thêm cách thức tổ chức dạy học,để việc dạy

và học môn Địa lí đạt kết quả tốt hơn

2 Tình hình nghiên cứu:

+ Về phía giáo viên: Trong quá trình giảng dạy địa lí cấp THPT, giáo viên

đã sử dụng nhiều phương pháp dạy học, trong đó phương pháp theo đổi mới sửdụng công cụ gợi ý cho học sinh là phù hợp với tình hình Thực hiện Nghị quyếtĐại hội Đảng lần thứ XI, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày

4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

+ Về phía học sinh: Chưa thực sự chăm học và chú ý trong vận dụng công

cụ gợi ý này, nhiều em còn ngại kẻ bẳng và chỉ trình bày theo ý từ đó dẫn tớikhó nhìn, khó học nên không đạt kết quả cao

Từ thực tiễn trên tôi nhận thấy đề tài có ý nghĩa lí luận và thực tiễn cấp bách

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: học sinh lớp 10, 11, 12 Trường THPT Lê Lợi

- Phương pháp nghiên cứu: điều tra, phân tích, nhận xét, tổng kết, đánh giá

- Giới hạn phạm vi nghiên cứu: việc sử dụng bảng gợi ý trong dạy kiếnthức mới trên lớp, trong giao nhiệm vụ học tập về nhà, trong tiết ôn tập hệ thốngkiến thức (tại lớp)

4 Mục đích:

Tổng kết, phân tích, chia sẻ kinh nghiệm về một cách làm, cách hướngdẫn học sinh học tập, góp phần tiếp tụcthực hiện đổi mới phương pháp, hìnhthức dạy học

2UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

PHẦN II: NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG CỦA NỘI DUNG/GIẢI PHÁP CẦN NGHIÊN CỨU:

1 Cơ sở lý luận:

Lý luận về phương pháp dạy học đã chỉ rõ: Hoạt động học của học sinh

bao gồm các hành động với tư liệu dạy học, sự trao đổi, tranh luận với nhau và

sự trao đổi với giáo viên Hành động học của học sinh với tư liệu hoạt động dạyhọc là sự thích ứng của học sinh với tình huống học tập đồng thời là hành độngchiếm lĩnh, xây dựng tri thức cho bản thân mình Hoạt động của giáo viên baogồm hành động với tư liệu dạy học và sự trao đổi, định hướng trực tiếp với học

sinh Giáo viên là người tổ chức tư liệu hoạt động dạy học, cung cấp tư liệu

nhằm tạo tình huống cho hoạt động của học sinh Dựa trên tư liệu hoạt động

dạy học, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động của học

sinh với tư liệu học tập và định hướng sự trao đổi, tranh luận của học sinh với nhau.

Trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh vừa nắm được trithức mới, vừa nắm được phương pháp lĩnh hội tri thức đó, phát triển tư duy tíchcực, sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, pháthiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh

Như vậy, phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa,

tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát

huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính

tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo

viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động Phương pháp dạyhọc tích cực nhấn mạnh việc lấy hoạt động học làm trung tâm của quá trình dạyhọc, nghĩa là nhấn mạnh hoạt động học và vai trò của học sinh trong quá trìnhdạy học, khác với cách tiếp cận truyền thống lâu nay là nhấn mạnh hoạt độngdạy và vai trò của giáo viên Mặc dù có thể được thể hiện qua nhiều phươngpháp khác nhau nhưng nhìn chung các phương pháp dạy học tích cực đều cónhững đặc trưng cơ bản sau:

- Dạy học là tổ chức các hoạt động học tập của học sinh: Trong phươngpháp dạy học tích cực, học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập dogiáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mìnhchưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp

3UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

đặt Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động.

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Các phương pháp dạyhọc tích cực coi việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ làmột biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học

Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện chongười học có được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho

họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập

sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, cần phải nhấn mạnh mặt hoạt động học trongquá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự họcchủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tựhọc ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáoviên

- Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trongmột lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng đều tuyệtđối thì khi áp dụng phương pháp tích cực phải có sự phân hóa về cường độ, tiến

độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành mộtchuỗi hoạt động độc lập Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúcphải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợpgiữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung

- Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò: Trongquá trình dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận địnhthực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiệnnhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Trong phương pháptích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kỹ năng tự đánh giá để tựđiều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện, tạo môitrường để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau

Trong dạy học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là ngườitruyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn cáchoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung họctập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu của chươngtrình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ "nhàn" hơn nhưngtrước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều sovới kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp

4UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạtđộng tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh.

