(SKKN HAY NHẤT) nghiên cứu việc ứng dụng ma trận và bản đặc tả chung vào xây dựng đề thi nhằm nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá cuối học kì II môn sinh học lớp 12

BẢNG ĐẶC TẢ KĨ THUẬT ĐỀ KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ II MÔN: SINH HỌC LỚP 12– THỜI GIAN LÀM BÀI: 45 PHÚTNội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức kiến thức thức

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

NGHIÊN CỨU VIỆC ỨNG DỤNG MA TRẬN VÀ BẢN ĐẶC TẢ CHUNG VÀO XÂY DỰNG ĐỀ THI NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CUỐI HỌC KÌ II MÔN SINH HỌC LỚP 12

Người thực hiện: Cao Thị Hằng Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Tĩnh Gia 1 SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Sinh học

THANH HOÁ NĂM 2021

1

1: MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong chương trình sinh học 12 và ở các kì thi tốt nghiệp THPT, thi tuyển sinh đại học - cao đẳng trong những năm gần đây thường gặp những vấn đề khó khăn về mặt nội dung kiến thức trong cấu trúc thi THPT

Thực tiễn giảng dạy tôi nhận thấy không những học sinh mà ngay giáo viên khi giảng dạy cũng có những cả giáo viên gặp những khó khăn về nội dung kiến thức nội dung câu hỏi ở các mức độ nhận thức trong đề thi.

Hiện tại chưa có các tài liệu nghiên cứu nào bàn sâu vào vấn đề này, đồng thời đây là những nội dung còn rất mới trong năm học 2020- 2021 và những năm học

về sau Nên đây là nội dung dạy học rất cần thiết cho giáo viên và học sinh.

Trên cơ sở những thống nhất chung của bộ, kết hợp với nội dung tập huấn của Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa tháng 4 năm 2021, và thực tiễn đang dạy học sinh

lớp 12 tôi mạnh dạn viết đề tài “Nghiên cứu việc ứng dụng ma trận và bản đặc

tả chung vào xây dựng đề thi nhằm nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá cuối học kì II môn sinh học lớp 12 “.Hi vọng đề tài này sẽ giúp quý thầy cô cùng

các em học sinh tích cực chủ động trong việc dạy và học đặc biệt là vận dụn hiệu quả trong kì thi THPT

1.2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng được các đề thi cuối học kì 2 môn sinh học 12 dựa trên bản đặc

tả và ma trận cấu trúc đề thi của bộ để hỗ trợ trong công tác ôn thi THPT đạt hiệu quả cao nhất

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Nội dung kiến thức cấu trúc thi cuối học kì II sinh học lớp 12

- Bản đặc tả theo cấu trúc chung đã tâp huấn của sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa tháng 4/ 2021

- Các vùng kiến thức ứng với mức độ câu hỏi trong đề thi

- Cấu trúc đề thi THPT của bộ đang hiện hành

2UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận

- Căn cứ vào bảng đặc tả kĩ thuật ra đề kiểm tra cuối học kì 2 môn sinh học 12

3

1 BẢNG ĐẶC TẢ KĨ THUẬT ĐỀ KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ II MÔN: SINH HỌC LỚP 12– THỜI GIAN LÀM BÀI: 45 PHÚT

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

phát sinh gốc sự - Tái hiện được tên và thứ tự 3 giai đoạn chính

và phát sống; trong quá trình tiến hóa của sự sống trên Trái

triển của Sự phát Đất

sự sống triển của - Nhận ra được kết quả của giai đoạn tiến hóa

trên Trái sinh giới hoá học và tiến hoá tiền sinh học

Thông hiểu:

- Xác định được các giai đoạn của quá trình phátsinh sự sống trên Trái Đất dựa vào kết quả củamỗi giai đoạn

