Thư viện điện tử muốn cung cấp bài Soạn văn 12: Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX. Mời bạn đọc tham khảo. Xem thêm các thông tin về Soạn bài Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX tại đây
Trang 1Website: Download.vn 1
Soạn văn 12: Khái quát văn học Việt Nam Soạn bài Khái quát văn học Việt Nam chi tiết
I Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến
1975
1 Một vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
- Văn học Việt Nam giai đoạn này là nền văn học của chế độ mới, vận động và
phát triển dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đường lối văn nghệ của Đảng
là một trong những nhân tố quan trọng tạo nên một nền văn học thống nhất về
khuynh hướng tư tưởng, thống nhất tổ chức và về quan niệm nhà văn kiểu mới:
nhà văn - chiến sĩ
- Từ năm 1945 đến năm 1975, trên đất nước ta diễn ra nhiều sự kiện lớn lao:
cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc vô cùng ác liệt kéo dài suốt ba mươi năm,
công cuộc xây dựng cuộc sống mới, con người mới ở miền Bắc… đã tác động
mạnh mẽ, sâu sắc đến toàn bộ đời sống vật chất, tinh thần của dân tộc, trong đó
có văn học nghệ thuật
2 Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu
a Chặng đường từ năm 1945 đến năm 1954
- Chủ đề bao trùm trong những ngày đầu đất nước giải phóng: ca ngợi Tổ quốc
và quần chúng cách mạng, kêu gọi tinh thần đoàn kết toàn dân, cổ vũ phong trào
Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình
- Từ năm 1946, văn học tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp Văn học gắn bó sâu sắc với đời sống cách mạng và kháng chiến; hướng
tới đại chúng, phản ánh sức mạnh của quần chúng nhân dân; thể hiện niềm tự
hào dân tộc và niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộc kháng chiến
- Các thể loại văn học:
Trang 2Website: Download.vn 2
phẩm đã có ý nghĩa quan trọng
b Chặng đường từ năm 1955 đến năm 1964
- Văn học tập trung thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay
của đất nước và con người trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội với cảm
hứng lãng mạn, tràn đầy niềm vui và niềm lạc quan tin tưởng
- Các thể loại văn học:
hiện thực đời sống
c Chặng đường từ năm 1965 đến năm 1975
- Văn học chặng đường này tập trung viết về cuộc kháng chiến chống đế quốc
Mĩ Chủ đề bao trùm là ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách
mạng
- Các thể loại:
công hình ảnh con người Việt nam anh dũng, kiên cường
nền thơ Việt Nam hiện đại
* Lưu ý: Văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975 cần phải lưu ý tới văn
học vùng địch tạm chiếm (văn học dưới chế độ thực dân cũ hoặc mới) Dưới
chế độ Mĩ và chính quyền Sài Gòn, nhiều xu hướng văn học tiêu cực phản động
tồn tại đan xen nhau: xu hướng “chống cộng”, xu hướng đồi trụy… Nhưng bên
cạnh đó, vẫn có xu hướng văn học tiến bộ, yêu nước và cách mạng
3 Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm
1975
Trang 3Website: Download.vn 3
a Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc
với vận mệnh chung của đất nước
- Nền văn học mới được khai sinh cùng với sự ra đời của nhà nước nhân dân
còn non trẻ, lại trải qua ba mươi năm chiến tranh ác liệt chống thực dân Pháp và
đế quốc Mĩ, vận nước có lúc ngàn cân treo sợi tóc nên sớm được kiến tạo theo
mô hình “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận” (Hồ Chí Minh) cùng với
nhà văn kiểu mới: nhà văn - chiến sĩ
- Gắn bó với vận mệnh chung của đất nước nên quá trình vận động, phát triển
của nền văn học mới ăn nhịp với từng chặng đường lịch sử của dân tộc, theo sát
nhiệm vụ chính trị của đất nước
- Văn học Việt Nam giai đoạn này tập trung vào đề tài: Tổ quốc (bảo vệ đất
nước, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước), chủ nghĩa xã hội
=> Như vậy, có thể coi văn học như một tấm gương phản chiếu những vấn đề
lớn lao, trọng đại nhất của đất nước và cách mạng từ 1945 đến 1975: đấu tranh
thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội
b Nền văn học hướng về đại chúng
- Đại chúng vừa là đối tượng phản ánh và đối tượng phục vụ, vừa là nguồn cung
cấp bổ sung lực lượng sáng tác cho văn học
- Văn học giai đoạn này quan tâm tới đời sống của nhân dân lao động, nói lên
nỗi bất hạnh của những người lao động nghèo khổ bị áp bức, bóc lột trong xã
hội cũ cũng như niềm vui, niềm tự hào của họ về cuộc đời mới
- Phần lớn những tác phẩm đều ngắn gọn, nội dung dễ hiểu, chủ đề rõ ràng
Ngôn ngữ nghệ thuật bình dị, trong sáng, dễ hiểu
c Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
- Văn học mang đậm chất sử thi, tập trung phản ánh những vấn đề cơ bản nhất,
có ý nghĩa sống còn của đất nước
- Khuynh hướng sử thi đòi hỏi người cầm bút nhìn con người và cuộc đời không
chỉ bằng con mắt của cá nhân mình mà chủ yếu bằng con mắt có tầm bao quát
lịch sử, dân tộc và thời đại
Trang 4Website: Download.vn 4
- Văn học vừa mang đậm tính sử thi vừa tràn đầy cảm hứng lãng mạn Cảm
hứng lãng mạn được thể hiện qua việc khẳng định phương diện lí tưởng của
cuộc sống mới và vẻ đẹp của con người mới, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách
mạng, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc
- Văn học giai đoạn này không phải không có những tác phẩm vượt ra ngoài hai
khuynh hướng trên, nhưng đó chỉ thuộc về dòng phụ lưu của nền văn học
II Vài nét khái quát văn học Việt Nam từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX
1 Hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa
- Ngày 30 tháng 4 năm 1975, cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại chống đế quốc Mỹ
kết thúc thắng lợi Lịch sử dân tộc lại mở ra một thời kì mới - thời kì độc lập tự
do và thống nhất đất nước
- Từ năm 1975 đến năm 1985, đất nước ta lại gặp những thử thách, khó khăn
mới, nhất là khó khăn về kinh tế đòi hỏi đất nước phải đổi mới
2 Những chuyển biến và một số thành tựu
- Thơ không tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn như ở giai đoạn trước
- Văn xuôi có nhiều khởi sắc, nhạy cảm với những vấn đề của đời sống, một số
cây bút đã bộc lộ ý thức muốn đổi mới cách viết về chiến tranh
Soạn bài Khái quát văn học Việt Nam ngắn gọn
I Trả lời câu hỏi
Câu 1 Nêu những nét chính về tình hình lịch sử, xã hội, văn hoá có ảnh hưởng
đến sự hình thành và phát triển của văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám
1945 đến 1975
- Đường lối văn nghệ của Đảng được đề ra dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng
sản
- Hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ
- Nền kinh tế nghèo nàn, chậm phát triển
Trang 5Website: Download.vn 5
Câu 2 Văn học Việt Nam 1945 - 1975 chia làm mấy chặng đường? Gồm
những giai đoạn nào? Nêu những thành tựu chủ yếu của mỗi chặng đường
a Văn học Việt Nam từ 1945 đến 1975 có thể chia làm 3 chặng:
b Những thành tựu chủ yếu
* Chặng đường từ năm 1945 đến năm 1954
- Chủ đề bao trùm trong những ngày đầu đất nước giải phóng: ca ngợi Tổ quốc
và quần chúng cách mạng, kêu gọi tinh thần đoàn kết toàn dân, cổ vũ phong trào
Nam tiến, biểu dương những tấm gương vì nước quên mình
- Từ năm 1946, văn học tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp Văn học gắn bó sâu sắc với đời sống cách mạng và kháng chiến; hướng
tới đại chúng, phản ánh sức mạnh của quần chúng nhân dân; thể hiện niềm tự
hào dân tộc và niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộc kháng chiến
- Các thể loại văn học:
phẩm đã có ý nghĩa quan trọng
* Chặng đường từ năm 1955 đến năm 1964
- Văn học tập trung thể hiện hình ảnh người lao động, ngợi ca những đổi thay
của đất nước và con người trong bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội với cảm
hứng lãng mạn, tràn đầy niềm vui và niềm lạc quan tin tưởng
- Các thể loại văn học:
hiện thực đời sống
Trang 6Website: Download.vn 6
* Chặng đường từ năm 1965 đến năm 1975
- Văn học chặng đường này tập trung viết về cuộc kháng chiến chống đế quốc
Mĩ Chủ đề bao trùm là ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách
mạng
- Các thể loại:
công hình ảnh con người Việt nam anh dũng, kiên cường
nền thơ Việt Nam hiện đại
Câu 3 Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975.