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong học tập cũng như trong cuộc sống, kỹ năng tự học của mỗi ngườiluôn được chú trọng hình thành và phát triển để ngày càng thành thạo Tự họcnhư thế nào, đây không phải là một khẩu hiệu mà là một quá trình tự rèn luyện.Tuy nhiên, vai trò của thầy cô trong việc hướng dẫn học sinh tự học rất quan

trọng (tự học có định hướng) Các công thức, bảng gợi ý, sơ đồ, đường dẫn

trong mỗi bài học, mỗi hoạt động học có thể coi là một công cụ hướng dẫn họcsinh tự học hiệu quả, góp phần rèn luyện kỹ năng tự học, học tập suốt đời

II NỘI DUNG:

1 Sử dụng bảng gợi ý trong dạy học môn Địa lí THPT:

1.1 Sử dụng bảng khi giao nhiệm vụ học tập trong dạy bài mới trên lớp: VD1: Địa lí 10 - TIẾT 1 - BÀI 2: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP BIỂU HIỆN

CÁC ĐỐI TƯỢNG ĐỊA LÍ TRÊN BẢN ĐỒHoạt động 2:

Tìm hiểu phương pháp ký hiệu đường chuyển động; phương pháp chấmđiểm; phương pháp bản đồ, biểu đồ

Mục tiêu: nhận biết đối tượng, phương pháp thể hiện, khả năng thể hiện

của các phương pháp ký hiệu đường chuyển động; phương pháp chấm điểm;phương pháp bản đồ, biểu đồ

PP/KTDH: tổ chức dạy học nhóm

Hình thức: nhóm nhỏ (bàn)

Thời gian dự kiến: 15-20p

Bước 1: Giao nhiệm vụ:

Đọc mục 2, 3, 4; quan sát hình 2.3, 2.4, 2.5 (SGK trang11,12,13), thảo luận nhóm hoàn thành bảng sau ( thời gian 7-10 phút)

- Yêu cầu: sản phẩm cá nhân (làm vào vở), sản phẩm nhóm làm vào bảng

chung (giấy A 0 hoặc bảng nhóm).

Bước 2: HS: Làm việc cá nhân, trao đổi, thảo luận theo nhóm thực hiện nhiệm vụ.

5

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

GV: Theo dõi, quan sát quá trình thực hiện nhiệm vụ của học sinh, giúp

đỡ đối với những học sinh gặp khó khăn; đánh giá bước đầu về khả năng hợptác, phân công công việc của các nhóm, nhắc nhở đôn đốc những cá nhân, nhómchưa chú ý, tiến độ hoàn thành chậm,

Đối tượng

Cách thể hiện

Khả năng thể hiện

Bước 4: Giáo viên nhận xét, đánh giá tinh thần, kết quả làm việc của các nhóm,

biểu dương những nhóm làm việc tốt (cho điểm nếu có)

Bước 5: Giáo viên nhấn mạnh, mở rộng “4 phương pháp vừa học” là những

phương pháp chính thể hiện các đối tượng trên bản đồ Ngoài ra các đối tượngtrên bản đồ còn được thể hiện bằng các phương pháp khác: ký hiệu theo đường,đường đẳng trị, nền chất lượng Khi hiểu rõ đối tượng trên bản đồ được thểhiện bằng phương pháp nào, giúp chúng ta hiểu rõ khả năng thể hiện của phươngpháp đó, chúng ta có thể khai thác hiệu quả bản đồ cho mục đích học tập

6UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

VD2: Địa lí 10

Hoạt động 2: Tìm hiểu về một số loại gió chính

Mục tiêu: biết được nguyên nhân hình thành một số loại gió thổi thường xuyên trên Trái Đất, gió mùa và một số loại gió địa phương

Phương pháp: tổ chức hoạt động nhóm

Hình thức: nhóm nhỏ ( bàn)

Thời gian dự kiến: 20p

GV dẫn mục: ở mục I chúng ta đã biết gió thổi từ các khu áp cao về khu

áp thấp hay nói cách khác: gió được hình thành từ sự chênh lệch khí áp.

Chúng ta sẽ xin phép nhà thơ Xuân Quỳnh, biên tập lại đoạn thơ trong bài thơ

“ Sóng ”trên quan điểm của môn địa lí:

- Sóng bắt đầu từ gió,

Gió bắt đầu từ đâu?

- Gió từ khu áp cao,

Bước 1: Chia nhóm giao nhiệm vụ

- Mỗi bàn thành một nhóm, đọc mục II, quan sát các hình 12.1, 12.2, 12.3;thảo luận hoàn thành bảng gợi ý (thời gian 10-12p)

- Cá nhân học sinh đọc thông tin, kẻ bảng vào vở cá nhân

- Thảo luận theo nhóm, thư ký ghi kết quả thảo luận chung vào phiếu học tập nhóm, học sinh tự bổ sung vào vở cá nhân

- Đại diện nhóm lên viết bảng và trình bày trước lớp, các thành viên tiếp tục bổ sung (nếu có)

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- Cá nhân học sinh đọc thông tin, quan sát hình vẽ, hoàn thành bảng vào