- Phân biệt được các khái niệm: tiến hoá sinh

4

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

học, tiến hoá tiền sinh học, tiến hoá sinh học

- Xác định được các đại địa chất thông qua cácsinh vật điển hình

- Xác định được mối quan hệ họ hàng (gần- xa)giữa các loài sinh vật và giữa người với một sốloài vượn người thông qua bảng số liệu so sánh

về ADN và prôtêin giữa các loài

- Phân biệt được tiến hoá sinh học và tiến hoávăn hoá

và quần trường và - Tái hiện được khái niệm môi trường và nhận

thể sinh các nhân tố ra được 4 loại môi trường sống

vật sinh thái

- Tái hiện được khái niệm nhân tố sinh thái vànhận ra được các nhân tố sinh thái vô sinh vàcác nhân tố sinh thái hữu sinh

- Nhận ra được sự ảnh hưởng của các nhân tốsinh thái vô sinh (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm) lên

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

- Nhớ lại được nội dung của quy tắc về kíchthước cơ thể (quy tắc Becman) và quy tắc vềkích thước các bộ phân tai, đuôi, chi của cơ thể(quy tắc Anlen)

- Nhận ra được sự thích nghi sinh thái và tácđộng trở lại của sinh vật lên môi trường

- Nhận ra được một số quy luật tác động của cácnhân tố sinh thái: quy luật tác động tổng hợp,quy luật giới hạn

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

- Tái hiện được khái niệm tỉ lệ giới tính và nhận

ra được ảnh hưởng của tỉ lệ giới tính đến quầnthể

- Nhớ lại được các kiểu phân bố cá thể trongquần thể; Nhận ra được ý nghĩa sinh thái của mỗikiểu phân bố

- Tái hiện được khái niệm mật độ cá thể của quầnthể; Nhận ra được ảnh hưởng của mật độ cá thể

7

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

- Tái hiện được các khái niệm: kích thước quầnthể, kích thước tối đa, kích thước tối thiểu; Nhận

ra được các các nhân tố ảnh hưởng đến kíchthước quần thể và ảnh hưởng của kích thướcquần thể đến quần thể

8

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

- Phát hiện được ảnh hưởng của các nhân tố môitrường đến tỉ lệ giới tính; mật độ, cấu trúc tuổi,kích thước quần thể

- Phân biệt được biến động theo chu kì và biếnđộng không theo chu kì

- Xác định được kiểu biến động số lượng thôngqua ví dụ cụ thể

- Hiểu được khái niệm trạng thái cân bằng củaquần thể và cơ chế duy trì trạng thái cân bằngquần thể

xã sinh xã sinh vật - Tái hiện được định nghĩa quần xã sinh vật

trưng cơ quần xã;

sinh, hội sinh, hợp tác; cạnh tranh, kí sinh, ức

bản của Diễn thế

chế cảm nhiễm, sinh vật ăn sinh vật

quần xã sinh thái

- Tái hiện được khái niệm về khống chế sinhhọc và nhận biết được ví dụ về khống chếsinh học

- Tái hiện được khái niệm diễn thế sinh thái,nhớ được nguyên nhân các dạng diễn thế và ý

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

nghĩa của diễn thế sinh thái

- Nhận ra được ví dụ về diễn thế nguyên sinh vàdiễn thế thứ sinh

Thông hiểu:

- Phát hiện được các đặc trưng của quần xãthông qua các ví dụ cụ thể

- Phân biệt được loài ưu thế và loài đặc trưng

- Phân biệt được mối quan hệ giữa các sinhvật trong quần xã

- Xác định được các mối quan hệ giữa các sinhvật trong quần xã thông qua các ví dụ thực tiễn

- Phát hiện được vai trò của hiện tượng phântầng trong quần xã

- Phân biệt được sự khác nhau cơ bản giữa quan

hệ hỗ trợ và quan hệ đối kháng trong quần xã

- Phân biệt được nguyên nhân bên ngoài vànguyên nhân bên trong gây ra diễn thế sinhthái

- Phân tích được một số hoạt động khai tháctài nguyên của con người gây ra diễn thế sinhthái

10

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

- Trình bày được thứ tự diễn ra diễn thế nguyênsinh và thứ sinh (Giai đoạn đầu – Giai đoạn giữa– Giai đoạn cuối)

- Phân biệt diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứsinh (Khác nhau cụ thể ở giai đoạn tiên phong vàgiai đoạn đỉnh cực)

- Hiểu các ví dụ về diễn thế nguyên sinh và thứsinh trong SGK

- Phân tích được ý nghĩa của nghiên cứu diễnthế sinh thái

- Phát hiện được ý nghĩa của hiện tượng khốngchế sinh học và lấy được ví dụ minh họa

- Phân biệt được các nguyên nhân cụ thể bênngoài và bên trong

Vận dụng:

- Giải thích “Tại sao diễn thế thứ sinh có thể hìnhthành nên quần xã tương đối ổn định hay quần xãsuy vong ở giai đoạn cuối?”

- Phân tích được các ví dụ khác về diễn thếnguyên sinh và thứ sinh; giải thích được nguyênnhân dẫn đến các loại diễn thế từ các ví dụ

- Phân biệt được sự khác nhau giữa quần thể và

11

Nội dung Đơn vị kiến Mức độ kiến thức, kĩ năng Số câu hỏi mức độ nhận thức

kiến thức thức

biết hiểu dụng cao

quần xã

- Phân tích được nguyên nhân của hiện tượng khống chế sinh học và cân bằng sinh học

- Giải thích được cơ sở khoa học của việc trồng xen và nuôi ghép trong trồng trọt và chăn nuôi

- Giải thích được tại sao trong sản xuất người ta thường sử dụng các loài thiên địch để phòng trừ các sinh vậtgây hại cho cây trồng

- Trình bày được một số điểm khác nhau giữa quần thể và quần xã sinh vật

- Lấy được 1 ví dụ về diễn thế sinh thái trong thực tiễn và phân tích được các diễn biến xảy ra trong quá trìnhdiễn thế đó

- Giải thích được hiện tượng khống chế sinh học dẫn đến trạng thái cân bằng sinh học trong quần xã

Vận dụng cao:

- Xây dựng kế hoạch trong việc bảo vệ và khai thác hợp lí các nguồn tài nguyên thiên nhiên

- Đề xuất các biện pháp cụ thể để khắc phục những bất lợi của diễn thế sinh thái phù hợp với điều kiện địaphương

12LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

- Giải thích được vì sao có thể trồng nhiều loàicây trên 1 đơn vị diện tích; nuôi nhiều loài cátrong 1 ao nuôi cá.

- Phân tích được 1 số ví dụ thực tiễn về khốngchế sinh học và nêu được ý nghĩa của khống chếsinh học trong hiện tượng đó

- Phân tích tại sao nói hoạt động khai thác tàinguyên không hợp lí của con người có thể coi

là hành động: tự đào huyệt chôn mình của diễnthế sinh thái

- Nhận ra được các kiểu hệ sinh thái

13LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

+ Hệ sinh thái nhân tạo

- Lấy được các ví dụ về hệ sinh thái tự nhiên và

hệ sinh thái nhân tạo

- Phân biệt được vai trò của các bậc dinh dưỡng

- Xác định được các mắt xích chung trong 1 lướithức ăn

- Phân biệt được các loại chuỗi thức ăn

- Phân biệt được các loại tháp sinh thái

- Trình bày được mối quan hệ dinh dưỡng là cơ

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

sở xây dựng chuỗi, lưới thức ăn.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

- Giải thích ảnh hưởng sự biến động số lượng(tăng hoặc giảm) của một mắc xích trong lướithức ăn đến sự cân bằng sinh thái.

trình sinh - Tái hiện được khái niệm về chu trình sinh địa

địa hoá và hóa

- Săp xêp cac khu sinh hoc theo vi đô

- Săp xêp sư đa dang cua sinh vât theo tưng khusinh hoc

- Phân loại và mô tả các đặc điểm cơ bản củamỗi khu sinh học

- Xác định được các loài sinh vật trong các khu

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

sinh học phân bố trên cạn.

- Phân tích được các nguyên nhân làm ảnh hưởngtới chu trình nước trong tự nhiên, gây nên lũ lụt,hạn hán hoặc ô nhiễm nguồn nước Nêu được cáccách khắc phục

- Giải thích được vai trò của lắng đọng trong tựnhiên đối với đời sống con người

năng lượng - Tái hiện được khái niệm dòng năng lượng và

trong hệ nhân ra đươc nguôn năng lương chu yêu cung

sinh thái và câp cho HST

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

bền vững - Phát hiện đươc đăc điêm dong năng lương tài nguyên trong HST.

thiên nhiên. - Hiểu được sự chuyển hoá năng lượng giữa các

bậc dinh dưỡng trong hệ sinh thái

- Phát hiện được sự khác nhau giữa chu trìnhtuần hoàn vật chất và dòng năng lượng

- Giải thích được vì sao chuỗi thức ăn trong hệsinh thái không thể kéo dài

- Phát hiện được những nguyên nhân làm thấtthoát năng lượng ở mỗi bậc dinh dưỡng

- Xác định được vai trò của sinh vật sản xuất và

vi sinh vật trong việc truyền năng lượng vào chutrình dinh dưỡng

- Xác định được vai trò của vi khuẩn và nấmtrong việc truyền năng lượng

- Trình bày được các hình thức ô nhiễm môitrường

- Phân biệt tài nguyên không tái sinh, tái sinh vàtài nguyên năng lượng vĩnh cửu

Vận dụng cao:

- Giải thích được vì sao năng lượng truyền lên

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

các bậc dinh dưỡng càng cao thì càng nhỏ dần.

- Giai thich đươc vai trò cua anh sang đối với hệsinh thái Cho ví dụ về việc điều chỉnh các kĩthuật nuôi trồng phù hợp với điều kiện ánh sáng

để nâng cao năng suất vật nuôi và cây trồng

- Giải thích được cơ sở khoa học của việc điềuchỉnh ánh sáng để nâng cao năng suất cây trồng

- Tính được tỉ lệ % chuyển hóa năng lượng giữacác bậc dinh dưỡng trong một chuỗi thức ăn cụthể

- Vận dụng kiến thức về hiệu suất sinh thái đề racác biện pháp giảm thất thoát năng lượng, nângcao năng suất vật nuôi cây trồng

- Đề xuất các biện pháp khắc phục suy thoái môitrường

- Xây dựng giải pháp: quản lí - sử dụng tàinguyên thiên nhiên một cách hiệu quả và bềnvững

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

- Trong nội dung kiến thức: 4 Hệ sinh thái - Sinh quyển và bảo vệ môi trường, chỉ được ra 1 câu vận dụng ở 4.2 hoặc 4.3; câu vận dụng cao chỉ được chọn ở 4.2 hoặc 4.4.

- Căn cứ vào ma trận đề kiểm tra cuối kì II sinh học 12 theo thống nhất chung

20

MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA CUỐI KÌ II MÔN: SINH HỌC LỚP 12 – THỜI GIAN LÀM BÀI: 45 PHÚT

TT Nội dung Đơn vị kiến thức

Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao Số CH

1 Sự phát sống;

1

sinh và phát Sự phát triển của

sống trên đại địa chất; Sự

Trái Đất phát sinh loài

trong quần thể2.3 Các đặc trưng

thể sinh vật

3 3 Quần xã Quần xã sinh vật 5 3,75 4 4,0 1 4,5 1 6,0 9 2 18,25 37,5

sinh vật và

và một số đặcmột số đặc

trưng cơ bản củatrưng cơ

bảo vệ môi lượng trong hệ

trường sinh thái và hiệu

suất sinh thái;

Quản lí và sử dụngbền vững tàinguyên thiênnhiên

- Các câu hỏi ở cấp độ nhận biết và thông hiểu là các câu hỏi trắc nghiệm khách quan 4 lựa chọn, trong đó có duy nhất 1 lựa chọn đúng.

