(SKKN HAY NHẤT) một số phương pháp đổi mới phương pháp dạy học truyện hiện đại việt nam trong chương trình ngữ văn 9 theo định hướng phát triển năng lực học sinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN    SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRUYỆN HIỆN ĐẠI VIỆT NAM TRONG CHƯƠNG TRÌNH NG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN

  

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRUYỆN HIỆN ĐẠI VIỆT NAM TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 9 THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Họ và tên: Nguyễn Thị Hồng Diệu Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: THCS Lê Quý Đôn - Bỉm Sơn - Thanh Hóa Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn: Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2021

2 Nội dung

2.1 Cơ sở lí luận2.2 Thực trạng2

3.3 Các giải pháp thực hiện3.1 Giải pháp 1

3.2 Giải pháp 23.3.Giải pháp 33.4 Giải pháp 43.5 Giải pháp 5

4 Hiệu quả của sáng kiến

3 3 Kết luận, kiến nghị

3.1 Kết luận3.2 Kiến nghị

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đã và đang chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học Để thựchiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phươngpháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụngkiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phảichuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra,đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánhgiá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác độngkịp thời nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục Trướcbối cảnh đó, việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triểnnăng lực của người học là rất cần thiết

Trong những năm qua, việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánhgiá và đã đạt được những thành công bước đầu Đó là những tiền đề vô cùngquan trọng để chúng ta tiến tới việc việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theođịnh hướng phát triển năng lực của người học Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạycủa bản thân cũng như việc đi dự giờ đồng nghiệp tôi thấy rằng sự sáng tạotrong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của họcsinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹnăng cho học sinh chưa được quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa thực

sự khách quan, chính xác (còn nặng về tái hiện kiến thức), chú trọng đánh giácuối kì, chưa chú trọng đánh giá quá trình Tất cả những điều đó dẫn tới họcsinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn

Do đó việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn vẫn đang là một vấn đềquan trọng có tính thời sự được nhiều cấp học, bậc học quan tâm Đặc biệt với

đề án đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam thì bộ môn Ngữ văncũng phải có bước chuyển mình để đáp ứng xu thế đó Dạy học các văn bảntruyện hiện đại Việt Nam - Ngữ văn lớp 9 chiếm một vị trí quan trọng trongchương trình Từ các văn bản học sinh sẽ có những ngữ liệu để khai thác nhữngkiến thức thuộc phân môn: Tiếng Việt và Tập làm văn Đồng thời nắm vững vềtác phẩm truyện hiện đại Việt Nam sẽ rất hũu ích để các em làm tốt kiểu bàinghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích, giúp các em đạt kết quả cao trongcác kì thi đặc biệt kì thi vào THPT sắp tới.Vì những lí do trên, tôi đã chọn nội

dung: “Một số giải pháp đổi mới phương pháp dạy học truyện hiện đại Việt Nam trong chương trình Ngữ Văn 9 theo định hướng phát triển năng lực học sinh” làm đề tài nghiên cứu.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Trọng tâm của đề tài là nghiên cứu việc đổi mới phương pháp dạy học địnhhướng phát triển năng lực ở học sinh lớp 9 khi truyện hiện đại Việt Nam Ngườigiáo viên lựa chọn những phương pháp nào, cách thức tổ chức dạy- học như thếnào để phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh trên cơ sở đó giúp các em có

điều kiện để các em được thể hiện quan điểm của cá nhân, biết vận dụng kiếnthức để giải quyết các tình huống thực tiễn Từ đó tạo hứng thú học tập sôi nổi,phát huy các năng lực tư duy, hợp tác, sáng tạo, giúp năng lực thực hành Tậplàm văn được tốt hơn.

1.3.Đối tượng nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu một số phương pháp dạyhọc và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của ngườihọc vận dụng vào việc dạy – học một số truyện hiện đại Việt Nam trong chươngtrình Ngữ văn lớp 9 Từ đó đưa ra những cách tiếp cận, giảng dạy truyện hiệnđại có hiệu quả làm tiền đề áp dụng rộng rãi hơn trong hoạt động dạy học Ngữvăn Đối tượng học sinh mà tôi thực hiện khảo nghiệm là học sinh lớp 9C,trường THCS Lê Quý Đôn, Thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa trong năm học2020-2021

1.4 Phương pháp nghiên cứu

*Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp *Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm

- Phương pháp thử nghiệm để kiểm nghiệm một số kết quả mà đề tài đề

xuất

Dạy học được xem là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và

có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hànhđộng với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng,các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giảiquyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi ngườihọc Trong giai đoạn hiện nay nền giáo dục của nước ta đã và đang thực hiện đổimới một cách căn bản và toàn diện Từ đổi mới về chương trình giáo dục đếnviệc đổi mới về phương pháp dạy học và cách đánh giá kết quả học tập của họcsinh

Trong Báo cáo chính trị Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định :

“Đổi mới chương trình nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại;

nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo,

kỹ năng thực hành, ý thức trách nhiệm xã hội”(1).

Nghị quyết 29 của ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ 8( Khóa XI) đãnêu rõ yêu cầu “ Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam Trong đóviệc đổi mới giáo dục phổ thông được xem là khâu đột phá Nội dung trọng tâmcủa việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông là sự phát triển năng lực

người học, từ đó nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực trong chiến lược phát triển đất nước”.

Thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Vinh Hiển khẳng định “Dạy học pháttriển năng lực là đổi mới căn bản cốt lõi nhất của đổi mới giáo dục hiện nay Tiến

sĩ Nguyễn Thị Kim Dung (Học viện quản lý giáo dục) cho rằng: “ Đổi mới giáo dục là chúng ta không quá chú trọng vào mục tiêu kiến thức, phải đặc biệt chú trong mục tiêu hình thành năng lực cho người học”(2) PGS, TS Hà Thế Truyền

khẳng định việc xác định năng lực người học là khâu tiên quyết là chìa khóa đổi mới giáo dục hiện nay (3).

Dạy học Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực nghĩa là thông qua bộmôn, học sinh có khả năng kết hợp một cách linh hoạt, có tổ chức kiến thức, kỹnăng với thái độ, tình cảm, động cơ cá nhân… nhằm đáp ứng hiệu quả một sốyêu cầu phức hợp của hoạt động trong một số hoàn cảnh nhất định Phương phápdạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá họcsinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắnvới những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trítuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổimới quan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm pháttriển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻcủa các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằmphát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp Các năng lực mà môn họcNgữ văn hướng đến bao gồm: năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo,

năng lực hợp tác, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng

lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ

Thống kê các tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam chương trình lớp 9

2.2 Thực trạng 2.2.1 Khảo sát thực trạng đầu năm học

2.2.1.1.Về phía giáo viên:

Nhiều giáo viên tâm huyết với bộ môn Ngữ văn cho rằng việc dạy học tácphẩm truyện hiện đại Việt Nam vẫn chưa tạo sức hút cho học sinh Chưa vậndụng có hiệu quả lý luận dạy học vào thực tiễn bài giảng nên nhiều giờ dạy giáoviên vẫn chưa thực sự giúp học sinh thể hiện cái riêng trong tiếp nhận văn bản

Sự phát huy tính tích cực chủ động của học sinh thực ra vẫn mang tính chất nửavời Nhiều giờ dạy vẫn như là sự gò bó, áp đặt, không phát huy được năng lực tưduy sáng tạo của các em Đôi khi giáo viên dạy học còn đọc chép, dạy kiểu nhồinhét, dạy học văn như nhà nghiên cứu văn học

Từ thực tế giảng dạy của bản thân và việc dự giờ đồng nghiệp, qua nhiều năm, tôi thấy việc dạy – học truyện hiện đại trong chương trình

tại nhà trường chưa thật phát huy và khơi dậy tối đa các năng lực của học sinh.

Điều đó, thể hiện ở những tồn tại sau:

- Dạy học đọc – hiểu còn mang nặng tính truyền thụ một chiều những cảm nhận củagiáo viên về văn bản Nhìn chung vẫn là chú trọng dạy kiến thức hơn là hình thành kỹ năng

- Dạy học tích hợp đã được chú trọng, tuy nhiên, dạy học tích hợp vẫn mang tínhkhiên cưỡng, nội dung tích hợp vào bài học như bảo vệ môi trường, giáo dục kỹ năng sống… một cáchcứng nhắc Chưa làm cho học sinh huy động kiến thức, kỹ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực… đểgiải quyết các nhiệm vụ học tập Việc tích hợp nội môn và tích hợp liên môn chưa thực sự hiệu quả,chính vì vậy chưa giúp học sinh hình thành kiến thức, kỹ năng mới và tất nhiên các năng lực của học sinhchưa được phát triển

- Việc vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực còn mang tính hìnhthức Phương pháp thảo luận nhóm được tổ chức nhưng chủ yếu vẫn dựa vào một vài cá nhân học sinhtích cực tham gia, các thành viên còn lại còn dựa dẫm, ỉ lại chưa thực sự chủ động Mục đích của thảoluận nhóm chưa đạt được tính dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, thói quen bình đẳng,biết đón nhận quan điểm bất đồng để hình thành quan điểm cá nhân

2.2.1.2.Về phía học sinh:

Những năm gần đây, nhiều người quan tâm đến công tác giáo dục khôngkhỏi lo ngại trước một thực trạng, đó là tâm lý thờ ơ với việc học Ngữ văn ở cáctrường phổ thông Thái độ đối với môn Ngữ văn của các em có sự phân biệt rất

rõ do tính thực dụng trong xã hội Số đông học sinh hiện nay có thiên hướng họccác môn tự nhiên vì vậy môn Ngữ văn cũng như nhiều môn khoa học xã hộikhác chưa được chú trọng Rất ít học sinh nhận thức được rằng học văn là đểthưởng thức văn chương, để bồi đắp mĩ cảm, để hoàn thiện nhân cách Họcsinh học văn chỉ để đối phó với các kì thi quan trọng Chính vì vậy nên học sinhthường sợ học văn, ngồi học thụ động, không cảm xúc, không sáng tạo, mất dầnchính mình, phụ thuộc nhiều vào các bài văn mẫu

Đặc biệt khi học tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam học sinh không chịukhó đọc - hiểu văn bản, hệ thống các câu hỏi soạn bài phụ thuộc vào sách họctốt Học sinh khó khăn khi tiếp cận, hiểu sâu các tác phẩm này, khi làm kiểu bàinghị luận về tác phẩm truyện không tránh khỏi sự hời hợt, sơ sài

Đầu năm học 2020- 2021 tôi tiến hành khảo sát chất lượng giờ học Ngữ văn lớp 9C ở TrườngTHCS Lê Quý Đôn như sau:

2 3 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế của việc đổi mới phương pháp dạy học Thực trạng

nói trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân , song có thế chỉ ra một

số nguyên nhân cơ bản sau:

Nhiều giáo viên còn lúng túng khi xác định mực tiêu bài học Nhiều tácphẩm truyện hiện đại việt Nam khó phân tích tiếp cận Khi dạy tác phẩm truyệnhiện đại chưa chú trọng phát triển năng lực cho học sinh Chưa đổi mới phương

pháp dạy học, chưa thấm nhuần chân lý “ Dạy học vì sự tiến bộ của học sinh „

Nguồn lực phục vụ cho quá trình đổi mới phương pháp dạy học ngữ vănnhư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, hạ tầng công nghệ thông tin- truyền thôngvừa thiếu vừa chưa động bộ, làm hạn chế việc áp dụng phương pháp dạy họchiện đại

Về phía học sinh do đa số các em lười học, ngại suy nghĩ, phụ thuộc vàomạng Internet hoặc chưa biết cách khai thác các thông tin trên mạng để cóphương pháp học tập hiệu quả Một số học sinh nghiện thế giới ảo nên không cótâm trí học tập Đó chính là những nguyên nhân khiến cho các em không thể chủđộng trong học tập, làm cho giờ học Ngữ văn không đạt được hiệu quả như giáoviên mong muốn Chính điều đó đã làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập môn

ngữ văn.Từ đó tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp “Một số giải pháp dạy truyện hiện đại Việt Nam trong chương trình Ngữ Văn 9 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”

3 Các giải pháp thực hiện 3.1.Giải pháp 1: Đổi mới mục tiêu bài giảng Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực:

Xác định mục tiêu bài học: Trong kế hoạch bài dạy giáo viên cần xác định

rõ các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ và các năng lực hướng đến Bằngviệc xác định mục tiêu này trong quá trình dạy học giáo viên sẽ có thể lựa chọnđược phương pháp giảng dạy phù hợp, cách thức tổ chức lớp học theo đúng mụctiêu đã định Trong giáo dục theo định hướng năng lưc học sinh quan trọng làxác định rõ những năng lực cần có và có thể phát triển trong dạy học Trong đógồm năng lực chung có thể phát triển ở các môn học khác nhau và năng lựcriêng

Khi dạy truyện hiện đại Việt Nam cần thể hiện rõ các mục tiêu như sau:

* Kiến thức:

- HS hiểu được vài nét về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của các văn bản truyện hiện đạiViệt Nam

- Hiểu, cảm nhận được các giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản

- Hiểu được tình cảm cao đẹp, tư tưởng nhân văn, cảm hứng đa dạng trước cuộc sốngmới, nghệ thuật xây dựng tình huống truyện, miêu tả cảnh, miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc

- Bước đầu khái quát được những thành tựu, đóng góp của truyện hiện đại Việt Nam vào nền văn học dân tộc

* Kĩ năng:

- Đọc diễn cảm, kĩ năng tóm tắt văn bản tự sự

- Rèn kĩ năng phân tích, cảm thụ truyện hiện đại

- Rèn kĩ năng viết đoạn văn và tạo lập văn bản

* Thái độ

- Tình yêu gia đình, quê hương, đất nước, yêu cuộc sống và lí tưởng cao đẹp; biết hướng đến những giá trị đích thực, bền vững trong cuộc sống.

- Lòng từ hào về truyền thống tốt đẹp của dân tộc

- Thái độ sống trách nhiệm, biết ơn thế hệ cha anh

* Định hướng năng lực - Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn

đề - Năng lực sáng tạo

- Năng lực hợp tác

- Năng lực giao tiếp tiếng Việt

- Năng lực cảm thụ thẩm mĩTuy nhiên để đổi mới giảng dạy tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam nhằmphát triển năng lực cho học sinh không chỉ đổi mới mục tiêu bài giảng mà cònphải cải tiến phương pháp dạy học thông qua việc tổ chức các hoạt động học tậpcủa học sinh

3.2 Giải pháp 2: Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập phong phú, đa dạng

Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp HS

tự khám phá những điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những trithức được sắp đặt sẵn Theo tinh thần này, giáo viên không cung cấp, áp đặt kiếnthức có sẵn mà là người tổ chức và chỉ đạo HS tiến hành các hoạt động học tậpnhư nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức

đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn,

3.2.1: Hoạt động 1: Khởi động

Trước khi tiếp xúc với tác phẩm giáo viên cho học sinh tìm hiểu nhữngthông tin kiến thức ngoài văn bản có liên quan (có thể vận dụng kiến thức liênmôn để tạo tâm lí hứng thú cho HS trước khi vào bài)

- Câu hỏi tìm hiểu yếu tố ngoài văn bản: GV dùng tranh ảnh hoặc bản đồ địa lí giớithiệu về địa danh là quê quán của tác giả (liên môn Lịch sử, Địa lí) hoặc liên môn Âm nhạc về những bàihát có liên quan đến tác phẩm để hỏi về tác giả ( cuộc đời, sự nghiệp hoặc về tác phẩm)

Ví dụ:

+ Khi dạy “Lặng lẽ Sa Pa“ ( Nguyễn Thành Long) GV dùng bản đồ Địa

lí cho HS xác định Lào Cai và giới thiệu vài nét về điều kiện tự nhiên của khuvực này

+ Khi dạy “Những ngôi sao xa xôi“ ( Lê Minh Khuê) GV cho HS nghe

bài hát “Cô gái mở đường“ để giới thiệu về tác giả và truyện ngắn

- Cũng có thể cho HS khởi động bằng cách đưa câu hỏi để tìm từ khóa là tên tác phẩm hoặc kiến thức có liên quan

3.2.2: Hoạt động 2: Tiếp xúc và khám phá các giá trị của văn bản

3.2.2.1: Đọc tác phẩm:

Đây là phương pháp đặc thù môn Ngữ Văn giúp HS khám phá tác phẩm

và để rèn luyện kĩ năng đọc Vì vậy đọc sáng tạo nhất là đọc phân vai rất được

coi trọng Đối với GV đọc điễn cảm của thầy có vai trò quan trọng trong việc

hướng dẫn HS thâm nhập vào tác phẩm Sau đó GV hướng dẫn HS đọc thôngqua đọc trước hoặc vừa đọc vừa kể.

HS cũng cần có nghệ thuật đọc để dễ dàng tìm hiểu giá trị tác phẩm Họcsinh THCS với tâm lí dễ cảm thụ, dễ tin và hồn nhiên Tư duy các em dễ hiểunên việc đọc sáng tạo dễ khơi gợi cảm xúc, kích thích hứng thú học tập Việcđọc có thể diễn ra thường xuyên trong giờ học Hầu hết các truyện đều dài nên

GV cho HS đọc trước ở nhà, tóm tắt được văn bản Để tiết kiệm thời gian, GVnên cho hướng dẫn HS đọc với kể Những phần trọng tâm cần cho HS đọc kĩ đểcảm thụ tác phẩm

3.2.2.2: Tìm hiểu tình huống truyện

Tình huống truyện là yếu tố quan trọng trong mỗi tác phẩm Thông quatình huống để nhà văn xây dựng diễn biến cốt truyện, xây dựng tính cách nhânvật và thể hiện chủ đề tác phẩm.Tình huống càng độc đáo thì tác dụng thuyếtphục càng cao.Tìm hiểu tình huống truyện là một yêu cầu bắt buộc khi dạy vàhọc truyện Vì nếu bỏ qua tình huống thì coi như bỏ mất một phần giá trị của tácphẩm

Ví dụ:

- Khi dạy Làng ( Kim Lân ), GV cho HS xác định tình huống truyện Đó là ông Hai

nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc từ những người tản cư qua làng ông Từ đó hướng HS nhận xét vai tròtình huống Với cách xây dựng tình huống tác giả đã tạo nên nút thắt câu chuyện, gây ra một mâu thuẫnnội tâm giằng xé tâm trí ông lão đáng thương, đáng trọng ấy, thể hiện tính cách nhân vật chân thật và thểhiện chủ đề là ca ngợi tình yêu làng, yêu đất nước của người nông dân trong thời kì đầu kháng chiếnchống Pháp

- Khi dạy Chiếc lược ngà ( Nguyễn Quang Sáng) HS xác đinh được hai tình huống.

+ Tình huống 1: anh Sáu đi kháng chiến trở về thăm nhà sau tám năm xacách nhưng bé Thu ( con gái anh) không nhận ra cha Đến khi nó nhận ra thìcũng là lúc anh phải ra đi

+ Ở chiến khu anh Sáu làm chiếc lược ngà để tặng con, nhưng chưa kịp trao thì anh

đã hi sinh

Hs có thể nhận xét tình huống bất ngờ, tự nhiên mà hợp lí, góp phần thểhiện chủ đề là ca ngợi tình cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của chiếntranh

3.2.2.3: Tìm hiểu nhân vật

Nhân vật là người thực hiện các hành động, sự việc trong tác phẩm Thôngqua nhân vật để nhà văn gửi gắm quan niệm về cuộc đời, tư tưởng, tình cảm củamình Tìm hiểu nhân vật là bước quan trọng nhất bởi nhân vật là hình tượngtrung tâm của tác phẩm GV cần hướng HS vào việc tìm hiểu nhân vật chính,nhân vật phụ, và tính cách nhân vật thông qua các hành động, xung đột, diễnbiến tâm lí Trong quá trình tìm hiểu cần rút ra nhận xét về nghệ thuật xây dựngnhân vật của mỗi tác giả

Ví dụ:

+ Khi dạy Những ngôi sao xa xôi ( Lê Minh Khuê) GV cần cho HS tìm hiểu hình

ảnh ba nữ TNXP và đặc biệt là Phương Định

- Hình ảnh ba nữ TNXP: Những điểm chung và những điểm riêng

- Nhân vật Phương Định: Phân tích diễn biến tâm trạng của Phương Định khi đi phábom và khi ngắm cơn mưa đá để thấy được lòng gan dạ dũng cảm và tâm hồn dễ xúc cảm, mông mơ của

cô gái trẻ.Tác giả diễn tả một cách tự nhiên và sinh động những tâm trạng, cảm xúc, ý nghĩ của những côgái giữa chiến trường, luôn đối mặt với cái chết mà vẵn sống hồn nhiên, lạc quan Chiến tranh làm cho họdày dạn hơn nhưng không làm mất đi ở họ sự nhạy cảm và mơ mộng của tuổi trẻ Tâm lí Phương Địnhmột lần phá bom được miêu tả cụ thể, tinh tế đến từng cảm giác, ý nghĩ dù chỉ thoáng qua Mặc dù đã rấtquen với với công việc nguy hiểm này, nhưng mỗi lần phá bom vẫn là một thử thách với thần kinh và thểhiện lòng dũng cảm của nữ thanh niên xung phong thời kháng chiến chống Mĩ

- Khi dạy Làng( Kim Lân) HS tìm hiểu nhân vật ông Hai qua diễn biến tâm

- Khi tìm hiểu nhân vật anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa cần chú ý đến

hoàn cảnh sống và làm việc ( một mình trên đỉnh Yên Sơn, quanh năm chỉ cómây mù, cây cỏ ); suy nghĩ về công việc, tính tình, hành động Qua đó HShiểu được nhà văn muốn ca ngợi những con người lao đông vô danh đang miệtmài lao động, cống hiến tài sức cho đất nước

3.2.2.4 Tìm hiểu ngôn ngữ đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm

Đây là hình thức quan trọng trong tác phẩm truyện góp phần thể hiện tínhcách nhân vật Nếu đối thoại có vai trò tái hiện lại không khí câu chuyện nhưcuộc sống đời thường thì độc thoại và độc thoại nôi tâm tái hiện chân dung tinhthần của nhân vật với những rung động cảm xúc, suy nghĩ trăn trở

Ví dụ:

- Khi dạy Làng ( Kim Lân): HS sẽ phát hiện Kim Lân rất tinh tế dùng đoạn đối thoại,

độc thoại, độc thoại nội để thể hiện cung bậc tâm trạng nhân vật Đó là tâm trạng rối bời, nửa tin nửa ngờ

xen lẫn tủi hổ Nhìn lũ con tủi thân, nước mắt ông cứ giàn ra Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng, hắt hủi đấy ư? Ngôn ngữ ông Hai còn mang tính