Thời gian hoạt động

Khu vực 30 º - 60 º Bắc,

ảnh hưởng

Bước 4: GV nhận xét về tinh thần, kết quả làm việc bước đầu của các nhóm quabảng điểm

Câu hỏi bổ sung, mở rộng, liên hệ thực tế: (các nhóm tiếp tục ghi điểm)

1 Gió thổi từ các khu áp cao về các khu áp thấp tại sao không đi thẳng mà lại đi chéo?

2 Trong các loại gió trên, gió nào có ở Việt Nam, gió nào không có Vì sao?

3 Con người đã biết lợi dụng sức gió để phục vụ đời sống và sản xuất như thế nào?

4 Việt Nam có khả năng phát triển điện gió không? Vì sao?

8UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

GV tổng kết kết quả làm việc của các nhóm, cho điểm đối với các nhóm, cá nhân xuất sắc.

VD 5: Địa 12 - Bài 9: THIÊN NHIÊN NHIỆT ĐỚI ẨM GIÓ MÙA Hoạt động 2: Tìm hiểu hoạt động của gió mùa

Mục tiêu: Hiểu và trình bày được hoạt động của gió mùa

Phương pháp: tổ chức hoạt động nhómHình thức: nhóm nhỏ (bàn)

Thời gian dự kiến: 15-20pBước 1:

- GV vẽ hình mô tả về hướng, phạm vi hoạt động của Tín phong

+ Nằm trong khu vực nội chí tuyến BBC, nước ta có gió tín phong (gió mậu dịch) thổi quanh năm theo hướng Đông Bắc, nhưng bị gió mùa lấn át, chỉ

mạnh lên vào thời kỳ chuyển tiếp giữa hai mùa gió chính

Bước 2: chia nhóm, giao nhiệm vụ

Gió mùa mùa đông

Nguồn gốc

(nguyên nhân)

Hướng gióThời gian hoạt độngPhạm vi hoạt động

Hệ quảBước 3:

Đại diện nhóm trình bày kết hợp với bản đồCác thành viên nhóm bổ sung

GV nhận xét, cho điểm (nếu có)Bước 4: Mở rộng, nhấn mạnh

+ Vì sao ở Bắc trung bộ, Tây bắc nửa đầu mùa hạ lai có gió Tây khô nóng?

+ Hoạt động của gió mùa đã dẫn tới sự phân chia mùa của khí hậu giữacác khu vực khác nhau như thế nào ?

- Quan sát bản đồ khí hậu, cho biết ranh giới hai miền khí hậu ?

- Quan sát biểu đồ khí hậu Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cho biết thời gian cácmùa của mỗi địa điểm?

9UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

VD 6: Địa lí 12 Bài 15 Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai.

Bước 1: GV vẽ hình mô tả

Các thiên tai

Nơi hay xảy raThời gian hoạt độngHậu quả

Nguyên nhânBiện pháp phòng chống

Bước 2: Cá nhân học sinh thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV; sau đó trao

đổi với bạn để hoàn thành phiếu học tập

Bước 3: Báo cáo kết quả làm việc; nhận xét, bổ sung.

Bước 4: GV nhận xét, đánh giá và chuẩn kiến thức.

Các thiên tai

Nơi hay xảy ra

Thời gian hoạt động

- Canh tác hiệu quả- Trồng cây chịu hạn

VD2: Địa lí 10 - Bài 5 - VŨ TRỤ, HỆ MẶT TRỜI VÀ TRÁI ĐẤT

HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT

D Vận dụng và mở rộng kiến thức

Dựa vào kiến thức đã học, hãy tính giờ và xác định ngày tháng tại một sốđịa điểm sau khi biết tại thời điểm đó giờ địa phương ở Hà Nội (1050Đ) là 5h00ngày 02/08/2017

1.3 Sử dụng bảng khi hướng dẫn ôn tập, hệ thống kiến thức:

Trong các tiết ôn tập, hệ thống kiến thức, sơ đồ bài học (sơ đồ tư duy) làmột phương tiện khá hiệu quả trong việc giúp học sinh ghi nhớ, tái hiện, hệthống kiến thức Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể sử dụng bảng gợi ý trong cáctiết ôn tập, đặc biệt trong phần luyện tập sau nội dung hệ thống kiến thức

VD: Tiết 25 Địa lí 11 ÔN TẬP

Hoạt động 1: Hệ thống kiến thức: lập sơ đồ kiến thức các bài học Liênbang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc (sơ đồ ngang hoặc sơ đồ dọc)

Hoạt động 2: Luyện tập: GV giao nhiệm vụ: trao đổi theo cặp, đọc SGK,hoàn thành bảng sau:

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

Quốc gia

Đặc điểm

Điều kiện tự nhiên,

tài nguyên thiên

Bài 3 Sử dụng bản đồ trong học tập và đời sống, xác định một số

phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ.