(SKKN HAY NHẤT) một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả làm bài tập biểu đồ cho học sinh lớp 9 ở trường THCS nga thạch

Lí do chọn đề tài:Trước yêu cầu đổi mới để đẩy mạnh việc cải tiến phương pháp dạy học vàhọc theo hướng tích cực của học sinh.Trong những năm gần đây bộ giáo dục vàđào tạo đã cải tiến phư

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ LÀM

BÀI TẬP BIỂU ĐỒ CHO HỌC SINH LỚP 9 Ở TRƯỜNG

THANH HOÁ NĂM 2021

UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

Trang 2

5 2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

7 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

9 2.3.1 Vai trò của biểu đồ và cách xác định kiểu biểu đồ đối với

giáo viên và học sinh

10 2.3.2 Khái niệm biểu đồ và các loại biểu đồ thường gặp ở lớp 9

11 2.3.3 Giải pháp thực hiện cho mỗi loại biểu đồ

12 2.3.4 Các bước tiến hành khi vẽ biểu đồ

13 2.3.5 Một số ví dụ minh họa

14 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

15 3 Kết luận, kiến nghị

Trang 3

Trang 4

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Trước yêu cầu đổi mới để đẩy mạnh việc cải tiến phương pháp dạy học vàhọc theo hướng tích cực của học sinh.Trong những năm gần đây bộ giáo dục vàđào tạo đã cải tiến phương pháp thi cử theo hướng phát huy các đặc trưng của bộmôn nói chung và bộ môn Địa lí nói riêng như dựa vào bản đồ, lát cắt Địa lí,biểu đồ, tranh ảnh, át lát; Đặc biệt trong các đề kiểm tra, đề thi học sinh giỏimôn Địa lí đều có hai phần lí thuyết và phần thực hành Trong đó phần thựchành thường có những bài tập về biểu đồ và nhận xét, giải thích, dung lượng bàitập biểu đồ chiếm khoảng 25 - 30% tổng số điểm Tương đương với 5 hoặc 6điểm trên thang điểm 20 Để từ đó học sinh khai thác nguồn tri thức, giảm nhẹtình trạng học thuộc lòng

Nhưng trong thực tế đa số học sinh có xu hướng đề cao các môn học khácxem nhẹ môn Địa lí, xếp môn học này vào môn học thuộc bài không suy nghĩ

Để khôi phục lại vị trí môn học nâng cao hứng khởi, say mê môn học của họcsinh đây là một nhiệm vụ lớn đang đặt ra cho giáo viên giảng dạy môn Địa lí

Đồng thời bằng việc giảng dạy của bản thân, qua việc dự giờ của đồng nghiệp

và qua đánh giá các bài kiểm tra của học sinh trong những năm qua tôi thấy việclàm bài tập biểu đồ của học sinh còn nhiều hạn chế

Đặc biệt đối với các em học sinh lớp 9, có em bước tiếp vào trường THPTnhưng có em lại đi học nghề hoặc không tiếp tục theo học thì việc trang bị chocác em kỹ năng sơ đồ hóa, biểu đồ hóa là việc cần thiết ,…

Chính vì những lí do trên tôi đã đưa ra đề tài “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu qủa làm bài tập biểu đồ cho học sinh lớp 9 ở trường THCS Nga Thạch”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu việc làm bài tập biểu đồ cho học sinh lớp 9, giúp cho giáo viên vàhọc sinh có những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy vàhọc tập môn Địa lí nói chung, đồng thời củng cố, nâng cao việc rèn luyện kỹnăng xử lí, phân tích số liệu và vẽ biểu đồ, nhận xét, giải thích biểu đồ đã vẽ chohọc sinh nói riêng

Nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường,đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Học sinh lớp 9 trường THCS Nga Thạch, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

- Phần kỹ năng biểu đồ

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thu thập thông tin

- Phương pháp đánh giá xử lý số liệu

- Phương pháp nghiên cứu đánh giá sản phẩm hoạt động của học sinh

- Thông qua kết quả các kết quả học tập

1UAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com

Trang 5

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Trong xu thế chung hiện nay việc dạy học môn Địa lí phải theo tinh thầnđổi mới, lấy học sinh làm trung tâm nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sángtạo của học sinh, được thể hiện trong nghị quyết của Đảng, Luật giáo dục và cácvăn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo Luật giáo dục đã xác định: “ Giáo dục phổthông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mỹ, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo;

hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm côngdân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáodục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (1 Điều29-Luật giáo dục)

Nhưng trong thực tế hiện nay muốn thực hiện vấn đề này vẫn còn gặpkhông ít khó khăn do nhiều nguyên nhân khác nhau: Các em học sinh xem đây

là môn học phụ, nên thường học vẹt, học qua loa hay một cách máy móc, rậpkhuôn, không sáng tạo, thiếu sự quan tâm của gia đình… nên chưa kích thíchhọc tập của học sinh Các em chưa nhận thức được vai trò và tầm quan trọng củacác loại biểu đồ:

- Biểu đồ mang tính trực quan

- Giúp học sinh tiếp thu tri thức được dễ dàng tạo hứng thú trong học tập Địalí

- Giúp học sinh rèn kỹ năng đọc, phân tích so sánh các đối tượng biểu đồ, cũng như các đối tượng Địa lí

- Biểu đồ chứa đựng một khối lượng kiến thức lớn, giảm việc ghi chép kiến thức trong sách giáo khoa

Từ những cơ sở trên làm cho chất lượng dạy học Địa lí thiếu hiệu quả và chưa đạt kết quả cao

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

* Đối với giáo viên: - Thuận lợi:

+ Giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng và được đào tạo chính quy, phù hợp với công việc giảng dạy của bộ môn

+ Có thời gian và kinh nghiệm giảng dạy đã gần 20 năm đứng lớp+ Luôn nhận được sự hỗ trợ của đồng nghiệp, tổ chuyên môn cũng như sựquan tâm, tạo điều kiện của ban giám hiệu nhà trường trong quá trình giảng dạy

+ Thường xuyên được tham giam dự giờ đồng nghiệp cũng như các hội thigiáo viên giỏi các cấp tổ chức để rút kinh nghiệm và nâng cao tay nghề, nghiệp

vụ chuyên môn+ Luôn nhận được lòng tin của phụ huynh, học sinh và nhà trường cũng như địa phương nơi công tác về đạo đức cũng như công việc giảng dạy

Trang 6

- Khó khăn

+ Bản thân trong trường chỉ có một giáo viên Địa lí, nên dự giờ thao giảng, rút kinh nghiệm giờ dạy cũng còn hạn chế

+ Năng lực của bản thân cũng còn gặp khó khăn trong một số trường hợp

về nâng cao chất lượng bộ môn nhất là học sinh yếu

+ Phương tiện, thiết bị đồ dùng như tranh ảnh, bản đồ, cũ rách khó khăn trong quá trình sử dụng

+ Nhiều lúc còn lúng túng trong cách xác định kiểu biểu đồ và kỹ năng biểu

đồ theo yêu cầu đề bài

* Đối với học

sinh: - Thuận lợi

+ Đa phần các em chăm ngoan, có ý thức trong việc học và làm bài tập Địa

lí nói riêng và các bộ môn khác nói chung

+ Các đồ dùng, sách vở của các em đầy đủ để phục vụ trong việc học+ Được gia đình, thầy cô và nhà trường tạo điều kiện tốt nhất cho các em trong việc học

- Khó khăn:

+ Vẫn còn không ít học sinh còn mãi chơi quên học

+ Một số em bố, mẹ phải đi làm ăn xa nên ở với ông bà, chú bác…, hoặc một mình nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc học của các em

+ Một số em kỹ năng học tập nói chung đặc biệt là kỹ năng biểu đồ còn thiếu và yếu cụ thể là:

* Kết quả khảo sát đầu năm học 2020 - 2021 ( Tháng 9 năm 2020)

học sinh.Vì thế việc giảng dạy của người thầy và việc học của trò rất hiệu quả,khơi gợi được cho người học tính tích cực chủ động sáng tạo trong việc lĩnh hộikiến thức một cách linh hoạt và tự vận dụng vào thực tế thường ngày

3

Trang 7

Trang 8

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 2.3.1 Vai trò của biểu đồ và cách xác định kiểu biểu đồ đối với giáo viên và học sinh.

* Đối với giáo viên:

- Khi giáo viên có được kỹ năng nhận biết các loại kiểu biểu đồ, cách vẽgắn với mỗi loại biểu đồ nhất định sẽ tạo điều kiện cho giáo viên phát huy khảnăng giảng dạy các bài thực hành và hướng dẫn học sinh làm bài tập Địa lí nóichung và đặc biệt là bài tập biểu đồ Địa lí lớp 9 nói riêng Đồng thời giáo viêncũng giúp các em giải quyết được những tình huống có vấn đề, khơi dạy cho họcsinh trí tò mò, lòng đam mê tìm hiểu kiến thức, kỹ năng đặc biệt là kỹ năng biểuđồ

- Có được kỹ năng biểu đồ và vẽ biểu đồ giáo viên sẽ có cái nhìn toàn diện

về năng lực của học sinh, đồng thời biết cách tạo điều kiện tổ chức các hoạtđộng học tập cho học sinh thực hiện

- Có được kỹ năng nhận biết biểu đồ và cách vẽ tránh được sự lúng túng của các kiểu biểu đồ trong các đề thi

* Đối với học sinh:

- Học sinh nhận thức được các loại biểu đồ như biểu đồ tròn, biểu đồ cột, biểu đồ đường, biểu đồ miền, …

- Xác định được kiểu loại biểu đồ phù hợp với yêu cầu của đề bài đặt ra

- Tạo cho các em hình thành biểu tượng Địa lí, giúp cho các em hiểu rõ những kỹ năng về biểu đồ

2.3.2 Khái niệm biểu đồ và các loại biểu đồ thường gặp ở lớp 9.

* Khái niệm biểu đồ:

- Biểu đồ là hình vẽ cho phép mô tả một cách dễ dàng động thái phát triểncủa một biểu tượng như ( Quá trình phát triển kinh tế qua các năm), mối quan hệ

về độ lớn giữa các đại lượng ( So sánh sản lượng giữa các vùng kinh tế…), hoặc

cơ cấu thành phần của một tổng thể thành phần ( Cơ cấu ngành của nền kinh tế)

- Biểu đồ là cách biểu diễn trực quan, chi tiết và thực tế nhất các số liệu, dữliệu trong môn Địa lí Từ các biểu đồ với số liệu kèm theo đó ta có thể nhận xét

sự tăng, giảm, thay đổi nhiều loại dữ liệu và đưa ra kết luận chính xác Tùy từng

dữ liệu hay yêu cầu mà mỗi loại biểu đồ giúp biểu diễn dữ liệu hợp lý nhất

* Các loại biểu đồ thường gặp ở lớp 9:

- Biểu đồ hình cột: Gồm biểu đồ cột đơn, cột ghép, biểu đồ cột chồng, biểu

đồ thanh ngang

- Biểu đồ hình tròn: ( Bán kính bằng nhau hoặc bán kính không bằng nhau)

- Biểu đồ đồ thị: ( Đường biểu diễn Một đường hoặc nhiều đường)

- Biểu đồ miền

- Biểu đồ kết hợp cột đường

Trang 9

2.3.3 Giải pháp thực hiện cho mỗi loại biểu đồ:

Loại biểu đồ

- Đề bài - Chọn kích thước - Trên các đỉnh cột phải thể

muốnchúngbiểu hiện sựhơn,

nhiềumuốnsánhcác yếu tố

- Khi đề bài

cụ thểcầu vẽ biểu

đồ cột

+ Biểu đồcột đơn:

Trang 10

Trang 11

- Khi để thể - Đọc bảng số liệu, - Nếu đề bài cho số liệu tương hiện

cơ cấu xử lí số liệu (Nếu đối thì vẽ các đường tròn có thành phần sốliệu tuyệt đối), kích thước bằng nhau

củatổng thể

- Học sinh

có thể nhậnbiết

bàiliệu là % vàtổng

100% ( Trừ

đề bàicầu vẽ kiểukhác)

( Hình vuông)

Biểu đồ

đồ thị ( Đường biểu diễn)

Trang 12

- Dùng thể - Kết hợp yêu cầu - Trên đỉnh cột phải viết số liệu hiện

các đối giữa biểu đồ cột và tương ứng của các đối tượng

tượngnhau về đơn

Biểu đồ

vị nhưng cómối quan hệ

- Dùngthểhaicấu và độngthái

Trang 13

Trang 14

- Trước tiên các em nên đọc kĩ đề bài vì mỗi dạng biểu đồ đều có những

“dấu hiệu nhận biết” của nó Các em nên dựa theo số năm và gạch chân dướinhững “từ khóa” quan trọng có trong đề Cụ thể, dựa theo số năm có trong bài,

ta chia làm hai trường hợp

+ Trường hợp 1: Đề bài có từ 1 đến 3 năm, ta sẽ vẽ biểu đồ tròn hoặc cột.Nếu “từ khóa” trong đề là “cơ cấu”, ta chọn dạng biểu đồ hình tròn Còn nếu “từkhóa” là “tỉ trọng, tỉ lệ”, ta chọn biểu đồ hình cột

+ Trường hợp 2: Đối với những đề có từ 4 năm trở lên, chúng ta có cácdạng biểu đồ: hình cột, miền, đường biểu diễn và biểu đồ kết hợp (dạng biểu đồkết hợp thường được nói rõ trong đề) Chúng ta cần chú ý các “từ khóa” cótrong đề bài Nếu có từ “cơ cấu” thì chọn biểu đồ miền, nếu có từ “tăng trưởng”thì vẽ biểu đồ đường, và nếu từ khóa rơi là “phát triển”, hoặc “biến động” thì vẽbiểu đồ hình cột

2.3.4 Các bước tiến hành khi vẽ biểu

đồ: - Đọc kỹ yêu cầu của đề bài

- Xác định kiểu biểu đồ mà đề bài yêu

cầu - Xử lí số liệu ( Nếu cần)

- Xác định tỉ lệ, kích thước biểu đồ phù hợp với độ rộng của khổ

giấy - Viết tên biểu đồ; Cụm từ không thể thay thế “ Biểu đồ thể

hiện….” - Ghi bảng chú giải thể hiện đối tượng (Nếu có)

2.3.5 Một số ví dụ minh họa

* Ví dụ 1 Bài tập vẽ biểu đồ đường:

Đề bài: (Bài 2 Sgk trang 38 Bài 10: Thực hành) Cho bảng số liệu:

Bảng 10.2 Số lượng gia súc, gia cầm và chỉ số tăng trưởng (năm 1990 = 100,0%)

Trang 15

Trang 16

Bài làm:

* Nhận biết biểu đồ:

- Học sinh xác định kiểu biểu đồ theo yêu cầu đề bài

- Giáo viên nhận xét câu trả lời của học sinh và kết luận kiểu biểu đồ theo yêu cầu đề bài đã cho

+ Đây là biểu đồ thể hiện chỉ số tăng trưởng do vậy đây là biểu đồ đường biểu diễn

+ Đơn vị: % ( Trong đề bài đã cho thì không phải xử lí số liệu ra % nữa)a) Vẽ biểu đồ:

- Sản phẩm của học sinh: Mai Thu Thảo: Lớp 9A

+ Đàn bò tăng khá nhanh (tăng hơn 1,7 lần)

+ Đàn trâu có xu hướng giảm nhẹ

* Giải thích:

- Đàn bò, lợn và gia cầm tăng do:

+ Mức sống nhân dân được cải thiện nên nhu cầu về thực phẩm động vậttăng Thịt lợn và gia cầm là nguồn thực phẩm phổ biến nhất trong bữa cơm củacác gia đình, đặc biệt là thịt lợn

+ Nhu cầu về trứng, sữa cũng rất lớn

+ Nguồn thức ăn cho ngành chăn nuôi được nâng cao, hình thức chăn nuôi công nghiệp mang lại hiệu quả cao, ổn định về sản lượng thịt

+ Chính sách khuyến khích phát triển chăn nuôi của Nhà nước

- Đàn lợn và đàn gia cầm có tốc độ tăng nhanh hơn đàn trâu, bò do:

- Thịt lợn, trứng và thịt gia cầm là các loại thực phẩm truyền thống và phổ biến của dân cư nước ta

- Nhờ những thành tựu của ngành sản xuất lương thực, nên nguồn thức ăn cho đàn lợn và đàn gia cầm được đảm bảo tốt hơn

- Đàn trâu không tăng: vì trâu được nuôi chủ yếu để lấy sức kéo, việc đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp đã ảnh hưởng tới sự phát triển của đàn trâu

* Ví dụ 2: Bài tập vẽbiểu đồ miền:

Đề bài:( Bài 16- Thực hành - Sgk trang 60) Bảng 16.1 Cơ cấu GDP của nước ta thời kì 1991 – 2002 (%)

Năm Khu vực

Tổng số

1991 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

Trang 17

Nông, lâm, ngư nghiệp

Công nghiệp - xây dựng

Dịch vụ

a) Hãy vẽ biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP của nước ta, thời kì 1991 2002

-b) Hãy nhận xét biểu đồ bằng cách trả lời các câu hỏi sau :

- Sự giảm mạnh tỉ trọng của nông, lâm, ngư nghiệp từ 40,5% xuống còn23,0% nói lên điều gì ?

- Tỉ trọng của khu vực kinh tế nào tăng nhanh ? Thực tế này phản ánh điều gì

Bài làm:

+ Đây là biểu đồ thể hiện “cơ cấu”, mốc thời gian trên 4 năm do vậy đây là biểu đồ miền

+ Đơn vị: % ( Trong đề bài đã cho thì không phải xử lí số liệu ra % nữa)

Trang 18

Trang 19

- Tỉ trọng của khu vực kinh tế công ghiệp - xây dựng tăng nhanh, phản ánh qua trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta đang có những biến đổi rõ rệt.

* Ví dụ 3: Vẽ biểu đồ cột ghép ( cột nhóm)

Đề bài: Dựa vào bảng 18.1 ( Sgk trang 69, phần câu hỏi và bài tập), vẽ biểu

đồ cột và nhận xét về giá trị sản xuất công nghiệp ở hai tiểu vùng Đông Bắc vàTây Bắc

Bảng 18.1 Giá trị sản xuất công nghiệp ở Trung du miền núi Bắc Bộ (tỉ

đồng)

Tiểu vùng

Tây BắcĐông bắc

Bài làm:

+ Đây là biểu đồ cột ghép ( Cột nhóm) Thể hiện sự so sánh các đối tượng khi có cùng đơn vị qua một số năm

* Ví dụ 4 Bài tập vẽ biểu đô thanh ngang:

Đề bài: Bài 3 (trang 105 sgk Địa Lí 9): Dựa vào bảng số liệu.

Tiêu đề	Một Số Giải Pháp Nhằm Nâng Cao Hiệu Quả Làm Bài Tập Biểu Đồ Cho Học Sinh Lớp 9
Tác giả	Nguyễn Văn Phương
Người hướng dẫn	Giáo viên
Trường học	Trường THCS Nga Thạch
Chuyên ngành	Địa Lí
Thể loại	sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2021
Thành phố	Thanh Hóa

Định dạng
Số trang	31
Dung lượng	91,81 KB