sắc với vận mệnh chung của đất nước
Câu 4 Căn cứ vào hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá, hãy giải thích vì sao văn
học Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỉ XX phải đổi mới?
- Cuộc chiến tranh kết thúc, đất nước bước vào thời kì độc lập, hòa bình Nhưng
từ năm 1975 đến 1985, đất nước lại gặp những khó khăn về kinh tế đòi hỏi phải
có những biện pháp
- Đại hội Đảng lần thứ sáu năm 1986 chỉ rõ đổi mới là nhu cầu bức thiết, là vấn
đề có ý nghĩa sống còn với cả dân tộc
- Từ năm 1986, với công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản đề xướng và lãnh đạo,
kinh tế nước ta từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường, văn hóa nước ta
có điều kiện tiếp xúc rộng rãi với nhiều nước trên thế giới Văn học dịch, báo
chí và các phương tiện truyền thông khác phát triển mạnh mẽ Thúc đẩy nền văn
Trang 7Website: Download.vn 7
học cũng phải đổi mới phù hợp với nguyện vọng của nhà văn và người đọc cũng
như quy luật phát triển khách quan của nền văn học
Câu 5 Nêu quá trình phát triển và thành tựu chủ yếu của văn học Việt Nam từ
1975 đến cuối thế kỉ XX
- Thơ ca: có những tác phẩm ít nhiều tạo được sự chú ý của người đọc: Tự hát
của Xuân Quỳnh, Ánh trăng của Nguyễn Duy…
- Văn xuôi: một số cây bút đã bộc lộ ý thức muốn đổi mới cách viết về chiến
tranh, cách tiếp cận hiện thực đời sống như Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn
Kháng, Thời xa vắng của Lê Lựu, những tuyển tập truyện ngắn Người đàn bà
trên chuyến tàu tốc hành và Bến quê của Nguyễn Minh Châu,…
- Phóng sự xuất hiện, đề cập tới những vấn đề bức xúc của đời sống
- Kịch nói phát triển mạnh mẽ Những vở kịch như: Hồn Trương Ba, da hàng
thịt của Lưu Quang Vũ, Mùa hè ở biển của Xuân Trình,… là những vở tạo được
sự chú ý
II Luyện tập
Trong bài Nhận đường, Nguyễn Đình Thi viết: “Văn nghệ phụng sự kháng
chiến, nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một sức sống mới Sắt
lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta” Hãy bày tỏ suy nghĩ của
anh (chị) về ý kiến trên
Gợi ý:
- Giải thích ý kiến: Câu nói nhấn mạnh sự vận động của văn học theo hướng
cách mạng hóa, phục vụ cho kháng chiến Đồng thời văn nghệ cũng chịu ảnh
hưởng của kháng chiến để đem đến những sáng tạo mới mẻ
- Chứng minh:
Văn nghệ phụng sự kháng chiến, nhà văn giống như một người chiến sĩ
Trang 8Website: Download.vn 8
Kháng chiến, đem đến cho văn học những sự thay đổi lớn về đề tài, hình tượng
nhân vật Văn học, nghệ thuật là tấm gương phản chiếu những vấn đề lớn lao,
trọng đại của đất nước
- Dẫn chứng: Các tác phẩm thơ ca, văn xuôi