Vấn đề gia đình và ý nghĩa của nó về việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện nayI.Vấn đề gia đình1.Gia đình1.1 Khái niệm Gia đình là tập hợp người sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu, thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái” Gia đình là thiết chế xã hội, trong đó những người có quan hệ ruột thịt (hoặc đặc biệt cùng chung sống). Gia đình là phạm trù biến đổi mang tính lịch sử và phản ánh văn hóa của dân tọc và thời đại. Gia đình là trường học đầu tiên có mối quan hệ biện chứng với tổng thể xã hội.
Trang 1Vấn đề gia đình và ý nghĩa của nó về việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay
I.Vấn đề gia đình
1.Gia đình
1.1 Khái niệm
* Gia đình là tập hợp người sống chung thành một đơn vị nhỏ
nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu, thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái”
* Gia đình là thiết chế xã hội, trong đó những người có quan
hệ ruột thịt (hoặc đặc biệt cùng chung sống) Gia đình là phạm trù biến đổi mang tính lịch sử và phản ánh văn hóa của dân tọc
và thời đại Gia đình là trường học đầu tiên có mối quan hệ biện chứng với tổng thể xã hội
1.2 Vị trí ( có trên slide )
1.3 Chức năng
* Chức năng tái sản xuất con người
- Đây là chức năng riêng của gia đình, nhằm duy trì nòi giống, cung cấp sức lao động cho xã hội, cung cấp công dân mới, người lao động mới, thế hệ mới đảm bảo sự phát triển liên tục
và trường tồn của xã hội loài người
- Chức năng này đáp ứng nhu cầu của xã hội và nhu cầu tự nhiên của con người Nhưng khi thực hiện chức năng này cần
Trang 2dựa vào trình độ phát triển kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia
và sự gia tăng dân số để có chính sách phát triển nhân lực cho phù hợp
* Chức năng giáo dục:
- Nội dung của giáo dục gia đình bao gồm cả tri thức, kinh nghiệm, đạo đức, lối sống, nhân cách, thẩm mỹ … phương pháp giáo dục gia đình cũng đa dạng, song chủ yếu bằng
phương pháp nêu gương, thuyết phục về lối sống, gia phong của gia đình truyền thống
- Chủ thể giáo dục gia đình chủ yếu là cha mẹ, ông bà đối với con cháu, cho nên giáo dục gia dình con bao hàm cả tự giáo dục
- Giáo dục gia đình là một bộ phận và sự quan hệ hỗ trợ, bổ sung cho giáo dục nhà và xã hội, trong đó giáo dục gia đình đóng vai trò quan trọng được coi là thành tố của nền giáo dục
xã hội nói chung Dù giáo dục xã hội đóng vai trò ngày càng quan trọng, nhưng có những nội dung và phương pháp giáo dục gia đình mang lại hiệu quả lớn không thể thay thế được
* Chức năng giáo dục:
- Đây là chức năng cơ bản của gia đình, bao gồm hoạt động sx kinh doanh và hoạt động tiêu dùng để thõa mãn các yêu cầu của mỗi thành viên của gia đình Sự tồn tại của kinh tế gia đình còn phát huy một cách có hiệu quả mọi tiềm năng về vốn, sức lao động của từng gia đình, tăng thêm của cải cho gia đình và cho xã hội
Trang 3- Trong thời kỳ quá độ lên cnxh, với sự tồn tại của nền kt
nhiều thành phần, các gia đình đã trở thành một đơn vị kinh tế tự chủ Đảng và Nhà nước đã đề ra các chính sách kt – xã hội tạo mọi điều kiện cho cách gia đình làm giàu chính đáng từ lao động của mình
- Thực hiện chức năng kt tốt sẽ tạo ra tiền đề và cs vật chất cho tổ chức đời sống gia đình
* Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình:
Đây là chức năng có tính văn hóa – xã hội của gia đình Chức năng này kết hợp với cách chức năng khác tạo ra khả năng thực tế cho việc xây dựng gia đình hạnh phúc
Nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến giới tính, tuổi tác, sự căng thẳng mệt mỏi về thể xác và tâm hồn trong lao động và công tác … thì môi trường gia đình là nơi giải quyết có hiệu quả nhất
1.4 Nguồn gốc hình thành của gia đình
* Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài Thực tế, gia đình có những ảnh hưởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội
+ Từ thời nguyên thủy cho tới hiện nay, không phụ thuộc vào cách kiếm sống, gia đình luôn tồn tại và là nơi để đáp ứng
những nhu cầu cơ bản cho các thành viên trong gia đình
+ Gia đình ở loài người luôn bị ràng buộc bởi các quy định,
các chuẩn mực giá trị, sự kiểm tra và sự tác động của xã hội;
Trang 4vì thế theo các nhà xã hội học, thuật ngữ gia đình chỉ nên dùng
để nói về gia đình loài người
+ Một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan
hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện tính tất yếu của xã hội về tái sản xuất con người
1.4 Những hình thái gia đình phổ biến
* Gia đình hai thế hệ (hay gia đình hạt nhân) là gia đình bao gồm cha mẹ và con
* Gia đình ba thế hệ (hay gia đình truyền thống) là gia đình bao gồm ông bà, cha mẹ và con còn được gọi là tam đại đồng đường
* Gia đình bốn thế hệ trở lên: là gia đình nhiều hơn ba thế hệ
* Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng)
* Gia đình nhỏ (gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân)
2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội
Trang 5* Dựa vào sự phát triển của lực lượng sản xuất và tương ứng trình độ của lực lượng sản xuất là quan hệ sản xuất mới, xã hội chủ nghĩa
* Bãi bỏ dần các sự áp bức bóc lột và bất bình đẳng trong xã hội và gia đình
* Xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất nhằm loại bỏ tình trạng thống trị của người đàn ông, sự bất bình giữa nam và nữ
2.2 Cơ sở chính trị - xã hội
* Thiết lập chính quyền nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
* Thực hiện quyền lực không phân biệt nam nữ
* Xóa bỏ những hủ tục lạc hậu đè lên vai phụ nữ, giải phóng phụ nữ và bảo vệ hạnh phúc gia đình
* Thể hiện rõ cơ sở của việc xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ thông qua hệ thống pháp luật (Luât hôn nhân và gia đình
* Có định hướng rõ ràng thúc đẩy quá trình hình thành gia đình mới trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
2.3 Cơ sở văn hóa
* Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tinh thần xã hội đồng thời loại bỏ các hủ tục lạc hậu
* Phát triển hệ thống giáo dục, nâng cao trình độ dân trí, kiến thức khoa học công nghệ của xã hội
Trang 62.4 Chế độ hôn nhân tiến bộ
* Hôn nhân tự nguyện
Là bước phát triển tất yếu của tình yêu chân chính, đảm bảo cho nam nữ có quyền tự do, bình đẳng trong việc lựa chọn người kết hôn
Không chấp nhận việc cha mẹ áp đặt con cái phải cưới người
do cha mẹ chọn, nhưng không bác bỏ việc bố mẹ quan tâm, giúp đỡ con để con có nhận thức đúng và trách nhiệm trong việc kết hôn
Có bao hàm quyền tự do ly hôn khi 2 người không còn tình cảm để tránh những vấn đề về sau
* Hôn nhân một vợ một chồng bình đẳng
Hôn nhân tự nguyện tiến bộ dựa trên tình yêu chân chính, bản chất của nó là hôn nhân một vợ, một chồng vì bản chất của tình yêu là không thể chia sẻ được
Thực hiện hôn nhân một vợ, một chồng bình đẳng là điều kiện đảm bảo hạnh phúc gia đình, đồng thời cũng phù hợp với quy luật tự nhiên, tâm lý, tình cảm, đạo đức con người
* Hôn nhân được đảm bảo về mặt pháp lý
Tình yêu giữa 2 người là vấn đề riêng nhưng khi 2 người đã thỏa thuận đi đến kết hôn, tức là đã đưa quan hệ riêng bước vào quan hệ xã hội do quan hệ hôn nhân, gia đình là quan hệ