- Các câu hỏi ở cấp độ vận dụng và vận dụng cao là các câu hỏi tự luận

- Số điểm tính cho 1 câu trắc nghiệm là 0,25 điểm/câu; số điểm của câu tự luận được quy định trong hướng dẫn chấm nhưng phải tương ứng với tỉ lệ điểm được quy định trong ma trận

- Trong nội dung kiến thức: 4 Hệ sinh thái - Sinh quyển và bảo vệ môi trường, chỉ được ra 1 câu vận dụng ở 4.2 hoặc 4.3; câu vận dụng cao chỉ được chọn ở 4.2 hoặc 4.4

23LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

GIAN LÀM BÀI: 45 PHÚT

24

Mức độ kiến thức, kĩ Số câu hỏi mức độ nhận thức

TT năng cần kiểm tra, đánh Nhận Thông Vận Câu hỏi cụ thể

sinh và gốc sự - Tái hiện được tên và thứ

phát triển sống; tự 3 giai đoạn chính trong

của sự sống Sự phát quá trình tiến hóa của sự

trên Trái triển của sống trên Trái Đất

Đất sinh giới - Nhận ra được kết quả

qua các đại của giai đoạn tiến hóa hoá địa chất; học và tiến hoá tiền sinh

Sự phát học

sinh loài

- Kể được tên 5 đại địa (N)Câu 1 Trong lịch sử phát sinh người.

chất và nhận ra các sinh sinh vật, thực vật có hoa xuất hiện

ở đại nào dưới đây?

vật điển hình trong mỗi đại

A Cổ sinh

địa chất(Câu 1 – TN),

B Trung sinh

hóa thạch và nhận ra vaitrò của hóa thạch trongnghiên cứu lịch sử pháttriển của sinh giới

- Nhận ra được các bằngchứng về nguồn gốc động

Mức độ kiến thức, kĩ Số câu hỏi mức độ nhận thức

TT năng cần kiểm tra, đánh Nhận Thông Vận Câu hỏi cụ thể

- Xác định được các giai B axitnuclêic và prôtêin từ các

C mầm sống đầu tiên từ các hợp

dựa vào kết quả của mỗi D vô cơ và hữu cơ từ các nguyên

- Phân biệt được các khái năng lượng tự nhiênniệm: tiến hoá sinh học,

tiến hoá tiền sinh học, tiếnhoá sinh học(Câu 17 –TN), (Câu 2 – TN)

- Xác định được các đạiđịa chất thông qua cácsinh vật điển hình

- Xác định được mối quan

hệ họ hàng (gần- xa) giữacác loài sinh vật và giữangười với một số loàivượn ngườithông quabảng số liệu so sánh về

Mức độ kiến thức, kĩ Số câu hỏi mức độ nhận thức

2 2 Cá thể 2.1 Môi Nhận biết: 1

và quần trường và - Tái hiện được khái niệm

thể sinh vật các nhân tố môi trường và nhận ra

sinh thái được 4 loại môi trường

- Nhận ra được sự ảnhhưởng của các nhân tốsinh thái vô sinh (ánhsáng, nhiệt độ, độ ẩm) lên

cơ thể sinh vật

27

Mức độ kiến thức, kĩ Số câu hỏi mức độ nhận thức

cao

- Nhận dạng được một số nhóm sinh vật theo giới hạn sinh thái của các nhân

A

- Tái hiện được khái niệm khoảng giá trị xác định của

một nhân tố sinh thái mà trong

về giới hạn sinh thái và ổ khoảng đó sinh vật có thể tồn tạisinh thái (Câu 3-TN) và phát triển theo thời gian

- Nhớ lại được nội dung B giới hạn chịu đựng của sinh

vật đối với một số nhân tố sinhcủa quy tắc về kích thước

thái của môi trường Nằm ngoài

cơ thể (quy tắc Becman) giới hạn sinh thái, sinh vật không

các bộ phân tai, đuôi, chi C giới hạn chịu đựng của sinh

vật đối với nhiều nhân tố sinh tháicủa cơ thể (quy tắc

của môi trường Nằm ngoài giới

nghi sinh thái và tác động D giới hạn chịu đựng của sinh

vật đối với nhân tố sinh thái củatrở lại của sinh vật lên môi trường Nằm ngoài giới hạn

luật tác động của các nhân

tố sinh thái: quy luật tácđộng tổng hợp, quy luật