xã hội Vì vậy cần phải có sự thừa nhận của xã hội thông qua thủ tục pháp lý trong hôn nhân
Trang 7Thể hiện cho sự tôn trọng trong tình yêu, trách nhiệm giữa nam và nữ, trách nhiệm cá nhân với gia đình và xã hội
II Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
3 Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kì quá độ 3.1 Biến đổi quy mô, kết cấu gia đình
* Chuyển từ gia đình nông nghiệp sang công nghiệp
* Quy mô gia đình nhỏ hơn trước đây
* Sự riêng tư của các thành viên ngày càng được tôn trọng
=> Nhược điểm: Tạo khoảng cách giữa các thành viên, khó khăn trong việc giữ gìn tình cảm gia đình
3.2 Biến đổi các chức năng của gia đình
* Chức năng tái sản xuất ra con người -> Giảm số con, giảm nhu cầu nhất thiết cần có con trai, có thể sinh con một cách chủ động nhờ thành tựu khoa học,
* Kinh tế và tổ chức tiêu dùng:
-Do sự hội nhập kinh tế gần dây với các nước, đã có khá nhiều hộ gia đình gặp khó khăn, phải tìm cách chuyển đổi sang hướng kinh doanh hàng hóa theo thị trường hiện đại
Trang 8-Giờ đây các gia đình đang tiến tới việc dùng những sản phẩm tiêu dùng do người khác làm ra thay vì tự cung tự cấp như xưa
* Giáo dục:
-Đầu tư tài chính của gia đình cho giáo dục con cái tăng lên; nội dung giáo dục đa dạng
-Xu hướng các gia đình ngày càng đầu tư tài chính vào giáo dục
-Vai trò giáo dục xã hội tăng lên nhưng vai trò của gia đình có xu hướng giảm đi
-Có sự xuất hiện những vấn đề tiêu cực trong xã hội và trong nhà trường, nhân cách của các con em họ đã bị bào mòn vì những sự kì vọng và niềm tin quá lớn
-Một số gia đình trong xã hội đang tỏ ra bế tắc trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ em
* Thỏa mãn nhu cầu tâm, sinh lý, duy trì tình cảm gia đình: * Nhu cầu thỏa mãn tâm lý tình cảm đang tăng lên
-Do hiện nay các tỷ lệ gia đình một con đang tăng lên thì đời sống tâm lý tình cảm của nhiều trẻ em và người lớn cũng sẽ kém phong phú hơn
-Cần phải thay đổi tâm lý truyền thống về vai trò của con trai
-Tạo dựng sự bình đẳng giữa con trai và con gái trong trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc cha mẹ và thờ cúng
tổ tiên
Trang 9-Nhà nước cần phải có những biện pháp bảo đảm an toàn tình dục, giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho các thành viên trong gia đình
3.3 Sự biến đổi trong quan hệ gia đình
* Biến đổi trong quan hệ hôn nhân và quan hệ vợ chồng
+ Gia tăng tỷ lệ ly hôn
+ Quan hệ tình dục trước tuổi, chung sống không kết hôn
+ Bảo lực gia đình gia tăng
+ Đàn ông không còn là người duy nhất làm chủ
*Biến đổi quan hệ giữa các thế hệ+ Các gia đình hiện đại ngày nay thường phó mặc việc giáo dục trẻ em cho nhà trường
+ Người cao tuổi giờ được sống chung với con cháu, nên cầu về tâm lý tình cảm được đáp ứng đầy đủ, một số ít vẫn phải chịu cảnh cô đơn
+ Mâu thuẫn giữa các thế hệ vẫn là vấn đề lớn cần được giải quyết
Từ 2 biến đổi trên ta thấy các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình đã thay đổi
Trang 104 Phương hướng xây dựng và phát triển gai đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
* Tăng cường sự lãng đạo của Đảng, nâng cao nhận thức của
xã hội về xây dựng và phát triển gia đình Việt nam
* Đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống vật chất tinh thần
* Kế thừa những giá trị của gia đình truyền thống đồng thời tiếp thu những tiến bộ nhân loại về gia đình trong xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay
* Tiếp tục phát triển nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa